Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 16:9

Όμως, εάν τέτοια χρήματα αναλωθούν για τους φτωχούς, δύνανται οι προσευχές των πενήτων προς τον Θεό να εξευμενίσουν Εκείνον που είπε: «Αποκτήστε φίλους από τον μαμωνά της αδικίας». Εάν πάλι δαπανηθούν σε κάποιες βιοτικές ηδονές, είναι προφανές ότι όσοι το πράττουν αυτό υποπίπτουν σε δύο κρίματα, εννοώ δηλαδή της ηδονής και της κλοπής.

Εκείνος όμως, γνωρίζοντας αυτό και φοβούμενος μήπως κάνουν το ίδιο και στο δικό του σώμα, βιάστηκε, και αφού αποχαιρέτησε τους μοναχούς που βρίσκονταν στο εξωτερικό όρος, εισήλθε στο εσωτερικό όρος, όπου και συνήθιζε να μένει, και μετά από λίγους μήνες ασθένησε. Και αφού κάλεσε αυτούς που ήταν μαζί του (ήταν δύο, οι οποίοι και παρέμεναν στο εσωτερικό, ασκούμενοι επί δεκαπέντε έτη και υπηρετώντας τον λόγω του γήρατός του), τους έλεγε: «Εγώ μεν, όπως είναι γεγραμμένο, πορεύομαι την οδό των πατέρων· διότι βλέπω τον εαυτό μου να καλείται από τον Κύριο. Εσείς όμως να νήφετε, και μην απωλέσετε την πολυχρόνια άσκησή σας· αλλά, σαν να κάνετε τώρα την αρχή, φροντίστε να διατηρείτε την προθυμία σας. Γνωρίζετε τους δαίμονες που σας επιβουλεύονται, γνωρίζετε πώς είναι μεν άγριοι, αλλά ασθενείς στη δύναμη. Μην τους φοβηθείτε, λοιπόν, αλλά μάλλον να αναπνέετε πάντοτε τον Χριστό και σε Αυτόν να πιστεύετε· και να ζείτε σαν να πεθαίνετε καθημερινά, προσέχοντας τους εαυτούς σας και ενθυμούμενοι τις παραινέσεις που ακούσατε από εμένα. Και καμία κοινωνία να μην έχετε με τους σχισματικούς, ούτε καθόλου με τους αιρετικούς Αρειανούς. Γνωρίζετε άλλωστε πώς και εγώ τους απέφευγα εξαιτίας της χριστομάχου και ετερόδοξης αίρεσής τους. Να φροντίζετε δε μάλλον και εσείς πάντοτε να ενώνετε τους εαυτούς σας, πρώτιστα μεν με τον Κύριο, έπειτα δε με τους αγίους· ώστε μετά τον θάνατο να σας δεχθούν και αυτοί στις αιώνιες σκηνές ως φίλους και γνωστούς».

Και αφού κάλεσε αυτούς που βρίσκονταν μαζί του (ήταν δύο, οι οποίοι και είχαν παραμείνει μαζί του στο εσωτερικό, ασκούμενοι επί δεκαπέντε έτη και υπηρετώντας τον λόγω του γήρατός του), τους έλεγε: 2. Εγώ μεν, καθώς είναι γεγραμμένο, πορεύομαι την οδό των πατέρων· διότι βλέπω τον εαυτό μου να καλείται από τον Κύριο. Εσείς δε να νήφετε, και μην επιτρέψετε να χαθεί η πολυχρόνια άσκησή σας, αλλά σαν να κάνετε τώρα την αρχή, αγωνιστείτε να διατηρήσετε την προθυμία σας. 3. Γνωρίζετε τους δαίμονες που σας επιβουλεύονται, γνωρίζετε ότι είναι μεν άγριοι, αλλά ασθενείς στη δύναμη. Μην τους φοβηθείτε λοιπόν, αλλά μάλλον να αναπνέετε πάντοτε τον Χριστό και σε Αυτόν να πιστεύετε. Και να ζείτε σαν να πεθαίνετε καθημερινά, προσέχοντας τους εαυτούς σας και ενθυμούμενοι τις παραινέσεις που ακούσατε από εμένα. 4. Και να μην έχετε καμία εκκλησιαστική κοινωνία με τους σχισματικούς, ούτε διόλου με τους αιρετικούς Αρειανούς. Διότι γνωρίζετε πώς κι εγώ τους απέφευγα, εξαιτίας της χριστομάχου και ετερόδοξης προαίρεσής τους. 5. Φροντίστε μάλλον κι εσείς να ενώνετε πάντοτε τους εαυτούς σας, πρωτίστως μεν με τον Κύριο, έπειτα δε με τους αγίους, ώστε μετά τον θάνατο να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές ως φίλους και γνώριμους. Και εσείς αυτά να αναλογίζεστε, αυτά να φρονείτε. 6. Και αν ενδιαφέρεστε για εμένα και με θυμάστε ως πατέρα, μην επιτρέψετε σε κάποιους να πάρουν το σώμα μου στην Αίγυπτο, μήπως και το εναποθέσουν στα σπίτια τους.

Όταν, λοιπόν, κάποιος διέλθει αυτή τη σάρκα χωρίς προσκόλληση, παροικώντας σε αυτήν ως σε κάτι ξένο και χωρίς να εξαρτάται από αυτήν ως να ήταν δική του, αυτός, επειδή νέκρωσε τα επίγεια μέλη του και κατόρθωσε τον αγιασμό, είναι άξιος της κατασκηνώσεως στο άγιο όρος· την οποία επιθυμώντας ο Ψαλμωδός έλεγε: «Θα εισέλθω στον τόπο της θαυμαστής σκηνής»· και το: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων». Εκεί μας κατασκηνώνει τόσο η αγάπη προς τον πλησίον, έχοντας ως σκοπό εκείνη την κατασκήνωση στο όρος, όσο και η φιλία που δημιουργείται από τον μαμωνά της αδικίας. Διότι λέει: «Αποκτήστε για τον εαυτό σας φίλους από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν πεθάνετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές». Για εκείνη τη διαβίωση ο Κύριος έλεγε με τη μορφή προσευχής: «Πάτερ άγιε, δώσε ώστε, όπου είμαι εγώ, να βρίσκονται και αυτοί». Σπάνιος είναι και αυτός που παροικεί στο σώμα, και αυτός που κατασκηνώνει στο όρος. Γι' αυτό, εκφράζοντας απορία ο λόγος, λέει: «Ποιος θα παροικήσει;» και, «Ποιος θα κατασκηνώσει;» όπως το: «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου;» και το: «Ποιος θα σας αναγγείλει ότι καίει φωτιά;» και το: «Ποιος θα σας αναγγείλει τον αιώνιο τόπο;» και το: «Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος;» Πιθανώς δε το «Ποιος» να έχει και ερωτηματική έννοια, ως έκφραση του αγίου που επιζητεί απάντηση από τον Κύριο, με τον οποίο συνομιλεί. Προς τον οποίο τι λέει η θεία φωνή, λύνοντας το ερώτημα; «Εκείνος που πορεύεται άμωμος και εργάζεται τη δικαιοσύνη».

Άραγε, αν κάποιος είναι πλούσιος στον κόσμο, στερείται οπωσδήποτε της ελπίδας να ελεηθεί από τον Θεό; Δεν λέμε αυτό, αλλά μάλλον το εξής: είχε τη δυνατότητα ο πλούσιος να ελεήσει τον Λάζαρο, ώστε να γίνει κοινωνός και της δικής του παρηγοριάς. Γι' αυτό άλλωστε ο Σωτήρας υπέδειξε οδό σωτηρίας σε όσους κατέχουν επίγειο πλούτο, λέγοντας: «Κάντε φίλους για τον εαυτό σας από τον άδικο μαμωνά, ώστε να σας υποδεχθούν στις δικές τους σκηνές». <Αγαπάτε τους εχθρούς σας.> (A f 101 b, B f. 66, C f. 118 b) Λέει την αλήθεια ο μακάριος Παύλος όταν αναφέρει ότι «Αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση· διότι τα πάντα έγιναν καινούργια εν αυτώ και δι' αυτού, και η διαθήκη, και ο νόμος, και η πολιτεία». Παρατήρησε δε πόσο εξαιρετικά ταιριαστή είναι στους αγίους μυσταγωγούς μια τέτοια πολιτεία και ζωή, σε αυτούς που επρόκειτο να εξαγγείλουν το σωτήριο κήρυγμα σε όλα τα πέρατα της γης.

Διότι, λέει, εάν δεν ανέχεστε να εγκαταλείψετε τον φιλήδονο πλούτο, και να εκποιήσετε ολόκληρες τις περιουσίες σας, και να τις μοιράσετε σε όσους έχουν ανάγκη, φροντίστε τουλάχιστον να διακριθείτε στα μικρότερα· κάντε φίλους για τον εαυτό σας από τον άδικο μαμωνά, δηλαδή μην κρατάτε τον πλούτο μόνο για τον εαυτό σας, αλλά απλώστε το χέρι και στους ενδεείς· συμπονέστε όσους υποφέρουν, παρηγορήστε τους αγίους που αγαπούν την εκούσια πτωχεία, ώστε να λατρεύουν τον Θεό απερίσπαστα. Και αυτό δεν θα μείνει χωρίς ανταμοιβή για εσάς· διότι, όταν σας εγκαταλείψει ο επίγειος πλούτος, καθώς θα έχετε φτάσει στο τέλος του βίου, τότε εκείνοι θα σας κάνουν κοινωνούς της δικής τους ελπίδας και της παρηγοριάς που πρόκειται να τους δοθεί από τον Θεό· διότι όσους κοπίασαν σε τούτο τον βίο και υπέμειναν με πραότητα το δυσβάσταχτο φορτίο της πενίας, ως αγαθός θα τους αναπαύσει.

Κάτι τέτοιο συμβουλεύει και ο σοφότατος Παύλος σε όσους έχουν πλούτο, λέγοντας για εκείνους που ταλαιπωρούνται: «Το δικό σας περίσσευμα ας καλύψει το δικό τους υστέρημα». Αυτό δεν διατάζει τίποτε άλλο, παρά αυτό που είπε ο Χριστός: «Αποκτήστε φίλους με τον άδικο μαμωνά». Το ότι δε η άρνηση να το πράξει κανείς αυτό γίνεται πρόξενος ολέθρου και άσβεστου πυρός, το αποδεικνύει φανερώνοντας την παραβολή που έχουμε μπροστά μας: «Διότι υπήρχε», λέει, «κάποιος άνθρωπος πολύ πλούσιος».

Διότι τους είναι δυνατόν, αν δεν προτιμήσουν να αποχωριστούν εντελώς όλα τα υπάρχοντά τους, να ευδοκιμήσουν με άλλον τρόπο, να κάνουν φίλους από τον άδικο μαμωνά, ώστε, όταν εκλείψουν, να τους δεχθούν στις αιώνιες σκηνές. <Αφήσαμε τα πάντα και σε ακολουθήσαμε.> (A f. 250, C f. 146) Προσθέτει δε σε αυτά ο Ματθαίος το: «Τι άραγε θα υπάρξει για εμάς;» Ως προς αυτό θα ρωτήσει κάποιος: Τι ακριβώς άφησαν οι μαθητές ή για ποια πράγματα ζητούν ανταπόδοση από τον Χριστό; Τι απαντούμε λοιπόν σε αυτά; Ακριβώς εξαιτίας αυτού του λόγου έκαναν την ερώτηση ως απολύτως αναγκαία. Διότι, επειδή δεν κατείχαν τίποτα παρά μόνο μικρά και ευτελή πράγματα, επιθυμούν να μάθουν με ποιον τρόπο θα ανταμείψει ο Θεός και εκείνους που εγκατέλειψαν τα ελάχιστα για τη βασιλεία του Θεού, δηλαδή εξαιτίας της επιθυμίας τους να επιτύχουν τη βασιλεία των ουρανών μέσω της αγάπης προς Αυτόν. Διότι είναι βέβαιο ότι ο πλούσιος, που περιφρόνησε πολλά, θα προσδοκά τις αμοιβές· εκείνος όμως που κατείχε μικρά, και έπειτα τα εγκατέλειψε, ποιες ελπίδες θα έχει, πώς δεν έπρεπε να το μάθει;

Διότι ο Κύριος του νόμου δεν επέτρεπε με κανέναν τρόπο να συλλέγουν περισσότερα από όσα είχαν ανάγκη, παρά μόνο ό,τι αρκούσε για την τροφή της ημέρας. Αν όμως κάποιος συγκέντρωνε και περισσότερο από αυτό, απορρίπτοντας πλήρως τον νόμο, το περίσσευμα μετατρεπόταν σε πλήθος σκουληκιών. Δείχνοντας έτσι, νομίζω, ο νόμος και μάλιστα πολύ σαφώς, ότι η κτήση των αναγκαίων είναι μεν ευχάριστη και άμεμπτη, το απόθεμα όμως και αυτό που συσσωρεύεται με απληστία πέραν της ανάγκης, θα γίνει αιτία για σκουλήκια. Και αυτά μεν ο νόμος τα προανήγγειλε στους παλαιότερους. Τι λέει όμως σε εμάς τους ίδιους ο Σωτήρας; «Κάντε φίλους για τον εαυτό σας από τον άδικο μαμωνά, ώστε, όταν εκλείψετε, να σας δεχτούν στις δικές τους σκηνές». Και για να σου κάνω φανερή τη δύναμη της εντολής, θα πω πάλι κάτι. Διότι δεν χωράει, δεν χωράει καμία αμφιβολία, ότι ανάμεσα σε αυτούς που έχουν ανάγκη υπάρχει ένα όχι μικρό πλήθος σωφρόνων και επιεικών ανθρώπων, το οποίο ίσως διαφεύγει της δικής μας προσοχής, δεν αγνοείται όμως από τον Θεό. Όταν λοιπόν τους κάνουμε κοινωνούς των επίγειων χρημάτων μας, ας μην αμφιβάλλει κανείς ότι θα γίνουμε και εμείς συμμέτοχοι στον μισθό της επιείκειάς τους. «Διότι θα σας δεχθούν στις δικές τους σκηνές», σύμφωνα με το γραμμένο.

Αν κάποιος εδώ είναι δούλος της αμαρτίας, ας ετοιμαστεί πρόθυμα μέσω της πίστεως για την ελευθερωτική αναγέννηση της υιοθεσίας. Και, αφού αποβάλει τη χείριστη δουλεία των αμαρτιών και αποκτήσει τη μακαριότατη δουλεία του Κυρίου, ας αξιωθεί να κληρονομήσει τη βασιλεία των ουρανών. Απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης, μέσω της εξομολογήσεως, ώστε να ενδυθείτε τον νέο, που ανακαινίζεται μέσω της επιγνώσεως Εκείνου που τον έκτισε. Αποκτήστε τον αρραβώνα του Αγίου Πνεύματος μέσω της πίστεως, για να μπορέσετε να γίνετε δεκτοί στις αιώνιες σκηνές.

Δεν προσφέρω πλέον τους κόπους μου στη ματαιότητα, ώστε μετά την αναχώρησή μου άλλοι να τους κληρονομήσουν και εγώ να υποστώ την τιμωρία, αλλά προσφέρω τους κόπους μου στον αγαθό και οικτίρμονα Θεό, ο οποίος παρέχει ζωή μετά τον θάνατο, και έχει ετοιμάσει για όσους τον αγαπούν αυτά που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπων δεν ανέβηκαν. Ω ναι, αγαπητέ, να έχεις θάρρος και ας κραταιώνεται η καρδιά σου και να προσμένεις τον Κύριο· και η έξοδός σου θα γίνει εν ειρήνη. Εκεί θα δεις τους Δικαίους να χαίρονται για τη σωτηρία σου· εκεί θα αναπαυθείς στους κόλπους του Αβραάμ μαζί με τον Λάζαρο. Διότι επέλεξες την πτωχεία, έδειξες υπομονή στη θλίψη, υπέμεινες ονειδισμούς, δεν αποστράφηκες την εξουδένωση· για τον λόγο αυτόν θα σε δεχθούν με ευφροσύνη στις αιώνιες σκηνές, από όπου απέδρασε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός. Εκεί θα δεις τη ζωή και το αληθινό φως, την ελπίδα όλης της κτίσης, τον λυτρωτή των ψυχών μας, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον βασιλέα της δόξης, και η καρδιά σου θα χαρεί, και τη χαρά σου κανείς δεν θα την αφαιρέσει από εσένα. Αυτός δε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είθε να διαφυλάξει όλους μας άμεμπτους· στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Ναι, αγαπητέ, δείξε ανδρεία και ας κραταιωθεί η καρδιά σου και έχε υπομονή στον Κύριο· και η έξοδός σου θα γίνει με ειρήνη. Εκεί θα δεις τους δικαίους να χαίρονται για τη σωτηρία σου· εκεί θα αναπαυθείς στους κόλπους του Αβραάμ μαζί με τον Λάζαρο· διότι επέλεξες την πτωχεία, υπέμεινες τη θλίψη, υπέφερες ονειδισμούς, δεν μίσησες την εξουθένωση. Γι' αυτό θα σε υποδεχθούν με ευφροσύνη στις αιώνιες σκηνές, από όπου έφυγε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός. Εκεί θα δεις τη ζωή και το αληθινό φως, την ελπίδα όλης της κτίσεως, τον λυτρωτή των ψυχών μας, τον Ιησού Χριστό, τον βασιλέα της δόξης, και θα χαρεί η καρδιά σου, και τη χαρά αυτή κανείς δεν πρόκειται να σου την αφαιρέσει. Ο ίδιος δε ο Κύριος, ο Θεός μας, θα μας διαφυλάξει άμεμπτους. Διότι δική Του είναι η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Κατασκευάστε για τον εαυτό σας βαλάντια που δεν παλιώνουν, θησαυρό ανεξάντλητο στους ουρανούς. Και πάλι· κι εγώ σας λέγω· αποκτήστε για τον εαυτό σας φίλους από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν εκλείψετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές.

Περί φιλοπτωχίας. Ελάτε λοιπόν, αδελφοί, ας περιφρονήσουμε τα πρόσκαιρα και ας φροντίσουμε για τα αιώνια αγαθά που μας έχουν υποσχεθεί. Ας σπεύσουμε πριν πέσει το σκοτάδι, πριν λήξει η πανήγυρις. Ας κάνουμε φίλους για τον εαυτό μας από τον μαμωνά της αδικίας. Ας αποκτήσουμε ως μάρτυρες πολλούς φτωχούς. Από αυτούς ας αγοράσουμε λάδι, και ας το στείλουμε προκαταβολικά. διότι αυτοί είναι που πωλούν το λάδι των λαμπάδων: οι χήρες, τα ορφανά, οι ανήμποροι, οι ανάπηροι, οι χωλοί, οι τυφλοί, οι λεπροί, και όλοι οι φτωχοί που παρακάθονται στις θύρες των εκκλησιών. Αυτούς ας περιποιηθούμε. διότι αυτοί μας συμφιλιώνουν με τον Κριτή. Εκείνους μεν που έρχονται προς εμάς ας μην τους αποστραφούμε, αλλά με ιλαρότητα ας τους υποδεχθούμε, σε εκείνους δε που δεν έχουν τη δύναμη, ας στείλουμε τα αναγκαία.

Κατοικώντας εν μέσω ενός τόσο μεγάλου θησαυρού, φρόντισε να πλουτίσεις ζώντας μαζί με τις φρόνιμες παρθένες, ώστε να μην συγκαταλεχθείς με τις μωρές. Έχεις τόσους φωστήρες που καταυγάζουν τα μάτια σου κάθε μέρα και νύχτα. Πορεύσου στο φως τους και ακολούθησε τα ίχνη τους, ώστε να εισέλθεις μαζί τους στις αιώνιες σκηνές. Επιτάχυνε το βήμα σου σε αυτήν την πορεία, ώστε να μπορέσεις να φτάσεις κάποιους από αυτούς. Διότι γνωρίζω ότι, εάν το θέλεις, μπορείς.

Έστω ότι ταλαιπωρήθηκες εδώ, παλεύοντας με τον πηλό, με τούτο το μοχθηρό και ρυπαρό σώμα, και οικοδομώντας πόλεις ξένες και ασταθείς, των οποίων το μνημόσυνο θα χαθεί με πάταγο. Τι λοιπόν; Θα εξέλθεις χωρίς αντάλλαγμα και αμισθί; Τι λοιπόν; Θα εγκαταλείψεις στους Αιγυπτίους και στις αντίθετες δυνάμεις εκείνα που απέκτησαν με κακό τρόπο και θα τα καταναλώσουν με χειρότερο; Δεν ανήκουν σε εκείνους· τα λεηλάτησαν, τα άρπαξαν από Εκείνον που είπε: «Δικό μου είναι το αργύριο, και δικό μου είναι το χρυσίο, και θα το δώσω σε όποιον θέλω». Χθες ήταν δικά τους· διότι τους είχε παραχωρηθεί. Σήμερα τα προσφέρει και τα δίνει σε εσένα ο Δεσπότης, επειδή πρόκειται να τα χρησιμοποιήσεις με τρόπο καλό και σωτήριο. Ας αποκτήσουμε, λοιπόν, για τους εαυτούς μας φίλους από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν εκλείψουμε, να βρούμε βοήθεια στον καιρό της κρίσεως.

Μʹ. Εάν, λοιπόν, πείθεστε κάπως σε εμένα, δούλοι του Χριστού, και αδελφοί, και συγκληρονόμοι, όσο υπάρχει καιρός, ας επισκεφθούμε τον Χριστό, ας υπηρετήσουμε τον Χριστό, ας θρέψουμε τον Χριστό, ας ντύσουμε τον Χριστό, ας φιλοξενήσουμε τον Χριστό, ας τιμήσουμε τον Χριστό· όχι μόνο με τραπέζι, όπως μερικοί· ούτε με μύρα, όπως η Μαρία· ούτε μόνο με τάφο, όπως ο Ιωσήφ ο Αριμαθαίος· ούτε με τα αναγκαία της ταφής, όπως ο Νικόδημος, ο κατά το ήμισυ φιλόχριστος· ούτε με χρυσό και λιβάνι και σμύρνα, όπως οι μάγοι πριν από τους προαναφερθέντες. Αλλά επειδή ο Δεσπότης των πάντων θέλει έλεος και όχι θυσία, και η ευσπλαχνία υπερτερεί από μυριάδες παχιά αρνιά, αυτήν ας του προσφέρουμε μέσω όσων έχουν ανάγκη και είναι σήμερα ριγμένοι κατάχαμα, ώστε, όταν αναχωρήσουμε από τη ζωή αυτή, να μας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές, εν αυτώ τω Χριστώ τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Κεφάλαιο Ε΄. Ότι, κατά μίμηση των Αρειανών και των Σεβηριανών, ο Ακίνδυνος, έχοντας τεθεί υπό την προστασία μιας πλούσιας γυναίκας η οποία τον βοηθούσε με χρήματα, προσπάθησε να εξωθήσει σε πόλεμο την ιερή Εκκλησία εναντίον του εαυτού της, και τους παλαιούς αγίους τον έναν εναντίον του άλλου αλλά και τον καθένα εναντίον του εαυτού του. Επειδή ακριβώς, λόγω έλλειψης ανδρών –αφού κανείς από τους συνετούς, όπως φαίνεται, δεν πειθόταν–, εσύ ο μοναχός μπήκες υπό την προστασία μιας γυναίκας, η οποία δεν προθυμοποιείται να φανεί πιστή ούτε καν στον άδικο μαμωνά, ούτε επιλέγει να κάνει με τον μαμωνά αυτόν της αδικίας φίλους οι οποίοι, όταν αυτός εκλείψει, θα τη δεχθούν στις αιώνιες σκηνές τους, επειδή έγινε φίλη τους από την παρούσα ζωή, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου. Αντίθετα, επιλέγει τους βαρλααμίτες, οι οποίοι έχουν εκδιωχθεί ακόμη και από την επίγεια σκηνή του Θεού με ιερές δικαστικές αποφάσεις και φρικωδέστατους αφορισμούς, όπως ακριβώς κάποτε η Βασιλίνα προστάτευσε αυτούς που ακολουθούσαν τα φρονήματα του Αρείου και η Πατρικία τους οπαδούς του Σεβήρου, όπως εξιστόρησε ο μακάριος Μάξιμος.

Ας επιδιώξουμε, αδελφοί, να γίνουμε και εμείς τέτοιοι πτωχοί, για να κερδίσουμε την ουράνια βασιλεία. Εάν όμως δεν έχουμε την προαίρεση να γίνουμε τέτοιοι πτωχοί, τουλάχιστον ας γίνουμε κοινωνοί τέτοιων πτωχών μέσω της ελεημοσύνης και της προσφοράς από τα υπάρχοντά μας. Ας αποκτήσουμε φίλους από τον μαμωνά της αδικίας, δηλαδή από τα αγαθά που μας περισσεύουν, όσο βρισκόμαστε στην παρούσα ζωή, ώστε, όταν αναχωρήσουμε από την εδώ ζωή, να μας δεχθούν εκείνοι στις αιώνιες κατοικίες τους.

Αλλά, ω της ανείκαστης φιλανθρωπίας του Δεσπότη Χριστού! Διότι αυτό, το οποίο ούτε ως αντάλλαγμα ισότιμων και πραγματικά πολύτιμων αρετών της ψυχής δεν μπορεί κανείς να λάβει, Εκείνος το κατέστησε με άλλον τρόπο ευκολοαπόκτητο. Μπορεί δηλαδή κάποιος μέσω αυτών των γήινων και ταπεινών αγαθών για τις ανάγκες του σώματος, εννοώ των τροφών και των ποτών, των ενδυμάτων, του χρυσού ή του αργύρου που διαθέτει ο καθένας (διότι όλα αυτά είναι γη και χώμα και τίποτα δεν είναι πιο ασήμαντο από αυτά)· μπορεί λοιπόν κάποιος, μέσω αυτών των ασήμαντων πραγμάτων, σύμφωνα με τη δεσποτική επαγγελία και προτροπή, εάν προσφέρει τα περιττά σε εκείνους που κατέχουν τις αρετές (διότι αυτοί είναι ως επί το πλείστον φτωχοί ως προς τις σωματικές ανάγκες), διαμέσου αυτής της μεταδόσεως να αναπληρώσει την έλλειψή του σε αρετές και να αποφύγει την ευθύνη για τη στέρησή τους. Και φανερώνοντας αυτό ο μέγας Παύλος, γράφοντας προς τους Κορινθίους, ονομάζει αυτή την προσφορά κοινωνία προς τους αγίους, και προχωρώντας προσθέτει, «το δικό σας περίσσευμα να καλύψει το δικό τους υστέρημα, ώστε και το δικό τους περίσσευμα να καλύψει το δικό σας υστέρημα». Ο δε Κύριος λέει, «κάντε φίλους από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν εκλείψετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές», ονομάζοντας μαμωνά της αδικίας αυτό που περισσεύει από τις ανάγκες και δεν προσφέρεται σε αυτούς που έχουν ανάγκη.

Προς αυτόν λέει ο Αβραάμ ότι, επειδή προτίμησες τον απολαυστικό, άνετο και ρέοντα βίο αντί του εγκρατούς, οδύνη, θλίψη και στενοχώρια σε περιέβαλαν τώρα δικαίως. Και επειδή δεν είχες καμία κοινωνία με τους φτωχούς μέσω της προσφοράς, ούτε απέκτησες φίλους από τον μαμωνά της αδικίας, ούτε έδωσες το περίσσευμά σου στο δικό τους υστέρημα, αλλά παρέμεινες εντελώς ακοινώνητος προς τους αγίους, έχοντας απομακρυνθεί από αυτούς, όπως ακριβώς απέχει η κακία από την αρετή· γι' αυτό τώρα, μεταξύ ημών που ζήσαμε σύμφωνα με την αρετή, και υμών που ζήσατε μέσα στην κακία, έχει στηθεί μέγα και αδιάβατο χάσμα, ώστε να μην είναι ποτέ δυνατόν να περάσει κανείς από τον έναν στον άλλον. Μέσα από αυτά, λοιπόν, φανερώνει το ατελεύτητο και αμετάβλητο τόσο της κολάσεως των αμαρτωλών όσο και της αναπαύσεως των δικαίων.

γ΄. Και αυτά μεν αρκούντως ελέχθησαν· ας αναπτύξουμε όμως τον λόγο περί ελεημοσύνης, προτρέποντας την αγάπη σας, και λέγοντας όπως ακριβώς έχει ειπωθεί στο Ευαγγέλιο: «Κάντε φίλους για τον εαυτό σας από τον μαμωνά της αδικίας· ώστε, όταν εκλείψετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές». Πολύ σωστά είπε: «Αιώνιες». Διότι εδώ, έστω κι αν έχεις λαμπρή οικία, οπωσδήποτε καταστρέφεται φθειρόμενη από τον χρόνο· μάλλον δε, και πριν από τη φθορά του χρόνου, ο θάνατος που θα επέλθει σε βγάζει έξω από αυτήν τη λαμπρή κατοικία. Πολλές φορές μάλιστα, και πριν από τον θάνατο, δυσκολίες διαφόρων πραγμάτων και επιθέσεις συκοφαντών και επιβουλές προκάλεσαν την έκπτωσή σου από αυτήν. Εκεί όμως τίποτα από αυτά δεν υπάρχει για να υποπτευθείς, ούτε φθορά, ούτε θάνατος, ούτε κατάρρευση, ούτε επήρεια συκοφαντών, ούτε τίποτε άλλο, αλλά η κατοικία είναι ασάλευτη και αθάνατη. Γι' αυτόν τον λόγο τις ονόμασε αιώνιες. «Κάντε φίλους για τον εαυτό σας από τον μαμωνά της αδικίας». Βλέπεις πόση είναι η φιλανθρωπία του Δεσπότη, πόση αγαθότητα και επιείκεια; Διότι δεν έθεσε απλώς αυτήν την προσθήκη, αλλά επειδή πολλοί πλούσιοι έχουν συγκεντρώσει τον πλούτο τους από αρπαγή και πλεονεξία, κακώς μεν, λέγει, διότι δεν έπρεπε να συγκεντρώσεις έτσι τα χρήματα· αλλά εφόσον τα συγκέντρωσες, σταμάτησε την αρπαγή και την πλεονεξία, και χρησιμοποίησε όπως πρέπει τα χρήματα. Δεν λέγω να αρπάζεις για να ελεείς, αλλά αφού απομακρυνθείς από την πλεονεξία, να χρησιμοποιήσεις τον πλούτο για ελεημοσύνη και φιλανθρωπία.

Ποια απολογία, λοιπόν, μας απομένει, όταν δεν σπεύδουμε και δεν βιαζόμαστε να λάβουμε τα εκατονταπλάσια αντί για τα λίγα, και τα μέλλοντα αντί για τα παρόντα, και τα αιώνια αντί για τα πρόσκαιρα, αλλά αντίθετα με ευχαρίστηση κλειδαμπαρώνουμε τα χρήματα πίσω από πόρτες και σύρτες, και δεν επιθυμούμε να προσφέρουμε τώρα στους έχοντες ανάγκη αυτά που βρίσκονται απλώς και άσκοπα αποθηκευμένα, ώστε στον μέλλοντα αιώνα να απολαύσουμε την προστασία τους; Διότι, κάντε για τον εαυτό σας φίλους από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν εκλείψετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές τους. Και γνωρίζω ότι πολλοί όχι μόνο δεν αποδέχονται τα λεγόμενά μας, αλλά, ακούγοντάς τα σαν κάποια φλυαρία και μύθο, δεν προσέχουν τα λόγια μας. Αλλά εγώ εξαιτίας αυτού του γεγονότος θλίβομαι και πονώ, διότι ούτε η πείρα των πραγμάτων, ούτε η τόσο μεγάλη υπόσχεση του Θεού, ούτε ο φόβος των μελλόντων, ούτε οι καθημερινές μας προτροπές μπόρεσαν να αγγίξουν τέτοιους ανθρώπους, και δεν πρόκειται να παύσω ούτε και έτσι τις συμβουλές αυτές, μέχρις ότου με την πολλή επιμονή μπορέσω να υπερισχύσω, να τους οδηγήσω στη νήψη, και να τους συνεφέρω από τον λήθαργο και τη μέθη που επέφερε η επιθυμία των χρημάτων, σκοτίζοντας τον λογισμό τους.

Έστω και αργά, ας μεριμνήσουμε επιτέλους για τη δική μας σωτηρία, και ας χρησιμοποιήσουμε προσηκόντως τον χρόνο που μας δόθηκε ως προθεσμία ζωής. Και, όσο υπάρχει ακόμη καιρός, ας σπεύσουμε προς μετάνοια και διόρθωση των σφαλμάτων μας, και ας αξιοποιήσουμε τον χρηματικό μας πλούτο για την ωφέλεια των ψυχών μας, δαπανώντας τα περισσεύματα σε όσους έχουν ανάγκη. Διότι, πες μου, για ποιον λόγο επιτρέπεις να καταστρέφονται και το ασήμι και το χρυσάφι από τη σκουριά, ενώ οφείλεις να το κενώνεις στα στομάχια των φτωχών, ώστε, αφού το εναποθέσεις σε ασφαλές ταμείο, στον κατάλληλο καιρό, όταν κυρίως έχεις ανάγκη από την παρηγοριά του, να απολαύσεις την εξ αυτού βοήθεια; Και εκείνοι που τράφηκαν από εσένα εδώ, κατά την ημέρα εκείνη να σου ανοίξουν τις θύρες της παρρησίας και να σε δεχθούν στις αιώνιες σκηνές τους;

Όσοι συγκεντρώσατε τον απατηλό πλούτο από τον τόκο και από την αδικία, κάντε φίλους για τον εαυτό σας από τον μαμωνά, όπως παραγγέλλει ο Δεσπότης, ώστε, όταν αναχωρήσετε από τη ζωή, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές· οι αδικούντες, αναλογιστείτε όλοι Εκείνον που αποδίδει δικαιοσύνη στους αδικουμένους και φρίξτε· όσοι αποστερείτε τους μισθούς των εργατών, θυμηθείτε εκείνον που λέει: «Όποιος αποστερεί τον μισθό του εργάτη, είναι σαν να χύνει αίμα»· και ότι εκείνος που αποστερήθηκε από εσάς κραυγάζει: «Και οι βοές εκείνων που θέρισαν τα χωράφια σας έχουν φτάσει στα αυτιά του Κυρίου Σαβαώθ». Όσοι χτυπάτε τους αδελφούς σας, σταματήστε, ή μάλλον αρχίστε να χτυπάτε τα δικά σας πρόσωπα, ενθυμούμενοι την αβάσταχτη καταδίκη εκείνων που ράπισαν τον αναμάρτητο Κύριο, καθώς και εκείνου που τον μαστίγωσε, και στενάξτε, διότι πολλές φορές στον αδελφό που χτυπιέται κρύβεται ο Χριστός, ο οποίος ραπίζεται πάλι και από εσένα. Διότι αυτοί που ραπίζονται από εμάς έχουν ντυθεί τον Χριστό, όπως λέει ο Απόστολος, ότι: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ντυθήκατε», για τους οποίους και πέθανε, και μαζί με τους οποίους ραπίζεται. Άραγε, ακούγοντας αυτά δεν φρίττεις, δεν τρέμεις, δεν παύεις να χτυπάς τους συνδούλους σου; Άραγε, ακούγοντας αυτά, δεν μούδιασε το χέρι σου; Εγώ και μόνο που τα λέω είμαι έντρομος· εσύ όμως που τα κάνεις αυτά, ποιου θηρίου άραγε τη διάθεση έχεις αποκτήσει, ώστε να παραμένεις αδυσώπητος; Άραγε, λοιπόν, με το μέτρο που μετράς δεν θα αντιμετρηθεί και σε εσένα;

Κάντε για τον εαυτό σας φίλους από τον μαμωνά της αδικίας. Ας υπακούσουμε, λοιπόν, διότι είναι Δεσποτική εντολή, και ας διασκορπίσουμε τα περισσεύματα του πλούτου σε αυτούς που έχουν ανάγκη· ας εργαστούμε την ελεημοσύνη, όσο είμαστε κύριοι· διότι αυτό σημαίνει το να κάνουμε φίλους από τον μαμωνά· ας κενώσουμε τα χρήματα στους πένητες, για να κενώσουμε εκείνο το πυρ, για να το σβήσουμε, ώστε να έχουμε παρρησία εκεί. Διότι εκεί δεν είναι αυτοί που μας υποδέχονται, αλλά το δικό μας έργο.

Διότι το ότι δεν δύναται να μας σώσει απλώς το γεγονός ότι αυτοί είναι φίλοι μας, μπορεί να το μάθει κανείς από την προσθήκη. Γιατί άραγε δεν είπε: «Κάνετε φίλους για τον εαυτό σας, ώστε να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές τους», αλλά προσέθεσε και τον τρόπο; Διότι λέγοντας, «Από τον μαμωνά της αδικίας», έδειξε ότι οφείλουμε να κάνουμε αυτούς φίλους μέσω των χρημάτων, φανερώνοντας ότι δεν πρόκειται να μας προστατεύσει απλώς η φιλία, εάν δεν έχουμε αγαθά έργα, εάν δεν διαθέσουμε δίκαια τον πλούτο που συγκεντρώθηκε άδικα. Αυτός δε ο λόγος μας περί της ελεημοσύνης δεν αρμόζει μόνο στους πλουσίους, αλλά και στους πένητες. Ακόμη και αν κάποιος τρέφεται από την επαιτεία, και προς αυτόν απευθύνεται αυτός ο λόγος· διότι δεν υπάρχει, δεν υπάρχει κανένας τόσο πένης, ακόμη και αν είναι υπερβολικά πένης, ώστε να μην έχει την ευχέρεια να διαθέσει δύο λεπτά.

«Διότι θα σας δεχθούν», λέγει, «στις αιώνιες σκηνές τους»· όταν θα δεις τον καθένα από αυτούς να λάμπει περισσότερο από τις ηλιακές ακτίνες, όχι από χαλκό και σίδηρο, αλλά από εκείνη τη δόξα, της οποίας τις μαρμαρυγές ανθρώπινος οφθαλμός δεν δύναται να αντικρίσει;

Αυτός στέκεται και μάχεται, αυτός δέχεται και τα τραύματα· εσύ να τον θεραπεύεις καθώς επιστρέφει από τον αγώνα, να τον δέχεσαι με ανοιχτά χέρια, να τον δροσίζεις από τον ιδρώτα προσφέροντάς του ανάπαυση, να τον παρηγορείς, να τον ενθαρρύνεις, να αναζωογονείς την καταπονημένη του ψυχή. Εάν με τόση προθυμία διακονούμε τους αγίους, θα γίνουμε συμμέτοχοι των ανταμοιβών τους. Αυτό λέει και ο Χριστός: Δημιουργήστε για τον εαυτό σας φίλους από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές τους. Βλέπεις πώς αυτοί έγιναν κοινωνοί; Από την πρώτη ημέρα, λέει, μέχρι σήμερα. Γι' αυτό χαίρομαι, λέει. Για την κοινωνία σας. Και χαίρομαι όχι μόνο για τα παρελθόντα, αλλά και για τα μέλλοντα· διότι από τα παρελθόντα συμπεραίνω και τα μελλοντικά. Έχοντας πεποίθηση ακριβώς σε αυτό, λέει, ότι εκείνος που άρχισε σε εσάς ένα αγαθό έργο, θα το ολοκληρώσει μέχρι την ημέρα του Ιησού Χριστού.

Εσύ, όμως, πρόσεξέ μου πώς μέσω των λέξεων καταδεικνύει την υπεροχή των μελλοντικών έναντι των παρόντων. Διότι, λέγοντας «επίγεια», αντιπαρέβαλε την «επουράνια»· λέγοντας «οικία του σκήνους», και δείχνοντας από αυτό το ευδιάλυτο και το πρόσκαιρο, αντιπαρέβαλε την «αιώνια»· διότι η λέξη της σκηνής πολλές φορές φανερώνει το πρόσκαιρο. Γι' αυτό λέει: «Στην οικία του Πατέρα μου υπάρχουν πολλές μονές». Και αν κάπου ονομάζει «σκηνές» τους τόπους αναπαύσεως των αγίων, δεν τις λέει απλώς σκηνές, αλλά με κάποια προσθήκη. Διότι δεν είπε: «Για να σας δεχθούν στις σκηνές τους», αλλά, «Στις αιώνιες σκηνές». Λέγοντας δε και «αχειροποίητη», υπονόησε τη χειροποίητη. Τι λοιπόν; Είναι το σώμα χειροποίητο; Σε καμία περίπτωση. Αλλά είτε υπονοεί εδώ τις χειροποίητες οικίες, είτε, αν δεν συμβαίνει αυτό, ονόμασε οικία του σκήνους το αχειροποίητο σώμα.

Είναι λοιπόν αγαθός ο πλεονέκτης; Εάν όμως ο πλούτος είναι αγαθός και αυξάνεται με την πλεονεξία, όσο περισσότερο πλεονεκτεί κανείς, τόσο πιο αγαθός θα είναι. Είδες την αντίφαση; «Αλλά αν δεν πλεονεκτεί;» λέει κάποιος. Και πώς είναι δυνατόν να συμβεί αυτό; Διότι το πάθος είναι ολέθριο, και δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν να πλουτίσει κανείς χωρίς να αδικεί. Αυτό βέβαια αποφάνθηκε και ο Χριστός λέγοντας: «Κάντε για τον εαυτό σας φίλους από τον μαμωνά της αδικίας». «Τι γίνεται λοιπόν», λέει, «αν λάβει την κληρονομιά από τον πατέρα του;» Έλαβε αγαθά που είχαν συγκεντρωθεί από αδικία. Διότι βέβαια ο πρόγονός του δεν ήταν πλούσιος από την εποχή του Αδάμ, αλλά είναι επόμενο να υπήρξαν πολλοί άλλοι πριν από αυτόν, και έπειτα ανάμεσα στους πολλούς να βρέθηκε κάποιος που έλαβε άδικα και καρπώθηκε τα αγαθά των άλλων. Τι λοιπόν; «Ο Αβραάμ», λέει κάποιος, «είχε άδικο πλούτο; Και τι θα πούμε για τον Ιώβ, τον άμεμπτο, τον δίκαιο, τον αληθινό, τον θεοσεβή, αυτόν που απείχε από κάθε πονηρό πράγμα;» Ο πλούτος εκείνων δεν συνίστατο σε χρυσό, ούτε σε άργυρο, ούτε σε οικοδομήματα, αλλά σε κοπάδια. Εξάλλου, αυτός ήταν πλούτος δοσμένος από τον Θεό. Διότι το ότι ο πλούτος του βρισκόταν σε κοπάδια, είναι ολοφάνερο από το εξής: αυτός που έγραψε το βιβλίο, απαριθμώντας τα όσα συνέβησαν σε εκείνον τον μακάριο άνδρα και λέγοντας ότι του πέθαναν καμήλες, θηλυκά άλογα και όνοι, δεν είπε ότι ήρθαν και του άρπαξαν και θησαυρούς χρυσού. Εξάλλου, και ο Αβραάμ ήταν πλούσιος, αλλά σε υπηρέτες.

Ο ίδιος ο Δεσπότης εκείνων των αγίων, ο οποίος δεν μας διδάσκει μόνο πώς να τους φθάσουμε, αλλά και πώς να γίνουμε ομόστεγοι και σύσκηνοι με όλους αυτούς: «Κάντε φίλους για τον εαυτό σας από τον μαμωνά της αδικίας», λέει, «ώστε, όταν εκλείψετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές τους». Πολύ σωστά είπε: «Αιώνιες». Διότι εδώ, ακόμη και αν έχεις λαμπρή κατοικία, οπωσδήποτε θα χαθεί φθειρόμενη από τον χρόνο· μάλλον δε, και πριν από τη φθορά του χρόνου, ο θάνατος που θα επέλθει σε εκδιώκει από αυτήν τη λαμπρή κατοικία· και πολλές φορές, ακόμη και πριν από τον θάνατο, διάφορες δυσκολίες, επιθέσεις συκοφαντών και επιβουλές προκάλεσαν την αποστέρησή της από εσένα. Εκεί όμως, τίποτα από αυτά δεν μπορείς να υποπτευθείς, ούτε φθορά, ούτε θάνατο, ούτε κατάρρευση, ούτε κακοβουλία συκοφαντών, ούτε τίποτα άλλο, αλλά η κατοικία είναι ακλόνητη και αθάνατη. Γι' αυτόν τον λόγο τις ονόμασε αιώνιες. «Κάντε φίλους για τον εαυτό σας», λέει, «από τον μαμωνά της αδικίας».

ε'. Και αυτά τα λέγω, όχι για να μην ικετεύουμε τους αγίους, αλλά για να μην αμελούμε, ούτε, πέφτοντας οι ίδιοι σε αδράνεια και ύπνο, να αναθέτουμε όσα μας αφορούν μόνο στους άλλους. Διότι, αφού είπε, «Κάντε φίλους για τους εαυτούς σας», δεν στάθηκε μόνο σε αυτό, αλλά πρόσθεσε: «από τον άδικο μαμωνά»· ώστε το κατόρθωμα να γίνει και πάλι δικό σου· διότι τίποτε άλλο δεν υπονόησε εδώ παρά την ελεημοσύνη. Και το αξιοθαύμαστο μάλιστα είναι ότι ούτε καν μας ζητάει αυστηρό λογαριασμό, εφόσον απομακρυνθούμε από την αδικία. Διότι αυτό που λέει είναι το εξής: Απέκτησες με κακό τρόπο; Δαπάνησε με καλό τρόπο. Συγκέντρωσες άδικα; Σκόρπισε δίκαια.

Πώς λοιπόν είναι δυνατόν να σωθούμε; ερωτά κάποιος. Εφαρμόζοντας τα αντίρροπα φάρμακα για αυτά: την ελεημοσύνη, τις προσευχές, την κατάνυξη, τη μετάνοια, την ταπεινοφροσύνη, τη συντετριμμένη καρδιά, την περιφρόνηση των υλικών αγαθών. Διότι ο Θεός άνοιξε αναρίθμητους δρόμους σωτηρίας, εάν θέλουμε να δώσουμε προσοχή. Ας προσέξουμε, λοιπόν, και μέσα από όλα αυτά ας καθαρίσουμε τα τραύματά μας, δείχνοντας έλεος, συγχωρώντας την οργή σε όσους μας έθλιψαν, ευχαριστώντας τον Θεό για τα πάντα, νηστεύοντας κατά τη δύναμή μας, προσευχόμενοι ειλικρινά, αποκτώντας φίλους για τον εαυτό μας από τον μαμωνά της αδικίας. Διότι έτσι θα μπορέσουμε και συγγνώμη να λάβουμε για τα σφάλματά μας, αλλά και να επιτύχουμε τα υποσχεμένα αγαθά. Είθε όλοι μας να αξιωθούμε να τα απολαύσουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Θέλεις να σε βοηθήσω; Επίτρεψέ μου να βοηθήσω τους πένητες· διότι με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες. Έχω διπλή δύναμη και ισχύ. Εάν φυλαχθώ εδώ, γίνομαι δικαστής εκεί και καταδικάζω αυτούς που με φυλάσσουν. «Διότι η κρίση θα είναι ανελέητη για εκείνον που δεν έδειξε έλεος». Εάν σκορπιστώ εδώ, γίνομαι ελεημοσύνη και ελεώ αυτούς που με ελεούν. «Διότι μακάριοι είναι οι ελεήμονες, επειδή αυτοί θα ελεηθούν». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο έλεγε ο Χριστός: «Αποκτήστε φίλους με τον μαμωνά της αδικίας, ώστε να σας δεχθούν στις αιώνιες κατοικίες τους». Επομένως, επίτρεψέ μου να μεταβάλω τη φύση μου, και αντί για χρυσός γίνομαι ελεημοσύνη, και εισέρχομαι ενώπιον του Βασιλέως των βασιλευόντων και γίνομαι συνήγορός σου με πολλή παρρησία, και συνηγορώ υπέρ σου, όπως ακριβώς συνηγόρησα υπέρ του Κορνηλίου. «Διότι οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ενώπιον του Θεού».

Πώς λοιπόν λέει, «Κάνετε φίλους για τους εαυτούς σας από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν εκλείψετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές»; Εδώ δεν είναι η φιλία αυτή που προΐσταται, αλλά η ελεημοσύνη. Διότι, εάν προΐστατο μόνο η φιλία, θα έπρεπε να πει απλώς: «Κάνετε φίλους για τους εαυτούς σας»· τώρα όμως, δεικνύοντας ότι δεν προΐσταται μόνο η φιλία, προσέθεσε: «Από τον μαμωνά της αδικίας». Καίτοι ίσως κάποιος θα μπορούσε να πει: «Μπορώ να κάνω φίλο και χωρίς τον μαμωνά, και μάλιστα πιο σπουδαίο απ' ό,τι μέσω του μαμωνά». Αλλά, για να μάθεις ότι η ελεημοσύνη είναι αυτή που προΐσταται, καθώς και το δικό σου έργο και κατόρθωμα, σε έπεισε να αντλείς θάρρος όχι απλώς από τις φιλίες των αγίων, αλλά από τις φιλίες που δημιουργούνται μέσω του μαμωνά.

Επειδή και εκείνος στην περίπτωση του Λαζάρου ήταν πάρα πολύ πλούσιος, αλλά σε τίποτα δεν τον ωφέλησε ο πλούτος· και οι παρθένες είχαν γνωστές τους τις άλλες παρθένες, αλλά σε τίποτα δεν τις ωφέλησε η οικειότητα· διότι ένα μόνο είναι το ζητούμενο εκεί. Εσείς λοιπόν, λέει, που στηρίζεστε στον πλούτο και είστε περιβεβλημένοι με εξουσία, άδικα και μάταια κομπάζετε· διότι δεν θα περάσει μαζί σας σε εκείνο το δικαστήριο η περιουσία των χρημάτων, ούτε η ισχύς της εξουσίας· αλλά ούτε η οικειότητα και η συγγένεια, ούτε κανένα άλλο από τα παρόμοια δεν πρόκειται να σας διασώσει. Δεν είναι δυνατόν εκεί να σωθεί ποτέ κανείς καταβάλλοντας χρήματα, ούτε προσφέροντας εξιλασμό, ούτε το αντίτιμο της ψυχής. Γιατί, λοιπόν, λέει η Γραφή: «Κάντε για τον εαυτό σας φίλους από τον άδικο μαμωνά, ώστε να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές»; Τι σημαίνει, λοιπόν, αυτό που έχει ειπωθεί; Δεν είναι καθόλου αντίθετο, ούτε συγκρούεται με τα προηγούμενα, αλλά μάλιστα συμφωνεί απόλυτα. Διότι φίλους πρέπει να κάνει κανείς εδώ, στον παρόντα βίο, δίνοντας χρήματα και δαπανώντας τα υπάρχοντά του για όσους έχουν ανάγκη. Τίποτε άλλο, λοιπόν, δεν υπονοεί εδώ παρά την πλούσια ελεημοσύνη. Διότι, εάν απέλθεις εκεί χωρίς να έχεις πράξει τίποτε από αυτά, κανείς δεν πρόκειται να σε υπερασπιστεί.

Διότι δεν μας προστατεύει η δική τους φιλία, αλλά το να αποκτήσουμε φίλους μέσω του μαμωνά. Γι' αυτό πρόσθεσε τη φράση «Φίλους εκ του μαμωνά», για να μάθεις ότι αυτά τα ίδια τα έργα σου θα σε διασώσουν: η ελεημοσύνη, η φιλανθρωπία, η γενναιοδωρία προς εκείνους που έχουν ανάγκη. Επειδή, για το ότι ούτε η συγγένεια ούτε η οικειότητα ωφελούν σε κάτι χωρίς έργα, άκουσε τι λέει ο προφήτης: «Εάν παραστούν ο Νώε, ο Ιώβ και ο Δανιήλ, ούτε τους γιους ούτε τις κόρες τους δεν πρόκειται να διασώσουν». Και γιατί μιλώ για τον μέλλοντα αιώνα, όταν ακόμη και στον παρόντα βίο η φιλία δεν προσέφερε κανένα όφελος; Πόσο, λοιπόν, οδύρετο και θρήνησε ο Σαμουήλ, και όμως τον Σαούλ δεν τον γλίτωσε; Πόσο δε προσευχήθηκε ο Ιερεμίας, και σε τίποτα δεν ωφέλησε τους Ιουδαίους, αλλά μάλιστα επιπλήχθηκε που προσευχόταν; Και γιατί απορείς αν ο Ιερεμίας δεν προσφέρει καμία ωφέλεια, όταν λέει ότι ούτε ο Μωυσής, εάν βρισκόταν σε εκείνον τον καιρό, δεν θα μπορούσε να σώσει τους τότε Ιουδαίους, επειδή επικράτησε η κακία, και οι ίδιοι δεν συνεισέφεραν απολύτως τίποτα από τον εαυτό τους;

Σκέψου, λοιπόν, πόσο σπουδαίο είναι, αφού η ψυχή μεταβεί εκεί, να μην περιμένει πλέον τέλος εκείνων των αγαθών, ούτε καμία μεταβολή, αλλά διαρκή αύξηση και ζωή χωρίς τέλος, ζωή απαλλαγμένη από κάθε κίνδυνο και από κάθε θλίψη και μέριμνα, γεμάτη από αγαλλίαση και αμέτρητα αγαθά. Διότι, εάν βγαίνοντας εδώ σε κάποια πεδιάδα, όπου βλέπουμε σκηνές στρατιωτών στημένες από παραπετάσματα, και τα δόρατα, τα κράνη και τους ομφαλούς των ασπίδων να λάμπουν, μένουμε έκθαμβοι από τον θαυμασμό· και εάν μάλιστα συμβεί να δούμε στο μέσον και τον βασιλιά να περνά με χρυσά όπλα, νομίζουμε ότι έχουμε τα πάντα· τι νομίζεις, όταν δεις τις αιώνιες σκηνές των αγίων στημένες στον ουρανό; Διότι, όπως λέγει, «θα σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές»· όταν δεις τον καθέναν από αυτούς να αστράφτει περισσότερο από τις ακτίνες του ήλιου, όχι από τον χαλκό και τον σίδηρο, αλλά από εκείνη τη δόξα, της οποίας τις λάμψεις δεν δύναται να αντικρίσει ανθρώπινος οφθαλμός; Και αυτά μεν αναφέρονται στους ανθρώπους.

Και όπως ακριβώς όσοι αδικούν, πλεονεκτούν και αρπάζουν, και προξενούν αμέτρητα κακά στους συνανθρώπους τους, όταν αναχωρήσουν για την άλλη ζωή και δουν αυτούς που υπέστησαν αυτά τα δεινά (διότι οπωσδήποτε θα τους δουν, όπως λέγει, και τούτο καθίσταται φανερό από τον πλούσιο και τον Λάζαρο), δεν θα μπορέσουν ούτε το στόμα τους να ανοίξουν, ούτε να πουν κάτι και να απολογηθούν, αλλά, γεμάτοι από πολλή ντροπή και καταδίκη, αμέσως μετά το αντίκρισμα εκείνων θα απαχθούν στους ποταμούς του πυρός· έτσι και εκείνοι που ζουν, διδάσκουν και κατηχούν, όταν δουν αυτούς που διασώθηκαν από τους ίδιους να συνηγορούν υπέρ αυτών εκεί, θα πληρωθούν από πολλή παρρησία. Και τούτο δηλώνοντας ο Παύλος έλεγε: «Είμαστε το καύχημά σας, όπως ακριβώς και εσείς είστε δικό μας». Πότε, πες μου; Την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Και πάλι ο Χριστός προτρέπει λέγοντας: «Κάντε φίλους για τον εαυτό σας από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν εκλείψετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές τους». Βλέπεις ότι πολλή παρρησία θα μας δοθεί από αυτούς που τώρα ευεργετούνται από εμάς. Εάν λοιπόν, όπου υπάρχει δαπάνη χρημάτων, είναι τόσοι πολλοί οι στέφανοι, τόσο μεγάλος ο μισθός, τόσο σπουδαία η αμοιβή· εκεί όπου υπάρχει ωφέλεια ψυχής, πώς δεν θα είναι πολλά και μεγάλα τα αγαθά για εμάς;