Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 17:10

Όταν όμως πάλι ο αντίπαλος επινοεί άλλον τρόπο πολέμου εναντίον σου, προβάλλοντας υπερήφανους λογισμούς και υποδεικνύοντας τη δόξα της βασιλείας του κόσμου την οποία εγκατέλειψες, καθώς και τα υπόλοιπα πράγματα του κόσμου, πρόβαλε ως ασπίδα σου τον σωτήριο λόγο που λέει: «Όταν κάνετε όλα όσα σας διατάχθηκαν, να λέτε ότι είμαστε αχρείοι δούλοι, διότι κάναμε αυτό που οφείλαμε να κάνουμε». Αλλά και ποιος από εμάς μπορεί να εξοφλήσει το χρέος που οφείλουμε στον Δεσπότη, για όσα έκανε για εμάς, αυτός που έγινε φτωχός ενώ ήταν πλούσιος, ώστε εμείς να πλουτίσουμε με τη δική του φτώχεια, και έπαθε αυτός που είναι απαθής, για να μας ελευθερώσει από τα πάθη; Διότι ποια χάρη είναι για τον δούλο να πάθει τα ίδια με τον Δεσπότη; Εμείς άλλωστε υπολειπόμαστε κατά πολύ από τα δικά του παθήματα. Αυτά να συλλογίζεσαι, καταρρίπτοντας τους λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται ενάντια στη γνώση του Θεού, και αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού· και η ειρήνη του Θεού, η οποία υπερέχει από κάθε νου, θα φρουρήσει την καρδιά και τα νοήματά σου εν Χριστώ Ιησού.

Περί εκείνων που νομίζουν ότι δικαιώνονται από τα έργα τους. Η κακοπιστία αυτών που βρίσκονται εκτός ελέγχεται στα παρακάτω από εκείνους που έχουν σταθερή πίστη και έχουν γνωρίσει την αλήθεια. Ο Κύριος, θέλοντας να δείξει ότι η τήρηση κάθε εντολής αποτελεί οφειλή, ενώ η υιοθεσία έχει δωρηθεί στους ανθρώπους με το δικό Του αίμα, λέει: «Όταν κάνετε όλα όσα σας έχουν προσταχθεί, τότε να πείτε: είμαστε αχρείοι δούλοι, και κάναμε αυτό που οφείλαμε να κάνουμε.» Γι' αυτόν τον λόγο, η βασιλεία των ουρανών δεν είναι μισθός έργων, αλλά χάρη του Δεσπότη, η οποία έχει ετοιμαστεί για τους πιστούς δούλους.

Και πώς, λέει, επιθύμησαν να δουν και να ακούσουν αυτά που ούτε είδαν, ούτε άκουσαν; Διότι τα προείδαν και τα προάκουσαν ως προφήτες και ως δίκαιοι, αλλά επιθυμούσαν και ως αυτόπτες μάρτυρες να δουν την έκβαση των πραγμάτων. Επειδή, αν δεν τα είχαν προδεί, δεν θα επιθυμούσαν να δουν αυτοπροσώπως την ένσαρκη παρουσία του Θεού και, αν δεν τα είχαν προακούσει, δεν θα επιθυμούσαν να τα ακούσουν με τα αισθητά τους αυτιά, εφόσον κανείς δεν επιθυμεί να δει ή να ακούσει αυτά για τα οποία δεν έχει λάβει καμία αίσθηση. Όπως δηλαδή εμείς ακούμε από τα θεία Ευαγγέλια για εκείνη τη σωτήρια και ένσαρκη παρουσία του Χριστού, για τα θεία σημεία του και τα πηγαία διδάγματα, και επιθυμούμε και λέμε: «Μακάρι να ήμασταν και εμείς σε εκείνους τους χρόνους κατά τους οποίους ο Δεσπότης μας εμφανιζόταν αυτοπροσώπως και να απολαμβάναμε τη θεανδρική του πολιτεία και τη γλυκύτατη όψη του», έτσι και εκείνοι, εμπνεόμενοι από το θείο Πνεύμα, επιθυμούσαν να δουν τη θεανθρώπινη παρουσία και να ακούσουν να μιλά το πανάχραντο στόμα. Γι' αυτό και «πολλοί προφήτες», λέει, «και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν». «Όταν, λοιπόν, κάνετε όλα όσα σας έχουν διαταχθεί, να λέτε ότι είμαστε αχρείοι δούλοι· ό,τι οφείλαμε να κάνουμε, το κάναμε».

Βεβαίως, και το να ζει κανείς σύμφωνα με τον ορθό λόγο και να έχει αρετή, αποτελεί λατρεία προς τον Θεό· αλλά αυτό θα μπορούσε να είναι έργο και των δούλων. Διότι λέγει: «Όταν τα κάνετε όλα αυτά, να λέτε ότι είμαστε αχρείοι δούλοι». Αυτή όμως η λατρεία προσφέρεται μόνο από τους υιούς· και εμείς δεν καλούμαστε στη χορεία των δούλων, αλλά των τέκνων.

Ο άγιος, όμως, ανέφερε ότι εκείνος (ο οφθαλμός) δεν έπασχε από τίποτα το ανησυχητικό· και λέγοντας αυτό, αναχώρησε βιαστικά· και αφού ελευθερώθηκε από τις αγκαλιές εκείνου που τον κρατούσε, έδωσε έτσι τέλος στο όραμα. [22] Εκείνος, αφού ξύπνησε μετά το προαναφερθέν όνειρο, ένιωθε ταυτόχρονα χαρά και ανυπόφορη λύπη· χαρά μεν επειδή αξιώθηκε την επίσκεψη των αγίων, λύπη δε επειδή επέτρεψε στον άγιο να φύγει χωρίς να σφραγίσει με το σημείο του σταυρού και τον άλλο οφθαλμό. Και όντας σε τέτοια λύπη, αμέσως αποκοιμήθηκε πάλι· και βλέπει αμέσως τον Ιωάννη, τον συνόμιλο του Κύρου, να ρωτά τον Ιωάννη τον ρήτορα, ο οποίος τιμάται επαξίως με το αξίωμα του επάρχου, για τη βοήθεια των αγίων. Αυτός του ανέφερε την επίσκεψη, και πώς στενοχωριέται για τον δεξιό του οφθαλμό, καθώς δεν δέχθηκε τη σφραγίδα του σωτηρίου σημείου ούτε έλαβε την τέλεια ίαση. [23] Ο δε μάρτυς τον παρηγόρησε επαρκώς λέγοντας: «Δεν θα πάθουν τίποτα κακό πλέον τα μάτια σου, ούτε ο οφθαλμός που σφραγίστηκε ούτε αυτός που έμεινε ασφράγιστος, διότι ο άγιος είπε ότι ο οφθαλμός για τον οποίο φοβάσαι δεν θα νοσήσει». Και αφού ο μάρτυς τα είπε αυτά με όρκους, για να δώσει μεγαλύτερη διαβεβαίωση στον πάσχοντα, λέγεται ότι φίλησε με το στόμα του τρεις φορές τον οφθαλμό που δεν είχε σφραγιστεί. Και αφού έπραξε αυτό, χαρίζοντας αισίως την τέλεια ανάρρωση και χάρη, έλυσε το όνειρο· επειδή, μιμούμενοι τον Θεό των όλων, ο οποίος είναι ο δοτήρας των αγαθών δωρεών και των τέλειων δωρημάτων, δεν ήταν δυνατόν να γίνουν οι ίδιοι διανομείς ατελούς χαράς και δωρήματος. [24] Έτσι λοιπόν ο Σωφρόνιος, αφού έλαβε τη δωρεά των αγίων και απέβαλε τη θολότητα των οφθαλμών του, προχώρησε στη συγγραφή όλων όσων ελέχθησαν, μνημονεύοντας πάντοτε τη θεραπεία και την υπόσχεση, την οποία είχε δώσει πριν από την ίαση· γι' αυτό, αμέσως μετά την ίαση, συντάσσει αυτό το σύγγραμμα και εκπληρώνει τα ταγμένα (τις ευχές), χωρίς καμία αναβολή, μιμούμενος τη σπουδή που έδειξαν οι άγιοι προς αυτόν. Και έθεσε τον εαυτόν του τελευταίο από όσους έχουν καταγραφεί από αυτόν, ως τον κατώτερο όλων και ανάξιο της μαρτυρικής θεραπείας, της οποίας ζητά την παντοτινή μέθεξη, για να πορεύεται καλά αμφότερα και ως προς την ψυχή και ως προς το σώμα, και να λυτρώνεται από κάθε δυσχερή περίσταση. [25] Αυτά προς εσάς, ω μακάριοι Κύρε και Ιωάννη, έγραψε και αφιέρωσε ο Σωφρόνιος· αυτά προς εσάς, ω θεράποντες του Χριστού του Σωτήρος, οι οποίοι γίνατε σωτήρες και για εκείνον, τόλμησε να προσφέρει, λαμβάνοντας το θάρρος από εσάς και καθιστώντας εσάς βοηθούς της προσφοράς του· αυτά προς εσάς, ω θεσπέσιοι μάρτυρες, πήρε το θάρρος να προσφέρει ως καρπό, όχι για να σας ανταμείψει για τις δωρεές προς αυτόν, αλλά ορίζοντας αυτή τη γραφή ως εγκώμιο, αναγγέλλοντας με αυτήν τη θερμή του ευγνωμοσύνη, αν και αυτά υπολείπονται κατά πάντα της δικής σας μεγαλειότητας. [26] Αλλά εσείς είθε να τα δεχθείτε με πραότητα, και να τα αντικρίσετε με φιλάνθρωπο βλέμμα, και να επιχύσετε σε αυτά άφθονη χάρη, για να μην εξυβριστείτε μέσω αυτών, εάν αποστερηθούν τη θεία σας χάρη· και τον ίδιο να τον αποδεχθείτε ως αχρείο δούλο, που έπραξε αυτό που όφειλε να πράξει, και να τον δεχθείτε ως ευγνώμονα οφειλέτη· και να τον αξιώσετε συγγνώμης για αυτά, γνωρίζοντας την ευτέλεια της διανοίας του, και κατανοώντας τη βραδύτητα της γλώσσας του, και αναλογιζόμενοι τη μετριότητα του λόγου του. [27] Και όσο ζει, να τον περιθάλπετε πάντοτε, και να τον φυλάσσετε διαρκώς με τη θεία δύναμη, να τον διασώζετε πάντοτε από τα δεινά του βίου, να τον λυτρώνετε από κάθε πειρασμό παρόντα ή μέλλοντα, είτε αγρυπνεί, είτε κοιμάται, είτε βρίσκεται στη στεριά, στη θάλασσα, σε πόλεις ή σε ερημιές· όταν δε πεθάνει και εγκαταλείψει αυτόν τον βίο, να τον λυτρώσετε από τη ζοφερή αισχύνη και να τον παραστήσετε στον Θεό, κάνοντάς τον επόπτη της δόξας Του και συμμέτοχο των αγαθών που έχουν υποσχεθεί σε όσους τη βλέπουν. Τα οποία αγαθά είθε να αξιώσετε να τα επιτύχουμε πάντοτε όλοι μας, εν Χριστώ τω Θεώ ημών, μαζί με τον οποίο, στον Πατέρα και στο άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, η τιμή, το κράτος, η μεγαλοσύνη και η μεγαλοπρέπεια, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων.

Αλλά μην από αυθάδεια βουτήξεις πρώτος μαζί του το χέρι στο πιάτο· διότι δεν αγνοείς ποιανού ήταν αυτό το τόλμημα. Εάν θελήσει να πλύνει τα πόδια σου, σεβάσου τον ως Κύριο και δάσκαλο και απόφυγε το εγχείρημα. Εάν όμως ακούσεις: «Δεν έχεις μέρος μαζί μου, εάν δεν πλύνω τα πόδια σου», με προθυμία πρόσφερε και ολόκληρο το σώμα σου για καθαρισμό, για να μάθεις από όσα σου γίνονται το μέγα ύψος της θεοποιού ταπεινώσεως, και να ωφεληθείς τότε πολύ περισσότερο, εάν έχεις επίγνωση, παρά όταν εσύ πλύνεις τα πόδια του πατέρα σου. Εάν πει, ενώ κάθεται στο τραπέζι: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει ή με σκανδαλίζει», μην κρύψεις τον δόλο, αλλά αν αισθάνεσαι ένοχος, εξομολογήσου το· εάν όμως όχι, πέφτοντας με το πρόσωπο στα πόδια του, ρώτησε με δάκρυα: «Μήπως είμαι εγώ, Δέσποτα;» Διότι σφάλλουμε πάρα πολύ και από άγνοια. Το να γείρεις όμως στο στήθος του πατέρα σου δεν σε ωφελεί· διότι αν και ο Ιωάννης, από την πολλή του αγάπη προς τον Χριστό, πήρε τέτοιο θάρρος απέναντί Του ως προς άνθρωπο, ωστόσο και αυτός μαζί με όλους, όταν θα είχε κάνει τα πάντα, είχε λάβει την εντολή να αποκαλεί τον εαυτό του αχρείο δούλο.

Διότι μας φανέρωσε με παρρησία την αγνεία και την παρθενία του, και ταυτόχρονα διατήρησε στην ψυχή του ακλόνητη την ταπείνωσή του, τηρώντας και σε αυτό τη Δεσποτική φωνή, ή μάλλον εντολή, που λέει: «Όταν τα κάνετε όλα, τότε να λέτε: Είμαστε άχρηστοι δούλοι, κάναμε αυτό που οφείλαμε να κάνουμε». Μετά από αυτά, αφού συνάντησε ιδιαιτέρως τον άγιο πατέρα μας, του διηγήθηκε τα ίδια πενθώντας, τα οποία εξέπληξαν και τον ίδιο τον άγιο πατέρα και εμάς τους ίδιους, και όχι μόνο, αλλά κατέπληξαν και όλους όσοι τα άκουσαν μετά την κοίμησή του. Διότι κανείς από εμάς δεν περίμενε ότι κρυβόταν σε αυτόν ένας τέτοιος θησαυρός αγνείας και παρθενίας.

Εάν δε ο κύριός του αναγνωρίζει χάρη σε έναν τέτοιο δούλο, από τη δική του αγαθότητα του την αναγνωρίζει. Εάν όμως, επαιρόμενος υπεροπτικά πολλές φορές, πει ότι «υπηρετώ καλά», τότε βεβαίως και θα τιμωρηθεί, γνωρίζοντας ότι δεν μπόρεσε να πράξει τίποτε περισσότερο από το οφειλόμενο. Ώστε, εάν επιθυμεί να κερδίσει την εύνοια του κυρίου του, πρέπει να ταπεινώνεται και να λέει ότι ό,τι όφειλα να πράξω, το έπραξα· εάν δε δεν το έπραττα, θα τιμωρούμουν. Αλλά αυτό βεβαίως θα ήταν καλό, εάν κάθε άνθρωπος που το επιθυμεί, είχε και τη δύναμη να πράττει το θέλημα του Θεού· διότι συμβαίνει κάποτε κάθε ευσεβής να μην μπορεί να πράξει αυτό που θέλει, αλλά να πράττει αυτό που μισεί, επειδή του εναντιώνεται το σαρκικό θέλημα και φρόνημα.

Ιδού, μας έχει υποδειχθεί ο θερισμός· ας βγούμε λοιπόν και εμείς με κάθε προθυμία στη συγκομιδή· ας συνάξουμε τους καρπούς, όχι τους σαρκικούς και φθαρτούς, αλλά τους πνευματικούς και αυτούς που παραμένουν στην αιώνια ζωή, τον αγιασμό, την ειρήνη, την αγάπη, τη χαρά, τη μακροθυμία, την υπομονή, τη χρηστότητα, την πραότητα και κάθε άλλη αρετή. Αυτοί είναι οι καρποί του Πνεύματος, τους οποίους πρέπει να αλωνίζουμε μέσω της ικανότητας της διάκρισης, δηλαδή το καλό να είναι αμιγές και χωρίς πρόσμειξη από το χειρότερο, όπως για παράδειγμα να αγαπούμε, αλλά χωρίς εμπαθή προσκόλληση· και να επιδιώκουμε με ζήλο τα καλά, αλλά χωρίς φθόνο· και να μιλούμε για τον αδελφό, αλλά όχι με εχθρικότητα· αλλά μάλλον να πράττουμε ειλικρινά «το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο», όπως έχει γραφεί. Και αν πρέπει να τους βάλουμε και σε αποθήκες, αυτό θα ήταν η διασφάλιση μέσω της ταπεινοφροσύνης· διότι «όταν κάνετε όλα όσα οφείλετε», λέει ο Κύριος, «να λέτε ότι είμαστε άχρηστοι δούλοι· διότι κάναμε ό,τι οφείλαμε να κάνουμε». Και πάλι ο Απόστολος λέγει: «Διότι τι έχεις που να μην το έλαβες; Και αν το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το είχες λάβει;» Αυτός ο θερισμός και αυτός ο τόσος κόπος δεν συντελείται μέσα σε δύο ή τρεις μήνες, αλλά συμπαρατείνεται μέχρι το τέλος της ζωής μας· πλην όμως, αν συγκριθεί με τον μέλλοντα αιώνα, λογίζεται ως μία ημέρα.

«Μήπως χρωστάει χάρη στον δούλο εκείνο, επειδή έκανε όσα του διατάχθηκαν; Δεν το νομίζω. Έτσι και εσείς, όταν κάνετε όλα όσα σας έχουν διαταχθεί, να λέτε ότι: "Είμαστε άχρηστοι δούλοι, διότι κάναμε αυτό που οφείλαμε να κάνουμε"». Οι απόστολοι μεν πίστευαν στον Κύριο, όμως όταν έφτασαν σε επίγνωση της δικής τους αδυναμίας και άκουσαν τον Κύριο να τους μιλά για κάποια μεγάλα ζητήματα, καθώς και για τον κίνδυνο από τα σκάνδαλα, τον παρακαλούν να τους αυξήσει τη δύναμη της πίστεως, δια της οποίας θα μπορέσουν να κατορθώσουν αυτά που τους είπε, αναφέρομαι δηλαδή στα περί ακτημοσύνης. Διότι τίποτε δεν επιτυγχάνει τόσο πολύ την ακτημοσύνη, όσο το να πιστέψει κανείς και να δείξει εμπιστοσύνη στον Θεό· όπως τίποτε δεν κάνει τον άνθρωπο να θησαυρίζει τόσο πολύ, όσο το να μην πιστεύει ότι ο Θεός είναι μέγας οικονόμος και ότι η αγαθότητά Του είναι ανεξάντλητο ταμείο. Επίσης, και απέναντι στα σκάνδαλα δια της πίστεως θα μπορέσουν να αντισταθούν, γι' αυτό και τον πλησιάζουν και λένε: «Πρόσθεσέ μας πίστη, ανάδειξέ μας τελειότερους και πιο σταθερούς στην πίστη». Ο δε Κύριος, δείχνοντάς τους ότι ορθώς ζητούν και ότι πρέπει να έχουν σταθερή αυτήν την πεποίθηση για την πίστη, ότι δηλαδή έχει μεγάλη δύναμη, λέει ότι: «Εάν είχατε πίστη, θα μπορούσατε να μεταφυτεύσετε και αυτήν τη συκαμινιά». Δύο είναι ταυτόχρονα τα θαυμαστά γεγονότα: το να μετακινηθεί το ριζωμένο στη γη και το να μεταφυτευθεί μέσα στη θάλασσα· διότι τι θα μπορούσε να φυτευτεί μέσα στο νερό; Είναι δε φανερό ότι λέγοντας αυτά αναδεικνύει τη δύναμη της πίστεως.