Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 5:32

Εάν όμως παραμένουν στα ίδια αμαρτήματα και προσέρχονται με αναίδεια, γίνονται αυτοκατάκριτοι, αποχωρίζοντας τους εαυτούς τους από τη δόξα του Θεού. Τους αμαρτωλούς όμως που προσέρχονται στα άγια μυστήρια ως τραυματισμένοι και ζητούν έλεος, αυτούς τους θεραπεύει ο Κύριος και τους καθιστά άξιους των μυστηρίων Του, Αυτός που είπε: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Και πάλι: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Και πάλι λέγω, εκείνο που έλεγε ο άγιος Ιωάννης, να εμποδίζονται αυτοί που αμαρτάνουν από τα άγια μυστήρια, σημαίνει να προειδοποιούνται έντονα για την κατάκρισή τους. Διότι «εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει την ίδια του την καταδίκη», και ένας τέτοιος άνθρωπος αποβάλλεται από την Εκκλησία του Θεού. Επειδή δεν έλαβε τίποτε άλλο παρά μόνο καταδίκη. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και είπε να μην τους αποκόψουν, ώστε να εκδώσουν μόνοι τους την καταδικαστική απόφαση για τον εαυτό τους. Κανείς βέβαια δεν πρέπει να λέει για τον εαυτό του ότι είναι άξιος της θείας μετάληψης, αλλά να λέει ότι «Είμαι ανάξιος, όμως πιστεύω ότι αγιάζομαι μεταλαμβάνοντας».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΟΗ΄. Τι σημαίνει το, «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου»· και ποιον νόμο θα εκπληρώσουμε, πράττοντας αυτό; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Είναι το ίδιο με το προλεχθέν. Διότι η αμαρτία είναι βαριά, καθώς καταβιβάζει την ψυχή στον πυθμένα του άδη. Αυτήν σηκώνουμε ο ένας του άλλου, και την αφαιρούμε, οδηγώντας σε επιστροφή όσους αμαρτάνουν. Η δε χρήση της λέξης «βαστάζω» αντί του «σηκώνω» συνηθίζεται να χρησιμοποιείται και από τους εντόπιους, όπως πολλές φορές ο ίδιος άκουσα από πολλούς. Θα εκπληρώσουμε δε τον νόμο του Χριστού, ο οποίος είπε: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια»· και ο οποίος νομοθέτησε σε εμάς ότι: «Εάν αμαρτήσει ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον».

Γηγενείς είναι εκείνοι που φρονούν τα γήινα και προσκολλώνται στα θελήματα της σάρκας. Υιοί των ανθρώπων είναι όσοι επιδεικνύουν κάποια επιμέλεια και άσκηση του λογικού· διότι ίδιον του ανθρώπου είναι το λογικό. Οι πλούσιοι και οι πένητες έχουν αυταπόδεικτη την ιδιότητά τους· οι μεν διότι κατέχουν περισσότερα από τα αναγκαία, οι δε διότι βρίσκονται σε ένδεια αυτών. Επειδή, όμως, ο ιατρός των ψυχών δεν ήλθε για να καλέσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια, έθεσε πρώτο στην κλήση, σε κάθε συζυγία, το κατακριτέο. Διότι τα έθνη είναι χειρότερα από όσους κατοικούν την οικουμένη· ωστόσο έχουν προτιμηθεί στην κλήση, ώστε οι ασθενούντες να λάβουν πρώτοι την ωφέλεια από τον ιατρό.

Αλλά ας έλθουμε στην Καινή Διαθήκη, μολονότι έχουμε ακόμη περισσότερα παραδείγματα από την Παλαιά. Διότι και ο Μανασσής, ο οποίος έστησε τετραπρόσωπα είδωλα μέσα στον ναό του Θεού, ώστε από όπου κι αν εισερχόταν κανείς να προσκυνά τα είδωλα, αφού μετανόησε, ανακλήθηκε από την αιχμαλωσία. Ας έλθουμε στην Καινή. Διότι από αυτήν ακριβώς που επιθυμούν προπαντός να αποκλείσουν τη μετάνοια, από αυτήν προπαντός κηρύσσεται η μετάνοια. Ας ρωτήσουμε τον Σωτήρα: Γιατί ήλθες; Και αποκρίνεται: «Δεν ήλθα για να σώσω δικαίους, λέγει, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Ας τον ρωτήσουμε: Τι βαστάζεις στους ώμους σου; «Ένα απολωλός πρόβατο», λέγει. Για ποιον γίνεται χαρά στους ουρανούς; Λέγει: «Για κάποιον αμαρτωλό που μετανοεί». Οι άγγελοι χαίρονται, και εσύ φθονείς; Ο Θεός τον δέχεται με χαρά, και εσύ τον εμποδίζεις; Ας καταφύγουμε με μεγαλύτερη σφοδρότητα στον αγαθό Θεό. Ήταν δύο, λέγει, αμφότεροι υιοί (δεν μπορείς να μου πεις ότι η μετάνοια εδώ προέρχεται από τους Εθνικούς, αλλά αμφότεροι ήταν υιοί, που μοιράστηκαν εξίσου την περιουσία).

Αλλά ίσως πει κάποιος: Επομένως, τι ήταν αυτό που τον εμπόδισε να συγχωρήσει και τους Ιουδαίους και να προσφέρει πλουσιοπάροχα την άφεση και στον Ισραήλ μαζί με εμάς; Διότι αυτό βέβαια θα ταίριαζε στον απόλυτα αγαθό Θεό. Και πώς θα λέει αλήθεια, προσθέτει, όταν μας λέει: «Δεν ήρθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια»; Τι έχουμε να πούμε λοιπόν σε αυτά; Πρώτα και μόνο σε όσους προέρχονταν από τον Ισραήλ προνοήθηκε η χάρη μέσω του Σωτήρα· διότι στάλθηκε, όπως ο Ίδιος διαβεβαίωσε, μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Και βέβαια, σε όσους ήθελαν να πιστέψουν, ήταν δυνατό να ανέλθουν στην αιώνια ζωή. Αλλά εκείνοι μεν που ζούσαν με πιο ευγενή τρόπο, και ήταν ερευνητές της αλήθειας, λαμβάνοντας τη χάρη του Θεού και Πατέρα ως βοηθό για τη σωτηρία, σώζονταν μέσω της πίστεως. Ο αλαζόνας όμως Φαρισαίος και οι σκληρόκαρδοι αρχιερείς μαζί με εκείνους, καθώς και οι πρεσβύτεροι του λαού, δεν ήθελαν να πιστέψουν, αν και είχαν προπαιδευτεί μέσω του Μωυσή και των προφητών. Επειδή όμως, εξαιτίας της κακής τους προαίρεσης, αποδεικνύονταν πλέον ανάξιοι της αιώνιας ζωής, δεν έλαβαν τον φωτισμό από τον Θεό και Πατέρα. Έχεις και γι' αυτό τον τύπο στα αρχαιότερα συγγράμματα.

Διότι, τι κι αν δεν έχει αναβεί ακόμη προς τον Πατέρα που είναι στους ουρανούς, πώς θα μπορούσε αυτό να αποτελέσει επαρκή δικαιολογία ώστε να μην πρέπει να αγγίξουν την αγία του σάρκα αυτοί που τον αγαπούν; Άραγε, θα νομίσει κανείς εύλογα ότι ο Κύριος απέφευγε τον μολυσμό από την επαφή, ή για να αναβεί καθαρός προς τον Πατέρα που είναι στους ουρανούς, ότι είπε αυτά σε εκείνη; Και τότε πώς δεν θα καταδικαστεί ως εντελώς ασύνετος και παράφρων; Διότι η θεία φύση δεν θα μπορούσε ποτέ να μολυνθεί. Όπως ακριβώς το φως της ηλιακής ακτίνας, όταν μερικές φορές πέφτει σε βούρκους και σε άλλες ακαθαρσίες της γης, δεν υφίσταται καμία βλάβη, διότι παραμένει αυτό που είναι, δηλαδή ακηλίδωτο, και εντελώς απαλλαγμένο από τη δυσοσμία αυτών στα οποία πέφτει, έτσι και η θεία και πάναγνη φύση δεν θα μπορούσε ποτέ να δεχθεί ρύπο από μολυσμό. Ποιος είναι λοιπόν άραγε ο λόγος που εμποδίστηκε η Μαρία, όταν τον πλησίασε και επιθυμούσε διακαώς να αγγίξει την αγία του σάρκα; Και τι θα ήθελε να υποδηλώσει ο Κύριος λέγοντας «Διότι δεν έχω αναβεί ακόμη προς τον Πατέρα», πρέπει τώρα να το εξετάσουμε, τουλάχιστον όσο μας είναι δυνατόν. Λέμε λοιπόν, ότι ο λόγος της ελεύσεως του Σωτήρα μας είναι πολυσχιδής και διάφορος, αλλά ένας είναι ο πλέον αναγκαίος, και καταδείχθηκε μέσα από τα δικά του λόγια: «Διότι δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια».

Επομένως, εξηγώντας μας με διάφορους τρόπους τον χαρακτήρα της δικής του αποστολής, άλλοτε μεν έλεγε «Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια», και πάλι «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Και επιπλέον αυτών, άλλοτε μεν «Διότι κατέβηκα από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε», άλλοτε δε πάλι «Διότι ο Θεός δεν απέστειλε τον Υιό του στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού». Συνοψίζοντας λοιπόν σε λίγα λόγια τα έργα της αποστολής, λέγει ότι έτσι αποστέλλει αυτούς, όπως ακριβώς ο Πατέρας απέστειλε τον ίδιο, για να γνωρίζουν εξ αυτού ότι οφείλουν να καλούν αμαρτωλούς σε μετάνοια και να θεραπεύουν τους ασθενείς, σωματικά και πνευματικά, και κατά την οικονόμηση των πραγμάτων να μην επιζητούν καθόλου το δικό τους θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που τους απέστειλε, και να σώζουν τον κόσμο με τις διδασκαλίες τους όσο είναι δυνατόν. Και βέβαια, θα βρούμε ότι και οι ίδιοι οι άγιοι μαθητές προσπάθησαν να διαπρέψουν σε όλα αυτά, και ο κόπος για την επιβεβαίωσή τους δεν είναι μεγάλος για εκείνον που θα ενσκύψει έστω και μία φορά στη συγγραφή των Πράξεων και στα λόγια του αγίου Παύλου. <Και αφού είπε αυτό, εμφύσησε και τους λέγει: Λάβετε Πνεύμα Άγιον.>

Αλλά αγνόησες παντελώς το μυστήριο σχετικά με αυτόν. Διότι, αν και ήταν Θεός Λόγος, έγινε ένα με εμάς, δηλαδή σαρκώθηκε για εμάς, όχι για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος μέσω αυτού· χαρακτηριστικό εκείνου που κατακρίνει θα ήταν το να μη θέλει να συναναστρέφεται με όσους ζουν μέσα στις αμαρτίες· ενώ εκείνου που θέλει να σώσει, το να συναναστρέφεται και να νουθετεί, και να τους πείθει να απομακρύνονται από τα αισχρά έργα· και αντί του δρόμου που οδηγεί στο κακό, να προτιμούν την οδό προς την αιώνια ζωή· δεν ήρθε για να καλέσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Ο ήλιος δεν μολύνεται φωτίζοντας τα πάντα κάτω από τον ουρανό, αν και έρχεται σε επαφή με πολλά ακάθαρτα σώματα· ούτε ο ήλιος της δικαιοσύνης θα μπορούσε με κανέναν τρόπο να υποστεί βλάβη, συναναστρεφόμενος με πονηρούς ανθρώπους. Κανείς όμως ας μην επιδιώκει να συγκρίνει το δικό του μέτρο με τα Δεσποτικά αξιώματα· αλλά ο καθένας, αναλογιζόμενος τη δική του αδυναμία, ας αποφεύγει τη συναναστροφή με τέτοιους ανθρώπους· διότι «οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα καλά ήθη». Τίποτα όμως δεν εμποδίζει το να νουθετεί κανείς τέτοιους ανθρώπους. <Τον παρακαλούσε δε κάποιος από τους Φαρισαίους να φάει μαζί του.> (A f. 119 b). Ο Κύριος λοιπόν προσκλήθηκε από έναν από τους Φαρισαίους· και επειδή είναι αγαθός και φιλάνθρωπος, και θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, συγκατένευσε σε αυτόν που ζητούσε τη χάρη, και αφού εισήλθε, κάθισε στο τραπέζι.

Επειδή δε μας ανακαίνισε, τότε και ευφράνθηκε ο Χριστός για εμάς, ως σε κατάσταση τέρψεως και ως σε ημέρα εορτής. Διότι πώς δεν επρόκειτο να αγαλλιάσει το θείο με την κατάστασή μας, όταν και από την αμαρτία απαλλαχθήκαμε, και γίναμε ανώτεροι του θανάτου και της φθοράς, και βρεθήκαμε σε μέθεξη του Πνεύματος και του αγιασμού; Τότε λοιπόν συγκέντρωσε και τους συντετριμμένους. Διότι, όπως γράφει ο σοφός Παύλος: «Ο Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει αμαρτωλούς»· και ο Ίδιος κάπου λέγει: «Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Επομένως, ο Χριστός συγκέντρωσε αυτούς που ο σατανάς, έχοντάς τους συντρίψει διά της αμαρτίας, τους κατέστησε παραλυμένους, και να μην γνωρίζουν να βαδίζουν ορθά, ούτε βέβαια να πορεύονται στα μονοπάτια της δικαιοσύνης· αλλά κι αν εκείνος τους συνέτριψε, ο Χριστός τους περιέδεσε τις πληγές. Διότι θεράπευσε τους ασθενείς, και «Αυτός σηκώνει τις ασθένειές μας», σύμφωνα με το γεγραμμένο. <Ουαί, ποιος έλαβε ονειδισμό για αυτήν;> Το ότι ο σταυρός του Σωτήρος, ο οποίος υψώθηκε υπέρ της ζωής και της αφθαρσίας του κόσμου, είναι καύχημα της Εκκλησίας, αυτό θα το βεβαιώσουμε, έχοντας επιλέξει το άριστο φρόνημα. Το ομολογεί δε και ο ίδιος ο σοφότατος Παύλος, γράφοντας τα εξής: «Σε εμένα δε, μη γένοιτο να καυχώμαι παρά μόνο στον σταυρό του Χριστού, διά του οποίου ο κόσμος έχει σταυρωθεί για εμένα, και εγώ για τον κόσμο». Πλην όμως, ο ίδιος πάλι είπε ότι ο σταυρός έγινε «για τους Ιουδαίους μεν σκάνδαλο, για τα έθνη δε μωρία».

ΙΕ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ. Είμαστε πλάσμα και έργο αγαθού και φιλάνθρωπου Θεού, ο οποίος είπε: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει». Και πάλι: «Δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Αν λοιπόν έτσι είναι και έτσι πιστεύουμε, ας εναποθέσουμε στον Κύριο τη μέριμνά μας· και αυτός θα μας διαθρέψει, ήτοι θα μας σώσει. Διότι αυτός μεριμνά για εμάς· αυτός θα παρηγορήσει και την καρδιά σου, τέκνο, με τις ευχές των αγίων. Αμήν.

Προσέξτε μήπως πει κανείς ότι αμάρτησα πολύ και δεν έχω συγχώρεση. Εκείνος που το λέει αυτό, δεν γνωρίζει ότι ο Θεός είναι ο Θεός των μετανοούντων· αυτός που ήλθε για χάρη εκείνων που ασθενούν· αυτός που είπε ότι γίνεται χαρά για έναν αμαρτωλό που μετανοεί· αυτός που είπε ότι δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Αυτή δε είναι η αληθινή μετάνοια: το να απομακρυνθεί κανείς από την αμαρτία και να τη μισήσει, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «μίσησα και βδελύχθηκα την αδικία», και το «ορκίστηκα και αποφάσισα σταθερά να τηρήσω τα προστάγματά σου». Και τότε ο Θεός με χαρά δέχεται αυτόν που προσέρχεται σε αυτόν.

Προσέξτε μήπως πει κανείς ότι αμάρτησα πολύ και δεν έχω άφεση. Εκείνος που το λέει αυτό, δεν γνωρίζει ότι ο Θεός είναι ο Θεός εκείνων που μετανοούν· αυτός που ήρθε για όσους πάσχουν· αυτός που είπε ότι γίνεται χαρά για έναν αμαρτωλό που μετανοεί· αυτός που είπε ότι δεν ήρθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Αυτή δε είναι η αληθινή μετάνοια, το να απομακρυνθεί κανείς από την αμαρτία και να τη μισήσει, σύμφωνα με εκείνον που λέει, μίσησα την αδικία και τη βδελύχθηκα, και το, ορκίστηκα και έλαβα τη σταθερή απόφαση να τηρήσω τις κρίσεις σου. Και τότε ο Θεός δέχεται με χαρά εκείνον που προσέρχεται σε αυτόν.

Ολόφωτη νεφέλη του νοητού Ηλίου, λάμψε νοερό φως στον ζοφερό και σκοτεινό νου μου, διασχίζοντας και απομακρύνοντας την παχιά ομίχλη των πονηρών λογισμών μου, έτσι ώστε μέσα στη γαλήνη και την ιλαρότητα του φωτός της δικής σου έλλαμψης και επισκοπής, να προσφέρω θυσία ολοκληρωμένη και ευπρόσδεκτη, την οποία υποσχέθηκε ο Υιός σου και Θεός μου, ο οποίος δεν ήρθε για να καλέσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια, ώστε να προσδεχθεί κι εμένα τον ανάξιο με τη δική σου μεσιτεία.

Παρακαλώ, Κύριε, παρακαλώ, μην με απορρίψεις από το πρόσωπό σου, ούτε να απομακρυνθείς από εμένα, για να μην χαθώ. Διότι, αν η χάρη σου δεν με είχε σκεπάσει, θα είχα ήδη χαθεί και θα ήμουν τώρα σαν το χώμα μπροστά στον άνεμο· και θα ήμουν σαν να μην είχα εμφανιστεί ποτέ σε αυτήν τη ζωή. Διότι από τότε που εγκατέλειψα τον δρόμο σου, δεν συνάντησα καμία καλή ημέρα. Επειδή, μέσα στις αμαρτίες, μια ημέρα που φαίνεται καλή, αποδεικνύεται η πιο πικρή από τις πικρές. Και από εδώ και πέρα ελπίζω στη χάρη σου, ότι θα με ενδυναμώσεις ώστε να φροντίσω για τη δική μου σωτηρία. Και τώρα προσπίπτω παρακαλώντας, βοήθησέ με που πλανήθηκα από τον δρόμο της δικαιοσύνης· έκχεε επάνω μου το πλήθος των οικτιρμών σου, όπως στον άσωτο υιό, διότι ντρόπιασα τη ζωή μου σκορπίζοντας τον πλούτο της χάριτός σου. Ελέησέ με, Θεέ, και μην κρατήσεις κακία για την εξευτελισμένη μου ζωή. Όπως την πόρνη και τον τελώνη και τον ληστή, σπλαγχνίσου με. Διότι αυτοί, ενώ βρίσκονταν στη γη, θεωρήθηκαν χαμένοι από όλους· εσύ όμως, Κύριε, τους προσέλαβες και τους έκανες κατοίκους της τρυφής του παραδείσου. Δέξου λοιπόν και τη μετάνοια εμού του αχρείου δούλου σου, διότι και εγώ θεωρήθηκα χαμένος από όλους. Διότι ήλθες, Κύριε, να καλέσεις όχι τους δικαίους, αλλά τους αμαρτωλούς σε μετάνοια. Διότι σε εσένα πρέπει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι ο ίδιος ο Σωτήρας μας έχει πει: «Δεν έχουν ανάγκη από γιατρό οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Και: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς». Γι' αυτό, αγαπητέ αδελφέ, κάνε υπομονή, και θα σε συμβουλεύσω κάτι: κάθισε με ησυχία και φέρε μπροστά στα μάτια σου τον φόβο του Κυρίου. Και αφού συγκεντρώσεις τους λογισμούς σου, κάθισε απέναντί τους ως κριτής, και εξέτασε τη διαγωγή σου κατά τον παρελθόντα χρόνο, από τότε που ξεκίνησες τον μοναχικό βίο, για να επιγνώσεις ποια ήταν η αιτία που σε οδήγησε σε αυτήν την κατάσταση, και σημείωσε στην καρδιά σου τη βλάβη και την αιτία, και από πού προέκυψε η αιτία αυτής της ζημιάς. Διότι, εάν ένας έμπορος πέσει σε πειρατές, ή εάν το πλοίο βυθιστεί και χάσει το φορτίο του, δεν ξεχνά τον τόπο όπου έχασε το φορτίο. Και αν, έπειτα από αρκετό χρόνο, του συμβεί να περάσει από τον ίδιο τόπο, τον προσπερνά με πολλή καχυποψία. Θα γίνουμε λοιπόν και εμείς μιμητές εκείνων, ή μάλλον σοφότεροι. Εκείνοι, έχοντας χάσει φθαρτό πλούτο, δεν ξεχνούν τον τόπο· εμείς όμως, άφθαρτο.

Διότι κατέστησα τον εαυτό μου ανάξιο του ουρανού και της γης, παροργίζοντας εσένα, τον αγαθό Δεσπότη. Παρακαλώ, Κύριε, παρακαλώ, μην με απορρίψεις από το πρόσωπό σου, ούτε να απομακρυνθείς από εμένα, για να μην καταστραφώ. Διότι, αν το χέρι σου δεν με είχε σκεπάσει, θα είχα ήδη χαθεί και θα ήμουν σαν χώμα μπροστά στον άνεμο, και θα είχα γίνει σαν να μην εμφανίστηκα ποτέ σε αυτήν τη ζωή. Διότι, από τότε που εγκατέλειψα τον δρόμο σου, δεν συνάντησα καμία καλή ημέρα· επειδή και η ημέρα μέσα στις αμαρτίες, που φαίνεται καλή, είναι η πιο πικρή από τις πιο πικρές. Και από τώρα ελπίζω, με τη χάρη σου να με ενδυναμώνει, να φροντίσω για τη δική μου σωτηρία. Και τώρα προσπίπτω παρακαλώντας: βοήθησέ με που έχω πλανηθεί από τον δρόμο της δικαιοσύνης. Έκχυσε πάνω μου το πλήθος των οικτιρμών σου, όπως στον άσωτο υιό· διότι ντρόπιασα τη ζωή μου, σκορπίζοντας τον πλούτο της χάριτός σου. Ελέησέ με και μη μνησικακήσεις για τον διεφθαρμένο μου βίο, όπως στην αμαρτωλή και στον τελώνη. Σπλαχνίσου με όπως τον ληστή· διότι αυτός, ενώ βρισκόταν στη γη, θεωρήθηκε απελπισμένος από όλους· εσύ όμως τον προσέλαβες και τον κατέστησες κάτοικο του παραδείσου της τρυφής. Δέξου και τη μετάνοια εμού, του αχρείου δούλου σου, διότι και εγώ έχω απελπιστεί από όλους. Διότι ήρθες, Κύριε, όχι για να σώσεις δικαίους, αλλά για να καλέσεις αμαρτωλούς σε μετάνοια.

Μετανόησε, αδελφέ, και μην δειλιάσεις. Μετανόησε, αμαρτωλέ, έχοντας θάρρος και αποβλέποντας στην αμέτρητη φιλανθρωπία του Χριστού, ο οποίος είπε: δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Μετανόησε, για να μην καταντροπιαστείς μπροστά στο φοβερό βήμα, όπου με φόβο παρίστανται χιλιάδες και μυριάδες Άγγελοι και Αρχάγγελοι, όταν τα κρυφά γίνονται φανερά, όταν ανοίγονται τα βιβλία των πράξεων, όταν διαχωρίζονται μεταξύ τους, όπως τα πρόβατα από τα ερίφια. Όντως φοβερή και φρικτή ώρα, διότι φοβερός Δικαιοκρίτης επιπλήττει. Ποιος δεν θα φοβηθεί, ποιος δεν θα δειλιάσει εκείνη την ώρα; Διότι και ο Κριτής είναι ισχυρός, και το δικαστήριο αδυσώπητο, και τα έργα μας στέκονται μπροστά στα μάτια μας, και ο ποταμός του πυρός βρίσκεται μπροστά στο βήμα, και ο ύμνος των δικαίων μαζί με τους Αγγέλους είναι ασίγητος, και ο κοπετός των αμαρτωλών αβάσταχτος, και τα δάκρυα ανώφελα. Τότε και οι θησαυροί ανοίγονται, και οι δίκαιοι απολαμβάνουν.

Περί μετανοίας. Ο Κύριος που κατήλθε από τον κόλπο του Πατρός και έγινε για εμάς οδός σωτηρίας, μας διδάσκει περί μετανοίας με τη μακάρια και θεία φωνή του, λέγοντας: δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια· ούτε, πάλι, έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Εάν εγώ τα λέω αυτά, ίσως να μην με ακούσεις· αν όμως τα λέει ο ίδιος ο Κύριος, γιατί τα καταφρονείς αμελώντας τη ζωή σου; Εάν γνωρίζεις μέσα σου ότι έχεις εσωτερικά τραύματα από λογισμούς και πράξεις, γιατί αμελείς τα κρυφά σου τραύματα; Τι φοβάσαι τον ιατρό; Δεν είναι απότομος, ούτε πάλι άσπλαχνος, ούτε ανελεήμων. Δεν χρησιμοποιεί νυστέρι, ούτε πάλι φάρμακο αυστηρό και καυστικό· θεραπεύει μόνο με τον λόγο.

Με λαμπρές λοιπόν φωνές, διακηρύσσοντας προς όλους τη συγχώρεση των προηγούμενων κακών, αναφωνούσε: «Ελάτε προς εμένα», λέγοντας, «όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω»· και πάλι: «Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια»· και προσθέτει βέβαια την αιτία, λέγοντας: «Διότι δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Και: «Δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο τη μετάνοιά του». Από αυτά προκύπτει ότι μόνο σε αυτόν που έχει εκπαιδευτεί στα θεία και έχει κατανοήσει πλήρως τις αιτίες του ζήλου για τα προκείμενα, αρμόζει να ομολογήσει ότι ο βασιλιάς μας κατέχεται από έμπνευση ανώτερη της ανθρώπινης, και να θαυμάσει τη θεοσέβεια του τρόπου του, καθώς και να πιστέψει ότι η σπουδή του γύρω από το μαρτύριο της σωτήριας αθανασίας δεν έγινε χωρίς τη θεία συνέργεια, αλλά αληθινά από την έμπνευση του Υψίστου, του Οποίου σεμνύνεται να είναι αγαθός θεράπων και υπηρέτης των αγαθών.

Καθώς δε προχωρούσε ο χρόνος και κανένας από τους προφήτες έπειτα από αυτόν δεν είχε τη δύναμη να θεραπεύσει τα δεινά του βίου εξαιτίας της υπερβολικής κακίας, και καθημερινά οι δαιμονικές ενέργειες επεκτείνονταν σε μεγαλύτερο βαθμό, με αποτέλεσμα ακόμη και το ίδιο το έθνος των Εβραίων να συμπαρασυρθεί στη φθορά των αθέων, ο ίδιος πλέον λοιπόν ο σωτήρας και ιατρός των πάντων κατέρχεται στους ανθρώπους, προσφέροντας αρωγή στους δικούς του αγγέλους για τη σωτηρία των ανθρώπων, καθώς ο Πατέρας του είχε προηγουμένως υποσχεθεί να του το δωρίσει αυτό, όπως ακριβώς και ο ίδιος διδάσκει στους Ψαλμούς λέγοντας: «Ο Κύριος μου είπε, υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης». Έτσι λοιπόν, όχι πλέον μόνο τον δίκαιο και διορατικό Ισραήλ, ούτε βέβαια μόνο τον δικό του λαό, αλλά όλα τα έθνη της γης, τα οποία προηγουμένως είχαν δοθεί ως κλήρος σε πολλούς αγγέλους και είχαν κυλιστεί σε κάθε είδους ασέβειες, υποτάσσοντάς τα στη δική του εξουσία, παρουσιάστηκε σε όλους κηρύσσοντας τη γνώση και τη συμφιλίωση προς τον Πατέρα του, και υποσχόμενος λύτρωση και άφεση των προηγούμενων σφαλμάτων της άγνοιας και των αμαρτημάτων. Πράγμα το οποίο σαφώς κήρυττε λέγοντας: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Και πράγματι εμφανίστηκε ανάμεσα στους δικούς του αγγέλους, σε αυτούς ακριβώς που προηγουμένως είχαν τοποθετηθεί ως επιστάτες των εθνών, γενόμενος ορατός από αυτούς.

Εσύ όμως τι λες; Τι νομοθετείς, ω νέε Φαρισαίε, που είσαι «καθαρός» ως προς την ονομασία, αλλά όχι ως προς την προαίρεση, και μας αποπνέεις τις διδασκαλίες του Ναυάτου, πάσχοντας από την ίδια ασθένεια; Δεν αποδέχεσαι τη μετάνοια; Δεν δίνεις τόπο στους οδυρμούς; Δεν χύνεις ούτε ένα δάκρυ; Είθε να μην τύχεις και εσύ ενός τέτοιου κριτή. Δεν αισθάνεσαι αιδώ μπροστά στη φιλανθρωπία του Ιησού, ο οποίος ανέλαβε τις ασθένειές μας και βάσταξε τις νόσους μας, ο οποίος δεν ήλθε για τους δικαίους, αλλά για να οδηγήσει τους αμαρτωλούς σε μετάνοια, ο οποίος θέλει το έλεος μάλλον παρά τη θυσία, ο οποίος συγχωρεί τα αμαρτήματα εβδομήντα φορές το επτά; Πόσο μακάριο θα ήταν το υψηλό σου φρόνημα, εάν επρόκειτο περί καθαρότητας και όχι περί αλαζονείας, η οποία νομοθετεί πάνω από τα ανθρώπινα μέτρα και αναιρεί την πνευματική ανόρθωση οδηγώντας στην απελπισία. Διότι εξίσου κακό είναι και η χαλαρότητα χωρίς σωφρονισμό, και η καταδίκη χωρίς συγχώρηση· η μεν πρώτη επειδή αφήνει εντελώς ελεύθερα τα ηνία, η δε δεύτερη επειδή πνίγει με τη σφοδρότητά της. Δείξε μου την καθαρότητά σου, και αποδέχομαι τη θρασύτητά σου. Τώρα όμως φοβάμαι μήπως, ενώ είσαι γεμάτος πληγές, καθιερώνεις το αθεράπευτο.

Τα ίδια λέγει και προς τον Τιμόθεο, όπως αυτή προς τις νεάνιδες, η νύμφη του Χριστού, ο Παύλος, ο οποίος αργότερα από μαύρος έγινε λαμπρός, επειδή αξιώθηκε και ο ίδιος να γίνει ωραίος, μολονότι προηγουμένως ήταν βλάσφημος, διώκτης, υβριστής και μαύρος, και επειδή ο Χριστός ήλθε στον κόσμο για να κάνει λαμπρούς τους μαύρους, χωρίς να καλεί κοντά του τους δικαίους αλλά τους αμαρτωλούς σε μετάνοια. Αυτούς τους έκανε να λάμπουν ως φωστήρες με το λουτρό της παλιγγενεσίας, ξεπλένοντας τη σκοτεινή τους όψη με το νερό. Αυτό ακριβώς βλέπει και ο οφθαλμός του Δαβίδ στην άνω πόλη και θεωρεί θαυμαστό το θέαμα, πώς δηλαδή στην πόλη του Θεού, για την οποία έχουν λεχθεί ένδοξα πράγματα, εγκαθίσταται η Βαβυλώνα και μνημονεύεται η πόρνη Ραάβ, και πώς αλλόφυλοι, η Τύρος και ο λαός των Αιθιόπων γεννιούνται μέσα σε αυτήν, ώστε κανείς πλέον από τους ανθρώπους να μην ονειδίζει την πόλη αυτή για την έλλειψη κατοίκων λέγοντας: «Μήπως θα πει πια κανείς για τη Σιών: άνθρωπος γεννήθηκε σε αυτήν;»

Τι είναι, λοιπόν, αυτό για το οποίο λυπάται περισσότερο ο μεγαλύτερος υιός; «Διότι σε εμένα», λέει, «ποτέ δεν έδωσες ένα ερίφιο, για να διασκεδάσω με τους φίλους μου, όταν όμως ήρθε αυτός ο υιός σου, που κατέφαγε την περιουσία σου με πόρνες, θυσίασες γι' αυτόν τον σιτευτό μόσχο». Τόσο μεγάλη, δηλαδή, είναι η υπερβολή των δωρεών του Θεού προς εμάς, ώστε και οι άγγελοι επιθύμησαν να σκύψουν και να δουν τα όσα μας χαρίστηκαν μέσω της ενανθρωπήσεώς Του, όπως λέει ο κορυφαίος των αποστόλων Πέτρος. Αλλά και οι δίκαιοι επιθύμησαν, ακόμη και πριν από τον καθορισμένο καιρό, να έλθει γι' αυτά ο Χριστός, όπως ακριβώς και ο Αβραάμ επιθύμησε να δει την ημέρα Του· Αυτός, όμως, τότε δεν ήλθε, και όταν ήλθε, δεν ήλθε για να καλέσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια, και μάλιστα υπέρ αυτών σταυρώνεται Εκείνος που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου· διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις.

Γιατί; Επειδή δεν ήλθε για να καλέσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια· επειδή για το χαμένο πρόβατο, χωρίς να αποχωριστεί τους πατρικούς κόλπους, κατέβηκε σε εμάς, κλίνοντας τους ουρανούς, και έγινε τέλειος άνθρωπος, παραμένοντας ταυτόχρονα αυτό που ήδη ήταν. Γυναίκα, πίστεψέ με, ότι έρχεται η ώρα, και ήδη έχει έρθει, που οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα εν πνεύματι και αληθεία. Διότι και ο Πατέρας τέτοιους ζητά να είναι εκείνοι που τον προσκυνούν. Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν, πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία. Η προσκύνηση του Θεού δεν περιορίζεται πλέον σε κάποιον συγκεκριμένο τόπο, αλλά η επίγνωση της θείας χάριτος έχει εξαπλωθεί παντού· δεν διεκδικούν πλέον οι Ιουδαίοι και οι Σαμαρείτες για τον εαυτό τους τα σύμβολα του νόμου. Διότι εκείνοι που προσκυνούν τον Θεό, πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία. Όχι πλέον με ξένα ολοκαυτώματα, με μοσχάρια και με κριάρια· όχι πλέον περιτομή και τήρηση του σαββάτου· όχι πλέον ναός, και βωμός, και αποδιοπομπαίος τράγος, και τα άγια των αγίων· όχι πλέον σκιά, και τυπική λατρεία, και απατηλά σάββατα. Διότι τις νουμηνίες σας και τα σάββατα, λέει ο Θεός μέσω του προφήτη, και τη μεγάλη ημέρα δεν τα ανέχομαι· τη νηστεία και την αργία, και τις γιορτές σας τις μισεί η ψυχή μου. Διότι εκείνοι που τον προσκυνούν, πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία. Όλα εκείνα παρήλθαν σαν σκιά· τα παλαιά πέρασαν· ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια.

Μην λες ότι προδόθηκε από την Εκκλησία αυτός που προδόθηκε· αν δεν είχε εγκαταλείψει την Εκκλησία, δεν θα είχε προδοθεί. Μην λες ότι και βρήκε καταφύγιο και προδόθηκε· δεν τον εγκατέλειψε η Εκκλησία, αλλά αυτός εγκατέλειψε την Εκκλησία. Δεν παραδόθηκε από μέσα, αλλά από έξω. Γιατί εγκατέλειψε την Εκκλησία; Ήθελες να σωθείς; Όφειλες να κρατηθείς από το θυσιαστήριο. Εδώ δεν υπήρχαν τοίχοι, αλλά η πρόνοια του Θεού που παρείχε την ασφάλεια. Ήσουν αμαρτωλός; Ο Θεός δεν σε αποδιώχνει· διότι δεν ήρθε για να καλέσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια.

Να μην σπλαχνιστώ αυτήν που δεν λέει τίποτε άλλο, παρά μόνο: «Ελέησέ με»; Να μην ελεήσω αυτήν που με τέτοιο τρόπο ξέφυγε από τον διάβολο και κατέφυγε σε εμένα; Γιατί λοιπόν κατέβηκα από τους ουρανούς; Και γιατί περιβλήθηκα αυτό το ορατό σώμα; Και γιατί βρέθηκα μέσα στο σπίτι σου; Αν επρόκειτο να αποδιώξω αυτήν που εμφανίστηκε και επιθυμούσε να θηρευθεί για να σωθεί, για ποιο λόγο κατέλαβα τον τόπο της θήρας; Αλλά, δεν ήρθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Γι' αυτό σου λέω, έχουν συγχωρηθεί οι πολλές αμαρτίες της, επειδή αγάπησε πολύ. Εκείνος δε που αγαπά λίγο, λίγο θα αγαπηθεί. Αφού συνομίλησε με αυτά τα λόγια προς τον Φαρισαίο, ο Χριστός χάρισε σε εκείνη που είχε προσπέσει ολόγυρά του ένα ήμερο και προσηνές βλέμμα και λόγο, και γέρνοντας λίγο προς αυτήν που στεκόταν κρυμμένη και παρακαλούσε, της προσέφερε την ποθητή απόφαση, η οποία παρείχε την άφεση των αμαρτημάτων: «Σου συγχωρούνται οι αμαρτίες». Λάβε λοιπόν, γυναίκα, υπογεγραμμένη την παράκληση των δακρύων σου· λάβε την ανταπόδοση της πίστεώς σου, λάβε τις αμοιβές της υπακοής σου, λάβε τις δωρεές της ευσέβειάς σου, λάβε το στεφάνι της μετάνοιας, λάβε τον γλυκύτατο καρπό των πικρών σου στεναγμών, λάβε τον γλυκύτατο θερισμό του σκυθρωπού σου σπόρου.

Αυτό, λοιπόν, και μόνο πρέπει να πιστεύουμε ακράδαντα, ότι δηλαδή τα πάντα οικονομούνται από τον Θεό προς το συμφέρον μας· και να μην αναζητούμε πλέον τον τρόπο, ούτε επειδή τον αγνοούμε να δυσφορούμε ή να αποθαρρυνόμαστε. Διότι ούτε είναι δυνατόν να τα γνωρίζουμε αυτά, ούτε συμφέρει, αφενός επειδή είμαστε θνητοί και αφετέρου επειδή εύκολα παρασυρόμαστε σε αλαζονεία. Διότι ο Θεός θέλει να σωθούν, μεταστρεφόμενοι, και εκείνοι που δεν πιστεύουν σε Αυτόν, όπως ακριβώς λέει και ο Ίδιος: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Όταν όμως, παρότι έχουν απολαύσει τόσο μεγάλη φροντίδα, δεν θελήσουν να γίνουν καλύτεροι και να γνωρίσουν την αλήθεια, ούτε και τότε τους εγκαταλείπει· αλλά, επειδή στέρησαν εκούσια τον εαυτό τους από την ουράνια ζωή, τους χορηγεί τουλάχιστον όλα τα αγαθά για την παρούσα ζωή, ανατέλλοντας τον ήλιο του σε πονηρούς και αγαθούς, και στέλνοντας βροχή σε δικαίους και αδίκους, και παρέχοντας όλα τα υπόλοιπα που είναι αναγκαία για τη συντήρηση της παρούσας ζωής. Αν, λοιπόν, δείχνει τέτοια πρόνοια για τους εχθρούς, πώς θα παραβλέψει εκείνους που πιστεύουν σε Αυτόν και Τον λατρεύουν ανάλογα με τις δυνάμεις τους; Και για ποιον λόγο δεν έχει εξαλειφθεί από τη μέση ο διάβολος;

Εάν κάποιος δεν καταδέχεται να του νίψει τα πόδια κάποιος άλλος, ας είναι ανάθεμα. Εάν κάποιος επίσκοπος ή πρεσβύτερος ή μοναχός δεν δέχεται τον αμαρτωλό που προσέρχεται σε αυτόν για εξομολόγηση, είναι εχθρός του Θεού και λυπεί τον Χριστό, ο οποίος είπε: «Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια», και: «Ότι γίνεται χαρά στον ουρανό και στη γη για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Εάν κάποιος μεταλάβει το σώμα και το αίμα του Χριστού και Θεού μας, και έπειτα λουστεί, ας είναι επικατάρατος.

Διότι γνωρίζω την ευσπλαχνία του Δεσπότη μου, γνωρίζω την αμνησικακία του Φιλανθρώπου, και ότι επιθυμεί το έλεος, μη θέλοντας τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει, θέλοντας να σωθούν όλοι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, και μάλιστα όσοι επιστρέφουν από την αμαρτία. Διότι δεν ήλθες να καλέσεις δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Διότι δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Τώρα άρχισα να ομιλώ προς τον Κύριό μου· ενώ εγώ είμαι χώμα και στάχτη, σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού. Δώσε μου λόγο στο άνοιγμα του στόματός μου, εσύ που χορηγείς προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται, διότι κάθε αγαθή παροχή και κάθε τέλειο δώρημα έρχεται άνωθεν, κατεβαίνοντας από εσένα, τον Πατέρα των φώτων· ώστε να δεηθώ επάξια και να ικετεύσω με τρόπο ψυχικά ωφέλιμο.

Θα σου εξομολογηθώ, Κύριε, με όλη μου την καρδιά. Διότι πείσθηκα από εσένα που έλεγες, μην ντραπείς να εξομολογηθείς τις αμαρτίες σου. Θα σου εξομολογηθώ, Κύριε, με όλη μου την καρδιά. Διότι σε άκουσα να λες, δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Είναι δε κατάλληλη ευκαιρία να πω και τα λόγια του μακαρίου Παύλου. Ποια είναι αυτά; Τώρα είναι καιρός ευπρόσδεκτος. Ποιος καιρός; Ο καλλωπισμός της νηστείας.

Διότι δεν επιθυμεί να αναβλέψει αυτός που βλέπει, αλλά ο τυφλός. Επειδή έτσι λέει ο Δεσπότης στα Ευαγγέλια: Δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Ακολούθως και ο Παύλος έλεγε: Ο Χριστός Ιησούς ήλθε στον κόσμο για να σώσει αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ. Έτσι έλεγε και ο Πέτρος στις Πράξεις: Άνδρες αδελφοί, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος.

Ο ίδιος αναφωνεί: Δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Ω, ανείκαστη φιλανθρωπία του Δεσπότου! Δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, λέγει, αλλά αμαρτωλούς.

Αποκάλυψέ του μέσω της εξομολογήσεως το πάθος, για να επιθέσει αοράτως το σωτήριο φάρμακο· διότι δεν ήλθε για να καλέσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Σε εσένα ήλθε, που βρίσκεσαι κατάκοιτη· σήκω, λοιπόν, πάρε τον κράββατό σου και πήγαινε στον οίκο σου, δηλαδή στο λιμάνι της μετάνοιας. Μην στρέφεις πλέον ούτε τα σαρκικά μάτια ούτε τα μάτια της διάνοιας προς εκείνον τον μοιχό, ο οποίος είναι πρόξενος της γέεννας και του ακοίμητου σκώληκα.

Στρεφόμενος λοιπόν προς τον γιο του βασιλιά, είπε: Πες μου λοιπόν, ω φωτισμένε στην ψυχή· με δέχεται ο Χριστός, εάν, απομακρυνόμενος από τις πονηρές μου πράξεις, επιστρέψω σε αυτόν; Ναι, λέει ο κήρυκας της αλήθειας, ναι, δέχεται και εσένα και όλους όσους επιστρέφουν σε αυτόν. Και δεν τους δέχεται απλώς, αλλά, όπως προϋπαντά έναν γιο που επέστρεψε από μακρινή χώρα, έτσι προϋπαντά και εκείνον που επιστρέφει από τον δρόμο των ανομιών· και αγκαλιάζοντάς τον τον καταφιλά, και αφού αφαιρέσει το αίσχος της αμαρτίας, αμέσως τον ντύνει με ένδυμα σωτηρίας, και, περιβάλλοντάς τον με στολή λαμπρότατης δόξας, τελεί μυστική ευφροσύνη με τις άνω δυνάμεις, εορτάζοντας την επιστροφή του χαμένου προβάτου. Διότι ο ίδιος ο Κύριος είπε ότι γίνεται μεγίστη χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί. Και πάλι λέει: Δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Λέει δε και διά του προφήτου: Ζω εγώ, λέει ο Κύριος· δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού και του ασεβούς, παρά να επιστρέψει από τον δρόμο του και να ζήσει· αποστραφείτε πλήρως από τον πονηρό σας δρόμο· και γιατί να πεθάνετε, οίκε του Ισραήλ;

Είπε δε ως εξής: «Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια, διότι ο ουράνιος Πατέρας θέλει τη μετάνοια του αμαρτωλού παρά την κόλασή του». Σχετικά δε με το να αγαπούμε τους πάντες δίδαξε τα εξής: «Εάν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, τι το ξεχωριστό κάνετε; Διότι και οι πόρνοι το κάνουν αυτό. Εγώ όμως σας λέω, να προσεύχεσθε για τους εχθρούς σας και να αγαπάτε αυτούς που σας μισούν και να ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται και να προσεύχεσθε για αυτούς που σας κακομεταχειρίζονται». Ως προς το να προσφέρουμε σε όσους έχουν ανάγκη και να μην κάνουμε τίποτε για την ανθρώπινη δόξα, είπε τα εξής: «Σε καθέναν που σου ζητά να δίνεις, και αυτόν που θέλει να δανειστεί από εσένα να μην τον αποστραφείς. Διότι, εάν δανείζετε σε αυτούς από τους οποίους ελπίζετε να πάρετε πίσω, τι το ξεχωριστό κάνετε; Αυτό το κάνουν και οι τελώνες. Εσείς, όμως, να μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους καταστρέφουν και όπου κλέφτες κάνουν διαρρήξεις, αλλά να θησαυρίζετε για τον εαυτό σας στους ουρανούς, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά καταστρέφουν. Διότι τι ωφελείται ο άνθρωπος, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά χάσει την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Θησαυρίζετε, λοιπόν, στους ουρανούς, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά καταστρέφουν». Και: «Να γίνεστε αγαθοί και οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι αγαθός και οικτίρμων, και ανατέλλει τον ήλιό του πάνω σε αμαρτωλούς και αδίκους και πονηρούς. Και μην μεριμνάτε τι θα φάτε ή τι θα ντυθείτε».

Γι' αυτόν τον λόγο βροντοφώναζε: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Και: «Δεν έχουν ανάγκη από γιατρό οι υγιείς, αλλά οι άρρωστοι». Και (έλεγε) ότι έχει έρθει για να ζητήσει και να σώσει το χαμένο. Και ότι έχει σταλεί προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Και με την παραβολή της δραχμής υπαινίχθηκε παραβολικά ότι ήρθε για να διασώσει τη βασιλική εικόνα, η οποία είχε περιέλθει κάτω από την πιο δυσώδη κοπριά των παθών. Και: «Αλήθεια σας λέω ότι γίνεται χαρά στον ουρανό και στη γη για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνον που έπεσε στα χέρια των ληστών, γυμνώθηκε από κάθε ένδυμα και απέμεινε μισοπεθαμένος από τις πληγές, τον θεράπευσε ρίχνοντας κρασί και λάδι και βάζοντας επιδέσμους· και αφού τον ανέβασε στο δικό του υποζύγιο, τον παραδίδει στον πανδοχέα· και δίνοντάς του τα αναγκαία για την περιποίησή του, του υποσχέθηκε ότι θα πληρώσει και όσα επιπλέον ξοδευτούν, όταν θα επιστρέψει. Γι' αυτό λέει ότι ο πανάγαθος πατέρας έσκυψε με ευσπλαχνία κατά την επιστροφή του ασώτου υιού, και αφού ασπάστηκε εκείνον που προσέτρεξε κοντά του μέσω της μετάνοιας, τον στόλισε και πάλι με την ομορφιά της πατρικής δόξας, χωρίς να τον μεμφθεί στο ελάχιστο για τα προηγούμενα. Γι' αυτό, το πρόβατο που είχε απομακρυνθεί από τη θεία εκατοντάδα, όταν το βρήκε να πλανάται στα όρη και τους λόφους, δεν το επανέφερε στη μάνδρα των προβάτων χτυπώντας το, ούτε καταπονώντας το με τον κόπο· αλλά, αφού το σήκωσε στους δικούς του ώμους, το διέσωσε με συμπόνια φέρνοντάς το κοντά στα υπόλοιπα του κοπαδιού.

Άκουσε, εσύ που ρωτάς, την αληθινή απάντηση, άκουσε τη μία απάντηση και αγαλλίασε στο πνεύμα και άκουσε την άλλη και φρίξε και τρόμαξε· «διότι ο Θεός θέλει να σωθούν όλοι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας»· γι' αυτό και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε και κάλεσε τους αμαρτωλούς σε μετάνοια και δεν επιθυμεί διόλου τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά το να επιστρέψει και να ζήσει. Και χαίρεται ο καλός ποιμένας με την εύρεση του χαμένου προβάτου· και προτρέπει τις φιλικές του δυνάμεις να χαρούν, όταν βρει τη θαμμένη δραχμή που ανένηψε από τα πάθη· και γίνεται χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί· και ευφραίνεται ο πατέρας του ασώτου που επέστρεψε, και εορτάζοντας λαμπρά απευθύνεται προς τον δίκαιο· «Αυτός ο υιός μου ήταν νεκρός, και ξανάζησε, ήταν χαμένος, και βρέθηκε». Έχοντας λοιπόν τόσο μεγάλες μαρτυρίες, ας μην απελπίζεται κανείς· μόνο ας σπεύσει ο καθένας να παραγάγει καρπό άξιο της μετάνοιας, και έτσι όχι μόνο θα αποφύγει να τιμωρηθεί μαζί με τους απίστους και τους αμαρτωλούς, αλλά και η μερίδα του θα βρεθεί μαζί με τους αγίους με τη χάρη του Θεού. Διότι αυτή είναι η μόνη, μετά τον Θεό, ελπίδα σωτηρίας, μέσω της οποίας σώθηκε ο ληστής και ο άσωτος και ο τελώνης και η πόρνη και οι Νινευίτες και ο Μανασσής, εκείνος που ήταν φοβερός στην κακία.

Ίσως καμία άλλη, παρά μόνο η ειλικρινής μετάνοια, δια της οποίας σώθηκαν πόρνες και άσωτοι και ληστές και τελώνες, δια της οποίας άνθρωποι ανασύρθηκαν από τον βυθό των παραπτωμάτων στους ουρανούς, δια της οποίας ευαρεστείται ο Θεός και καθίσταται ίλεως σε όσους έχουν σφάλλει, δια της οποίας ντροπιάζονται οι δαίμονες και χαίρονται οι άγγελοι· «Χαρά», λέγει, «γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί»· και· «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια».

Ερμηνεία. «Εκείνον που έρχεται προς εμένα δεν θα τον βγάλω έξω, λέει ο Κύριος»: Γι' αυτό και οι θείοι Απόστολοι σε αυτόν τον Κανόνα ορίζουν ότι όποιος Επίσκοπος ή Πρεσβύτερος δεν υποδέχεται αυτόν που επιστρέφει από την αμαρτία και μετανοεί, αλλά τον αποβάλλει και τον διώχνει, όπως εκείνος ο Ναυάτος, σιχαινόμενος αυτόν, κατά κάποιον τρόπο, και αποστρεφόμενος εξαιτίας των αμαρτιών του, ας καθαιρείται. Διότι με αυτό που κάνει λυπεί τον Χριστό, ο οποίος είπε «χαρά γίνεται στον ουρανό», δηλαδή στους Αγγέλους που βρίσκονται στον ουρανό, για έναν αμαρτωλό που μετανοεί για τις προηγούμενές του αμαρτίες. Και αν ο Ίδιος πάλι είπε «δεν ήρθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια», είναι φανερό ότι αυτός που δεν δέχεται τους αμαρτωλούς εναντιώνεται και ενεργεί αντίθετα προς τον Χριστό. Εκείνος δε που εναντιώνεται στον Χριστό δεν είναι μαθητής Του, και εκείνος που δεν είναι μαθητής δεν είναι ούτε άξιος να έχει την ιεροσύνη. Διότι πώς είναι δυνατόν να την έχει, και να είναι δεκτός από τον Χριστό, αυτός που έκανε τον εαυτό του αντίχριστο και εναντιώνεται στο δικό Του θέλημα;

Λέγοντας αυτά, αναλύει και αναπτύσσει τον δεσποτικό λόγο που λέει: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Και λέει ότι ο Σωτήρας δεν τα είπε αυτά χωρίζοντας το πλήθος των ανθρώπων σε αμαρτωλούς και δικαίους. Διότι μια τέτοια αντίληψη έρχεται σε αντίθεση και με τη θεόπνευστη Γραφή και με την ίδια τη φύση των πραγμάτων. Επειδή, πρώτα από όλα, ο κοινός Σωτήρας καλούσε όλους, και όχι κάποιους ναι και κάποιους όχι, και τους προσέφερε την απόλαυση της σωτηρίας, αλλά παρείχε και κοινή για όλους διδασκαλία. Και το γεγονός ότι το Ευαγγέλιο κηρύχθηκε σε όλο τον κόσμο ανατρέπει τον διαχωρισμό των αμαρτωλών από τους δικαίους. Και ο Παύλος λέει: «Όλοι είμαστε ένα εν Χριστώ». Και η παραβολή του διχτυού διακηρύσσει τον κοινό χαρακτήρα αυτών που πιάνονται κατά την αλιεία· διότι ούτε εκείνο ψαρεύει κάποια ενώ κάποια άλλα δεν τα κυνηγά, αλλά αλιεύει μαζί όλα όσα πέφτουν μέσα του. Και το σεντόνι που υποδείχθηκε στον Πέτρο υπογραμμίζει την κοινή κλήση όλων, και όχι μόνο των ακαθάρτων αποκλείοντας τους καθαρούς.