Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 24:39

Διότι ότι ο Παύλος ονομάζει πολλές φορές την αμαρτία «σάρκα», άκουσέ τον να λέει: «Σάρκα και αίμα βασιλεία Θεού δεν θα κληρονομήσουν», και «όσοι είναι εν σαρκί δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό», και «όποιος σπέρνει στη σάρκα, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά», και «αν ζείτε κατά σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε»· ονομάζοντας «σάρκα» την αμαρτία, και όχι τη φύση της δικής μας σάρκας. Διότι αλλιώς βρίσκεται να υβρίζει τον Χριστό, ο οποίος λέγει: «Ψηλαφήστε με και δείτε ότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε εμένα να έχω». Επομένως, οι άγιοι Πατέρες ορίζουν ως αλλότριο και ξένο προς τον Χριστό το σαρκικό θέλημα, καθώς και τη σαρκική και εμπαθή ενέργεια της αμαρτίας· όχι όμως τη φυσική, όχι τη θεόκτιστη, όχι την κατά το κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν του Θεού υπάρχουσα σε εμάς άμωμη και αδιάβλητη φυσική θέληση και ενέργεια.

Ο Ορθόδοξος: Αφού πάλι μας προβάλλεις την ίδια γνώμη σου —εννοώ βέβαια την αναίρεση της ένσαρκης οικονομίας—, είναι ανάγκη λοιπόν και εμείς να χρησιμοποιήσουμε και τώρα τα ίδια λόγια που είπαμε προηγουμένως. Διότι, αν το άγιο σώμα έγινε τέτοιο, όπως είναι ο Θεός Λόγος που το θέωσε, και δεν βρίσκεται πλέον στα γνωρίσματα της ανθρώπινης φύσεως, τότε είναι φανερό ότι δεν είναι πλέον περιγραπτό, δεν είναι πλέον μεταβατικό, δεν είναι πλέον εκπορευτό, δεν είναι πλέον ψηλαφητό, δεν είναι πλέον ορατό, ο Χριστός δεν έχει πλέον μορφή ανθρώπου, δεν έχει πλέον μέλη, δεν έχει πλέον χέρια, δεν έχει πλέον πόδια, δεν έχει πλέον στόμα, δεν έχει πλέον πλευρά. Και τότε πώς λέγει ότι «θα δουν εκείνον τον οποίο εξετρύπησαν»; Διότι, αν το σώμα του Χριστού δεν βρίσκεται πλέον σε κανένα ανθρώπινο γνώρισμα, αλλά μεταστοιχειώθηκε στα γνωρίσματα του πελάγους της θεότητας, τότε πώς λέγει στους μαθητές, μετά την τριήμερη έγερσή του και τη μεταποίηση του σώματος προς αφθαρσία: «Ψηλαφήστε με και δείτε, ότι πνεύμα σάρκα και οστά δεν έχει, καθώς βλέπετε εμένα να έχω»; Πώς ο Θωμάς ψηλάφησε τα ίχνη των ήλων; Για τα οποία ο ίδιος ο Νυσσαεύς λέγει τα εξής: «Σκέψου πόσο βαθιά εισχώρησε το δόρυ στην πλευρά, ώστε να δεχθεί προς ψηλάφηση και ολόκληρο το χέρι του μαθητή». Με αυτό συμφωνεί και ο θεόσοφος Επιφάνιος, λέγοντας: «Πες μου, Μαρκίων, πώς έγινε η κλάση του άρτου; Κατά φαντασίαν ή με την ενέργεια σώματος πραγματικού και στερεού;»

Αλλά προδόθηκαν από τον ίδιο τους τον εαυτό, λέγοντας ότι κλάπηκε. Διότι, αν οι Ιουδαίοι δεν είχαν διαδώσει αυτό - καθώς άκουσαν από πολλούς ότι αναστήθηκε και εμφανίστηκε σε πολλούς - ότι δηλαδή φαντάζει ως πνεύμα και δεν αναστήθηκε ο Χριστός, ότι κλάπηκε το σώμα και δεν εγέρθηκε αυτός που τάφηκε, δεν θα έλεγε ο Κύριος στους αποστόλους μετά την ανάσταση: «Ψηλαφήστε με και δείτε ότι εγώ ο ίδιος είμαι, διότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, καθώς βλέπετε ότι έχω εγώ». Για αυτούς τους λόγους οι στρατιώτες και οι άγγελοι φύλαγαν τον τάφο. Και ας μην παραξενεύει κανέναν το ότι προσαρμόσαμε τον προκείμενο ψαλμό στην ανάσταση του Χριστού· διότι ακολουθήσαμε τον αποστολικό κανόνα και κρατάμε την ερμηνεία του Παύλου ως νόμο. Ο Παύλος λέει στις Πράξεις: «Και εμείς σας ευαγγελιζόμαστε την υπόσχεση που δόθηκε προς τους πατέρες, ότι δηλαδή ο Θεός την εκπλήρωσε στα τέκνα τους, σε εμάς, ανασταίνοντας τον Ιησού». Και αφού μνημόνευσε την ανάσταση του Ιησού, πήρε τον προκείμενο ψαλμό, λέγοντας: «Όπως ακριβώς είναι γραμμένο στον δεύτερο ψαλμό: Υιός μου είσαι εσύ· εγώ σήμερα σε γέννησα». Όπως γεννήθηκε από την παρθένο χωρίς σπορά, έτσι αναστήθηκε από τον τάφο χωρίς φθορά· «Διότι ούτε η σάρκα του γνώρισε φθορά». Για τον λόγο αυτό, η εκ νεκρών ανάσταση ονομάζεται παλιγγενεσία.

Διότι πώς θα κατανοήσουμε ότι στην ίδια ουσία συνυπάρχουν ταυτόχρονα και η αδυναμία και η δύναμη; «Το πνεύμα είναι πρόθυμο, η δε σάρκα αδύναμη»· όχι μέρος του πνεύματος, ούτε μέρος της σάρκας. Και πάλι: «Διότι, αν και σταυρώθηκε από αδυναμία, εντούτοις ζει από τη δύναμη του Θεού». Άλλα είναι τα ονόματα και άλλα τα πράγματα: πνεύμα και σάρκα, δύναμη και αδυναμία, σταυρός και ζωή, αυτό που εγείρει και αυτό που εγείρεται, αυτό που υπερυψώνει και αυτό που υπερυψώνεται. Όλα αυτά όμως συντρέχουν σε ένα πρόσωπο, όχι κατά σύνθεση μερών, αλλά κατά ένωση τέλειων φύσεων. Και αυτές δεν καθιστούν τις δύο φύσεις μία ουσία, αλλά φανερώνουν μία αξία και δόξα. Έτσι, δεν αρνούμαστε την ένωση, απορρίπτουμε όμως την ουσίωση. Διότι το ότι είναι αδύνατο οι δύο ουσίες να γίνουν μία, το διδάσκει αφενός ο νόμος της φύσης, το διδάσκει αφετέρου ο λόγος του κηρύγματος, το αποδεικνύει κάθε είδους εμπειρία, και το διακηρύσσει ολοφάνερα ο Κύριος. Όταν λοιπόν οι μαθητές δυσπιστούσαν ακόμη για την ανάσταση, είπε: «Ψηλαφήστε με και δείτε, διότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε να έχω εγώ». Ψηλαφήστε πρώτα, για να αποδειχθεί ότι δεν πρόκειται για φαντασία πνεύματος που εξαπατά όσους το βλέπουν, αλλά για απτότητα σώματος που παρέχει βεβαιότητα σε όσους το αγγίζουν.

Και αυτά δεν συνέβησαν κατά σύμβαση, μη γένοιτο, όπως πάλι υπέθεσαν μερικοί, αλλά επειδή ο Σωτήρας έγινε άνθρωπος πραγματικά και αληθινά, πραγματοποιήθηκε η σωτηρία ολόκληρου του ανθρώπου. Διότι, εάν ο Λόγος βρισκόταν στο σώμα κατά σύμβαση, όπως ισχυρίζονται εκείνοι, και αυτό που λέγεται κατά σύμβαση είναι φαντασία, τότε αποδεικνύεται ότι και η σωτηρία και η ανάσταση των ανθρώπων θεωρούνται φαινομενικές (κατά δόκησιν), σύμφωνα με τον ασεβέστατο Μανιχαίο. Αλλά βέβαια η σωτηρία μας δεν είναι φαντασία, ούτε αφορά μόνο το σώμα, αλλά αληθινά πραγματοποιήθηκε η σωτηρία ολόκληρου του ανθρώπου, ψυχής και σώματος, στον ίδιο τον Λόγο. Επομένως, το σώμα του Σωτήρα, το οποίο προήλθε από τη Μαρία σύμφωνα με τις θείες Γραφές, ήταν εκ φύσεως ανθρώπινο και αληθινό· και ήταν αληθινό, επειδή ήταν ταυτόσημο με το δικό μας, διότι η Μαρία είναι αδελφή μας, αφού όλοι καταγόμαστε από τον Αδάμ. Και κανείς δεν θα μπορούσε να αμφιβάλλει γι' αυτό, εάν θυμηθεί όσα έγραψε ο Λουκάς. Διότι, μετά την ανάστασή Του από τους νεκρούς, επειδή μερικοί νόμιζαν ότι δεν έβλεπαν τον Κύριο με το σώμα που γεννήθηκε από τη Μαρία, αλλά θεωρούσαν ότι έβλεπαν πνεύμα αντ' αυτού, έλεγε: «Δείτε τα χέρια μου και τα πόδια μου και τα σημάδια των καρφιών, ότι είμαι εγώ ο ίδιος· ψηλαφήστε με και δείτε, διότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε ότι έχω εγώ». Και αφού είπε αυτό, τους έδειξε τα χέρια και τα πόδια Του, γεγονός από το οποίο μπορούν πάλι να ανασκευαστούν και να ελεγχθούν όσοι τόλμησαν να πουν ότι ο Κύριος αλλοιώθηκε και μεταβλήθηκε σε σάρκα και οστά.

Διότι δεν είπε, «καθώς βλέπετε ότι εγώ είμαι σάρκα και οστά», αλλά «ότι έχω», για να μη νομιστεί ότι ο ίδιος ο Λόγος μετατράπηκε σε αυτά, αλλά να γίνει πιστευτό ότι ο ίδιος τα είχε και πριν από τον θάνατο και μετά την ανάσταση. Εφόσον λοιπόν αυτά αποδεικνύονται έτσι, είναι πλέον περιττό να καταπιανόμαστε με τα υπόλοιπα και να τα αναλύουμε περαιτέρω. Διότι το σώμα, στο οποίο βρισκόταν ο Λόγος, δεν ήταν ομοούσιο με τη Θεότητα, αλλά γεννήθηκε αληθινά από τη Μαρία, και ο ίδιος ο Λόγος δεν μετατράπηκε σε οστά και σάρκα, αλλά υπήρξε εν σαρκί. Διότι αυτό που αναφέρεται από τον Ιωάννη, «ο Λόγος σάρξ εγένετο», έχει αυτήν ακριβώς την έννοια, όπως μπορούμε να διαπιστώσουμε και από ένα παρόμοιο χωρίο· διότι έχει γραφτεί από τον Παύλο: «Ο Χριστός έγινε για εμάς κατάρα»· και όπως ο ίδιος δεν έγινε κατάρα, αλλά λέγεται ότι έγινε κατάρα επειδή ανέλαβε για εμάς την κατάρα, έτσι και έγινε σάρκα, όχι επειδή μετατράπηκε σε σάρκα, αλλά επειδή ανέλαβε σάρκα για εμάς και έγινε άνθρωπος. Διότι το να πει κανείς «ο Λόγος έγινε σάρκα», είναι ισοδύναμο πάλι με το να πει «ο Λόγος έγινε άνθρωπος», σύμφωνα με τα λόγια του Ιωήλ: «Θα εκχέω από το Πνεύμα μου επί πάσαν σάρκα»· διότι η υπόσχεση δεν επεκτεινόταν μέχρι τα άλογα ζώα, αλλά αναφέρεται στους ανθρώπους, για χάρη των οποίων και ο Κύριος έγινε άνθρωπος.

Επομένως, ο Χριστός ας νοείται ευσεβώς ως το συναμφότερο. Εάν δε και το σώμα αποκαλείται σε πολλά σημεία από τη Γραφή «Χριστός», όπως όταν λέει ο μακάριος Πέτρος διδάσκοντας τον Κορνήλιο «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα», και πάλι προς τους Ιουδαίους «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, άνδρα ο οποίος αναδείχθηκε σε εσάς από τον Θεό», και πάλι ο μακάριος Παύλος προς τους Αθηναίους: «μέσω του άνδρα που όρισε, παρέχοντας βεβαιότητα σε όλους, ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς». Βρίσκουμε δε σε πολλά σημεία ότι η ανάδειξη και η αποστολή ταυτίζονται με το χρίσμα, από τα οποία μπορεί να μάθει όποιος επιθυμεί, ότι δεν υπάρχει καμία διαφωνία στα λόγια των αγίων, αλλά με διαφορετικούς τρόπους ονομάζουν την ένωση του Θεού Λόγου που έγινε με τον άνθρωπο εκ της Μαρίας, άλλοτε μεν «χρίσμα», άλλοτε δε «αποστολή», και άλλοτε «ανάδειξη». Επομένως, αυτό που λέγεται από τον μακάριο Πέτρο κηρύττει ορθή και ανόθευτη τη θεότητα του Μονογενούς, χωρίς να χωρίζει την υπόσταση του Θεού Λόγου από τον άνθρωπο εκ της Μαρίας. Μη γένοιτο! Διότι, πώς θα μπορούσε [να τον χωρίσει] εκείνος που άκουσε κατ' επανάληψη το «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» και το «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»; Μέσω του οποίου, ακόμη και μετά την ανάσταση, ενώ εισήλθε με το ίδιο σώμα «ενώ οι θύρες ήταν κλειστές» προς όλη την ομήγυρη των αποστόλων, και εάν υπήρχε οποιαδήποτε δυσπιστία εξαιτίας αυτού, τη διέλυσε λέγοντας: «Ψηλαφήστε με και δείτε, διότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε να έχω εγώ».

Και ούτε τα λόγια ούτε οι πράξεις του είναι χαρακτηριστικά ενός απλού ανθρώπου· η δε σάρκα του, ενώ υποβάλλεται στα πάθη, όπως είναι φυσικό για τον άνθρωπο, υπερισχύει των παθών μέσω της ένωσής της με τον Θεό. «Διότι δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του», ώστε να καταστεί η αρχή της απάθειας για τους ομοίους του. Διότι ο Θεός Λόγος «εξομοιώθηκε κατά πάντα με τους αδελφούς του», έχοντας ενωθεί με την ανθρώπινη φύση, και προσκυνείται ως Θεός που ενανθρώπησε· και παρέχει σε εμάς τη συνάφεια με τον εαυτό του, έχοντας μετάσχει σε αίμα και σάρκα, και προσκυνείται ο ίδιος, ως άνθρωπος ένεκα της ένωσής του με εμάς, όντας όμως κατά φύση και κατ' ουσίαν Θεός. Τι είναι όμως αυτό που τόλμησες να πεις, αποκαλώντας μέρος του Θεού τη σάρκα που προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ, από την Παρθένο Μαρία, τη σάρκα που δεν υπήρξε κατά φαντασίαν, αλλά αληθινά, και η οποία εμφανίστηκε και μετά την ανάσταση; Διότι, όταν οι μαθητές νόμισαν πως ήταν φάντασμα, επειδή εισήλθε με τις θύρες κλειστές, φέρε στη μνήμη σου τα λόγια του, για να ακούσεις το εξής: «Ψηλαφήστε με και δείτε, διότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε ότι έχω εγώ». Το πώς δε είναι δυνατόν να νοήσουμε κάτι ως μέρος του αμερούς Θεού, και μάλιστα τη σάρκα, εναπόκειται στη δική σου σοφία να το εξηγήσει.

Διότι έγινε σώμα του άκτιστου Λόγου· διότι σε εκείνον του οποίου έγινε σώμα, σε αυτόν οφείλετε να προσφέρετε και την προσκύνηση. Άρα λοιπόν, και προσκυνείται όπως του οφείλεται, και θεϊκώς προσκυνείται· διότι ο Λόγος είναι Θεός, του οποίου το σώμα τυγχάνει να είναι αποκλειστικά δικό του· επειδή και όταν πλησίασαν οι γυναίκες τον Κύριο, εμποδίζοντάς τες έλεγε: «Μην με αγγίζεις· διότι δεν έχω αναβεί ακόμη προς τον Πατέρα μου», υποδηλώνοντας ότι υπάρχει ανάγκη αναβάσεως, και ότι η ανάβαση θα είναι μία. Όμως, αφού πλησίασαν, κράτησαν τα πόδια του και τον προσκύνησαν. Πόδια κράτησαν, Θεό προσκύνησαν. Πόδια που παρείχαν την ψηλάφηση οστών και σάρκας, αλλά επειδή ανήκαν στον Θεό, προσκύνησαν τον Θεό. Και αλλού πάλι ο Κύριος έλεγε: «Ψηλαφήστε με και γνωρίστε ότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε εμένα να έχω», καίτοι και ο ίδιος ήταν πνεύμα· διότι ο Θεός είναι Πνεύμα. Και εφόσον έλεγε ότι έχει, και το επιδείκνυε, πώς έλεγε ότι το Πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, «όπως εμένα», λέει, «βλέπετε όχι να είμαι (σάρκα), αλλά να έχω», παρά μόνο για να διδάξει τούτο: ότι η φύση του πνεύματος είναι άρρητη. Ενώ αυτή η ψηλάφηση αφορά ένα σώμα όμοιο με το δικό μας, το οποίο προσέλαβε για τον εαυτό του από την Παρθένο, όχι με τρόπο (απλής) ενέργειας, αλλά με φυσική γέννηση· έτσι ώστε και το σώμα να υφίσταται κατά φύση, και να παραμένει πάλι αδιαίρετο κατά φύση από τη θεότητα του Λόγου.

Και το ότι ο λόγος μας δεν απέχει από την αλήθεια, δεν είναι καθόλου δύσκολο να το μάθουμε από όσα ανέφερε γι' αυτά ο θείος Λουκάς: «Ενώ λοιπόν μιλούσαν γι' αυτά», λέει, «στάθηκε ανάμεσά τους», δηλαδή ο ίδιος ο Χριστός, «και τους λέει: Ειρήνη σε εσάς. Εκείνοι όμως, κυριευμένοι από τρόμο και φόβο, νόμιζαν ότι έβλεπαν πνεύμα. Και τους είπε: Γιατί είστε ταραγμένοι και γιατί ανεβαίνουν λογισμοί στις καρδιές σας; Δείτε τα χέρια μου και τα πόδια μου, ότι είμαι εγώ ο ίδιος. ψηλαφήστε με και δείτε, διότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε ότι έχω εγώ. Και λέγοντας αυτό, τους έδειξε τα χέρια και τα πόδια του. Ενώ δε εκείνοι απιστούσαν ακόμη και θαύμαζαν από τη χαρά τους, τους είπε: Έχετε κάτι φαγώσιμο εδώ; Και αυτοί του έδωσαν, λέει, ένα κομμάτι από ψητό ψάρι και από κηρήθρα μελιού, και παίρνοντάς τα, έφαγε μπροστά τους». Βλέπεις πώς ο λογισμός της απιστίας εμφωλεύει όχι μόνο στον μακάριο Θωμά, αλλά από το ίδιο πάθος νοσεί και ο νους των άλλων μαθητών; Διότι ιδού, βλέποντάς τους να ολιγοπιστούν ακόμη και μετά τη θέα των τραυμάτων του σταυρού, θεώρησε ότι έπρεπε να τους πείσει και μέσω ενός άλλου πράγματος, το οποίο σε καμία περίπτωση δεν αρμόζει σε πνεύμα, αλλά ανήκει μάλλον κατεξοχήν στα γήινα σώματα και στη φύση της σάρκας. Διότι έφαγε το ψαράκι που του προσέφεραν, ή έστω το κομμάτι από αυτό. Και θα δεχθούμε ότι καθεμία από αυτές τις ενέργειες ήταν τρόπον τινά αναγκαία.

Και αν ακούσεις την ιερή Γραφή να λέει για το ανθρώπινο σώμα: «Σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό», μην αναιρέσεις την επαναφορά των ανθρώπινων σωμάτων στην αφθαρσία. Διότι, όπως ψυχικό είναι εκείνο που ακολουθεί και είναι υποταγμένο στις ψυχικές, δηλαδή στις σαρκικές επιθυμίες, έτσι και πνευματικό είναι εκείνο που υποτάσσεται στα θελήματα του Αγίου Πνεύματος. Επειδή, μετά την εκ νεκρών ανάσταση, δεν υπάρχει πλέον καιρός για σαρκικές επιθυμίες, αλλά το κεντρί της αμαρτίας θα καταστεί εντελώς ανενεργό. Και βέβαια αυτό το ίδιο το σώμα που κατέβηκε στη γη, θα ντυθεί την αφθαρσία. (A f. 318, B f. 224, G f. 117 b) Για να γνωρίσουν λοιπόν αυτό ακριβώς οι μαθητές με σαφήνεια, ότι είναι Αυτός ο ίδιος που έπαθε και ετάφη και αναστήθηκε, τους δείχνει, όπως είπα, τα πόδια και τα χέρια Του. Και για να βεβαιωθούν ότι δεν είναι πνεύμα όπως νόμιζαν, αλλά αληθινό σώμα, τους προτρέπει λέγοντας: «Και δείτε ότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε εμένα να έχω». Διότι μια σκιά και ένα πνεύμα και μια απλή φαντασία, δεν θα μπορούσαν να αντέξουν την αφή του χεριού.— (A f. 319, B f. 224, G f. 117 b) Αλλά όπως λέγαμε, αφού ο Κύριος έδειξε τα χέρια και τα πόδια Του στους μαθητές, τους διαβεβαίωσε ότι το σώμα που έπαθε αναστήθηκε. Και για να κάνει επιπλέον ακόμη πιο σταθερή την πίστη τους σε αυτό, ζήτησε κάτι φαγώσιμο. Ήταν δε ένα κομμάτι ψητού ψαριού.

Εφόσον λοιπόν ο Θεός μαρτυρεί και το Άγιο Πνεύμα συμμαρτυρεί και ο Χριστός λέει: «Γιατί ζητάτε να με σκοτώσετε, έναν άνθρωπο που σας έχω πει την αλήθεια;», ας φιμωθούν οι αιρετικοί που εναντιώνονται στην ανθρώπινη φύση. Διότι αντιλέγουν σε Εκείνον που λέει: «Ψηλαφήστε με και δείτε, ότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε να έχω εγώ». Ας προσκυνείται ο Κύριος που γεννήθηκε από Παρθένο, και ας γνωρίσουν οι παρθένες το στεφάνι του δικού τους τρόπου ζωής. Ας γνωρίσει και το τάγμα των μοναχών την ένδοξη αξία της αγνείας. Διότι δεν έχουμε στερηθεί το αξίωμα της αγνείας. Μέσα σε κοιλιά παρθένου βέβαια διήρκεσε ο εννεάμηνος χρόνος του Σωτήρα, αλλά ως άνδρας έζησε ο Κύριος τριάντα τρία έτη· ώστε, αν η παρθένος σεμνύνεται για τον χρόνο των εννέα μηνών, πολύ περισσότερο εμείς για το πλήθος των ετών.

Και στη συνέχεια είναι γραμμένο: Έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου. Το πικρό πριν από το πάθος, και το γλυκό μετά την ανάσταση. Έπειτα, αφού αναστήθηκε, εισήλθε ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, αλλά αντιμετώπισε τη δυσπιστία τους. Διότι νόμιζαν ότι έβλεπαν πνεύμα. Εκείνος δε λέει: «Ψηλαφήστε με και δείτε. Βάλτε τα δάχτυλα στον τύπο των ήλων», όπως επιζητούσε ο Θωμάς. Και ενώ αυτοί ακόμη δυσπιστούσαν από τη χαρά τους και θαύμαζαν, τους είπε: «Έχετε τίποτα φαγώσιμο εδώ;» Εκείνοι του έδωσαν ένα κομμάτι από ψητό ψάρι και κηρήθρα μελιού. Βλέπεις πώς εκπληρώθηκε το «έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου».

Και για να μη βρουν πρόφαση οι πλανεμένοι, έδειξε οστά και σάρκα στον Θωμά και έλεγε στους μαθητές του: «Δείτε με, ότι είμαι εγώ. Διότι το πνεύμα δεν έχει οστά και σάρκα, όπως βλέπετε να έχω εγώ».

Αποδεικνύεται δε ότι «όταν έκοψε τον άρτο, διανοίχθηκαν οι οφθαλμοί τους και τον αναγνώρισαν». 〈οη〉. «Γιατί είστε ταραγμένοι; Δείτε τα χέρια μου και τα πόδια μου, διότι το πνεύμα δεν έχει οστά, όπως βλέπετε να έχω εγώ».

Διότι και ο Ελισσαίος, επειδή ήταν προφήτης και είχε λάβει τη χάρη από τον Θεό, ζήτησε από τον Θεό να χτυπηθούν με αορασία (τύφλωση) εκείνοι που τον αναζητούσαν, και πράγματι χτυπήθηκαν και δεν τον έβλεπαν όπως ακριβώς ήταν. Αλλά και στα Σόδομα οι άγγελοι απέκρυψαν τη θύρα του Λωτ και οι Σοδομίτες δεν την έβλεπαν. Μήπως και η θύρα του Λωτ ήταν απλώς φαινομενική (δόκηση), ω Μαρκίωνα; Δεν σου απομένει λοιπόν κανένας αντίλογος. Διότι σαφώς έκοψε (έκλασε) τον άρτο και τον μοίρασε στους μαθητές του. 〈Σχόλιο〉 〈οη'〉. «Γιατί είστε ταραγμένοι; Δείτε τα χέρια μου και τα πόδια μου, διότι ένα πνεύμα δεν έχει οστά, καθώς βλέπετε ότι έχω εγώ». 〈Έλεγχος〉 〈οη'〉. Ποιος δεν θα περιγελάσει αυτόν τον φλύαρο, ο οποίος μέσα στην αφροσύνη του παρέσυρε τον εαυτό του και τις ψυχές άλλων στον Άδη; Διότι, αν βέβαια δεν είχαν ομολογηθεί αυτά από τον ίδιο, η πλάνη του θα ήταν πειστική και θα είχαν συγγνώμη όσοι εξαπατήθηκαν από αυτόν· τώρα όμως, επειδή εκείνος τα ομολόγησε και δεν αφαίρεσε αυτά τα χωρία, και επειδή τα διαβάζουν και οι δικοί του, η αμαρτία η δική του και η δική τους παραμένει, και το πυρ για αυτόν και για εκείνους είναι αναπόφευκτο εφόσον είναι αναπολόγητοι, αφού ο Σωτήρας δίδαξε σαφώς 〈ότι〉 και μετά την ανάσταση έχει οστά και σάρκα, όπως ο ίδιος μαρτύρησε λέγοντας «καθώς βλέπετε ότι έχω εγώ». 12. Αυτή είναι εναντίον του η επιχειρηματολογία της πραγματείας που έχουμε συντάξει για αυτόν, αντλημένη από τα υπολείμματα του Ευαγγελίου που διασώζονται στα κείμενά του, η οποία, όπως νομίζω, είναι αρκετά ικανή για να αντικρούσει την απάτη του.

Και βλέπεις ότι αυτό το ψυχικό σώμα γίνεται το ίδιο πνευματικό, όπως ακριβώς και ο Κύριός μας αναστήθηκε από τους νεκρούς, ανασταίνοντας όχι κάποιο άλλο σώμα, αλλά αυτό που ήδη υπήρχε, και κανένα άλλο πέρα από αυτό. Μεταβάλλοντας αυτό το ίδιο σε πνευματική λεπτότητα και ενώνοντάς το ολόκληρο ως πνευματικό, εισήλθε με κλειστές τις θύρες, πράγμα που δεν είναι δυνατόν να συμβαίνει στα δικά μας σώματα εδώ, εξαιτίας της παχυμέρειάς τους και επειδή δεν έχουν ακόμη ενωθεί σε πνευματική λεπτότητα. Τι ήταν λοιπόν αυτό που εισήλθε με κλειστές τις θύρες; Κάτι άλλο πέρα από το εσταυρωμένο, ή το ίδιο το εσταυρωμένο σώμα; Ασφαλώς, Ωριγένη, δεν θα μπορέσεις να μην ομολογήσεις ότι ήταν το ίδιο το εσταυρωμένο. Διότι σε ελέγχει μέσω της αυστηρής έρευνας του Θωμά, όταν του είπε: «Μην γίνεσαι άπιστος, αλλά πιστός». Επειδή έδειξε τα σημάδια των ήλων και το σημάδι της λόγχης, και άφησε τις ίδιες τις ουλές πάνω στο σώμα, παρόλο που συνένωσε το σώμα σε μία πνευματική ενότητα. Μπορούσε, βέβαια, να εξαλείψει και τις ουλές, αλλά δεν τις εξαλείφει, για να ελέγξει εσένα, θεήλατε. Άρα, λοιπόν, ήταν το ίδιο το σώμα που ετάφη στο μνημείο για τρεις ημέρες και το οποίο αναστήθηκε μαζί Του κατά την ανάσταση. Διότι έδειξε και οστά και δέρμα και σάρκες, όπως ακριβώς είπε: «Δείτε ότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε ότι έχω εγώ». Πώς λοιπόν εισήλθε με κλειστές τις θύρες;

Και αυτό κανείς δεν θα μπορούσε να το αμφισβητήσει, εάν θυμηθεί όσα έγραψε ο Λουκάς. Διότι, μετά την ανάσταση από τους νεκρούς, επειδή ορισμένοι νόμιζαν ότι δεν έβλεπαν τον Κύριο με το σώμα που γεννήθηκε από τη Μαρία, αλλά αντί αυτού θεωρούσαν ότι έβλεπαν πνεύμα, έλεγε: «Δείτε τα χέρια μου και τα πόδια μου και τα σημάδια των καρφιών, ότι εγώ είμαι ο ίδιος. Ψηλαφήστε με και δείτε ότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε ότι έχω εγώ. Και λέγοντας αυτό, τους έδειξε τα χέρια και τα πόδια». Από τα λόγια αυτά μπορούν να ελεγχθούν και πάλι όσοι τόλμησαν να ισχυριστούν ότι ο Κύριος αλλοιώθηκε σε σάρκα και οστά. Διότι δεν είπε: «όπως βλέπετε εμένα να είμαι σάρκα και οστά», αλλά «να έχω», προκειμένου να μη θεωρηθεί ότι ο ίδιος ο Λόγος μετατράπηκε σε αυτά, αλλά για να πιστευτεί ότι ο ίδιος βρισκόταν σε αυτά και πριν από τον θάνατο και μετά την ανάσταση. 10. Εφόσον λοιπόν η απόδειξη αυτών έχει έτσι, είναι περιττό να καταπιαστούμε πλέον με τα υπόλοιπα και να διερευνήσουμε κάτι σχετικά με αυτά.

Και καλεί με μεγάλη φωνή: «Λάζαρε, έλα έξω», χωρίς να έχει αντίθετη τη σάρκα, ούτε η θεότητά του να έχει υποδουλωθεί στη σάρκα κατά την τέλεια ενανθρώπηση. 29. Και έχω πολλά να πω περί τούτου· αλλά και ανασταίνεται εκ νεκρών και ανατρέπει τα δεσμά του Άδη και, αφού τα κυρίευσε, ανέβασε στους ουρανούς την αιχμαλωσία, και αναστημένος την τρίτη ημέρα με την ίδια του την άγια σάρκα και την άγια ψυχή και τον νου και με όλο του το σκεύος και ενωμένος με τη θεότητα, έγινε τέλειος άνθρωπος, συνενώνοντας τη δική του ενανθρώπηση με τη θεότητα, ώστε «ο θάνατος να μην τον κυριεύει πλέον». Ενωμένος δε με τη θεότητα, τελειοποιούσε το παχυμερές μετατρέποντάς το σε λεπτομερές, «εισερχόμενος ενώ οι θύρες ήταν κλειστές», και μετά την είσοδο δείχνοντας «σάρκα και οστά», προκειμένου να φανερώσει το σωτήριο έργο της δυνάμεώς του, για να υποδείξει τη δική μας ελπίδα, ότι δηλαδή ερχόμενος ο Λόγος τα ολοκλήρωσε όλα και, αφού αναλήφθηκε ενδόξως με αυτό το ίδιο του το σώμα, κάθισε στα δεξιά του Πατρός, χωρίς να βαρύνεται από τον όγκο του, ούτε να υπάρχει εκτός του σώματος, αλλά έχοντας αναστήσει το σώμα ως πνευματικό. Εάν το δικό μας «σπέρνεται σε φθορά, εγείρεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό», πόσο μάλλον του μονογενούς Υιού του Θεού; Γι' αυτό έχει εκπληρωθεί το: «δεν θα αφήσεις τον όσιό σου να δει διαφθορά, ούτε θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη».

Ο προφητικός λόγος, ωστόσο, αποκαλώντας τους σκύλους, είπε: Συναγωγή πονηρευομένων με περικύκλωσε· τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου. Και αυτό εξάλλου είναι φανερό και σαφές ακόμη και σε εκείνους που είναι υπερβολικά φιλόνεικοι· διότι ακούμε στα ιερά Ευαγγέλια τον ίδιο τον Κύριο να λέει προς τους αγίους μαθητές του: Δείτε τα χέρια μου και τα πόδια μου, ότι είμαι εγώ ο ίδιος.

Φθάνοντας εδώ, αρμόζει να επιστήσουμε την προσοχή μας στο εξής: όπως και στα υπόλοιπα, τις πιο σεπτές και θείες πράξεις και διδασκαλίες του Σωτήρος μας το Άγιο Πνεύμα τις κατέγραψε μέσω του Ιωάννη, ενώ τις πιο ανθρώπινες τις συνέγραψε μέσω των υπολοίπων, πράγμα το οποίο έπραξε και τώρα. Διότι, όταν οι μαθητές είδαν τον Σωτήρα, νόμισαν ότι δεν έβλεπαν αυτόν αλλά κάποιο πνεύμα, και καθώς δυσπιστούσαν απέναντί του, αφού αναγκαστικά τους έδειξε τα χέρια και τα πόδια, επειδή εκείνοι συνέχιζαν να δυσπιστούν, ζήτησε κάτι φαγώσιμο και έφαγε ενώπιόν τους.

ΧΡΙΣΤΟΣ Ειρήνη υμίν. Γιατί ταράζεστε; Δείτε τα χέρια και τα πόδια μου, και αφού δείτε καθαρά την ίδια μου τη λογχισμένη πλευρά, αναγνωρίστε ότι εγώ είμαι πάλι ο ίδιος. Διότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα, ούτε βέβαια υπάρχουν οστά στο πνεύμα, όπως ακριβώς βλέπετε τώρα ότι έχω εγώ, και αφού με ψηλαφήσετε, δείτε ότι τα έχω όλα.

Αλλά ας παραλειφθούν και αυτά. Εκείνο όμως που θα μπορούσε κανείς εύλογα να αναζητήσει από αυτούς που δογματίζουν ότι η θεία εκείνη σάρκωση είναι προαιώνια, είναι το εξής: Διότι, εάν φρονούν ότι πάντοτε περιβαλλόταν τη σάρκα και υποστηρίζουν ότι η σάρκα είναι Θεός, κάθε δε σάρκα προβάλλει αντίσταση σε αυτόν που την αγγίζει, και το απτό είναι υλικό και σύνθετο, το δε σύνθετο είναι οπωσδήποτε και διαλυτό, είναι απόλυτη ανάγκη, μέσω αυτών, να συνάγεται ότι και αυτός είναι υλικός, συντίθεται από διάφορα μέρη και αναμένει φυσιολογικά τη διάλυσή του. Γνωρίζουμε, βέβαια, όταν συναναστρεφόταν με τους ανθρώπους ως άνθρωπος, από ποια στοιχεία είχε τη σύνθεσή του το σώμα του· ότι και εκείνο αποτελούνταν από σάρκες και οστά και αίμα, καθ' ομοιότητα με τα άλλα σώματα, πράγμα που αποδεικνύεται και από τα σημάδια των καρφιών και από το αίμα που χύθηκε από τη λόγχη, καθώς και από το γεγονός ότι ο Κύριος είπε τα εξής προς εκείνους που δυσπιστούσαν σε αυτό που έβλεπαν: «Ψηλαφήστε με [και δείτε] και μάθετε ότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε να έχω εγώ». Εάν, λοιπόν, η θεία σάρκωση, όπως λέει ο Απολινάριος, δεν έλαβε την αρχή της από την Παρθένο, αλλά υπήρχε και πριν από τον Αβραάμ και πριν από κάθε κτίση, τότε οπωσδήποτε ήταν τέτοια, όπως ακριβώς φαινόταν στους μαθητές, δηλαδή στερεή και απτή, συνιστάμενη από σάρκα και οστά. Επομένως, αυτά υπήρχαν πάντοτε και δεν πραγματοποιήθηκε σε αυτόν καμία συγκατάβαση προς το ταπεινό, αλλά εκείνο που ήταν κρυμμένο, όντας θείο κατά φύσιν, αυτό ακριβώς φανερώθηκε κατά τον καιρό της ενανθρωπήσεως.

Και αυτός που είπε «Πνεύμα ο Θεός», ο ίδιος λέει προς τους μαθητές: «Ψηλαφήστε με», για να δείξει ότι η μεν ανθρώπινη φύση είναι ψηλαφητή, το δε θείο είναι αναφές. Και αυτός που είπε «Πορεύομαι», υποδηλώνει την τοπική μετάβαση· ενώ εκείνος που εμπεριέχει τα πάντα, μέσα στον οποίο, όπως λέει ο απόστολος, κτίστηκαν τα πάντα και μέσα στον οποίο τα πάντα συνίστανται, δεν έχει κανένα από τα όντα έξω από τον εαυτό του προς το οποίο να γίνεται η μετάβαση μέσω κάποιας κίνησης (διότι δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί η κίνηση διαφορετικά, παρά μόνο εάν αυτός που μετακινείται εγκαταλείπει τον τόπο στον οποίο βρισκόταν και καταλαμβάνει στη θέση του κάποιον άλλον· ενώ εκείνο που διαπερνά τα πάντα, υπάρχει μέσα στα πάντα, συγκρατεί τα πάντα και δεν περιορίζεται από κανένα από τα όντα, δεν έχει πού να μεταβεί, επειδή τίποτα δεν είναι κενό από το θείο πλήρωμα). Πώς λοιπόν αυτοί, παραβλέποντας το γεγονός ότι αυτά τα λόγια αναφέρονται στο ορατό, τα εφαρμόζουν στη θεία φύση η οποία υπερέχει από κάθε νου, τη στιγμή που σαφώς ο απόστολος στην ομιλία του προς τους Αθηναίους απαγορεύει να πιστεύουμε κάτι τέτοιο για τον Θεό, εφόσον η θεία δύναμη δεν ανακαλύπτεται με την ψηλάφηση, αλλά μέσω της νοητής θεωρίας και της πίστης; Ή πάλι, αυτός που έφαγε μπροστά στα μάτια των μαθητών και υποσχέθηκε ότι θα προπορευθεί στη Γαλιλαία και θα εμφανιστεί, ποιον υποδεικνύει ότι θα δουν; Άραγε τον Θεό, τον οποίο ούτε είδε ποτέ κανείς ούτε είναι δυνατόν να δει, ή τον σωματικό χαρακτήρα, δηλαδή τη μορφή του δούλου, μέσα στην οποία βρισκόταν ο Θεός;

Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου. «Οστά» ονομάζει πάλι τη δική του ανθρωπότητα· και το φανερώνει ο ίδιος λέγοντας στους μαθητές του μετά την ανάσταση, όταν ήθελε να επιβεβαιώσει την οικονομία της σαρκός: «ψηλαφήστε με και δείτε ότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε ότι έχω εγώ». Εξαιτίας, λοιπόν, των αμαρτιών μου, τις οποίες βάσταξε για χάρη μας, δεν είχε ειρήνη αλλά ταραχή στα οστά του, δηλαδή στην ανθρωπότητά του· διότι η θεότητα διατηρούνταν ελεύθερη από κάθε ταραχή. Θα το μάθεις δε αυτό και από τον ίδιο τον Μονογενή, ο οποίος λέει: «τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί»· διότι μέσω της ψυχής δήλωνε την ανθρωπότητα. Ο Ιησούς προσθέτει την αιτία της ταραχής που υπάρχει μέσα του: «και τι να πω;».

Του αγίου Ιππολύτου του επισκόπου και μάρτυρος, από την επιστολή προς κάποια βασίλισσα. Τον ονομάζει λοιπόν αυτόν «απαρχή των κεκοιμημένων», ως «πρωτότοκο των νεκρών». Ο οποίος, αφού αναστήθηκε και θέλοντας να αποδείξει ότι αυτό που αναστήθηκε ήταν το ίδιο με αυτό που πέθανε, επειδή οι μαθητές δίσταζαν, προσκάλεσε τον Θωμά και είπε: «Έλα, ψηλάφησε και δες, διότι το πνεύμα δεν έχει οστά και σάρκα, όπως βλέπετε ότι έχω εγώ». Του ιδίου, από την ίδια επιστολή. Αποκαλώντας τον «απαρχή», επιβεβαίωσε αυτό που ειπώθηκε από εμάς, ότι δηλαδή ο Σωτήρας, αφού έλαβε σάρκα από το ίδιο φύραμα, την ανέστησε, καθιστώντας την απαρχή της σάρκας των δικαίων, ώστε όλοι, με την ελπίδα σε αυτόν που αναστήθηκε, εμείς που πιστέψαμε να προσδοκούμε την ανάσταση.

477. Προς τον Διάκονο Ευτώνιο. Ερμηνεία στο χωρίο: «Εκείνοι που ζουν κατά σάρκα δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό.» Η λέξη σάρκα απαντάται με δύο έννοιες στη Θεία Γραφή: άλλοτε μεν δηλώνοντας την ίδια της τη φύση, άλλοτε δε το σαρκικό φρόνημα και τη φθορά. Και απόδειξη για την πρώτη έννοια αποτελεί το εξής: «Το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε ότι έχω εγώ»· ενώ για τη δεύτερη, το ότι: «Σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.» Επομένως, εκείνος που επιθυμεί να χαλιναγωγήσει τη φθορά και το σαρκικό φρόνημα, νεκρώνει τα ερεθίσματα της σάρκας, και αρέσει στον Θεό μολονότι εξακολουθεί να βρίσκεται μέσα στη σάρκα, και κληρονομεί τη βασιλεία Του φέροντας σώμα, σαν να ήταν ασώματος.

Τα δε κρέατα 〈ψημένα στη φωτιά〉· διότι είναι πύρινο το λογικό σώμα του Χριστού· 〈«Φωτιά ήρθα να ρίξω στη γη, και τι άλλο θα ήθελα αν έχει κιόλας ανάψει;»〉. 〈Όχι ωμό〉 το κρέας, για να είναι ο λόγος εύκολος στην επεξεργασία του, προσιτός και ευπρόσδεκτος· 〈ούτε βρασμένο σε νερό〉, για να μην είναι ο λόγος υγρός, ούτε υδαρής, ούτε χαλαρός. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, 〈**〉 ως αόρατη βουλή, τα πόδια ως άνθρωπος. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, αρχή και μέση και τέλος, συγκρατώντας, συσφίγγοντας και συνενώνοντας τα πάντα μέσα Του με άλυτους δεσμούς, έχοντας γίνει αληθινά 〈«μεσίτης Θεού και ανθρώπων»〉. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, Θεός, Λόγος και άνθρωπος στη γη. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, σε ύψος και βάθος και πλάτος 〈**〉 και στα ριζώματα της γης. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, νόμος και λόγος και απόστολοι, ο νόμος ως αρχή και ο λόγος ως βουλή και οι απόστολοι ως πόδια· 〈«Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά»〉. 〈Οστό δε δεν θα τσακίσετε από αυτόν〉, για να γίνει γνωστή η ανάσταση με το σώμα· διότι λέει, 〈«Βάλε τα δάχτυλά σου στα σημάδια των καρφιών, για να γνωρίσεις ότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά»〉. 〈Άζυμα μαζί με πικρά χόρτα θα φάτε〉· διότι πικρά είναι για σένα, ή πικρών έργων τα μυστήρια· 〈«Η γη σας είναι έρημη, οι πόλεις σας καμένες από τη φωτιά, τη χώρα σας την καταβροχθίζουν ξένοι μπροστά σας, και έχει ερημωθεί, κατεστραμμένη από ξένους λαούς»〉. 〈Θα φάτε με σπουδή〉 το πάσχα· διότι πρέπει να αγρυπνεί και να νήφει καθένας που πρόκειται να προσέλθει στο μεγάλο σώμα. 〈Οι οσφύες σας περιεζωσμένες〉· ας παύσουν οι ανεξέλεγκτες πηγές της γενέσεως, 〈οι〉 σαρκικές περιπλοκές και οι ρυπαρές ηδονές. 〈Τα υποδήματά σας στα πόδια σας〉· βάσεις που ορθοτομούν, στηρίγματα που δεν χωλαίνουν· διότι είναι ριζώματα της αλήθειας. 〈Τα υποδήματά σας στα πόδια σας〉, τα οποία ο Μωυσής μεν έβγαλε, ο Ιησούς όμως φόρεσε· διότι λέει, 〈«Λύσε το υπόδημα των ποδιών σου»〉, για να δηλωθεί το παροδικό του νόμου, 〈«Του οποίου δεν είμαι ικανός να λύσω το λουρί των υποδημάτων Του»〉, για να φανερωθεί το πανταχόθεν περιεσφιγμένο του Λόγου. 〈Τα ραβδιά σας στα χέρια σας〉, τα σημεία της θείας δυνάμεως, τα στηρίγματα της λογικής ισχύος, η ράβδος μέσω του Μωυσή, η ράβδος μέσω του Ααρών, η καρυΐνη ράβδος, η ράβδος που έσχισε τα βάθη της θάλασσας, 〈η ράβδος〉 που γλύκανε την πικρία των πηγών, η ράβδος επί της οποίας αναπαύθηκαν τα επτά άγια πνεύματα του Θεού· 〈«Πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, 〈πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας〉, πνεύμα φόβου Θεού θα τον γεμίσει»〉.

Διότι είχε βέβαια τη δύναμη να αναχαιτίσει αυτούς που του επιτίθονταν, αλλά δεν ήθελε να το κάνει αυτό συνεχώς, ώστε να μην αμφισβητηθεί η οικονομία της σαρκός. Επειδή, εάν ενώ τον συνελάμβαναν εκείνος συνεχώς διέφευγε, αυτό θα κινούσε τις υποψίες πολλών. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο οικονομούσε τις περισσότερες καταστάσεις με πιο ανθρώπινο τρόπο. Διότι, όπως ακριβώς ήθελε να γίνει πιστευτό ότι ήταν Θεός, έτσι ήθελε να γίνει πιστευτό ότι, όντας Θεός, έφερε σάρκα. Γι' αυτόν τον λόγο, και μετά την ανάσταση, έλεγε προς τον μαθητή: «Ψηλάφησε και δες, διότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά». Γι' αυτόν τον λόγο επιτίμησε και τον Πέτρο, όταν του είπε: «Ο Θεός να σε φυλάξει, δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό». Τόσο πολύ σπουδαίο ήταν για εκείνον αυτό το ζήτημα.

Διότι, όπως ακριβώς έπραξε με τον Θωμά, θέλοντας να διορθώσει την απιστία του μαθητή, και αφού αναστήθηκε του έδειξε το σημάδι των ήλων και τα τραύματα, λέγοντας: «Βάλε το χέρι σου και δες, διότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά»· έτσι και τότε θα δείξει τα τραύματα και τον σταυρό, για να αποδείξει ότι αυτός ήταν εκείνος που σταυρώθηκε.

Και για να μάθεις ότι για τον λόγο αυτόν τον φέρει, ώστε να τους ελέγξει, άκουσε πάλι τον ίδιο τον ευαγγελιστή που λέει: «Τότε θα φανεί το σημείο του Υιού του ανθρώπου, και θα θρηνήσουν όλες οι φυλές της γης», επειδή θα βλέπουν τον κατήγορο και θα αναγνωρίζουν το αμάρτημά τους. Και γιατί απορείς που έρχεται φέροντας τον σταυρό; Έρχεται φέροντας μαζί του τα ίδια του τα τραύματα. Από πού είναι φανερό ότι φέρει μαζί του τα ίδια τα τραύματα; Άκουσε τον προφήτη που λέει: «Θα αντικρίσουν εκείνον τον οποίο κατατρύπησαν». Διότι, όπως ακριβώς έπραξε με τον Θωμά, θέλοντας να διορθώσει την απιστία του μαθητή, και του έδειξε τα σημάδια των καρφιών και τα ίδια τα τραύματα, και του λέει: «Βάλε το δάχτυλό σου, και φέρε το χέρι σου, και δες, διότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά», για να του δείξει ότι αληθινά αναστήθηκε· έτσι και τότε θα φέρει τα τραύματα και τον σταυρό, για να τους δείξει ότι αυτός είναι εκείνος που σταυρώθηκε. Πρόκειται, συνεπώς, για μέγα αγαθό και σωτήριο, και για ολοφάνερο τεκμήριο της φιλανθρωπίας του Θεού.

Πώς, λοιπόν, λέγει εδώ: «Εάν είναι δυνατόν»; Μας φανερώνει την αδυναμία της ανθρώπινης φύσης, η οποία δεν επιλέγει απλώς να αποκοπεί από την παρούσα ζωή, αλλά διστάζει και δειλιάζει εξαιτίας της αγάπης προς τον παρόντα βίο, που της έχει εμφυτευθεί εξαρχής από τον Θεό. Διότι, εάν ενώ Εκείνος είπε τόσα πολλά και τόσο σπουδαία, τόλμησαν κάποιοι να πουν ότι δεν προσέλαβε σάρκα, εάν δεν είχε λεχθεί τίποτα από αυτά, τι δεν θα έλεγαν; Γι' αυτόν τον λόγο, από τη μία πλευρά προλέγει τα γεγονότα ως Θεός εκεί, και επιθυμεί να επέλθει το πάθος· από την άλλη πλευρά, όμως, το αποφεύγει και το απεύχεται εδώ, ως άνθρωπος. Διότι το ότι πορευόταν εκουσίως προς το πάθος, το δηλώνει λέγοντας: «Έχω την εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου, και έχω την εξουσία να την λάβω πάλι. Κανείς δεν την αφαιρεί από εμένα, εγώ από μόνος μου την παραδίδω». Πώς, λοιπόν, λέγει: «Όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ»; Και γιατί απορείς που πριν από τον σταυρό επέδειξε τόση μέριμνα για να επιβεβαιώσει την αλήθεια της σάρκας, εφόσον και μετά την ανάσταση, βλέποντας τον μαθητή να απιστεί, δεν αρνήθηκε να του επιδείξει και τα τραύματα και τα σημάδια των ήλων, και να υποβάλει τις πληγές στην αφή του χεριού, και να του πει: «Ψηλάφησε και δες, διότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά»; Γι' αυτόν τον λόγο δεν προσέλαβε εξαρχής τον άνθρωπο σε τέλεια ηλικία, αλλά καταδέχθηκε και να συλληφθεί, και να γεννηθεί, και να τραφεί με γάλα, και να διατρίψει τόσο πολύ χρόνο επί της γης, ώστε και με τη διάρκεια του χρόνου και με όλα τα υπόλοιπα να επιβεβαιώσει ακριβώς αυτό το γεγονός.

Το ότι, εξάλλου, η ανάσταση του Κυρίου ήταν ένωση του σώματος, το οποίο κατέστη άφθαρτο, και της ψυχής (διότι αυτά ήταν που είχαν χωριστεί), είναι φανερό· διότι είπε: «Γκρεμίστε τον ναό τούτο, και σε τρεις ημέρες θα τον ανοικοδομήσω». Αξιόπιστος μάρτυρας είναι το ιερό Ευαγγέλιο, ότι μιλούσε για το δικό του σώμα. «Ψηλαφήστε με και δείτε», λέει ο Κύριος στους δικούς του μαθητές, που νόμιζαν ότι έβλεπαν πνεύμα, «ότι εγώ είμαι και δεν έχω αλλοιωθεί· διότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε να έχω εγώ». «Και λέγοντας αυτό τους έδειξε τα χέρια και την πλευρά» και τα προτείνει στον Θωμά προς ψηλάφηση. Άραγε δεν είναι αυτά ικανά να πιστοποιήσουν την ανάσταση των σωμάτων;

Έπειτα το «έχω εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου και έχω εξουσία να την πάρω πάλι», και το «ψηλαφήστε με και δείτε, ότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, καθώς βλέπετε να έχω εγώ», και το «εμείς όμως έχουμε νου Χριστού», και το «αφού εισήλθε σε ένα σπίτι, ήθελε να μην το μάθει κανείς, αλλά δεν μπόρεσε να μείνει κρυμμένος», και το «Πατέρα, ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου.» Επίσης, και η κλάση των άρτων και η βάδιση και η έκταση των χεριών πάνω στον σταυρό και η νόηση και η ζωτική, θρεπτική, αυξητική και αισθητική δύναμη, φανερώνουν την ανθρώπινη ενέργεια· όπως και το «ύστερα πείνασε», και το δάκρυ για τον Λάζαρο και το «διψώ», και το «τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», και το «είμαι περίλυπος έως θανάτου», και το «άρχισε να λυπάται και να εκπλήσσεται και να αδημονεί», και το «Πατέρα, στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου· και λέγοντας αυτό, εξέπνευσε.» Άραγε, δεν μαρτυρούν σαφώς, όπως ακριβώς τα προηγούμενα τη θεότητα, έτσι και αυτά τη δική του ανθρωπότητα, καθώς και το διαφορετικό και ασύγχυτο των φύσεων; Διότι πώς είναι δυνατόν και τα μεν και τα δε να ειπωθούν για μία μόνο φύση;

Ούτε λόγω των θαυμαστών έργων του, ούτε λόγω των θείων λόγων του τον ονόμαζε Κύριο και Θεό, για να μην πεις ότι εννοεί αυτόν που κατοικεί μέσα του, αλλά αφού ψηλάφησε με τα χέρια του το άγιο σώμα, ομολόγησε σαφώς ότι είναι Κύριος και Θεός. Τι λες και σε αυτά; Ποιος είναι αυτός που ψηλαφήθηκε; Απλός άνθρωπος; Και πώς ομολογήθηκε και Κύριος και Θεός; Ή μήπως ήταν γυμνός ο Λόγος; Και πώς θα ψηλαφιόταν; Είναι ανάγκη και εδώ να ομολογήσεις την αλήθεια, ότι ο Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός. Ή δεν άκουσες στα Ευαγγέλια πώς μιλούσε στους αποστόλους για αυτό το ζήτημα λέγοντας: «Ελάτε και δείτε ότι είμαι εγώ ο ίδιος, διότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε ότι έχω εγώ»; Γιατί δεν είπε: «Ελάτε και δείτε ότι είναι ο άνθρωπός μου»; Αλλά δείχνοντας τη σάρκα και τα οστά έλεγε: «Δείτε ότι είμαι εγώ ο ίδιος». Και τι περισσότερες μαρτυρίες ζητούμε για την ορθόδοξη πίστη, εφόσον όλη η θεία Γραφή φανερώνει έναν και τον αυτόν Υιό του Θεού και στις δύο καταστάσεις, εννοώ τις θείες και τις ανθρώπινες, και σε όσα έπραξε και σε όσα έπαθε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός;

Τις φυσικές δυνάμεις και ενέργειες λοιπόν, και τα κοινά και αδιάβλητα πάθη, σύμφωνα με τους διδασκάλους της Εκκλησίας, δεν τα αποχωρίστηκε· αντίθετα, παντού διέσωσε τέλειο και ουσιώδη τον όρο της δικής του ανθρωπότητας, και έχοντας σε όλα τα ανθρώπινα γνωρίσματα, επιτελούσε τα υπέρ την ανθρωπότητα· και έτσι διαφαινόταν ο τρόπος της θεανδρικής ενέργειας. Έτσι, με τον δικό του φυσικό θάνατο, καταλύει τον θάνατο, και καταργεί τον Διάβολο, ο οποίος είχε το κράτος του θανάτου· όχι χρησιμοποιώντας βία και θεϊκή εξουσία για να εξοντώσει τον εχθρό, αλλά με τον νόμο του αγώνα, κατά τη συμπλοκή της μάχης, υποτάσσοντας τον αντίπαλο. Έτσι, μετά την εκ νεκρών ανάσταση, αφού μετέπλασε τη φύση στο αρχαίο κάλλος, χωρίς να την εξαλείψει ούτε να τη μετατρέψει σε ουσία θεότητας, αλλά μάλλον στολίζοντάς την με αθανασία και αφθαρσία, εμφανίζεται στους μαθητές με την ίδια μορφή. Αυτοί βέβαια, εκπλησσόμενοι υπερβολικά από το παράδοξο του θεάματος, νόμιζαν ότι βλέπουν πνεύμα. Τι λέει λοιπόν, για να βεβαιώσει την ανθρώπινη φύση μας; «Ψηλαφήστε με και δείτε, διότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε ότι έχω εγώ». Πού είναι λοιπόν η μορφή που μεταβλήθηκε εξ ολοκλήρου σε φως άρρητο και ανεκδιήγητο και απρόσιτο σε ανθρώπινα μάτια;

Εκτός όμως από τα όσα ειπώθηκαν, θα πρέπει κυρίως να αντιληφθούμε ότι, αν και ο Σωτήρας εμφανίστηκε και οράθηκε στους μαθητές στα Ιεροσόλυμα, εντούτοις εκείνοι δεν τον είδαν με την κυριολεκτική έννοια. Διότι πώς έβλεπαν, εφόσον νόμιζαν ότι βλέπουν πνεύμα; Κι αν αργότερα πίστεψαν, δεν ήταν ούτε και τότε κάτι το σπουδαίο. Τι άλλο, δηλαδή, εκτός από το ότι «ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά» και ότι αυτός που θανατώθηκε είναι ο ίδιος που αναστήθηκε; Γι' αυτό και επιτιμώντας τους έλεγε: «Γιατί είστε ταραγμένοι και γιατί ανεβαίνουν λογισμοί στις καρδιές σας;». Αυτό δεν ήταν χαρακτηριστικό ανθρώπων που είχαν σταθεροποιημένες τις αντιλήψεις τους, ούτε ανθρώπων που χρησιμοποιούσαν ακλόνητους λογισμούς σχετικά με την αλήθεια. Στη Γαλιλαία, όμως, τον θεάθηκαν και τον είδαν αληθινά. Διότι εκεί, αφού τους αποκαλύφθηκε, τους έγινε ξεκάθαρο ότι αυτός που βλέπουν και κοιτάζουν είναι αυτός που κατατρόπωσε το κράτος του θανάτου, και ότι αυτός είναι που έχει αναλάβει όλη την εξουσία και κυριαρχία των πάντων, σε γη και ουρανό, όταν και περιβλήθηκαν το μέγα και υψηλό αξίωμα της αποστολής σε όλη την οικουμένη. Επομένως, στη Γαλιλαία οι μαθητές είδαν αληθινά τον δάσκαλο. Διότι τότε, περισσότερο από πριν, διδάχθηκαν και κατανόησαν ότι αυτός είναι ο Κύριος και εξουσιαστής των πάντων, ο χορηγός της χάριτος του Παναγίου Πνεύματος και ο ταμίας των άλλων αγαθών. Ολοκάθαρα και θεοπρεπώς, λοιπόν, είπε ο Χριστός, παρόλο που έδειξε εκ των προτέρων τον εαυτό του στα Ιεροσόλυμα, ότι οι μαθητές, αφού φτάσουν στη Γαλιλαία, εκεί θα τον δουν.

Και βέβαια, αν ο Σωτήρας μπορούσε να παρατάξει μυριάδες αγγέλων για να υπηρετήσουν το θέλημά του, ενώ τον ίδιο, όταν παραστάθηκε άγγελος, τον ενίσχυε και τον ανακούφιζε από την αγωνία και τους ιδρώτες, πώς δεν είναι ένας και ο αυτός ο ενανθρωπήσας Λόγος, που αφενός παρατάσσει γύρω του τις μυριάδες ως Θεός, αφετέρου δε ενισχύεται από άγγελο επειδή προσέλαβε τη δική μας σάρκα; Αν εξάλλου ο βαπτιζόμενος Ιησούς είναι ο μονογενής Υιός του Θεού —διότι και η πατρική φωνή αναγορεύει τον βαπτιζόμενο ως αγαπητό Υιό του Γεννήτορα, τον ίδιο και για τα δύο και όχι άλλον— πώς ο Χριστός δεν είναι μία υπόσταση, αλλά δύο; Ακόμη δε, αν ο Χριστός είναι υιός του Αβραάμ, αλλά ο ίδιος είναι και Υιός του Θεού, όπως θεολογεί ο θεόπνευστος Λουκάς καταγράφοντας τη γενεαλογία, πού θα βρει χώρο η διαίρεση της μίας υπόστασης σε δύο; Πάλι, αν ο ίδιος έλεγε, «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» και «ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια», και δεν έλεγε κάποιος άλλος, αλλά ο ίδιος, «ψηλαφήστε με και δείτε ότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε ότι έχω εγώ», πώς δεν καθοράται στην ίδια και μία υπόσταση το αψηλάφητο και το ψηλαφητό, το πνεύμα και η σάρκα, και το ομοούσιο με τον Πατέρα και το ομοούσιο με εμάς;

Φανερώνοντας δε και ο Κύριος ότι η υπόστασή του είναι μεν σύνθετη, όχι όμως και η φύση του, αφού εισήλθε προς τους μαθητές με κλειστές τις θύρες, λέει: «Ψηλαφήστε με και δείτε ότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, καθώς βλέπετε να έχω εγώ». Και αλλού: «Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία».

Βλέπεις πώς μας έδειξε ότι, όπως ακριβώς η Εύα πάρθηκε από τη σάρκα και από τα οστά του Αδάμ και οι δύο αποτελούσαν μία σάρκα, έτσι και ο Χριστός, μεταδίδοντας σε εμάς τον εαυτό Του προς μετάληψη από τη σάρκα Του και από τα οστά Του, τα οποία έδειξε στους αποστόλους μετά την ανάστασή Του από τους νεκρούς, λέγοντας τα εξής: «Ψηλαφήστε με και δείτε ότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε να έχω εγώ», από αυτά ακριβώς μας δίνει να τρώμε και μέσω αυτής της κοινωνίας κάνει και εμάς ένα με Αυτόν. Θέλοντας μάλιστα να δείξει σε υπερθετικό βαθμό τη συνάφειά μας με τον Θεό, προσθέτει λέγοντας: «Για χάρη αυτού θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα», για χάρη του Χριστού, λέει, θα τους εγκαταλείψει, «και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του», δηλαδή στην Εκκλησία, «και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα», δηλαδή προφανώς αυτήν του Χριστού και Θεού.