Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 16:9

Όταν πρόκειται να εξέλθεις από τον βίο, μην περιμένεις τη δική της φιλοξενία· ο ίδιος ο Οικοδεσπότης έρχεται να σε προϋπαντήσει λέγοντας: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω». Δες το μέγεθος της ελεημοσύνης, πώς καμία άλλη αρετή δεν συγκρίνεται με αυτήν ούτε προτιμάται από αυτήν. Διότι δεν είπε ότι «φυλάξατε την παρθενία σας» ή ότι «νηστέψατε για εμένα»· τίποτε τέτοιο δεν είπε, αλλά μόνο: «Πείνασα, και μου δώσατε να φάω». Μεγάλη βεβαίως είναι και η νηστεία, και η παρθενία, και οι υπόλοιπες αρετές, αλλά τίποτα δεν είναι ίσο με την ελεημοσύνη. Προέπεμψε τον πλούτο σου στον ατελεύτητο εκείνο κόσμο, και θα βρεις στον αιώνα εκείνο αυτά ακριβώς που προσφέρεις εδώ, όπως λέει και ο Κύριος: «Κάντε φίλους για τον εαυτό σας από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν εκλείψετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές». Ώ, τι φιλία του Δεσπότη, και τι ασυνεσία των πλουσίων! Αυτός παρακαλεί, και ο πλούσιος οδυνάται. Δεν κατανοείς, άνθρωπε, τι είναι η πρόνοια του Θεού; Δεν μπορούσε ο Θεός να δώσει και στον φτωχό τόσα χρήματα όσα έδωσε σε εσένα, και να πλουτίσει και εσένα και εκείνον; Δεν μπορούσε να ρίξει βροχές από χρυσάφι και να πλουτίσει τους φτωχούς; Μήπως πρόκειται ο Θεός να σε τιμήσει εξαιτίας του πλούτου σου; Αναλογίσου τι πρόκειται να γίνεις· κοίταξε μέσα στον τάφο τα γυμνωμένα οστά· σε τι διαφέρει εκεί ο πλούσιος από τον φτωχό; Δεν είναι όλοι τέφρα; Δεν είναι όλοι σκόνη;

Διότι ο οικοδεσπότης είναι ο Κύριος, οι δε θεριστές είναι οι άγγελοι, ο μεν σίτος είναι οι δίκαιοι, το δε άχυρο οι αμαρτωλοί. Ας φροντίσουμε, λοιπόν, να βρεθούμε ως ώριμος σίτος διά της ελεημοσύνης, για να εισέλθουμε στις αιώνιες σκηνές, τις οποίες ετοίμασε ο αναληφθείς από εμάς· μετά του Οποίου στον Πατέρα και στο Άγιο Πνεύμα ανήκει η δόξα, το κράτος, η τιμή, νυν και αεί, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ας αποκτήσουμε φίλους από τον μαμωνά της αδικίας, και ας γεμίσουμε τις κοιλιές των φτωχών, ώστε αυτοί, ως ευπρόσιτοι συνήγοροι, να συνηγορήσουν υπέρ ημών μπροστά στο βήμα που είναι γεμάτο φρίκη. Ας φιλοξενήσουμε τους άστεγους· ας ντύσουμε τους γυμνούς· ας επισκεφθούμε τους ασθενείς· ας μη διστάσουμε να κινήσουμε το πόδι μας προς εκείνους που βρίσκονται στη φυλακή· ας απλώσουμε το χέρι σε όσους είναι μέσα σε θλίψεις και λύπες. Ας συμπάσχουμε· ας χύσουμε δάκρυ συμπάθειας· διότι αυτό θα σβήσει το ατελεύτητο πυρ της γεέννης.

XV Λέγει λοιπόν ο Ιωάσαφ στον γέροντα: Πώς, επομένως, θα μπορέσω να προαποστείλω εκεί θησαυρούς χρημάτων και πλούτου, ώστε αναχωρώντας να βρω την απόλαυσή τους ασφαλή και άφθαρτη; Και πώς θα δείξω την αποστροφή μου προς τα παρόντα, και θα αφοσιωθώ στα αιώνια; Διευκρίνισέ το μου σαφώς. Και ο Βαρλαάμ λέει: Η προαποστολή αυτού του πλούτου στον αιώνιο τόπο επιτελείται με τα χέρια των φτωχών. Διότι, όπως λέει κάποιος από τους προφήτες, ο σοφότατος Δανιήλ, στον βασιλιά της Βαβυλώνας: «Γι' αυτό, βασιλιά, ας γίνει αρεστή σε σένα η συμβουλή μου· και εξαγόρασε τις αμαρτίες σου με ελεημοσύνες και τις αδικίες σου με ευσπλαχνία προς τους φτωχούς». Λέει επίσης και ο Σωτήρας: «Αποκτήστε φίλους για τους εαυτούς σας από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν εκλείψετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές». Και ο Δεσπότης κάνει συνεχώς εκτενή λόγο για την ελεημοσύνη και την προσφορά προς τους φτωχούς, καθώς μαθαίνουμε στο Ευαγγέλιο. Έτσι, λοιπόν, θα προαποστείλεις τα πάντα εκεί με απόλυτη ασφάλεια διά των χειρών αυτών που έχουν ανάγκη· διότι όσα κάνεις σε αυτούς, ο Δεσπότης τα οικειοποιείται και θα σε ανταμείψει πολλαπλασίως· γιατί πάντοτε υπερτερεί με την ανταπόδοση των δωρεών προς αυτούς που Τον αγαπούν.

Και για τον λόγο αυτόν, σε όλα σου τα έργα να είσαι ευάρεστος στον Θεό· υπάρχει δε μια μικρή ευαρέστηση και από τον μαμωνά της αδικίας, όπως λέει ο Κύριος στα Ευαγγέλια: «αποκτήστε για τον εαυτό σας φίλους από τον μαμωνά της αδικίας», πράγμα το οποίο συμβαίνει όταν διασκορπίσουμε με καλό τρόπο εκείνα που συγκεντρώσαμε με κακό τρόπο.

Δεν έχεις κανένα μερίδιο με εκείνον, αλλά βρίσκεσαι εκ διαμέτρου αντίθετος και πραγματικά σας χωρίζει μέγα χάσμα, από εκείνον που φορούσε κάθε μέρα πορφύρα και συμποσίαζε λαμπρά, ενώ παρέβλεπε τον Λάζαρο που βρισκόταν στην πύλη του, και ήταν πιο απάνθρωπος από τα σκυλιά, τα οποία έγλειφαν τις πληγές του και πολλές φορές την ημέρα έπιναν από τα πόδια του σαν από πηγή που έβρυθε από έλκη. Αντίθετα, εσύ περισσότερο από κάθε άλλον αναπαύεσαι στους κόλπους του Αβραάμ, όχι επειδή φιλοξένησες στο σπίτι σου και έθρεψες μόνο έναν πληγωμένο και πεινασμένο Λάζαρο και του προσέφερες πρόθυμα κάθε περιποίηση, αλλά επειδή ευεργέτησες ολόκληρα πλήθη, και μάλιστα της πιο τρυφερής και αδύναμης φύσης. Και πράγματι ενήργησες με φρόνηση, και όχι σαν τον άφρονα οικοδόμο του Ευαγγελίου, αφού γκρέμισες τις αποθήκες και μετέγγισες όσα υπήρχαν με θεοφιλή τρόπο στα στομάχια των φτωχών, και με ευσέβεια ανοικοδόμησες τα καλύτερα και πολύ ανώτερα σε αξία, εννοώ δηλαδή τα αιώνια και άφθαρτα, αποκτώντας φίλους όχι μόνο από τον Μαμωνά της αδικίας, που είναι το κάθε τι το περιττό και πάνω από το αναγκαίο, αλλά προσελκύοντάς τους ακόμη και από εκείνα που συντελούν μόνο στα απολύτως αναγκαία για τη ζωή.

Όπως ακριβώς δήλωσε και ο Κύριος λέγοντας: «Κάντε φίλους από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν αυτός εκλείψει, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές». Διότι αυτό που εκεί ο Κύριος ονόμασε «σκηνές», εδώ ο Απόστολος το ονομάζει «ενδύματα»· και αυτό που εκεί ονόμασε «φίλους από την αδικία», εδώ ο Απόστολος το ονομάζει «οικίες που καταλύονται».

Από τον παραινετικό λόγο περί μετανοίας. Άνθρωποι, φέρνοντας στη μνήμη σας την απόφαση που επεβλήθη από τον Θεό σε εκείνον που είπε: «Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες», ανοίξτε τους θησαυρούς σας και δώστε ελεημοσύνη· δημιουργήστε για τον εαυτό σας θησαυρό αστείρευτο στον ουρανό, όπως προστάζει ο Κύριος. Εσείς που συγκεντρώσατε τον απατηλό πλούτο από τόκους και από αδικία, «κάντε φίλους για τον εαυτό σας από τον μαμωνά», όπως προτρέπει ο Δεσπότης, «ώστε, όταν φύγετε από τη ζωή, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές».

Στο ίδιο ακριβώς αναφέρεται και εκείνο που ειπώθηκε από τον Βαπτιστή: «Εκείνου που το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του» και τα εξής, καθώς και μύρια άλλα. Ότι το χωρίο «Κάντε φίλους για τον εαυτό σας από τον μαμωνά της αδικίας» έχει την εξής έννοια: κάντε φίλους σας, λέει, εκείνους που σε τούτο τον κόσμο είναι φτωχοί αλλά πλούσιοι κατά Θεόν. Αλλά βέβαια είναι προτιμότερο να τους αποκτούμε ως φίλους από τους δικούς μας κόπους. «Διότι τίμα τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου». Αν όμως δεν υπάρχουν αγαθά από δίκαιους κόπους, έστω και με αυτά που συγκεντρώσαμε εξαιτίας της αδικίας, ας τους κάνουμε μέσω αυτών φίλους μας.

Αλλά, αφού όλοι εμείς αναλογιστούμε τον βίο του αδελφού μας, ας μιμηθούμε, παρακαλώ, την πίστη του, τους αγώνες του, την εξομολόγηση, τη μετάνοιά του, ώστε, όταν και εμείς φτάσουμε στην έξοδο από το σώμα, άφοβα και ατάραχα όπως εκείνος, να αποδημήσουμε από το σώμα και, αναχωρώντας προς τον Θεό, να ενδημήσουμε κοντά Του με αγαθές ελπίδες και να αναπαυθούμε στις αιώνιες σκηνές, όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται και όπου κατοικεί ο χορός των μακάριων και αγίων πατέρων μας.

Τώρα πάλι, βρισκόμαστε στην αρχή του έτους και στην είσοδο νέων ημερών· ας αλλοιωθούμε λοιπόν μέσα σε αυτές με την καλή αλλοίωση, γινόμενοι καλύτεροι από πριν· και ας μην επιστρέψουμε προς τα πίσω ατιμάζοντας τον αγώνα και τον πνευματικό κόπο της προηγηθείσας περιόδου της Τεσσαρακοστής· αλλά μάλλον να επιτελούμε αναβάσεις επί αναβάσεων· και πάνω στις προηγούμενες αρετές, να εποικοδομούμε άλλες· και το κατόρθωμα που καλώς βρήκαμε και αποκτήσαμε, είτε στην ευλάβεια είτε στη νηστεία είτε σε κάποια άλλη από τις πνευματικές ασκήσεις, ας μείνει και ας διατηρηθεί και ας αυξάνεται και ας τελειοποιείται καθημερινά με αγαθή πρόοδο. Προς τον Θεό, λοιπόν, τρέχουμε, αδελφοί τιμιότατοι και γνησιότατοι, προς τη βασιλεία των ουρανών αγωνιζόμαστε να φθάσουμε, προς το φως, προς τη ζωή, προς την ανεκλάλητη χαρά, προς τον γλυκύ εκείνο και μακάριο παράδεισο, προς τις αιώνιες σκηνές, προς τους τόπους της θαυμαστής δόξας, προς τις αγγελικές χοροστασίες, προς τις άγιες ομηγύρεις, προς τις άνω πολιτείες, προς τη μόνιμη κληρονομία.

«Για τους ανθρώπους αυτό είναι αδύνατο, όχι όμως για τον Θεό. Διότι τα πάντα είναι δυνατά για τον Θεό». Τα χρήματα δεν είναι κακά, αλλά αυτοί που τα έχουν είναι άξιοι κατακρίσεως. Διότι δεν πρέπει να τα έχουν, δηλαδή να τα κατέχουν αποκλειστικά, αλλά να τα χρησιμοποιούν για τα δέοντα. Ονομάστηκαν άλλωστε «χρήματα» από το γεγονός ότι προορίζονται για «χρήση» από τους ανθρώπους, και όχι για να κατακρατούνται. Αυτοί λοιπόν που τα κατέχουν και τα κλείνουν μέσα, δύσκολα θα εισέλθουν στη βασιλεία του Θεού. Το «δύσκολο» εδώ να το κατανοείς ως «αδύνατο». Διότι είναι αδύνατο να σωθεί ένας πλούσιος άνθρωπος. Αυτό γίνεται φανερό από το παράδειγμα που φέρνει ο Κύριος, λέγοντας ότι είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα μέσα από την τρύπα μιας βελόνας, παρά πλούσιος στη βασιλεία του Θεού. Διότι είναι αδύνατο να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας. Ως «καμήλα» κατανοείται είτε το ίδιο το ζώο, είτε κάποιο χοντρό σχοινί, το οποίο χρησιμοποιούν τα μεγαλύτερα πλοία. Είναι επομένως αδύνατο να σωθεί ο άνθρωπος, εφόσον παραμένει πλούσιος. Για τον Θεό, ωστόσο, αυτό είναι δυνατό. Διότι ο Χριστός είπε: «Κάντε φίλους για τον εαυτό σας από τον μαμωνά της αδικίας». Βλέπεις πώς, όταν υπακούσουμε στον Θεό, αυτό γίνεται δυνατό; Αντίθετα, για τους ανθρώπους είναι αδύνατο, δηλαδή, όταν έχουμε ανθρώπινο φρόνημα, αυτό είναι αδύνατο. Και για ποιον λόγο οι μαθητές εκπλήσσονταν από αυτούς τους λόγους; Αφού βέβαια οι ίδιοι δεν ήταν πλούσιοι. Μου φαίνεται ότι αγωνιούσαν για όλους τους ανθρώπους. Διότι είχαν ήδη αρχίσει να γίνονται φιλάνθρωποι.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΣΤ΄. Περί του οικονόμου της αδικίας. Περί του ότι ούτε μια κεραία από τον νόμο δεν θα παρέλθει. Περί της μη αποπομπής της γυναίκας. Περί του πλουσίου και του Λαζάρου. «Έλεγε δε και προς τους μαθητές του: Ήταν κάποιος πλούσιος άνθρωπος, ο οποίος είχε έναν οικονόμο, και αυτός καταγγέλθηκε σε αυτόν ότι σπαταλούσε τα υπάρχοντά του. Και αφού τον φώναξε, του είπε: Τι είναι αυτό που ακούω για εσένα; Δώσε λόγο για την οικονομία σου, διότι δεν θα μπορείς πλέον να είσαι οικονόμος. Είπε τότε μέσα του ο οικονόμος: Τι να κάνω, τώρα που ο κύριός μου μου αφαιρεί την οικονομία; Να σκάβω δεν έχω τη δύναμη, να ζητιανεύω ντρέπομαι. Βρήκα τι θα κάνω, ώστε, όταν απομακρυνθώ από τη θέση του οικονόμου, να με δεχθούν στα σπίτια τους. Και αφού προσκάλεσε έναν προς έναν τους χρεοφειλέτες του κυρίου του, έλεγε στον πρώτο: Πόσα οφείλεις στον κύριό μου; Εκείνος δε είπε: Εκατό βάτους λάδι. Και του είπε: Πάρε το γραμμάτιό σου, κάθισε και γράψε γρήγορα πενήντα. Έπειτα είπε σε άλλον: Εσύ πόσα οφείλεις; Εκείνος δε είπε: Εκατό κόρους σιτάρι. Και του λέει: Πάρε το γραμμάτιό σου και γράψε ογδόντα. Και επαίνεσε ο κύριος τον οικονόμο της αδικίας, διότι οι υιοί αυτού του αιώνα είναι πιο συνετοί από τους υιούς του φωτός στη δική τους γενεά. Και εγώ σας λέω, κάντε για τον εαυτό σας φίλους από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν εκλείψετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές.»

Διότι θέλημα του Δεσπότου είναι να χρησιμοποιούμε όσα μας δόθηκαν για τις ανάγκες των ομοδούλων μας, και όχι για δικές μας απολαύσεις. Όταν, λοιπόν, κατηγορούμαστε και πρόκειται να απομακρυνθούμε από τη διαχείριση των χρημάτων, δηλαδή να αποκοπούμε από αυτόν τον βίο, οπότε δηλαδή και θα δώσουμε λόγο για τη διαχείριση μετά την αναχώρησή μας από εδώ, εάν είμαστε φρόνιμοι, αντιλαμβανόμαστε έστω και αργά το πρέπον, και αποκτούμε για τους εαυτούς μας φίλους από τα χρήματα της αδικίας. Χρήματα δε της αδικίας ονομάζονται εκείνα, τα οποία ο μεν Κύριος έδωσε για να δαπανώνται για τις ανάγκες των αδελφών και ομοδούλων μας, εμείς όμως τα κρατήσαμε για τους εαυτούς μας.

Αλλά ας συναισθανθούμε, έστω και αργά, πού οδηγούμαστε, και ότι εκείνη την ημέρα ούτε να κοπιάσουμε μπορούμε· διότι τότε δεν είναι καιρός για εργασία· ούτε είναι πρέπον να επαιτούμε· διότι μωρές ονομάζονται οι παρθένες που επαιτούν. Τι απομένει, λοιπόν; Το να κάνουμε τους αδελφούς συμμέτοχους αυτών των χρημάτων, ώστε, όταν εκλείψουμε από εδώ, δηλαδή όταν αναχωρήσουμε από αυτόν τον βίο, να μας δεχθούν οι πένητες στις αιώνιες σκηνές· διότι στους εν Χριστώ πένητες έχουν κληρωθεί οι αιώνιες σκηνές, στις οποίες μπορούν να δεχθούν όσους συμφιλιώθηκαν μαζί τους εδώ μέσω της προσφοράς των χρημάτων, τα οποία, όντας Δεσποτικά, έπρεπε εξ αρχής να δοθούν στους πένητες. Διότι αυτοί είναι οι οφειλέτες σύμφωνα με το ρητό: «Όλη την ημέρα ελεεί και δανείζει ο δίκαιος»· και πάλι: «Εκείνος που ελεεί τον πτωχό δανείζει τον Θεό». Έπρεπε, λοιπόν, κατά προτεραιότητα να δοθούν τα πάντα σε αυτούς τους καλούς οφειλέτες, οι οποίοι τα αποδίδουν εκατονταπλάσια. Πλην όμως, επειδή αποδεικνυόμαστε οικονόμοι της αδικίας, παρακρατώντας αδίκως εκείνα που έχουν οριστεί για άλλους, ας μην παραμείνουμε εντελώς σε αυτή την απανθρωπία, αλλά ας τα μεταδώσουμε στους πένητες, ώστε να γίνουμε δεκτοί από αυτούς στις αιώνιες σκηνές. Αν εκλάβουμε, λοιπόν, κατ' αυτόν τον τρόπο την παραβολή, τίποτα το περιττό, ή περίεργο, ή ονειροκριτικό δεν θα συναντήσουμε στην εξήγηση. Φαίνεται, όμως, να σημαίνει κάτι αλλόκοτο το χωρίο: «Οι υιοί του αιώνος τούτου είναι φρονιμότεροι», και τα εξής. Δεν είναι όμως δυσνόητο, ούτε παράξενο.

Βρισκόμαστε, λοιπόν, στις μεν ανθρώπινες υποθέσεις να διαχειριζόμαστε με φρόνηση τα δικά μας και να συναλλασσόμαστε, ώστε, αν ποτέ χάσουμε τη θέση της διαχείρισης, να έχουμε κάποιο καταφύγιο για τη ζωή μας. Στα χρήματα, όμως, που οφείλουμε να διαχειριζόμαστε κατά Θεόν, δεν φαινόμαστε να λαμβάνουμε καμία πρόνοια, μήπως και χρειαστεί να δώσουμε λόγο για τη διαχείριση όταν αναχωρήσουμε από αυτόν τον βίο, και βρεθούμε στερημένοι από κάθε παρηγοριά. Γι' αυτό και αποκαλούμαστε άφρονες, επειδή δεν σκεφτόμαστε όσα πρόκειται να μας ωφελήσουν στο μέλλον. Αλλά ας κάνουμε φίλους μας τους φτωχούς, μεταδίδοντάς τους από τον πλούτο της αδικίας, δηλαδή, από εκείνον που μας δόθηκε μεν από τον Θεό για να γίνει όπλο δικαιοσύνης, αλλά παρακρατήθηκε από εμάς, και για τον λόγο αυτό μεταβλήθηκε σε αδικία.

Εάν λοιπόν ο πλούτος που δήθεν προέρχεται από δίκαιους πόρους, όταν δεν διαχειριστεί σωστά και δεν δοθεί στους φτωχούς, θεωρείται αδικία και μαμωνάς, πόσο μάλλον αυτός που προέρχεται από αδικία. Από αυτόν λοιπόν ας κάνουμε για τους εαυτούς μας φίλους, ώστε, όταν εκλείψουμε και αναχωρήσουμε από τη ζωή, ή και αλλιώς, όταν χάσουμε το θάρρος μας κατακρινόμενοι, να μας δεχθούν εκεί στις αιώνιες σκηνές. «Ο πιστός στο ελάχιστο, είναι πιστός και στο πολύ· και ο άδικος στο ελάχιστο, είναι άδικος και στο πολύ. Εάν λοιπόν δεν αποδειχθήκατε πιστοί στον άδικο μαμωνά, ποιος θα σας εμπιστευθεί τον αληθινό; Και εάν δεν αποδειχθήκατε πιστοί στο ξένο, ποιος θα σας δώσει το δικό σας; Κανένας υπηρέτης δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους· διότι ή θα μισήσει τον ένα και θα αγαπήσει τον άλλο, ή θα αφοσιωθεί στον ένα και θα περιφρονήσει τον άλλο· δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά». Ακόμη διδάσκει περί της αναγκαιότητας να διαχειριζόμαστε τον πλούτο κατά Θεόν. Διότι ο πιστός στο ελάχιστο, δηλαδή εκείνος που διοίκησε καλώς τον πλούτο που του εμπιστεύθηκαν σε τούτον τον κόσμο, είναι πιστός και στο πολύ, δηλαδή είναι άξιος του πραγματικού πλούτου και στον μέλλοντα αιώνα. Ονομάζει λοιπόν ελάχιστο τον γήινο πλούτο, ως όντως μικρό, ή μάλλον ως μηδέν, επειδή είναι ρευστός· αντίθετα, ονομάζει πολύ τον ουράνιο, επειδή παραμένει αιώνια και διαρκώς επαυξάνεται.