Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 6:36

Διότι, εάν το να έχει υποστεί κανείς στο παρελθόν οποιοδήποτε από τα δεινά τον καθιστά σπλαχνικό απέναντι σε αυτούς που τώρα υποφέρουν τα ίδια, κάνοντας δικές του τις συμφορές τους, ποιο από τα δεινά δεν έχουμε υποστεί εμείς; Μήπως όχι την έκπτωση από την αληθινή μας πατρίδα; Μήπως όχι την πενία; Μήπως όχι την ασθένεια; Μήπως όχι την έσχατη μανία; Και από όλα αυτά απαλλαχθήκαμε «χάρη στη βαθιά ευσπλαχνία του Θεού μας». Επομένως, ας δείχνουμε και εμείς έλεος, εάν κάποιος υποφέρει εξαιτίας οποιουδήποτε από αυτά, και ας προσφέρουμε στους συνδούλους μας τον οίκτο που μας έδειξε ο κοινός μας Δεσπότης. Και για να δηλώσει αυτό ακριβώς ο Σωτήρας, ότι δηλαδή πρέπει να συμπεριφερόμαστε με πραότητα προς τους συνανθρώπους μας, έχοντας ως παράδειγμα τη θεία φιλανθρωπία, λέει: «Να γίνεσθε οικτίρμονες, όπως ακριβώς και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων». Περί του έκτου μακαρισμού: ότι η καθαρότητα της καρδιάς κατορθώνεται μέσα από την προαναφερθείσα μελέτη.

Αλλά αυτό ας αφεθεί για εκείνους εναντίον των οποίων έχει απειληθεί το άσβεστο -αλίμονο- πυρ και ο ακοίμητος σκώληκας και εκείνη η φοβερή κατάσταση των κολάσεων. Εμείς όμως, μιμούμενοι τον εν ουρανοίς Πατέρα -ω στόμα του Χριστού, σε πόσο μεγάλο ύψος μας ανάγει, και τότε μέσω μιας μικρής κλίμακας· ω θνητή φύση, τι στεφάνι δόξας πλέκεται για σένα, αν μόνο το θελήσεις· διότι λέγει «να γίνεστε οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας ο ουράνιος»- εμείς λοιπόν, αφού γίνουμε οικτίρμονες, και περιφέροντας πάντοτε και διαπαντός χαραγμένα στις πλάκες της καρδιάς μας και τις δεσποτικές εντολές και παραινέσεις και εκείνες τις φιλάνθρωπες πράξεις και τις σωτήριες παραβολές, και του Παύλου -τι να πρωτοπώ;- τις φωνές, τον δρόμο, τα έργα, τον αγώνα, τα έπαθλα, την φλεγόμενη ψυχή, την υγιαίνουσα ασθένεια, την ακατάληπτη και ανέκφραστη ένωση με τον Χριστό μέσω του αναθέματος, το οποίο αποτελεί τον έσχατο χωρισμό από τον Θεό -φέρνοντας δηλαδή χαραγμένα μέσα μας αυτά, αλλά και τη φύση και την πλάση και την ίδια τη δημιουργική χείρα, κι αν θέλεις και την ομοιοπάθεια, το να γνωρίζουμε δηλαδή ότι η οικείωση των ομογενών μας αποτελεί δική μας ασφάλεια, όπως ακριβώς η αποξένωση από αυτούς και η μη σύμπραξη με όλη μας τη δύναμη για την ανόρθωσή τους συνιστά από μόνη της τη μεγαλύτερη πτώση- κάνοντας λοιπόν αυτά και τα παρόμοια μελέτη τόσο για τον βίο όσο και για τη σωτηρία μας, ω ιερή κεφαλή, ας υποδεχόμαστε τους αδελφούς που προστρέχουν σε εμάς πρόθυμα και με κάθε αγαθότητα και φιλοστοργία.

Και βέβαια, ακόμη και αν υπήρχε αντίθεση, η διαφορά του προσώπου θα ήταν ικανή να τη διαλύσει· διότι η φύση του αντιθέτου δεν συμπλέκεται με διαφορετικά πράγματα, αλλά η διαμάχη προχωρά μέσω των ίδιων πραγμάτων στα οποία και εκδηλώνεται. Έλαβες την εξουσία να τιμωρείς νόμιμα αυτόν που σε αδίκησε; Εάν μεν τον τιμωρήσεις, είναι αβέβαιο αν, ακόμη και χωρίς να είχες λάβει την εξουσία, δεν θα ορμούσες να τιμωρήσεις τον πλησίον, και αν δεν εκτέλεσες την πράξη οδηγούμενος από το πάθος παρά από φιλάνθρωπη και φιλάδελφη διάθεση. Εάν όμως δεν τον τιμωρήσεις, έστησες ανεξίτηλο μνημείο φιλανθρωπίας και πραότητας, και άφησες στη ζωή παράδειγμα για το πώς πρέπει να συναναστρέφεται κανείς τους συνανθρώπους του με φιλανθρωπία και πραότητα. Και το κυριότερο, το πιο αξιαγάπητο και μακαριστό, είναι το να ανυψωθείς μέσω μιας τέτοιας πράξης στη θεία μίμηση και αγαθότητα, και να ονομαστείς και να αναγνωριστείς ως υιός Θεού κατά χάριν, όπως το βεβαίωσε η ενυπόστατη Σοφία και Αλήθεια: «Γίνεσθε οικτίρμονες, καθώς και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων».

Ο Δαβίδ λέγεται ότι βρέθηκε ως άνδρας κατά την καρδιά του Θεού, επειδή, ενώ υπάρχουν πολλές εντολές με τις οποίες χαρακτηρίζεται ο τρόπος της αρετής, καμία άλλη δεν φέρνει τον άνθρωπο τόσο κοντά στον Θεό και δεν τον υψώνει, όσο είναι δυνατόν στην ανθρώπινη φύση, προς την ομοίωση με Εκείνον, όσο το να ανταποδίδει κανείς στους εχθρούς του με αγαθά. Διότι και ο κυριακός λόγος στα Ευαγγέλια λέει: «Να γίνεστε οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων· διότι αυτός βρέχει <επί δικαίους και αδίκους και ανατέλλει> τον ήλιο του επί αγαθούς και πονηρούς», και πάλι: «Να κάνετε το καλό σε αυτούς που σας μισούν, ώστε να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα μου τον εν ουρανοίς». Ο Δαβίδ, λοιπόν, έχοντας κατορθώσει αυτήν την αρετή, έστω κι αν σε άλλα παρασύρθηκε, επειδή ακριβώς ήταν άνθρωπος, δικαίως λέγεται ότι βρέθηκε κατά την καρδιά του φιλάνθρωπου Θεού. Εξάλλου, επειδή ο Σαούλ παρεκτράπηκε στα καίρια ζητήματα των εντολών του Κυρίου, ενώ ο Δαβίδ όχι μόνο απέναντι σε εκείνον υπερτερούσε ως προς την ευσέβεια και την εν γένει αρετή, αλλά και απέναντι σχεδόν σε όλους τους μεταγενέστερους (διότι λέει: «Κανείς δεν υπήρξε όπως ο Δαβίδ, που έπραξε το ευθές ενώπιον του Κυρίου»), για τον λόγο αυτό, προνοώντας την αρετή του Δαβίδ, ο προφήτης λέει ότι «ο Θεός θα εκλέξει για τον εαυτό Του άνδρα κατά την καρδιά Του, ο οποίος θα πράξει όλα τα αρεστά ενώπιόν Του».

Και πρόσεξέ μου την ακρίβεια των ευαγγελικών λόγων, πώς μας διδάσκει ξεκάθαρα τα γνωρίσματα των πιστών, ώστε να αναγνωρίζουμε ο καθένας και τον εαυτό του και τους συνανθρώπους του. Όσοι δε τον δέχθηκαν, λέει, δηλαδή όσοι τον ομολόγησαν μέσω της πίστεως ως Θεό και όχι μόνο ως άνθρωπο, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού μέσω του βαπτίσματος, ελευθερώνοντάς τους από την τυραννία του διαβόλου. Έτσι ώστε, όχι μόνο να είναι πιστοί, αλλά, εάν επιθυμούν να πορεύονται σύμφωνα με τις εντολές του, να αποκτούν επιπλέον και την αγιότητα μέσω της εφαρμογής των εντολών, όπως λέει σε άλλο σημείο: «Να γίνετε άγιοι, διότι εγώ είμαι άγιος», και πάλι: «Να γίνετε οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας ο επουράνιος είναι οικτίρμων». Έπειτα, μετά από αυτά, φανερώνει και τον τρόπο της υιοθεσίας, λέγοντας: «Οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό». Γέννηση εδώ ονομάζει την πνευματική αλλοίωση, η οποία ενεργείται και καθίσταται ορατή στο βάπτισμα του Αγίου Πνεύματος, καθώς ο ίδιος ο αψευδής Κύριος λέει τα εξής: «Ο μεν Ιωάννης βάπτισε με νερό, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Άγιο Πνεύμα». Μέσα σε αυτό, λοιπόν, όσοι βαπτίζονται, γίνονται φως μέσα στο φως και αναγνωρίζουν εκείνον που τους γέννησε· διότι τον βλέπουν.

«Και αν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, ποια χάρη σας ανήκει; Διότι και οι αμαρτωλοί αγαπούν εκείνους που τους αγαπούν. Και αν ευεργετείτε αυτούς που σας ευεργετούν, ποια χάρη σας ανήκει; Διότι και οι αμαρτωλοί το ίδιο κάνουν. Και αν δανείζετε σε αυτούς από τους οποίους ελπίζετε να πάρετε πίσω, ποια χάρη σας ανήκει; Διότι και οι αμαρτωλοί δανείζουν σε αμαρτωλούς, για να πάρουν πίσω τα ίσα. Αντίθετα, να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να κάνετε το καλό και να δανείζετε, χωρίς να περιμένετε τίποτα ως αντάλλαγμα, και ο μισθός σας θα είναι πολύς· και θα είστε υιοί του Υψίστου, διότι αυτός είναι αγαθός προς τους αχάριστους και τους πονηρούς. Να γίνεστε λοιπόν οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι οικτίρμων». Επειδή, βεβαίως, οι απόστολοι επρόκειτο να σταλούν για το κήρυγμα, και εξαιτίας αυτού αναμένονταν πολλοί διώκτες και σκευωροί εναντίον τους· αν λοιπόν οι απόστολοι, αγανακτώντας για τον διωγμό, αποφάσιζαν έπειτα να εκδικηθούν αυτούς που τους προκάλεσαν λύπη, και σιωπούσαν και δεν δίδασκαν, θα είχε σβήσει ο ήλιος του Ευαγγελίου. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, ο Κύριος προλαμβάνοντας, προτρέπει τους αποστόλους να μην προχωρούν σε εκδίκηση των εχθρών, αλλά να υπομένουν γενναία όλα όσα συμβαίνουν, ακόμη κι αν κάποιοι τους υβρίζουν, ακόμη κι αν τους επιβουλεύονται με ανόσιο τρόπο. Έτσι έπραξε και ο ίδιος πάνω στον σταυρό, λέγοντας: Πατέρα, συγχώρεσέ τους, γιατί δεν γνωρίζουν τι κάνουν.

Διότι τίποτα δεν σκανδαλίζει τόσο τους μαθητές, όσο το να διαιρούνται και να μην ομονοούν οι διδάσκαλοι· διότι πώς θα θελήσουν κάποιοι να πειστούν σε εκείνους που δεν έχουν το ίδιο φρόνημα; Γι' αυτό λέει: «Για να είναι και αυτοί ένα» ως προς την πίστη σε εμάς, «όπως εσύ, Πατέρα, είσαι σε εμένα, και εγώ σε εσένα». Πάλι, το «όπως» δεν δηλώνει απόλυτη εξίσωση. Διότι δεν είναι δυνατόν να ενωθούμε εμείς μεταξύ μας με τον ίδιο τρόπο που ενώνεται ο Πατέρας με τον Υιό· όπως ακριβώς και όταν λέει: «Να γίνεσθε οικτίρμονες, όπως ο Πατέρας σας». —«Για να πιστέψει ο κόσμος ότι εσύ με απέστειλες». Διότι από την ομόνοια των μαθητών θα φανεί ότι εγώ, ο διδάσκαλος, προήλθα από τον Θεό. Εάν όμως φιλονικούν, δεν θα πουν ότι είναι μαθητές του ειρηνικού· και αν δεν είμαι ειρηνικός, δεν θα ομολογήσουν ότι έχω αποσταλεί από εσένα. Βλέπεις πώς μέχρι τέλους αυτό αποδεικνύει, δηλαδή την ομόνοια με τον Πατέρα; «Και εγώ τη δόξα που μου έδωσες, την έδωσα σε αυτούς, για να είναι ένα, όπως εμείς είμαστε ένα. Εγώ σε αυτούς, και εσύ σε εμένα, για να είναι τέλεια ενωμένοι σε ένα, και για να γνωρίζει ο κόσμος ότι εσύ με απέστειλες». Ποια δόξα εννοεί ότι έχει δώσει; Αυτήν των θαυμάτων, αυτήν των δογμάτων και των διδασκαλιών· αλλά και μια άλλη δόξα, αυτήν της ομόνοιας, το «για να είναι ένα». Διότι αυτή η δόξα είναι μεγαλύτερη από τη δόξα των θαυμάτων.