Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 23:42

Θέλεις να μιλήσω με συντομία και να αναδείξω την ευγνωμοσύνη του ληστή; Όταν ο Πέτρος, ο κορυφαίος των μαθητών, τον αρνούνταν κάτω, τότε εκείνος τον ομολόγησε ευρισκόμενος επάνω στον σταυρό. Και αυτό δεν το είπα για να κατηγορήσω τον Πέτρο, μη γένοιτο, αλλά επειδή επιθυμώ να δείξω τη μεγαλοψυχία του ληστή και την υπερβάλλουσα φιλοσοφία του. Εκείνος μεν δεν άντεξε την απειλή μιας ασήμαντης δούλης· αυτός δε, βλέποντας ένα ολόκληρο πλήθος να έχει μανιάσει, να τον περιτριγυρίζει, να φωνάζει και να λοιδορεί με χίλιους τρόπους τον Εσταυρωμένο, δεν στάθηκε στην ταπείνωση του Εσταυρωμένου, αλλά, προσπερνώντας όλα αυτά με τα μάτια της πίστεως και αφήνοντας κάτω τα ταπεινά και τα εμπόδια, αναγνώρισε τον Δεσπότη των ουρανών, λέγοντας εκείνα τα σύντομα λόγια, τα οποία τον κατέστησαν άξιο του παραδείσου: «Μνήσθητί μου εν τῇ βασιλείᾳ σου». Ας μην προσπεράσουμε επιπόλαια αυτό που ελέχθη, ούτε ας ντραπούμε να λάβουμε ως διδάσκαλο τον ληστή, τον οποίο δεν ντράπηκε ο Δεσπότης μας να εισαγάγει πρώτο στον παράδεισο. Ας μην ντραπούμε να λάβουμε ως διδάσκαλο έναν άνθρωπο, ο οποίος ανεδείχθη άξιος της πολιτείας του παραδείσου πριν από ολόκληρο το ανθρώπινο γένος. Ας εξετάσουμε, λοιπόν, κάθε μία από τις λέξεις του, προκειμένου να μάθουμε και από αυτό το γεγονός τη δύναμη του σταυρού.

Διότι, για να μην νομίσεις, ακούγοντας ότι είπε «Στο ίδιο κρίμα βρισκόμαστε», ότι τον κατέστησε συμμέτοχο της αμαρτίας, γι' αυτό πρόσθεσε τη διόρθωση και λέει: «Εμείς βέβαια δίκαια· διότι λαμβάνουμε την άξια τιμωρία για όσα πράξαμε». Είδες τέλεια εξομολόγηση πάνω στον σταυρό; Είδες πώς ξέπλυνε με τα λόγια του τα αμαρτήματα; Είδες πώς εκπλήρωσε εκείνο το προφητικό παράγγελμα: «Πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς»; Κανείς δεν τον ανάγκασε, κανείς δεν τον κατηγόρησε, κανείς δεν του επιτέθηκε· ο ίδιος γίνεται κατήγορος του εαυτού του· γι' αυτό πλέον δεν είχε κανέναν άλλον κατήγορο. Διότι, προλαβαίνοντας, άρπαξε τη θέση του κατηγόρου και στηλίτευσε τον εαυτό του λέγοντας: «Εμείς δίκαια· διότι λαμβάνουμε την άξια τιμωρία για όσα πράξαμε· αυτός όμως δεν έπραξε τίποτα το άτοπο». Είδες βαθιά ευλάβεια; Όταν πλέον κατηγόρησε τον εαυτό του, όταν εξέθεσε τα δικά του σφάλματα, όταν απολογήθηκε υπέρ του Δεσπότου λέγοντας ότι «Εμείς βέβαια δίκαια, αυτός όμως δεν έπραξε τίποτα το άτοπο», τότε βρήκε και το θάρρος να απευθύνει την ικεσία, λέγοντας: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία σου». Δεν τόλμησε προηγουμένως να πει το «Μνήσθητί μου», παρά μόνο όταν, μέσω της εξομολόγησης, καθάρισε τον εαυτό του από τον ρύπο των αμαρτημάτων, παρά μόνο όταν, καταδικάζοντας τον εαυτό του, τον κατέστησε απαλλαγμένο από την ενοχή, παρά μόνο όταν μέσω της αυτοκατηγορίας απέβαλε τα παραπτώματά του.

Θυμήσου με, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία σου. Θέλεις να μάθεις πώς ο σταυρός είναι και σύμβολο της βασιλείας, και πόσο σεπτό είναι αυτό το γεγονός; Δεν τον άφησε να παραμένει στη γη, αλλά τον απέσπασε και τον ανέβασε στον ουρανό. Από πού είναι φανερό αυτό; Με αυτόν πρόκειται να έλθει κατά τη Δευτέρα Παρουσία. Ας δούμε όμως και πώς πρόκειται να έλθει μαζί με αυτόν. Άκουσε τον ίδιο τον Χριστό που λέγει: «Εάν σας πουν, ιδού, ο Χριστός είναι στα απόκρυφα δωμάτια, ιδού, στην έρημο, μην εξέλθετε»· τα έλεγε αυτά μιλώντας για τη δευτέρα του παρουσία, εξαιτίας των ψευδοχρίστων, των ψευδοπροφητών και του Αντιχρίστου, ώστε να μην πλανηθεί κανείς και πέσει στα χέρια του. Επειδή ακριβώς ο Αντίχριστος έρχεται πριν από τον Χριστό, για να μην περιπέσετε, λέγει, στον λύκο ενώ αναζητάτε τον ποιμένα, για τον λόγο αυτό σας αναφέρω τα γνωρίσματα της παρουσίας του ποιμένα. Διότι, επειδή η πρώτη του παρουσία έγινε με τρόπο μυστικό, μην νομίσετε, λέγει, ότι και η δεύτερη θα είναι τέτοια.

Πονηρή βέβαια είναι αυτή η γνώμη, αλλά ας σταματήσει ως εδώ. Γιατί υπαγορεύεις πιο ταπεινωτικές εκφράσεις σε εκείνους που Τον επικαλούνται; Έχω τα λόγια των ανθρώπων εκείνου του καιρού ως πρότυπα προσευχής. Δεν λέω στον Χριστό: «Κύριε, θυμήσου με στην υπηρεσία Σου», αλλά προφέρω τα λόγια με τα οποία εισακούστηκε ο ληστής: «Κύριε, θυμήσου με στη βασιλεία Σου».

Με τη χάρη του Θεού, έχεις πολλούς και σπουδαίους ανθρώπους που συμπάσχουν, που σε ενισχύουν, που τρέμουν για την ψυχή σου: τον άγιο του Θεού Βαλέριο, τον κατά πάντα τιμιότατο αδελφό του Φλωρέντιο, τον σοφό κατά τη σοφία του Χριστού Πορφύριο, και πολλούς άλλους. Αυτοί καθημερινά θρηνούν για σένα και δεν έχουν πάψει να προσεύχονται· μάλιστα, θα είχαν κιόλας επιτύχει αυτό που από καιρό παρακαλούν, αν έστω και λίγο ήθελες να ελευθερώσεις τον εαυτό σου από τις παγίδες του εχθρού. Πώς λοιπόν δεν είναι παράλογο, οι άλλοι να μην απελπίζονται για τη σωτηρία σου ούτε και τώρα, αλλά να προσεύχονται διαρκώς για να επανακτήσουν το μέλος τους, ενώ εσύ, έχοντας πέσει μία φορά, να μη θέλεις να σηκωθείς, αλλά να παραμένεις κάτω, και σχεδόν να φωνάζεις προς τον εχθρό: «Σφάζε, χτύπα, μη λυπάσαι»; «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται;» αναφέρει ο θείος λόγος. Εσύ όμως μάχεσαι και αντιλέγεις σε αυτό· διότι το να απελπιστεί κανείς επειδή έπεσε, δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά να ισχυρίζεται ότι εκείνος που πέφτει δεν σηκώνεται. Μη, σε παρακαλώ, μην αδικήσεις τόσο πολύ τον εαυτό σου· μην επισωρεύεις σε εμάς τόση οδύνη. Δεν αναφέρομαι στο παρόν, όπου δεν διανύεις ακόμη το εικοστό έτος της ηλικίας σου, αλλά ακόμη κι αν είχες επιτελέσει πολλά και είχες ζήσει όλο σου τον βίο εν Χριστώ, και στα βαθιά σου γεράματα υφίστασο τέτοια επήρεια, ούτε και τότε θα ήταν καλό να απελπιστείς, αλλά θα έπρεπε να φέρεις στον νου σου τον ληστή που δικαιώθηκε πάνω στον σταυρό, και εκείνους που εργάστηκαν την ενδέκατη ώρα και έλαβαν τον μισθό ολόκληρης της ημέρας.

Νομίζω πως είναι γνώρισμα αγγέλου το να μην παρασύρεται κανείς σε αμαρτήματα, ακούγοντας τον επίγειο άγγελο να λέει: «Δεν έχω συνείδηση ότι έφταιξα σε τίποτα, αλλά δεν δικαιώνομαι με αυτό· εκείνος που με κρίνει είναι ο Κύριος». Γι' αυτό οφείλουμε συνεχώς να κατακρίνουμε και να μεμφόμαστε τους εαυτούς μας, ώστε μέσω της εκούσιας ταπεινώσεως να απολογηθούμε για τις ακούσιες αμαρτίες· ειδάλλως, κατά την έξοδο της ψυχής μας, οπωσδήποτε θα δώσουμε αυστηρό λόγο για αυτές. Εκείνος που ζητά από τον Θεό δωρεές θεωρώντας τον εαυτό του ανάξιο, οπωσδήποτε θα επιτύχει πράγματα ανώτερα από τον εαυτό του· και αυτό το μαρτυρεί ο τελώνης, ο οποίος, ενώ ζήτησε άφεση, απέκτησε δικαιοσύνη. Μόνο το να τον θυμηθεί στη βασιλεία ζήτησε εκείνος ο ληστής, και πρώτος κληρονόμησε ολόκληρο τον παράδεισο. Δεν είναι δυνατόν στη δημιουργία να δει κανείς μικρή και μεγάλη φωτιά ως προς τη φύση της· και δεν είναι δυνατόν στη γνήσια ταπεινοφροσύνη να παραμείνει καθόλου κανένα ίχνος υλικού φρονήματος. Εφόσον σφάλλουμε εκούσια, αυτό σημαίνει ότι δεν την έχουμε μέσα μας, και αυτό είναι το σημάδι της παρουσίας της. Γνωρίζοντας ο Δεσπότης ότι η αρετή της ψυχής συμμορφώνεται με την εξωτερική διαγωγή, παίρνοντας το λέντιο μας υπέδειξε τη μέθοδο της οδού της ταπεινώσεως· διότι η ψυχή εξομοιώνεται με τις ασχολίες του σώματος, και ανάλογα με αυτά που αυτό πράττει, τυπώνεται και μορφοποιείται. Σε κάποιον η αρχηγία των αγγέλων έγινε αφορμή υπερηφάνειας, αν και δεν την έλαβε γι' αυτόν τον σκοπό. Διαφορετική είναι η ψυχική διάθεση εκείνου που κάθεται σε θρόνο, και διαφορετική εκείνου που κάθεται στην κοπριά.

Από ανθρώπους καταδικάστηκε, και από τον Θεό στεφανώθηκε. Δεν ήταν κύριος της ζωής, και έγινε κύριος της βασιλείας. Τα εδώ τα έχασε, και τα εκεί τα έλαβε. Πώς, πες μου; Με έναν λόγο. Διότι τι είπε; «Μνήσθητί μου, Κύριε, στη βασιλεία σου». Και ο λόγος αυτός ίσχυσε.

Πώς, λοιπόν, σώθηκε ο ληστής και λυτρώθηκε από τόσα αμαρτήματα; Όχι μόνο από το έλεος του Θεού, αλλά και με τη δική του πίστη. «Θυμήσου με, όταν έλθεις στη βασιλεία σου». Τι προσέφερε ο Θεός για τη σωτηρία εκείνου; Την άφεση των αμαρτιών. Τι προσέφερε ο ληστής για τη δική του σωτηρία; Την πίστη. Τι είδους πίστη; Μεγάλη, υψηλή, που άγγιζε τον ουρανό. Πώς το εννοώ αυτό; Οι Ιουδαίοι είδαν νεκρούς να ανασταίνονται, δαίμονες να εκδιώκονται, τη θάλασσα να χαλιναγωγείται, τη γη να αναβλύζει, το ψάρι να φέρνει τον στατήρα, το άστρο να οδηγεί τους μάγους, την άνω και την κάτω κτίση να Τον δορυφορεί, και μετά από όλα αυτά Τον σταύρωσαν. Ο ληστής, χωρίς να γνωρίζει τίποτα από αυτά, αλλά βλέποντάς Τον να δέχεται εμπτυσμούς και ύβρεις, δεν σκανδαλίστηκε, αλλά Τον ομολόγησε ως βασιλιά. Βλέπεις ότι δεν ελεήθηκε απλώς, αλλά και ο ίδιος συνεισέφερε. Διότι πρέπει εκείνος που ελεείται να συνεισφέρει και ο ίδιος στη δική του σωτηρία. Πάλι, ο τελώνης, που ήταν άρπαγας και πλεονέκτης, πώς σώθηκε; Παρουσιάστηκε ο Χριστός και του λέει: «Έλα, ακολούθησέ με»· και εκείνος, αφού σηκώθηκε, Τον ακολούθησε.

Και πώς, λέει κάποιος, θα παρακαλέσω, αφού είμαι αγράμματος; Δεν έχεις ανάγκη από περίτεχνο λόγο για αυτό το αίτημα, αλλά μάλλον από απλότητα: ας επιστρέψουμε όπως ο άσωτος, ας στενάξουμε όπως ο τελώνης, ας δακρύσουμε όπως η πόρνη και ας ανακράξουμε όπως ο ληστής: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία σου». Διότι οι πράξεις μου είναι ληστρικές. Δεν παύω καθημερινά να ληστεύω όχι κάποιον άλλον, αλλά τον ίδιο μου τον εαυτό. Τη μεν ψυχή δολοφόνησα και τον πλούτο της εξαφάνισα σαν ληστής, ή μάλλον τον έκρυψα σε ακάθαρτα σπήλαια. Τους δε καλούς λογισμούς προπαντός σκόρπισα, ενώ τους πονηρούς τους συγκέντρωσα, τύφλωσα εντελώς τα μάτια της διάνοιας και απέκοψα την κεφαλή της καρδιάς, και αφού λήστεψα τον ίδιο μου τον εαυτό, κραυγάζω σε εσένα όπως εκείνος: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία σου». Άραγε, ποια περιπλοκή ή δυσκολία έχει αυτός ο λόγος; Διότι μπορεί κάποιος να πει αυτά τα λόγια, ακόμη κι αν από τη φύση του είναι πιο ανόητος και από τα άλογα κτήνη.

Ναι, λέει, αλλά δεν βλέπω τον εαυτό μου να συσταυρώνεται με τον Κύριο, και πώς μπορώ να πω αυτά τα λόγια; Τι λες, άνθρωπε; Θέλεις κάθε μέρα να βλέπεις τον Χριστό να σταυρώνεται; Αν και ούτε αυτό εμποδίζει να κινείς κάθε μέρα το βλέμμα της διανοίας και να βλέπεις τη σωτήρια σταύρωση και να Του φωνάζεις: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία σου».

Και πώς, λέει, σταυρώνεται καθημερινά ο Χριστός, ώστε να τον βλέπω νοερά; Δεν λέω να τον βλέπεις καθημερινά να σταυρώνεται, αλλά κάθε μέρα να βλέπεις νοερά τη σωτήρια σταύρωση που έγινε τότε άπαξ και να λες συχνά από καρδιάς: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη βασιλεία σου». Όταν δε σταυρώσουμε και τη σάρκα «μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες», σύμφωνα με τον θείο και μακάριο Παύλο, τότε κι εμείς συσταυρωνόμαστε με αυτόν και μπορούμε να λέμε: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη βασιλεία σου». Βλέπεις αυτός ο πολύ σύντομος και εύκολος λόγος πόση ωφέλεια περιέχει; Δεν είπε:

Συγχώρησέ μου, Κύριε, τις ληστρικές αισχρουργίες, τους φόνους, τους δόλους, τις αρπαγές, τις ωμότητες και τις μύριες εκείνες ληστρικές μιαρότητες, αλλά· «Μνήσθητί μου, Κύριε», και δεν ζητώ αυτή η ενθύμηση να γίνει σύντομα, αλλά τότε, όταν οι δυνάμεις των ουρανών σαλευθούν, όταν έλθεις φανερά, όταν από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση λάμψει σαν αστραπή το ανέκφραστο φως της παρουσίας σου, όταν η σάλπιγγα ηχήσει δυνατά και οι νεκροί αναστηθούν, όταν εξαποστείλεις τους αγίους σου αγγέλους για να συγκεντρώσουν τους εκλεκτούς σου από τους τέσσερις ανέμους της γης, τότε να με θυμηθείς, Κύριε, όταν θα έχει φανερωθεί η βασιλεία σου· μην με ξεχάσεις ως ληστή και μιαρό, αλλά «μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία σου». Όταν τα στρατεύματα των αγγέλων θα διατρέχουν όλη την υφήλιο και θα συγκεντρώνουν τους εκλεκτούς σου από τους τέσσερις ανέμους, μην με ξεχάσεις εξαιτίας των ληστρικών μου έργων, αλλά «μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία σου». Δεν ζητώ τίποτε περισσότερο, επειδή ούτε καν πρόφθασα να μετανοήσω στο ελάχιστο για εκείνα τα δεινά μου ανομήματα· γι' αυτό και, αφού συνελήφθηκα ως ληστής, σταυρώθηκα, ώστε και εσύ, Κύριε, να συγκαταλεχθείς μεταξύ των ανόμων, εσύ που είσαι υπεράνω κάθε δικαιοσύνης.

«Τίποτα», λέει, «ω Δέσποτα, δεν έμαθα από τους ανθρώπους, ότι δηλαδή είσαι βασιλιάς και Θεός, Υιός ομοούσιος του Πατρός, του αθάνατου βασιλιά και Θεού, αλλά μόνο η μεταβολή των στοιχείων της φύσης διδάσκει ολοφάνερα ότι εσύ είσαι βασιλιάς, κτίστης και συνοχέας. Γι' αυτό και τα κτίσματα συμπάσχουν με τον κτίστη τους· διότι, όταν το φως της ημέρας είδε να σταυρώνεσαι εσύ, το αληθινό φως που ήλθε στον κόσμο και φώτισε κάθε άνθρωπο —κάθε πιστό, δηλαδή— μεταβλήθηκε σε σκοτάδι, και το φως κρύφτηκε· ομοίως και η γη συνταράχθηκε βλέποντας να κρέμεσαι στον σταυρό εσύ που την εδραίωσες πάνω στα ύδατα· αλλά και οι πέτρες σχίστηκαν βλέποντας εσένα, την πέτρα της ζωής, να πάσχεις, και οι τάφοι ανοίγονται για σένα που εκουσίως μετά από λίγο πρόκειται να κατοικήσεις σε τάφο, ενώ οι νεκροί θα αναστηθούν εξαιτίας σου που είσαι η ανάσταση· σχίστηκε δε από πάνω το καταπέτασμα του ναού, μη αντέχοντας να βλέπει να σταυρώνεται ο άχραντος ναός του παναγίου σου σώματος. Και βλέποντας αυτά, κραυγάζω προς εσένα: Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία σου».

Μάθαμε πόσο μεγάλο αγαθό είναι η προσευχή; Είδαμε πόσον κρυμμένο θησαυρό περικλείει η συντομία των λόγων; Είδαμε την άβυσσο της φιλανθρωπίας του Χριστού; Γι' αυτό λοιπόν ας διδάξουμε και εμείς τον εαυτό μας να λέει συχνά από μέσα του με βαθιά συναίσθηση καρδιάς: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη βασιλεία σου». Διότι και όταν κάποιος οργώνει, και όταν ποιμαίνει, και όταν περιποιείται αμπέλια ή κήπους, και όταν εξασκεί κάποια χειρωνακτική τέχνη, και όταν ιππεύει, και όταν οδοιπορεί πεζός, μπορεί να λέει: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη βασιλεία σου». Και αυτό είναι, όπως νομίζω, το «ζητείτε πρώτον τη βασιλεία του Θεού» και το «αιτείτε, και θα σας δοθεί· ζητείτε, και θα βρείτε· κρούετε, και θα σας ανοιχτεί· διότι καθένας που ζητά λαμβάνει, και αυτός που ψάχνει βρίσκει, και σε εκείνον που κρούει θα ανοιχτεί».

Αν πάλι, επειδή ο Σωτήρας υπόσχεται την είσοδο στον παράδεισο στον γενναίο ληστή όταν εκείνος είπε «μνήσθητί μου, Κύριε, εν τη βασιλεία σου», θεωρήσει κανείς γι' αυτόν τον λόγο τη βασιλεία των ουρανών ως τον τόπο του παραδείσου (διότι κανείς δεν θα έλεγε ότι είναι λογικό άλλα να ζητά ο ληστής και άλλα να λαμβάνει από τον μεγαλόδωρο Θεό), ας αναλογιστεί μάλλον το εξής: ότι ο ληστής δεν γνώριζε καθόλου τι ακριβώς ήταν η βασιλεία των ουρανών, η οποία είναι η βασιλεία του Χριστού —διότι από πού θα μπορούσε να παρακινηθεί να ζητήσει εκείνα που και τη δύναμη της λογικής νικούν και την ανθρώπινη διάνοια υπερβαίνουν;— επομένως, ο ληστής δεν γνώριζε καθόλου τι ακριβώς ήταν η βασιλεία των ουρανών, ούτε υπέβαλε το αίτημά του στρέφοντας τον νου του προς κάτι το ορισμένο και γνώριμο, αλλά μέσω αυτού του αιτήματος ζητούσε να συμμετάσχει σε κάποια αγαθά και στη μακάρια απόλαυση. Επειδή όμως, από όλα τα άλλα καλά, ο παράδεισος του είχε καταστεί πιο γνώριμος (διότι, όντας γνωστός στο ιουδαϊκό έθνος από τη μωσαϊκή διδασκαλία, δεν διέφυγε ούτε από τη δική του γνώση), γι' αυτό ο Δεσπότης του υπόσχεται τον παράδεισο, και δεν του δωρίζει άλλα αντί άλλων, αλλά εκείνα που επιθυμούσε να αποκτήσει αυτός που τα ζητούσε. Και επιθυμούσε να τύχει μνήμης στη βασιλεία του Χριστού, το οποίο σημαίνει να βρεθεί σε κατάσταση αγαθών και μακαριότητας.

«Και αν μάθεις κάτι άλλο νέο, έχεις πιο πολύ να γελάσεις· ένας από τους ληστές που σταυρώθηκαν δίκαια μαζί του, του κράζει: “Μνήσθητί μου, Κύριε”.» Ακούγοντας δε αυτά σκυθρώπιασε και, σκύβοντας το κεφάλι, κραύγασε: «Εάν πάνω στο ξύλο χειροτονεί μαθητές, μέσα στον τάφο θα εγκαταστήσει δασκάλους ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών. Επομένως, καθόλου δεν ζημιώθηκε ο Ιησούς από το πάθος, αλλά εγώ μάλλον πλήθυνα τους θρήνους για τον εαυτό μου· Θάνατε, καλώς δεν συμφώνησες μαζί μου· θα πράξεις όμως καλύτερα, εάν με λυπηθείς, με πάρεις κάτω και με συνετίσεις· διότι δεν αντέχω τη μεγάλη αισχύνη που μου προξένησε από το ξύλο ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών.» Σωτήρα όλων των ανθρώπων, μάλιστα δε των πιστών, ότι με τη θέλησή σου σταυρώθηκες και με δική σου απόφαση νεκρώθηκες το ομολογούν παρά τη θέλησή τους οι άνομοι· διότι, αφού συνέτριψαν τα σκέλη των ληστών, δεν συνέτριψαν τα δικά σου, για να μάθουν ότι δεν βρέθηκες παρά τη θέλησή σου ανάμεσα στους νεκρούς, αλλά εκούσια παρέδωσες το πνεύμα, εσύ ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών.

Για σένα μεν ο σταυρός είναι μωρία, αλλά από όλη την κτίση θεωρείται θρόνος, στον οποίο ο Ιησούς, καρφωμένος, σαν να κάθεται επάνω του, ακούει τον ληστή να κραυγάζει προς αυτόν: «Κύριε, θυμήσου με στη βασιλεία σου». Και του αποκρίνεται σαν από βήμα εξουσίας ότι: «Σήμερα, φτωχέ, θα συμβασιλεύσεις μαζί μου· διότι μαζί μου εισέρχεσαι πάλι στον παράδεισο». Όταν τα άκουσε αυτά ο πολυμήχανος δράκοντας, όρμησε καταβεβλημένος και είδε αυτά ακριβώς που άκουσε, τον ληστή να ομολογεί τον Χριστό που μαρτυρούσε. Γι' αυτό, μένοντας έκπληκτος με αυτά, χτυπά το στήθος του και συλλογίζεται: «Με ληστή συνομιλεί, και σε αυτούς που τον κατηγορούν δεν αποκρίνεται. Τον Πιλάτο κάποτε δεν τον αξίωσε ούτε με έναν λόγο, και τώρα προσφωνεί τον φονιά λέγοντας: “Έλα να απολαύσεις”. Τι είναι αυτό που συνέβη; Τι είδε πάνω στον σταυρό στον ληστή, έργα ή λόγια, και για ποιο λόγο τον παίρνει στον παράδεισο;» Ύψωσε δε για δεύτερη φορά τη φωνή του ο δαίμονας κράζοντας: «Άδη, δέξου με, προς εσένα στρέφομαι· διότι υπέστην τα δικά σου, επειδή δεν πίστεψα στα δικά σου».

Τη φωτοφόρο. Όταν ο ευγνωμονέστατος ληστής σε είδε να έχεις τοποθετηθεί εκούσια στο ξύλο του σταυρού, φώναζε: «Μνήσθητί μου, Ιησού, όταν έλθεις στη βασιλεία σου», και έγινε κάτοικος του παραδείσου δικαιωμένος μόνο με την αληθινή πίστη. Βλέποντάς σε ανάμεσα στους νεκρούς, Σωτήρα, ο Άδης νεκρώθηκε· και απέδιδε τους νεκρούς που είχε καταπιεί παλαιά, οι οποίοι δοξολογούσαν, Χριστέ, την άρρητη δύναμή σου, το έλεος και την πολλή ευσπλαχνία σου· διά της οποίας σώσε και εμάς, παμβασιλέα.

Και από πού ο Σαούλ ζητούσε να συλλάβει και να σκοτώσει τον Δαβίδ, τον οποίο προηγουμένως τιμούσε σαν τον εαυτό του και τον υπεραγαπούσε ως ευεργέτη; Από τη φύση του ή από πονηρή προαίρεση; Είναι ολοφάνερο ότι από πονηρή προαίρεση, διότι κανείς δεν έγινε πονηρός από τη φύση του, επειδή ούτε ο Θεός είναι δημιουργός πονηρών έργων, αλλά πάρα πολύ καλών, όντας βεβαίως πολύ αγαθός, και αυτό όχι κατά θέση και προαίρεση, αλλά εκ φύσεως και αληθείας. Επιπλέον, από πού προήλθε το ότι ο ένας ληστής, που συσταυρώθηκε με τον Δεσπότη Ιησού Χριστό, έλεγε: «Αν είσαι ο Υιός του Θεού, σώσε τον εαυτό σου και εμάς», ενώ ο άλλος του αποκρινόταν: «Ούτε τον Θεό δεν φοβάσαι εσύ; Διότι εμείς μεν δικαίως, επειδή λάβαμε τα άξια για όσα πράξαμε, αυτός όμως δεν έπραξε τίποτα το άτοπο»; Από πού, πες μου, ο ένας ξεστόμισε αυτά και ο άλλος εκείνα; Και ο ένας δικαιώθηκε, ενώ ο άλλος κατακρίθηκε; Όχι από την προαίρεση του καθενός και από τους λογισμούς, του ενός αγαθούς και του άλλου πονηρούς; Διότι από αυτούς ο ένας απέκτησε απιστία, ενώ ο άλλος, αποκτώντας πίστη, έλεγε: «Μνήσθητί μου, Κύριε, εν τη βασιλεία σου». Και για να παραλείψω τους άλλους που είναι πολλοί, από αυτά που θέλω να πω, μάθετε και διδαχθείτε ότι από την αυτεξουσιότητα της προαιρέσεως καθένας γίνεται είτε κατανυκτικός και ταπεινός είτε σκληρόκαρδος και υπερήφανος. Και δικαίως.

Διότι Ιουδαίος λέγεται αυτός που εξομολογείται. «Τότε σταυρώνονται μαζί του δύο ληστές, ένας από τα δεξιά και ένας από τα αριστερά· και οι διερχόμενοι τον βλασφημούσαν, κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: Εσύ που καταλύεις τον ναό και τον οικοδομείς σε τρεις ημέρες, σώσε τον εαυτό σου· αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό. Ομοίως δε και οι αρχιερείς, εμπαίζοντάς τον μαζί με τους γραμματείς, τους πρεσβυτέρους και τους Φαρισαίους, έλεγαν: Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει; Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατέβει τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν. Έχει την πεποίθησή του στον Θεό, ας τον γλιτώσει τώρα, αν τον θέλει· διότι είπε ότι, είμαι Υιός του Θεού. Το ίδιο τον ονείδιζαν και οι ληστές που συσταυρώθηκαν μαζί του.» Προς συκοφαντία του Χριστού συσταυρώνουν μαζί του δύο ληστές, ώστε να θεωρηθεί και αυτός τέτοιος παράνομος όπως εκείνοι. Αυτοί αποτέλεσαν τύπο των δύο λαών, του ιουδαϊκού και του εθνικού· διότι αμφότεροι ήταν παράνομοι και ονείδιζαν τον Χριστό· όπως ακριβώς και αυτοί οι ληστές προηγουμένως ονείδιζαν και οι δύο· αργότερα όμως ο ένας, αφού τον αναγνώρισε, τον ομολόγησε ως βασιλιά· γι' αυτό και έλεγε: Μνήσθητί μου, Κύριε, στη βασιλεία σου· έτσι λοιπόν και ο εθνικός λαός ομολόγησε τον Χριστό. Ο δε άλλος ληστής, ο ιουδαϊκός λαός, βλασφημούσε· ο διάβολος δε το υπέβαλε σε εκείνους που έλεγαν: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό.»

Δες όμως και μια άλλη μηχανουργία του διαβόλου, η οποία στρέφεται εναντίον του. Διότι αυτός, με τρία είδη γραμμάτων διαπόμπευε τάχα την ανταρσία του Ιησού, ώστε να μην ξεφύγει από την προσοχή κανενός από τους περαστικούς ότι για αυτόν τον λόγο σταυρώθηκε, επειδή έκανε τον εαυτό του βασιλιά. Αυτό όμως, έστω και αν ο σοφός στην κακοποιία δεν το καταλάβαινε, ήταν σύμβολο του ότι τα πιο κραταιά από τα έθνη, όπως οι Ρωμαίοι, και τα πιο σοφά, όπως οι Έλληνες, και τα πιο θεοσεβή, όπως το γένος των Εβραίων, επρόκειτο να υποταχθούν στη βασιλεία του Ιησού και να τον ανακηρύξουν. Έχουμε μιλήσει όμως για αυτά και στο υπόμνημα του κατά Ιωάννην, με περισσότερα και υψηλότερα νοήματα. «Ένας δε από τους κρεμασμένους κακούργους τον βλασφημούσε λέγοντας: Αν εσύ είσαι ο Χριστός, σώσε τον εαυτό σου και εμάς. Αποκρινόμενος όμως ο άλλος, τον επιτιμούσε, λέγοντας: Ούτε τον Θεό δεν φοβάσαι εσύ, που βρίσκεσαι στην ίδια καταδίκη; Και εμείς μεν δικαίως, διότι λαμβάνουμε τα άξια για όσα πράξαμε, αυτός όμως δεν έπραξε τίποτα το άτοπο. Και έλεγε στον Ιησού: Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έρθεις στη βασιλεία σου. Και του είπε ο Ιησούς: Αλήθεια σου λέω, σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο.» Πώς λοιπόν οι άλλοι ευαγγελιστές λένε ότι και οι δύο ληστές τον κατηγορούσαν;

Στην αρχή βέβαια είναι πιθανό να τον κατηγορούσαν και οι δύο, έπειτα όμως ο ένας από αυτούς, όντας οξυδερκής, αναγνώρισε την αγαθότητα και τη θεότητα του Ιησού από τα λόγια που έλεγε υπέρ εκείνων που τον σταύρωναν, λέγοντας: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους». Διότι όχι μόνο είναι γεμάτα από κάθε φιλανθρωπία, αλλά η φωνή αυτή δείχνει και πολλή αυθεντία. Διότι δεν είπε: «Κύριε, σε παρακαλώ, συγχώρεσέ τους», αλλά απλά και εξουσιαστικά: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους». Από αυτά τα λόγια, λοιπόν, λαμβάνοντας επίγνωση ο πρώην βλάσφημος, αναγνωρίζει τον Ιησού ως αληθινό βασιλιά, αποστομώνει τον άλλο ληστή και λέει στον Ιησού: «Θυμήσου με στη βασιλεία σου». Τι απαντά λοιπόν ο Κύριος; «Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο». Διότι, ως άνθρωπος, βρισκόταν στον σταυρό, ως Θεός όμως βρισκόταν παντού, και εκεί, και στον παράδεισο, πληρώντας τα πάντα και χωρίς να περιορίζεται πουθενά. Θα αναρωτηθούν όμως κάποιοι: Πώς, ενώ ο Κύριος λέει στον ληστή, «Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο», ο Παύλος είπε: «Κανείς από τους αγίους δεν έλαβε την επαγγελία;». Και κάποιοι λένε ότι ο Απόστολος δεν αποφάνθηκε για όλους τους αγίους ότι δεν έλαβαν την επαγγελία, αλλά μόνο για όσους απαρίθμησε· και απαρίθμησε μεν πολλούς άλλους, αλλά τον ληστή ούτε καν τον ανέφερε.