Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 23:34

Δ΄. Λέγοντας αυτά και ακόμη περισσότερα, συγκλόνισε τόσο πολύ τον βασιλιά, ώστε να συμβεί το ίδιο ακριβώς που είχε συμβεί κάποτε στον Ιωσήφ. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος τότε, βλέποντας τους αδελφούς του, ήθελε μεν να δακρύσει, αλλά συγκρατούσε το συναίσθημά του, για να μη χαλάσει την προσποίησή του, έτσι λοιπόν και ο βασιλιάς δάκρυζε μεν νοερά, δεν το φανέρωνε όμως εξαιτίας όλων των παρευρισκομένων. Δεν μπόρεσε εντούτοις να κρύψει μέχρι τέλους τη συγκίνησή του, αλλά προδόθηκε και παρά τη θέλησή του. Διότι μετά από αυτήν τη δημηγορία δεν χρειάστηκε δεύτερα λόγια, αλλά εξέφερε έναν μόνο λόγο, ο οποίος τον στόλισε πολύ περισσότερο από το διάδημα. Και ποιος είναι αυτός; «Και τι το θαυμαστό και μεγάλο», λέει, «εάν εγκαταλείψουμε την οργή μας απέναντι σε αυτούς που μας εξύβρισαν, αφού και εμείς τυγχάνει να είμαστε άνθρωποι όπως εκείνοι, τη στιγμή που ο Δεσπότης της οικουμένης, όταν ήλθε στη γη και έγινε δούλος για εμάς, και σταυρώθηκε από αυτούς που ευεργετήθηκαν, παρακαλούσε τον Πατέρα υπέρ εκείνων που τον σταύρωσαν, λέγοντας: "Άφες αυτοίς· ου γαρ οίδασι τι ποιούσι"· τι το θαυμαστό, λοιπόν, εάν και εμείς συγχωρήσουμε τους ομοδούλους μας;». Και ότι τα λόγια αυτά δεν ήταν υποκρισία, το απέδειξαν βέβαια όλα τα γεγονότα, αλλά όχι λιγότερο από αυτά και τούτο που πρόκειται τώρα να πω: διότι αυτόν ακριβώς τον ιερέα, που επιθυμούσε να τελέσει την εορτή εκεί από κοινού μαζί του, τον ανάγκασε παρά τη θέλησή του να βιαστεί, να σπεύσει και να εμφανιστεί στους πολίτες.

Διότι, όταν ανέβηκε στον σταυρό, έλεγε: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Και θρηνώντας πάλι για την Ιερουσαλήμ, έλεγε: «Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σας, και δεν θελήσατε; Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται έρημος». Και όταν τον ράπιζαν, δεν ανταπέδιδε τα ραπίσματα, αλλά απολογούνταν σε εκείνον που τον ράπιζε· και ενώ τον αποκαλούσαν δαιμονισμένο, εξέβαλλε δαίμονες· και ενώ τον αποκαλούσαν πλάνο και αντίθεο, εκείνους τους καθοδηγούσε στη βασιλεία. Και στους μαθητές του έδινε την εντολή παντού να ανέχονται να μαστιγώνονται, να καταδιώκονται, να εκδιώκονται και να αποδέχονται την κατώτερη θέση: «Διότι όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας», λέει, «ας είναι διάκονός σας».

Και εσύ, λοιπόν, να θέτεις αυτό το πρότυπο προς μίμηση. Δεν οργίστηκε με εκείνους που τον ύβρισαν, αλλά, αν και άκουγε να τον αποκαλούν Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, απαντά ήπια και πράα σε αυτούς που τα έλεγαν: «Εγώ δεν έχω δαιμόνιο, αλλά τιμώ τον Πατέρα μου· εσείς όμως με ατιμάζετε· εγώ δεν ζητώ τη δόξα μου· υπάρχει Εκείνος που τη ζητά και κρίνει». Επομένως, και εσύ να μην εκδικείσαι, αλλά να αναμένεις τον Κριτή. Διότι, εάν ο ίδιος ο Κριτής, όταν ήλθε με ανθρώπινη μορφή, δεν ανταπέδωσε αν και μπορούσε, αλλά περίμενε την κρίση του Θεού (διότι, όπως λέει η Γραφή, «όταν τον λοιδορούσαν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε Εκείνον που κρίνει δίκαια»), έτσι λοιπόν κάνε και εσύ, και μιμήσου τον Δεσπότη, ο οποίος βάσταξε την άθεη ύβρη μέχρι και τον σταυρό, και προσφέρει τη σωτηρία σε εκείνους που είναι άξιοι απώλειας. Διότι και προς τον Πατέρα έλεγε: «Συγχώρησέ τους αυτή την αμαρτία· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Αδίκησε ο αδελφός, φάνηκε ανάξιος της αδελφοσύνης; Αλλά εσύ μην καταστρέφεις την αδελφοσύνη. Ο αδελφός μιμήθηκε τους αδελφούς του Ιωσήφ, οπλίστηκε για αδελφοκτονία, αναδείχθηκε εχθρός αντί για αδελφός, έδειξε υπερβολική πονηρία, και ενώ δεν αδικείται σε τίποτα, αδικεί. Αλλά εσύ κάνε το αντίθετο, για να πεις και εσύ σύμφωνα με τον μελωδό Δαβίδ: «Με αυτούς που μισούν την ειρήνη, εγώ ήμουν ειρηνικός».

Διότι, αφού τον σταύρωσαν και τον προσηλώσαν, ενώ κρεμόταν έλεγε: «Συγχώρεσέ τους· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Αυτά τα έλεγε, όχι επειδή αδυνατούσε ο ίδιος να συγχωρήσει, αλλά για να διδάξει εμάς να προσευχόμαστε υπέρ των εχθρών. Διότι, επειδή επεδείκνυε τη διδασκαλία του όχι μόνο με τα λόγια, αλλά και με τα έργα, για τον λόγο αυτόν πρόσθεσε και την προσευχή.

Διότι δεν έβλαπτε τον καθαρό η ακάθαρτη, αλλά την αμαρτωλή πόρνη ο καθαρός την κατέστησε άμωμη διά της αφής· μήτε να τρέφεις μνησικακία, άνθρωπε, εναντίον του. Είμαστε δούλοι του Εσταυρωμένου Δεσπότη, ο οποίος λέει: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Αλλά απέκλεισε την καταφυγή εδώ με διάφορα διατάγματα και νόμους· όμως, ιδού, μέσα από τα έργα του κατάλαβε αυτό που έπραξε, και τον νόμο τον κατήργησε πρώτος ο ίδιος με όσα έπαθε, και έγινε θέαμα σε ολόκληρη την οικουμένη.

Ο δε Ιησούς έλεγε: «Πατέρα, συγχώρησέ τους, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». «Ο Κύριος είναι πολύ εύσπλαχνος και οικτίρμων». «Τη μακροθυμία του Κυρίου να τη θεωρείτε σωτηρία». Καίτοι βεβαίως ο αγαθός είναι προφανώς χορηγός αγαθών.

Ο Απόστολος όμως, μη αγνοώντας τους σκοπούς τους, ευλογούσε αυτούς που τον λοιδορούσαν, και ανεχόταν αυτούς που τον κατεδίωκαν, και παρακαλούσε αυτούς που τον βλασφημούσαν αφενός να απομακρυνθούν από τους δαίμονες που ενεργούν αυτά και αφετέρου να οικειωθούν με τον αγαθό Θεό. Τους δε δαίμονες που ενεργούσαν αυτά τους αντιμετώπιζε με αυτόν τον τρόπο πάλης, νικώντας πάντοτε το κακό με το αγαθό, κατά μίμηση του Σωτήρος, και έτσι, αφού απομάκρυναν όλο τον κόσμο από τους δαίμονες τον οικείωσαν με τον Θεό, τόσο ο ίδιος όσο και οι υπόλοιποι Απόστολοι, νικώντας μέσω της ήττας εκείνους που ήλπιζαν να νικήσουν. Εάν λοιπόν και εσύ, αδελφέ, τηρήσεις αυτόν τον σκοπό, μπορείς και εσύ να αγαπάς αυτούς που σε μισούν· ειδάλλως, είναι εντελώς αδύνατον». ΙΣΤ΄. Και ο αδελφός είπε: «Αληθινά, πάτερ, έτσι είναι και όχι διαφορετικά· και για τον λόγο αυτό ο Κύριος, όταν βλασφημούνταν και ραπιζόταν και έπασχε όλα τα άλλα τα οποία έπαθε από τους Ιουδαίους, τα ανεχόταν, συμπάσχοντας με αυτούς επειδή βρίσκονταν σε άγνοια και πλάνη· γι' αυτό και έλεγε πάνω στον σταυρό: "Πατέρα, συγχώρεσέ τους, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν"· θριαμβεύοντας δε πάνω στην πανουργία και την απάτη του διαβόλου και των αρχόντων του πάνω στον σταυρό, υπερασπιζόμενος την εντολή της αγάπης, όπως ακριβώς είπες, αφού αγωνίστηκε εναντίον τους μέχρι θανάτου, και αφού χάρισε σε εμάς τη νίκη εναντίον τους και κατέλυσε το κράτος του θανάτου, δώρισε την ανάστασή Του ως ζωή σε ολόκληρο τον κόσμο».

«Και», αφού επέβλεψε τη σφαγή μου, «σείστηκε και έτρεμε η γη», διότι και οι πέτρες και ο ναός σχίστηκαν και τα δύο «και τα θεμέλια των ορέων ταράχτηκαν» από φόβο «και σείστηκαν» από την οργή του Θεού. «Ανέβηκε καπνός κατά την οργή του» αδέκαστα· «και πυρ από το πρόσωπό του κατέφλεγε, άνθρακες άναψαν από αυτόν». Ο σεισμός της γης, ο καπνός, το πυρ και οι άνθρακες δηλώνουν ξεκάθαρα την οργή του Πατρός. Και αν ο Υιός δεν είχε αναστείλει τη δίκαιη πατρική οργή, λέγοντας: «Πατέρα, συγχώρησέ τους αυτή την αμαρτία, διότι δεν γνωρίζουν τι πράττουν», οι εχθροί επρόκειτο ξαφνικά να αφανιστούν. «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος υπήρχε κάτω από τα πόδια του», δηλαδή, διαφεύγοντας της προσοχής ακόμη και των άνω δυνάμεων, κατήλθε αθόρυβα στην παρθενική μήτρα, «όπως η βροχή πάνω στο μαλλί»· διότι αυτό σημαίνει το «γνόφος κάτω από τα πόδια του». «Και επέβη επί Χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων. Και έθεσε το σκοτάδι ως κρυψώνα του», ώστε να μην είναι ορατός στον κόσμο, παρά μόνο στους μύστες του.

Έδειξε λοιπόν ο Υπεράγαθος τι πρέπει να κάνουν οι εραστές της μακάριας τελειότητας, να αγαπούν τους εχθρούς, να ευλογούν αυτούς που τους καταρώνται, να ευεργετούν αυτούς που τους μισούν και να προσεύχονται για εκείνους που τους κακομεταχειρίζονται και τους διώκουν, και να πωλούν τα υπάρχοντά τους και να τα διανέμουν στους φτωχούς. Διότι μέσω της αγάπης προς τους εχθρούς και των υπολοίπων φέρνει γαλήνη και αταραξία στην ψυχή, μέσω της οποίας καθίσταται εράσμιο δοχείο του Αγίου Πνεύματος και μιμητής του Χριστού, όπως λέγει το «Πατέρα, συγχώρεσέ τους την αμαρτία, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Από την άλλη, με την πώληση των υπαρχόντων και τη διανομή τους στους φτωχούς κατορθώνεται τριπλή ωφέλεια, δηλαδή ακτημοσύνη, ελεημοσύνη και η ιδιότητα του ακολούθου του Χριστού, σύμφωνα με το «ιδού εμείς τα αφήσαμε όλα και σε ακολουθήσαμε». Εάν δε και εσύ ρωτήσεις τι άραγε θα κερδίσουμε εμείς, θα ακούσεις αληθινές υποσχέσεις και μεγάλη αμοιβή, ότι θα λάβεις εκατονταπλάσια από όσα εγκατέλειψες σε αυτόν τον αιώνα, και στον μέλλοντα την κληρονομιά της αιώνιας ζωής.

Τότε, αφού έδεσαν ως ένοχο τον αναίτιο <***> αλλά και εκείνον που ελευθερώνει τους ενόχους καθιστώντας τους αναίτιους και που αίρει την αμαρτία του κόσμου, τον οδηγούν προς τον Άννα και τον Καϊάφα, προς τον Πιλάτο και τον Ηρώδη. Και ενώ τον συκοφαντούσαν με ψευδομαρτυρίες, τον λοιδορούσαν, τον διέβαλαν, τον περιγελούσαν, τον ενέπαιζαν, τον χλεύαζαν, τον διακωμωδούσαν, τον έφτυναν, τον χτυπούσαν, τον ράπιζαν, τον φραγγέλωναν, τα υπέμενε με μακροθυμία ο ανεξίκακος, και άλλοτε μεν σιωπούσε, χωρίς να υπολογίζει καθόλου τις δικές τους ασέβειες, άλλοτε δε απαντούσε με πολλή πραότητα: «Αν μίλησα κακά», λέει, «μαρτύρησε για το κακό· αν όμως καλά, γιατί με χτυπάς;». Ακόμη δε και προσευχόμενος υπέρ εκείνων που τον θανάτωναν, «συγχώρησέ τους», λέει, «αυτή την αμαρτία· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν».

Δικαιολογημένα λοιπόν ο Δεσπότης μάς δίνει αυτές τις εντολές, ώστε να αγαπάμε τους εχθρούς μας και να μην αντιστεκόμαστε στον πονηρό, αλλά να προσευχόμαστε για εκείνους που μας κακομεταχειρίζονται και μας καταδιώκουν. Το ότι, όταν προσευχόμαστε για τους εχθρούς μας, εάν εκείνοι δεν μετανοούν για την αμαρτία τους απέναντί μας, δεν ωφελούμε εκείνους αλλά τους εαυτούς μας, είναι δυνατόν να το μάθει όποιος θέλει από τα εξής. Διότι, αφού η προσευχή του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού δεν ωφέλησε καθόλου εκείνους που δεν μετανόησαν διόλου, ποιου ανθρώπου λοιπόν η προσευχή που γίνεται υπέρ κάποιου εχθρού μπορεί να ωφελήσει αυτόν που δεν στράφηκε καθόλου προς τη μετάνοια; Η προσευχή βέβαια ήταν μεγάλη και θεία, και ζητήθηκε από τον Υιό του Θεού προς τον Θεό Πατέρα υπέρ των εχθρών: «Πατέρα, συγχώρησέ τους την αμαρτία», λέει, και συγχωρήθηκε μεν σε αυτούς, όχι όμως σε όλους, παρά μόνο δηλαδή σε εκείνους που πίστεψαν σε Αυτόν και μετανόησαν ειλικρινά. Ενώ για όσους δεν έπραξαν έτσι, όχι μόνο δεν τους συγχωρήθηκε η αμαρτία, αλλά επιπλέον έλαβαν και το όνομα των χριστοκτόνων.

Διότι, αφού τον σταύρωσαν δήθεν ως καταραμένο, εκείνος έλυσε την κατάρα αναβλύζοντας την ευλογία διά του τιμίου αίματός του. Και έκτοτε, λοιπόν, αναγνωρίστηκε ως Θεός, όπως ακριβώς προείπε και ο θαυμάσιος Αββακούμ: «Ανάμεσα», λέει, «σε δύο ζώα θα γίνεις γνωστός» (αντί του: ανάμεσα σε δύο ληστές που είχαν έργα άλογων ζώων και όχι απλώς ανθρώπων), «όταν θα πλησιάζουν τα έτη θα αναγνωριστείς, όταν θα έρθει ο καιρός θα αναδειχθείς, όταν η ψυχή μου ταραχθεί μέσα σε οργή, το έλεος θα θυμηθείς». Τότε, λέει, «θα γίνεις γνωστός» ποιος είσαι, και θα αναγνωριστείς ως Θεός, όταν θα φτάσει ο καιρός, και θα κρεμαστείς ανάμεσα σε δύο ληστές (ζώα) ανθρώπους, και θα σκοτεινιάσει ο ουρανός, και θα τρέμει η γη. Τότε «θα γίνεις γνωστός» ως Θεός «όταν θα έρθει ο καιρός» εκείνος, όταν και η ψυχή σου ταραχθεί «με οργή» εναντίον εκείνων που είναι άξιοι οργής, «θα θυμηθείς το έλεος». Διότι «Τώρα», λέει, «η ψυχή μου έχει ταραχθεί», αλλά παρ' όλα αυτά θα θυμηθείς το έλεος λέγοντας: «Συγχώρεσέ τους, Πατέρα, “αυτή την αμαρτία”· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Έτσι, λοιπόν, οι καταραμένοι «ας εκπέσουν από τα σχέδιά τους», διότι «πριν» μεν «από τον σταυρό και το πάθος» ο Χριστός θεωρούνταν από τους πολλούς απλώς ένας κοινός άνθρωπος, και το υπέρτιμο μεγαλείο της θείας του δόξας ήταν γνώριμο μόνο στους αγγέλους, μετά όμως από εκείνον τον άτιμο και καταραμένο θάνατο αναγνωρίστηκε και από τους ανθρώπους ότι είναι ο Θεός που έπαθε με τη σάρκα του «όταν ήρθε ο καιρός», όπως έχει προλεχθεί.

Έπειτα, όταν οι μιαροί δικαστές τον καταδίκασαν σε θάνατο, υπομένει σιωπηλά την απόφαση· και αφού δέχθηκε την καταδίκη και καρφώθηκε ήδη στο ξύλο του σταυρού, τόσο πολύ δεν διέλυσε την αγάπη του προς τους φονιάδες, ώστε παρακαλούσε τον Γεννήτορα να μην επιβάλει καμία τιμωρία σε αυτούς για το τόλμημά τους απέναντι στον Μονογενή· και δεν παρακαλούσε μόνο για αυτούς, αλλά ήδη και απολογούνταν εκ μέρους τους, και η φωνή της απολογίας του ήταν φωνή κάποιου που φλεγόταν από αγάπη και σπλαχνιζόταν βαθύτατα: «Συγχώρεσέ τους, λέει, Πατέρα· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Και όπως ακριβώς ένας φιλόστοργος πατέρας που σπλαχνίζεται τα παιδιά του τα οποία ανοηταίνουν εξαιτίας της ηλικίας τους, έκανε τον τιμωρό τους να είναι ήπιος απέναντί τους· και τότε λοιπόν πέθαινε με αυτά τα λόγια.

Στον πατρίκιο Μανουήλ. Ίσως παίρνεις θάρρος από τα λόγια που εμείς, όταν προπηλακιζόμασταν στο λαμπρό σας θέατρο, αναφωνήσαμε: «Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν», και γι' αυτό δεν παύεις να πνέεις μένεα εναντίον μας. Αλλά εμείς βέβαια, όπως τότε αξιωθήκαμε να προσευχηθούμε με εκείνη τη μακάρια ευχή, έτσι και μέχρι τώρα προσευχόμαστε αδιαλείπτως. Να γνωρίζεις όμως, άριστε, ότι όπως ακριβώς για εμάς έχει νομοθετηθεί από τον Θεό να ανταποδίδουμε με τέτοια λόγια στους υβριστές, έτσι αποτελεί χρέος και για εσάς να αποστείτε από τη μιαιφονία, έστω και αργά, ως άνθρωποι, για να μην πω ως Χριστιανοί. Ειδάλλως, εμείς ούτε και έτσι θα αποστούμε από την προσευχή μας, για να μην εκπέσουμε από την άνωθεν υιοθεσία (διότι αυτό ακριβώς μας παρακίνησε και τώρα να σας απευθύνουμε παραίνεση), εναπόκειται όμως σε εσάς πλέον να μεριμνήσετε (διότι δεν θα μπορούσα να πω κάτι που να απέχει περισσότερο από την προσευχή μου) ώστε να διευθετηθούν και για εσάς τα άνωθεν ζητήματα προς το συμφέρον σας.

Εφόσον λοιπόν αυτά τέθηκαν σε τάξη διατύπωσης, πρέπει να συλλογιστούμε και να εξετάσουμε ότι, αν και για το ίδιο πράγμα λέγονται τα αντίθετα, εννοώ για τον δεσποτικό θάνατο, αυτό δεν συμβαίνει με τον ίδιο τρόπο, αλλά το ένα λέγεται εξαιτίας του ίδιου του πάθους που υπέστη, και το άλλο από το αποτέλεσμα που προέκυψε. Διότι, ως προς το αποτέλεσμα, μέσω του θανάτου πραγματοποιήθηκε η σωτηρία του ανθρώπινου γένους και η καθαίρεση της τυραννίας του διαβόλου· πράγμα που προφανώς ήταν επιθυμητό στον Πατέρα, αποτελούσε ευδοκία και το κορύφωμα όλης της πρόνοιάς Του για το ανθρώπινο γένος· και πώς να μην είναι ολοφάνερο ότι αυτό ήταν ανεπιθύμητο για τον εχθρό και αποτελούσε το έσχατο πλήγμα; Το να σφαγιαστεί όμως ο Υιός, που αποτελούσε την πράξη η οποία προέκυπτε μέσω του πάθους, καθαυτό δεν ήταν ούτε ευχάριστο στον Πατέρα ούτε ευπρόσδεκτο, αλλά μάλλον άξιο μεγάλης οργής και θυμού, όπως ακριβώς για τον πονηρό ήταν επιθυμητό και το πιο αγαπητό από όλα τα τερπνά· γι' αυτό και ο φιλάνθρωπος Σωτήρας μας, διαμορφώνοντας με τη μορφή προσευχής τη συγχώρεση αυτών που τον ύβρισαν, λέει: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους αυτή την αμαρτία· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Τόσο πολύ λοιπόν ήταν ανεπιθύμητη η σφαγή του Υιού για τον Πατέρα και προκαλούσε τόση μεγάλη αγανάκτηση, ώστε να χρειάζεται η ίδια η δέηση του αδικημένου προκειμένου οι αδικήσαντες, αφού καθαρθούν μέσω της μετάνοιας, να μην υποστούν την τιμωρία.

Γνωρίζω δε ότι κάποιοι προτείνουν και μια άλλη παρόμοια ερμηνεία για το ρητό, ότι δηλαδή αυτοί που σταύρωσαν τον Χριστό και ήταν παρόντες στο πάθος δεν ήταν σε καμία περίπτωση κάποιοι από τους Ιουδαίους, αλλά μάλλον Ρωμαίοι και κάποιοι από άλλα έθνη. Διότι, αφού οι Ιουδαίοι δήλωσαν ότι «σύμφωνα με τον νόμο μας οφείλει να πεθάνει, αλλά σε εμάς δεν επιτρέπεται να θανατώσουμε κανέναν», και στη συνέχεια παρέδωσαν τον Χριστό στον Πιλάτο, οι Ρωμαίοι στρατιώτες και εκείνοι των λοιπών εθνών υπηρέτησαν πλέον σε όσα διαπράχθηκαν κατά του Χριστού. Και μάλιστα, κατά την προδοσία του Δεσπότη, επειδή οι Ιουδαίοι ήταν υποτελείς στους Ρωμαίους και δεν τους επιτρεπόταν να πράττουν όσα ήθελαν, οι ίδιοι δεν τόλμησαν να παρευρεθούν μόνοι τους στη σύλληψη, αλλά έφεραν μαζί τους τη σπείρα και τον χιλίαρχο. Ο Κύριός μας λοιπόν Ιησούς Χριστός, ο οποίος είναι φιλάνθρωπος προς το ανθρώπινο γένος και προνοεί για το δικό του πλάσμα, δίνοντας στη βούλησή του και στη φιλανθρωπία του τη μορφή προσευχής λέει: «μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία», και έπειτα «διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Διότι, πράγματι, τόσο το πλήθος των Ρωμαίων όσο και εκείνοι από τα έθνη δεν γνώριζαν τι έπρατταν· αφού δεν είχαν μυσταγωγηθεί σε όσα ο νόμος και οι προφήτες προανήγγειλαν σχετικά με αυτόν.

Αλλά ο θεαρχικός ιεροτελεστής ακολούθησε άλλη οδό· και αυτό, παρότι είναι χωρισμένος από τους αμαρτωλούς, όπως λένε τα ιερά λόγια, και θεωρεί ως απόδειξη της αγάπης προς τον ίδιο την επιεικέστατη ποιμαντική μέριμνα των προβάτων. Και αποκαλεί μεν πονηρό εκείνον που δεν χάρισε την οφειλή στον σύνδουλό του ούτε του μετέδωσε έστω και μερικώς την πάμπολλη αγαθότητα που του είχε δωρηθεί, και κρίνει δίκαιο να υποστεί τα ανάλογα· πράγμα το οποίο είναι αναγκαίο να σεβαστούμε και εγώ και ο Δημόφιλος. Διότι, ακόμη και για εκείνους που ασεβούν απέναντί του, κατά την ίδια την ώρα του πάθους, εξασφαλίζει άφεση από τον Πατέρα, και επιτιμά τους μαθητές, επειδή αξίωσαν να καταδικαστούν ανελέητα για ασέβεια οι Σαμαρείτες που τον είχαν εκδιώξει.

Διότι αυτά που έπραξε τώρα, από παλιά τα έδειξε συμβολικά ο σταυρός· γιατί λοιπόν δεν κλαίμε; Διότι ο Αδάμ επιστρέφει πάλι στον παράδεισο. «Στάσου, άθλιε Άδη», είπε στενάζοντας ο δαίμονας. «Σιώπησε, κάνε υπομονή, βάλε το χέρι στο στόμα σου· διότι ακούω φωνή που μηνύει χαρά· έφτασε σε εμένα ήχος που αγγέλλει αγαθά, κρότος λόγων σαν από τα φύλλα του σταυρού· διότι ο Χριστός, καθώς επρόκειτο να θανατωθεί, φώναζε το 'Πατέρα, συγχώρεσέ τους'· αλλά με έθλιψε με αυτό που είπε στη συνέχεια, ότι 'Δεν γνωρίζουν τι κάνουν οι άνομοι'. Εμείς όμως γνωρίζουμε ότι αυτός που έπαθε είναι ο Κύριος της δόξης και ότι βούλεται να εισαγάγει τον Αδάμ πάλι στον παράδεισο. —Άραγε, εκείνο το ξύλο που έδειξε ο Δεσπότης στον Μωυσή, το οποίο γλύκανε κάποτε το ύδωρ στη Μερρά, δίδαξε άραγε τι ήταν και ποιανού ήταν η ρίζα; Τότε δεν το είπε· διότι δεν ήθελε· τώρα όμως το φανέρωσε σε όλους.»

Τον είδα να συνηγορεί θαρραλέα υπέρ του Χριστού και με μεγάλη λαμπρότητα, και να τους αποκαλεί απερίτμητους στα αυτιά και στην καρδιά, που εναντιώνονται στον Θεό· γι' αυτό οι λύκοι τον άρπαξαν σαν αρνί, τον πραότατο Στέφανο, και αφού τον οδήγησαν έξω από την πόλη, τον θανάτωσαν με πέτρες, ενώ εκείνος προσευχόταν ως εξής: «Ω οικτίρμον Χριστέ, σε ικετεύω, Αγαθέ, μην τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία τους, αλλά δέξου το πνεύμα μου· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν· † στεφα 〈–⏑ |⏑⏑–⏑⏑–⏑⏑〉.»

Αυτή είναι λοιπόν η τέλεια αλλά ταυτόχρονα ατελής ηλικία των πνευματικών ανθρώπων: τέλεια μεν, εννοώ σύμφωνα με ό,τι είναι εφικτό σε εμάς, ατελής δε, επειδή η τελειότητά της είναι κρυμμένη στον Θεό. Πλήρωμα δε αυτής είναι ο θάνατος υπέρ του Χριστού και των εντολών Του, ώστε, όπως Εκείνος εκπλήρωσε μεν όλο τον νόμο και παρέδωσε τον Εαυτό Του υπέρ όλου του κόσμου, υπομένοντας σταυρό και θάνατο, προσευχόμενος μάλιστα υπέρ εκείνων που τον σταύρωσαν και λέγοντας: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους αυτή την αμαρτία, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν», έτσι και εμείς οφείλουμε να φέρουμε μέσα μας την καταδίκη του θανάτου υπέρ Εκείνου και των εντολών Του, αλλά βεβαίως και υπέρ της σωτηρίας των αδελφών μας, «ώστε να μην έχουμε την πεποίθησή μας στους εαυτούς μας, αλλά στον Θεό που ανασταίνει τους νεκρούς». Διότι, ακόμη και αν δεν μας συμβεί αυτό, το να αναχωρήσουμε δηλαδή από τη ζωή με βίαιο θάνατο, εφόσον όμως στην προαίρεσή μας το έχουμε ήδη υποστεί και υπομείνει ως πράξη, θα μας λογαριαστεί από τον φιλάνθρωπο Θεό και αγωνοθέτη μας, σύμφωνα με τον άγιο που λέει: «Μα την αγάπη σας, καθημερινά πεθαίνω». Όχι ότι το υπέστη αυτό πολλές φορές στην πράξη, αλλά στην πρόθεση, λέει, και πάλι: «Τρέχω μήπως και καταλάβω αυτό για το οποίο και καταλήφθηκα».

Βλέπεις, θεοσύνετε, τη θεία αγανάκτηση, επειδή προσευχόταν εναντίον των αιρετικών να χάσουν τη ζωή τους, και πώς, αν ο άγιος επέμενε σε αυτή τη διάθεση, επρόκειτο να καταδικαστεί; Επομένως, όπως απέδειξε η αλήθεια, δεν πρέπει καθόλου να καταρώμαστε, αλλά μάλλον να προσευχόμαστε υπέρ των άλλων, όπως ακριβώς υπέδειξε ο ίδιος ο Κύριος κατά την ώρα του πάθους, λέγοντας προς τον Πατέρα Του: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους την αμαρτία· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Όσο για τον ισχυρισμό της αγιωσύνης σου ότι έχει αυτούς τους αγίους να συμφωνούν μαζί της στο ζήτημα, συγχώρεσέ με, πάτερ, αλλά δεν αντιλαμβανόμαστε σωστά τα λόγια των αγίων και έτσι καταλήγουμε να εισάγουμε πατρομαχία, ή μάλλον θεομαχία. Διότι ο θείος Κύριλλος, στα συγγράμματά του κατά του Ιουλιανού, παρέθεσε τη ρήση σύμφωνα με την παλαιά νομοθεσία, χωρίς να συγκρίνει την παλαιά με τη νέα ως ισάξιες (μη γένοιτο)· καθώς δεν αγνοούσε ότι όσα λέει ο νόμος, απευθύνονται σε εκείνους που είναι υπό τον νόμο, ούτε αγνοούσε τη σύγκριση που έκανε ο Σωτήρας, στην οποία αναφέρει: «Ειπώθηκε στους αρχαίους τούτο, εγώ όμως σας λέω τούτο». Επομένως, όπως λέει ο θεοφάντωρ Διονύσιος προς κάποιον Δημόφιλο, δεν θα αποδεχτούμε τις αζήλωτες ορμές σου, ακόμη κι αν επικαλεστείς μυριάδες φορές τον Φινεές και τον Ηλία· διότι, όταν τα άκουγε αυτά ο Ιησούς, δεν Του ήταν αρεστοί οι μαθητές, οι οποίοι ήταν τότε αμέτοχοι του πράου και αγαθού πνεύματος.

Διότι, «Πατέρα», λέει, «συγχώρεσέ τους την αμαρτία τους, γιατί δεν ξέρουν τι κάνουν». Ιδού, όσοι θέλουν να σωθούν ας θυμούνται πώς να εφαρμόζουν αυτά έστω και λίγο, εάν βέβαια επιλέγουν να γίνουν συγκληρονόμοι των αγίων. Προσέχετε λοιπόν όλοι, και κυρίως όσοι μόλις πρόσφατα καθαριστήκατε, πώς θα διαφυλάξετε τους εαυτούς σας ευλαβείς, κατάλληλους και υπάκουους σε όλα, χωρίς να ξεφεύγετε από την καλή αλλοίωση, ούτε να σπιλώνετε την καθαρή επαγγελία μας. Και αν οι νεοπαγείς πρέπει να είναι έτσι, πόσο μάλλον εμείς οι προχωρημένοι οφείλουμε να είμαστε ασφαλείς και ακλόνητοι, αποτελώντας πρότυπο για τους κατώτερους, και φωτίζοντας με την αγαθή μας πολιτεία; Διότι δεν προπορεύονται οι λύχνοι για να σκοτεινιάζουν, αλλά για να φωτίζουν· ούτε οι οδηγοί προπορεύονται για να παραπλανούν, αλλά για να σώζουν. Αν όμως συμβαίνουν τα αντίθετα για τα αντίθετα (πράγμα που εύχομαι να μη λέγεται για εσάς), γι' αυτό να προσέχετε από την κορυφή έως τα νύχια, όσοι έχετε τις διακονίες, όσοι έχετε τις εξουσίες, μήπως και γίνει κάτι με μεροληψία, με περιφρόνηση, με οχληρία, αλλά σε όλα, όλοι μας να επιτελούμε και να συντελούμε τα έργα του Θεού θεϊκά και θερμά, ώστε να διακονείται ο Χριστός μέσω ημών των αμαρτωλών, να δοξάζεται, να χαίρεται. Επειδή το ίδιο κάνουν και οι άγιοι άγγελοί Του, επειδή το ίδιο κάνουν και όλοι οι άγιοι, και μάλιστα οι πατέρες και οι ομοιόσχημοι και ομοταγείς με εμάς.

Διότι λέει: «Πάτερ, συγχώρησέ τους την αμαρτία τους, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Ιδού, όσοι θέλουν να σωθούν ας θυμούνται τέτοια πράγματα έστω και στο ελάχιστο, εάν βεβαίως προαιρούνται να γίνουν συγκληρονόμοι των αγίων.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΟΒ' ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΙΟΥ ΠΑΘΟΥΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΕΡΙ ΤΑΠΕΙΝΟΦΡΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΜΟΝΗΣ. Αδελφοί και πατέρες, η σημερινή ημέρα είναι αγία και προσκυνητή. διότι από αυτήν αρχίζει ο Κύριος να αναδέχεται για εμάς τα πάθη του σταυρού, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Δαβίδ: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα; Παρατάχθηκαν οι βασιλείς της γης και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού του». Διότι συγκεντρώθηκαν μαζί σχεδιάζοντας πονηρή βουλή κατά του Δεσπότου. και ο Ιούδας, ο δόλιος μαθητής, τον αρνείται και προδίδει τον δάσκαλο με δόλιο φιλί, και οδηγείται δεσμώτης ο Κύριος των πάντων, και παρουσιάζεται στο δικαστήριο και ανακρίνεται και αποκρίνεται, και αφού αποκρίθηκε, ω του φοβερού ακούσματος! ραπίζεται από έναν δούλο, και το υπομένει μακρόθυμα λέγοντας: «Αν μίλησα κακά, δώσε μαρτυρία για το κακό. αν όμως καλά, γιατί με χτυπάς;» Έπειτα χλευάζεται, εμπαίζεται, περιγελιέται, διαπομπεύεται, φτύνεται, γρονθοκοπείται, μαστιγώνεται, ανεβαίνει στον σταυρό, και αφού ανέβηκε εκεί, προσεύχεται υπέρ των φονευτών του: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους την αμαρτία, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Έπειτα ποτίζεται χολή με ξύδι, λογχίζεται, θανατώνεται ο αθάνατος.

«Και αν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, ποια χάρη σας ανήκει; Διότι και οι αμαρτωλοί αγαπούν εκείνους που τους αγαπούν. Και αν ευεργετείτε αυτούς που σας ευεργετούν, ποια χάρη σας ανήκει; Διότι και οι αμαρτωλοί το ίδιο κάνουν. Και αν δανείζετε σε αυτούς από τους οποίους ελπίζετε να πάρετε πίσω, ποια χάρη σας ανήκει; Διότι και οι αμαρτωλοί δανείζουν σε αμαρτωλούς, για να πάρουν πίσω τα ίσα. Αντίθετα, να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να κάνετε το καλό και να δανείζετε, χωρίς να περιμένετε τίποτα ως αντάλλαγμα, και ο μισθός σας θα είναι πολύς· και θα είστε υιοί του Υψίστου, διότι αυτός είναι αγαθός προς τους αχάριστους και τους πονηρούς. Να γίνεστε λοιπόν οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι οικτίρμων». Επειδή, βεβαίως, οι απόστολοι επρόκειτο να σταλούν για το κήρυγμα, και εξαιτίας αυτού αναμένονταν πολλοί διώκτες και σκευωροί εναντίον τους· αν λοιπόν οι απόστολοι, αγανακτώντας για τον διωγμό, αποφάσιζαν έπειτα να εκδικηθούν αυτούς που τους προκάλεσαν λύπη, και σιωπούσαν και δεν δίδασκαν, θα είχε σβήσει ο ήλιος του Ευαγγελίου. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, ο Κύριος προλαμβάνοντας, προτρέπει τους αποστόλους να μην προχωρούν σε εκδίκηση των εχθρών, αλλά να υπομένουν γενναία όλα όσα συμβαίνουν, ακόμη κι αν κάποιοι τους υβρίζουν, ακόμη κι αν τους επιβουλεύονται με ανόσιο τρόπο. Έτσι έπραξε και ο ίδιος πάνω στον σταυρό, λέγοντας: Πατέρα, συγχώρεσέ τους, γιατί δεν γνωρίζουν τι κάνουν.

Ο δε Ιησούς έλεγε: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Διαμοιράζοντας δε τα ιμάτιά του, έριξαν κλήρο. Και ο λαός στεκόταν και παρακολουθούσε. Τον χλεύαζαν δε και οι άρχοντες μαζί τους, λέγοντας: «Άλλους έσωσε, ας σώσει τον εαυτό του, εάν αυτός είναι ο Χριστός, ο εκλεκτός του Θεού». Τον εμπαίζαν δε και οι στρατιώτες, οι οποίοι τον πλησίαζαν και του προσέφεραν ξύδι, λέγοντας: «Εάν εσύ είσαι ο βασιλιάς των Ιουδαίων, σώσε τον εαυτό σου». Υπήρχε δε και επιγραφή γραμμένη πάνω από αυτόν με γράμματα ελληνικά, ρωμαϊκά και εβραϊκά: «Αυτός είναι ο βασιλιάς των Ιουδαίων». Θέλοντας ο διάβολος να δημιουργήσει κακή φήμη για τον Κύριο, ενέργησε ώστε να συσταυρωθούν μαζί του ληστές. Αλλά δες πώς στερήθηκε και τον έναν, και πώς αυτό μάλλον συνέβη προς μεγαλύτερη δόξα του Κυρίου. Διότι οι σταυροί εκείνων ούτε καν αναζητήθηκαν, ενώ από τον δικό Του εξαρτάται όλος ο κόσμος. Και ολοφάνερα από αυτό αποδεικνύεται ότι ο Κύριος δεν υπήρξε άνομος, όπως οι ληστές, αλλά αρχηγός κάθε δικαιοσύνης. Τον οδηγούν δε στον τόπο του Κρανίου, όπου λέγεται ότι είχε ταφεί ο προπάτορας, ώστε εκεί όπου επήλθε η πτώση μέσω του ξύλου, εκεί να γίνει και η έγερση μέσω του ξύλου. Ο δε Ιησούς, επιδεικνύοντας υπερβολική πραότητα, προσεύχεται υπέρ αυτών, λέγοντας: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Και βεβαίως το αμάρτημα θα τους είχε συγχωρεθεί, εάν δεν παρέμεναν και μετά από αυτά στην απιστία.

Στην αρχή βέβαια είναι πιθανό να τον κατηγορούσαν και οι δύο, έπειτα όμως ο ένας από αυτούς, όντας οξυδερκής, αναγνώρισε την αγαθότητα και τη θεότητα του Ιησού από τα λόγια που έλεγε υπέρ εκείνων που τον σταύρωναν, λέγοντας: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους». Διότι όχι μόνο είναι γεμάτα από κάθε φιλανθρωπία, αλλά η φωνή αυτή δείχνει και πολλή αυθεντία. Διότι δεν είπε: «Κύριε, σε παρακαλώ, συγχώρεσέ τους», αλλά απλά και εξουσιαστικά: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους». Από αυτά τα λόγια, λοιπόν, λαμβάνοντας επίγνωση ο πρώην βλάσφημος, αναγνωρίζει τον Ιησού ως αληθινό βασιλιά, αποστομώνει τον άλλο ληστή και λέει στον Ιησού: «Θυμήσου με στη βασιλεία σου». Τι απαντά λοιπόν ο Κύριος; «Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο». Διότι, ως άνθρωπος, βρισκόταν στον σταυρό, ως Θεός όμως βρισκόταν παντού, και εκεί, και στον παράδεισο, πληρώντας τα πάντα και χωρίς να περιορίζεται πουθενά. Θα αναρωτηθούν όμως κάποιοι: Πώς, ενώ ο Κύριος λέει στον ληστή, «Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο», ο Παύλος είπε: «Κανείς από τους αγίους δεν έλαβε την επαγγελία;». Και κάποιοι λένε ότι ο Απόστολος δεν αποφάνθηκε για όλους τους αγίους ότι δεν έλαβαν την επαγγελία, αλλά μόνο για όσους απαρίθμησε· και απαρίθμησε μεν πολλούς άλλους, αλλά τον ληστή ούτε καν τον ανέφερε.