Πατερικές αναφορές στο ΜΑΛΑΧΙΑΣ 1:11

Ομοίως και ο Αββακούμ λέει: «Ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν». Άκουσε και τον Ιερεμία να ανακράζει μεγαλόφωνα: «Αυτός είναι ο Θεός μας· κανείς άλλος δεν θα λογισθεί ίσος προς αυτόν. Αυτός βρήκε κάθε οδό γνώσεως και την έδωσε στον Ιακώβ, τον δούλο του, και στον Ισραήλ, τον αγαπημένο του. Έπειτα από αυτά φανερώθηκε επάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Βλέπεις ότι αληθινό Θεό κήρυξαν εκείνον που φανερώθηκε επάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους; Και ο Δαβίδ λέγει γι’ αυτόν ότι «ο Θεός βασίλευσε επάνω στα έθνη», δηλαδή τα έφερε κοντά του ως Θεός διά της πίστεως στον Υιό του. Γιατί δεν είπε ότι «ο Θεός βασίλευσε επάνω στους Ιουδαίους»; Και πάλι: «Όλα τα έθνη είδαν το σωτήριο του Θεού μας». Και: «Πείτε ανάμεσα στα έθνη ότι ο Κύριος εβασίλευσε», δηλαδή διά της πίστεως. Και ο Ησαΐας λέει ότι «από ανατολών ηλίου έως δυσμών το όνομά μου είναι δεδοξασμένο ανάμεσα στα έθνη». Και πάλι ο Ωσηέ: «Λέγει ο Θεός· θα καλέσω λαό μου τον μη λαό μου», δηλαδή τα έθνη· «και ελεημένη εκείνη που δεν είχε ελεηθεί», δηλαδή τη Συναγωγή των Ιουδαίων. Κατά τον ίδιο τρόπο και ο πατριάρχης Ιακώβ, όταν ευλογούσε τους υιούς του και τους έδινε τις τελευταίες του εντολές, είπε για τον Χριστό τα εξής: «Δεν θα λείψει άρχοντας από τον Ιούδα ούτε ηγούμενος από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνος στον οποίο είναι φυλαγμένο», δηλαδή ο Χριστός· «και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών», επειδή γνώριζε την πώρωση των Ιουδαίων. Ώστε μάταια προσδοκούν οι Ιουδαίοι εκείνον που προσδοκούν· διότι ο Χριστός που προσδοκούν τα έθνη, αυτός ήλθε· γι’ αυτό και εξέλιπε άρχοντας από τον Ιούδα και ηγούμενος.

Διότι ποτέ κανένας κληρονόμος δεν λαμβάνει διαθήκη όσο ζει ο διαθέτης. Διότι, εάν τη λάβει, καθιστά τη διαθήκη ύποπτη και αμφισβητείται από όσους έχουν αποκληρωθεί. Επειδή λοιπόν εσύ, ως χαρτοφύλακας, έλαβες τη διαθήκη, παρουσίασέ την. Ας δούμε τι λέει για εσάς ενώπιον των μαρτύρων ο διαθέτης: «Άκουσε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε· γιους γέννησα και μεγάλωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν». Και για να μη νομίσεις ότι αυτά λέγονται για κάποιον άλλον, προσθέτει: «Το βόδι γνώρισε τον ιδιοκτήτη του και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του· ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε και ο λαός μου δεν με κατάλαβε». Εσύ είσαι τάχα ο κληρονόμος; Αλλά για τα έθνη, τι είδους ευχαριστίες γράφει; «Λαός τον οποίο δεν γνώριζα με υπηρέτησε, με το που άκουσε, με υπάκουσε». Για εσάς λέει: «Εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται στα έθνη». Για τα έθνη όμως: «Διότι από την ανατολή του ήλιου έως τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί στα έθνη». Και για τον λαό και τη συναγωγή λέει: «Διώξε τη δούλη και τον γιο της· διότι δεν πρόκειται να κληρονομήσει ο γιος της δούλης μαζί με τον γιο της ελεύθερης. Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου». Και γιατί άφησες την κληρονομιά σου;

Ψαράδες μεν είμαστε, διότι και κυβερνήτες και καραβοκύρηδες και ναύτες και όσους κατοικούν στα νησιά και ταξιδεύουν στη θάλασσα, ψαρεύοντας όλο τον κόσμο με το ένα δίχτυ του Ευαγγελίου, τους προσφέρουμε στον Χριστό. Και ο Ιωάννης, που με καλάμι και αγκίστρι έπιανε άφωνα ψάρια, τώρα με το καλάμι της γραφής και το Πνεύμα, όχι με μελάνι, γράφει Ευαγγέλιο και ψαρεύει την οικουμένη. Πατητές σταφυλιών δε, διότι αυτοί που πίστεψαν στον Χριστό, από ευλάβεια, βρίσκονται κάτω από τα πόδια μας σαν τσαμπιά σταφυλιών. Είδε ο Κορνήλιος τον Πέτρο, και έπεσε στα πόδια του. Άλλοι, σαν τσαμπιά, έφεραν τον δικό τους πλούτο ως κρασί στα πόδια μας: «Διότι όσοι ήταν ιδιοκτήτες κτημάτων ή σπιτιών, τα πουλούσαν και έφερναν το αντίτιμο όσων πουλούσαν και το έθεταν στα πόδια των αποστόλων», (δηλαδή) τα τσαμπιά το κρασί στα πόδια τους. Επειδή λοιπόν εσύ, Κύριε, όπως τα τσαμπιά στους πατητές σταφυλιών, υπέταξας σε εμάς λαούς και έθνη κάτω από τα πόδια μας, «πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Πώς «σε όλη τη γη»; Διότι «από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση το όνομά σου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη. Θαυμαστό είναι το όνομά σου», αλλά όχι απλώς αξιέπαινο. Διότι διαφέρει το να θαυμάζεις από το να επαινείς, και ο θαυμασμός έχει υπερβεί τον έπαινο και την ευφημία.

Ο ψαλμός είναι δηλωτικός πράξης και έργου. Επειδή, λοιπόν, ο Δαβίδ είχε τόση πεποίθηση στην προφητεία του, έβλεπε τα μελλοντικά ως ήδη πεπραγμένα. Για αυτά που επρόκειτο να συμβούν, επομένως, πρόσφερε ευχαριστία ως για ήδη γενόμενα, λέγοντας στον Θεό: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Πώς, άλλωστε, δεν θα ευχαριστούσε ο Δαβίδ για τις ανά τον κόσμο εκκλησίες του Χριστού; Διότι αυτός που επιθυμούσε να στήσει ένα σκήνωμα και μία καλύβα για τον Θεό, όχι για να περιορίσει τον Θεό σε κάποιον τόπο, αλλά για να φτιάξει για τον εαυτό του έναν ευκτήριο οίκο, όπου ως σε φιλικό κοιτώνα θα συνομιλεί με τον Δεσπότη, αυτός που για μία σκηνή αγρυπνούσε τόσες φορές και έλεγε: «Αν θα δώσω ύπνο στα μάτια μου έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο», αυτός που με τον πόθο του νικούσε τον ύπνο και, ως εραστής την αγαπημένη του, αναζητούσε τη σκηνή, όταν είδε όχι μία, αλλά μύριες σκηνές, τις εκκλησίες του Χριστού, και ότι παντού στη γη θαυμάζεται Εκείνος που παντού εξαιτίας των Ιουδαίων βλασφημείται, και ότι Εκείνος που έλεγε στους Ιουδαίους: «Εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη», ο Ίδιος είπε στους αποστόλους: «Από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση, το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη», αυτό ακριβώς που άκουσε να λέει ο Θεός, αυτό αναφώνησε ευχαριστώντας, λέγοντας: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη».

Και αυτό ακριβώς ήταν εκείνο που ειπώθηκε σαφώς μέσω της φωνής ενός άλλου προφήτη: «Διότι εγώ είμαι μέγας βασιλιάς, λέει ο Κύριος· και το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου και θυσία καθαρή». <Την ημέρα εκείνη δεν θα ντροπιαστείς για όλες τις πράξεις σου με τις οποίες ασέβησες απέναντί μου· διότι τότε θα αφαιρέσω από σένα τα ευτελή έργα της αλαζονείας σου, και δεν θα υπερηφανεύεσαι πλέον πάνω στο άγιο όρος μου.> Σε δύο πρόσωπα ταυτόχρονα απευθύνεται πάλι ο Θεός των όλων. Πρέπει όμως, νομίζω, να εμβαθύνουμε με λεπτομέρεια τον νου στα λεγόμενα, διότι έτσι θα βρούμε ασύγχυτη τη θεωρία που υπάρχει σε αυτά. Επομένως, υπόσχεται λήθη των αμαρτημάτων και άφεση των παλαιών σφαλμάτων σε εκείνους που προέρχονται από τον Ισραήλ, διαβεβαιώνοντας και λέγοντας ότι δεν θα ντρέπονται πλέον για τις πράξεις τους και τις παλαιές ασέβειες που έγιναν προς τον Θεό· απειλεί δε τρόπον τινά τον Βαβυλώνιο και λέει ότι δεν θα μεγαλοφρονεί πια, έχοντας λεηλατήσει την αγία και αφιερωμένη σε Αυτόν πόλη, δηλαδή τη Σιών, την οποία αποκαλεί και όρος. Διότι, μετά την επιστροφή, εννοώ από την αιχμαλωσία, η Ιερουσαλήμ παρέμεινε απόρθητη και στο εξής απρόσβλητη από την απανθρωπιά των Βαβυλωνίων.

Εξάλλου, θεωρώ πως είναι χρήσιμο να πω και το εξής: ένας ήταν ο παλαιός ναός, και βρισκόταν μόνο στα Ιεροσόλυμα, και ένα ήταν το έθνος, ο Ισραήλ, που τελούσε τις θυσίες σε αυτόν. Επειδή όμως ο Μονογενής, ο οποίος είναι Θεός, έγινε όμοιος με εμάς, και «Θεός Κύριος και επέφανεν ημίν», σύμφωνα με τις Γραφές, γέμισε πλέον η οικουμένη κάτω από τον ουρανό με άγιους οίκους και αναρίθμητους προσκυνητές, οι οποίοι με πνευματικές θυσίες και νοητές ευωδίες τιμούν τον Θεό των όλων. Και αυτό νομίζω είναι που προαναγγέλθηκε μέσω της φωνής του προφήτη Μαλαχία, ως εξ ονόματος του Θεού: «Διότι εγώ είμαι μέγας βασιλιάς, λέγει ο Κύριος, και το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή». Επομένως, είναι αληθινός ο λόγος ότι η δόξα του τελευταίου ναού, δηλαδή της Εκκλησίας, θα είναι μεγαλύτερη.

Επειδή λοιπόν παραμελήθηκαν τα του Θεού, και δεν δόθηκε φροντίδα στο πιο σημαντικό, «Δεν έχω καμία ευαρέσκεια σε εσάς, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ, και δεν θα δεχτώ θυσία από τα χέρια σας. Διότι από την ανατολή του ηλίου έως τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου και θυσία καθαρή· διότι μέγα είναι το όνομά μου στα έθνη, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ». Απορρίπτει λοιπόν ξεκάθαρα την προσφορά της κατά νόμον θυσίας, και σχεδόν απομακρύνεται από την αγάπη προς τους Ιουδαίους, και καθιστά την ιεροσύνη ανεπιθύμητη και τη σκιά της απαράδεκτη, εννοώ δηλαδή τις θυσίες των βοδιών και τους καπνούς, διότι ούτε εξ αρχής ήταν αυτός ο σκοπός του. Και αυτό το έκανε σαφές σε εμάς και μέσω άλλων προφητών, λέγοντας αφενός μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Έχω χορτάσει από ολοκαυτώματα κριαριών, και λίπος αρνιών, και αίμα ταύρων και τράγων δεν θέλω, ούτε να έρχεστε να εμφανιστείτε μπροστά μου. Διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας; Δεν θα συνεχίσετε να πατάτε την αυλή μου. Εάν φέρετε σιμιγδάλι, είναι μάταιο· το θυμίαμα μου είναι βδέλυγμα»· αφετέρου δε μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Συγκεντρώστε τα ολοκαυτώματά σας μαζί με τις θυσίες σας και φάτε τα κρέατα, διότι δεν μίλησα προς τους πατέρες σας περί ολοκαυτωμάτων και θυσιών, την ημέρα που τους έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου».

Προαναγγέλλει δε ότι το όνομά του θα είναι μεγάλο και επιφανές σε όλους τους ανθρώπους κάτω από τον ουρανό, και σε κάθε τόπο και έθνος θα προσφερθούν καθαρές και αναίμακτες θυσίες στο όνομά του, χωρίς πλέον οι ιερουργοί να τον υποτιμούν, ούτε βέβαια να του προσφέρουν με αμέλεια τις πνευματικές λατρείες. Απεναντίας, με προθυμία, πραότητα και αγιασμό θα σπεύδουν να αναπέμπουν τις ευωδίες των νοητών θυμιαμάτων, δηλαδή την πίστη, την ελπίδα, την αγάπη και τα καυχήματα των αγαθών έργων, έχοντας προφανώς προταχθεί η ουράνια και ζωοποιός θυσία του Χριστού, μέσω της οποίας καταργήθηκε ο θάνατος και αυτή η φθαρτή και χωματένια σάρκα ντύνεται την αφθαρσία. <Εσείς όμως το βεβηλώνετε με το να λέτε ότι η Τράπεζα του Κυρίου είναι μολυσμένη και τα φαγητά που προσφέρονται σε αυτήν περιφρονημένα.> Το ότι οι κληθέντες από τα έθνη θα είναι καλύτεροι και ευλαβέστεροι από εκείνους του Ισραήλ, μας το καθιστά σαφές και μέσα από αυτά. Διότι σε εκείνους μεν οι θυσίες είναι καθαρές, το θυμίαμα ευώδες και το όνομα μεγάλο από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση. Σε εσάς, αντίθετα, λέει, το θυσιαστήριο δεν περιβάλλεται με μεγάλη δόξα ούτε με αυτήν που πρέπει στον Θεό. Διότι το βεβηλώνετε, λέγοντας ότι η Τράπεζα του Κυρίου είναι μολυσμένη και όσα βρίσκονται πάνω της περιφρονημένα.

Επομένως, αν είναι καταραμένος αυτός που παροργίζει τον Θεό και επιχειρεί να αντιπαραθέσει στα δικά Του προστάγματα τις κοσμικές απολαύσεις, ας αποφύγουμε την κατάρα και ας μη γίνεται καθόλου λόγος για αυτές, αλλά ας σπεύσουμε μάλλον να λαμπρύνουμε τις ψυχές μας με τα καυχήματα της υπακοής. Διότι έτσι θα μείνουν ανενεργά τα επακόλουθα της κατάρας, και ο Δεσπότης των πάντων θα μας χορτάσει με τα αγαθά της δικής Του αγαθότητας. <Και κάνατε αυτά που μισούσα· καλύπτατε με δάκρυα το θυσιαστήριο του Κυρίου, με κλάματα και με στεναγμούς από τους κόπους. Αξίζει πλέον να επιβλέψω σε θυσία ή να δεχθώ κάτι ευπρόσδεκτο από τα χέρια σας;> Πάρα πολλοί βέβαια ήταν οι τρόποι των θυσιών σύμφωνα με τον νόμο. Διότι άλλες προσφέρονταν ως εκούσιο τάμα, άλλες ήταν ευχαριστήριες, και βέβαια άλλες για την αμαρτία. Επίσης, τα δέκατα και οι απαρχές, καθώς και ο φόρος του διδράχμου, σύμφωνα με τις νομικές διατάξεις προσφέρονταν για τις ανάγκες των ιερέων. Προσφέροντας λοιπόν ως θυσία στον Θεό τα εκούσια, έφερναν, όπως είπα, τα κουτσά και τα τυφλά και τα κλεμμένα από την αιχμαλωσία, προφασιζόμενοι διαρκώς δεινά, αναφέροντας συνεχώς τη λεηλασία και την επακόλουθη φτώχεια τους, παρόλο που ο Παντοδύναμος Θεός, μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα, τους εύφραινε με ασύγκριτη καλοσύνη, και τους χορηγούσε πλουσιοπάροχα εκείνα με τα οποία ήταν φυσικό να απολαμβάνουν σε μεγάλο βαθμό.

Θεωρώ δε αναγκαίο, προς ακριβή διασάφηση των προκείμενων σε εμάς εννοιών, να πω και τώρα λίγα πράγματα, τα οποία είναι γραμμένα και στα βιβλία του Έσδρα. Διότι, όταν οι Ισραηλίτες επέστρεψαν στην Ιουδαία εγκαταλείποντας τη γη των Βαβυλωνίων, κατοίκησαν μεν στα Ιεροσόλυμα· είχε δε ανεγερθεί και ο θείος ναός, και βρίσκονταν πλέον σε τάξη τα τάγματα των ιερέων, οι ωδοί και οι ιεροψάλτες και εκείνοι που είχαν οριστεί φύλακες στις πύλες. Έπειτα, τι συνέβη μετά από αυτό; Οι λυτρωμένοι έγιναν ράθυμοι ως προς το χρέος τους να μένουν προσκολλημένοι στα θεία προστάγματα. Διότι δεν τήρησαν τον νόμο, και λογιζόταν από αυτούς ως μηδαμινή η παράβαση της θείας εντολής. Και προσέφεραν για θυσία με δυσκολία και απροθυμία τα τυφλά και τα κλεμμένα και τα χωλά και τα άρρωστα. Έπειτα, αφού θέριζαν στους αγρούς στην ώρα τους τα στάχυα και βέβαια και τα άλλα σπαρτά, και αφού τρυγούσαν τα αμπέλια και έκθλιβαν τους καρπούς της ελιάς, δεν προσέφεραν τα δέκατα και τις κατά νόμον απαρχές, ώστε τα τάγματα των ιερέων, έχοντας την αυτάρκεια, να προσηλώνονται απερίσπαστα στη λατρεία προς τον Θεό και να παραμένουν σταθερά στις λειτουργίες που τους είχαν οριστεί από τον νόμο.

Ο Σωτήρας όμως, ερχόμενος, καλεί όλα τα έθνη σε μετάνοια, υποδεικνύοντας ότι θα επιτύχουν άφεση μέσω της εξομολογήσεως· η οποία δηλώνει και την ευχαριστία, εφόσον φανερώθηκε σε αυτούς το πρόσωπο του Θεού.] <Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, Θεέ, ας σε δοξολογήσουν όλοι οι λαοί.> (G f. 40 b, L f. 155) Πώς άλλωστε δεν επρόκειτο οι άνθρωποι πάνω στη γη να αινούν και να καρποφορούν, όταν σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα και καθαρή θυσία; σύμφωνα με την προφητεία που αναφέρεται εδώ. Οι δε επαναλήψεις καθιστούν πρόθυμους τους ακροατές.

«Τη νηστεία και την αργία, και τις εορτές σας τις μίσησε η ψυχή μου· μου έγιναν βάρος.» Και μέσω του προφήτη Μαλαχία, λέει το ίδιο σε όσους έχουν γίνει εξαιρετικά μισητοί· και υπενθυμίζει τους καιρούς κατά τους οποίους οι άνθρωποι σε όλη τη γη θα του προσφέρουν την ασύγκριτη ευωδία της αναίμακτης και νοητής θυσίας. Διότι είπε πάλι τα εξής: «Δεν υπάρχει θέλημά μου σε εσάς, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ, και δεν θα δεχτώ θυσία από τα χέρια σας, διότι από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου και θυσία καθαρή, διότι μεγάλο είναι το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ.» Κατανοείς ότι λέει πως θυμίαμα και καθαρή θυσία θα προσφερθεί σε αυτόν από κάθε έθνος. Όπως ακριβώς, ονομάζοντας «καινή» τη νέα διαθήκη μας εν Χριστώ, κατέστησε παλαιά την πρώτη. Διότι έτσι μας γράφει και ο θεσπέσιος Παύλος. Έτσι και εδώ, ονομάζοντας «καθαρή» τη θυσία που επρόκειτο να προσφέρεται στους καθορισμένους καιρούς από κάθε έθνος, καταδικάζει την αρχαία θυσία επειδή δεν έχει αυτή την ιδιότητα. Διότι, με ποιον τρόπο θα μπορούσε να είναι καθαρή, αφού ούτε καθαρίζει, ούτε βέβαια έχει τη δύναμη να τελειοποιεί ως προς την αρετή; Γι' αυτό τον λόγο λέει ο μακάριος Παύλος ότι δεν ήταν μεν άμεμπτη η πρώτη, και συνεπώς εισήχθησαν αναγκαστικά όσα έγιναν διά του Χριστού, και αναζητήθηκε ο τόπος της δεύτερης. ΠΑΛΛ. Άρα η λατρεία που συνίσταται σε σκιές είναι παντελώς ανεπιθύμητη από τον πανάγιο Θεό; ΚΥΡ. Εντελώς.

«Δεν θα μπορέσεις να θυσιάσεις το Πάσχα σε καμία από τις πόλεις σου τις οποίες σου δίνει ο Κύριος ο Θεός σου, παρά μόνο στον τόπο τον οποίο θα εκλέξει ο Κύριος ο Θεός σου, για να επικληθεί το όνομά του εκεί. Θα θυσιάσεις το Πάσχα το εσπέρας, κατά τη δύση του ηλίου, τον καιρό που βγήκες από την Αίγυπτο, και θα το βράσεις, θα το ψήσεις και θα το φας στον τόπο που θα εκλέξει ο Κύριος ο Θεός σου». Διότι, ενώ η χώρα των Ιουδαίων είχε γεμίσει με αναρίθμητες πόλεις και χωριά, ο Θεός διέταξε να τελούνται τα ιερά και ο νόμος για το Πάσχα μόνο στην αγία πόλη, και αυτό, νομίζω, επειδή το γράμμα του νόμου μας σκιαγραφεί πολύ καλά το εξής: ότι δεν είναι θεμιτό, ούτε επιτρέπεται σε κανέναν να επιτελεί το μυστήριο του Χριστού με όποιον τρόπο επιλέξει, δηλαδή σε οποιονδήποτε τόπο. Διότι ο μόνος πρέπων και αληθινά οικειότατος χώρος για αυτό είναι η αγία πόλη, δηλαδή η Εκκλησία, στην οποία υπάρχει νόμιμος ιερέας, και τα ιερά τελούνται από αγιασμένα χέρια, και προσφέρεται θυμίαμα στον Θεό τον Παντοκράτορα, και καθαρή θυσία, σύμφωνα με τα λόγια του προφήτη. Επομένως, οι αιρετικοί, που διαστρέφουν τα ορθά, δεν υπολογίζουν καθόλου τον νόμο περί αυτού· διότι θυσιάζουν τον αμνό όχι στην αγία πόλη, ούτε διά χειρός εκείνων που έχουν εκλεγεί από το Πνεύμα για ιερουργία, αλλά, καθώς μας γράφει ο θείος Παύλος, αρπάζουν για τον εαυτό τους την τιμή, και προσφέρουν τη θυσία σε κάθε τόπο.

Προφητεύοντας με σαφήνεια και για τις δύο αυτές, ο Δαβίδ έλεγε, για μεν την πρώτη, που έχει αποβληθεί: «Εμίσησα εκκλησίαν πονηρευομένων»· για δε τη δεύτερη, που οικοδομείται, στον ίδιο ψαλμό λέει: «Κύριε, αγάπησα την ευπρέπεια του οίκου σου»· και αμέσως παρακάτω: «Εν εκκλησίαις θα σε ευλογήσω, Κύριε». Διότι, αφού αποβλήθηκε η μία στην Ιουδαία, στο εξής πληθαίνουν οι εκκλησίες του Χριστού σε όλη την οικουμένη, για τις οποίες αναφέρεται στους ψαλμούς: «Άσατε στον Κύριο άσμα καινό, η αίνεσή του σε εκκλησία οσίων». Σε συμφωνία με αυτά, και ο προφήτης είπε προς τους Ιουδαίους: «Δεν υπάρχει θέλημα δικό μου ανάμεσά σας, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ», και αμέσως παρακάτω: «διότι από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών, το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη». Για αυτήν την αγία καθολική εκκλησία γράφει προς τον Τιμόθεο ο Παύλος: «για να γνωρίζεις πώς πρέπει να συμπεριφέρεσαι στον οίκο του Θεού, που είναι η εκκλησία του ζώντος Θεού, στύλος και εδραίωμα της αλήθειας».

Το πώς δε δοξάζεται το όνομά του ανάμεσα στα έθνη, το παρουσιάζει και ο λόγος διά του προφήτη, ο οποίος απευθύνεται προς το έθνος των Ιουδαίων λέγοντας: «Δεν υπάρχει το θέλημά μου σε εσάς, λέγει ο Κύριος ο παντοκράτωρ, και δεν θα προσδεχθώ θυσία από τα χέρια σας· διότι από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών έχει δοξαστεί το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη· και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου και θυσία καθαρή· διότι μέγα είναι το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη· εσείς όμως το βεβηλώνετε».

Διότι όλα τα της δικαιοσύνης τελούνται μέσα από τις αναίμακτες και πνευματικές θυσίες, οι οποίες προσφέρονται στην Εκκλησία του Θεού σε ολόκληρη την οικουμένη. Επειδή και μέσω άλλου προφήτη έχει ειπωθεί προς τους Ιουδαίους: «Δεν υπάρχει το θέλημά μου σε εσάς, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ, και δεν θα δεχθώ θυσίες από τα χέρια σας. Διότι από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση έχει δοξαστεί το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη· και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή». Αυτή ακριβώς ονομάζεται τώρα θυσία δικαιοσύνης· είναι όμως και θυσία αινέσεως, όπως έλεγε προηγουμένως: «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως».

Διότι δικαιοσύνη του Πατρός ήταν το να αξιωθούν όλοι οι άνθρωποι, Έλληνες μαζί και βάρβαροι, τη δική του γνώση, και το να επιτρέψει να τον λατρεύουν σε κάθε τόπο, και όχι πλέον σε έναν μόνο· ώστε από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση να δοξάζεται το όνομά του ανάμεσα στα έθνη. «Θεέ μου, με δίδαξες από τη νεότητά μου, και μέχρι τώρα θα αναγγέλλω τα θαυμάσιά σου.» Μόνο ο Σωτήρας αναγνωρίζει τον Πατέρα ως δάσκαλο· γι' αυτό και οι συμπατριώτες του έλεγαν: «Από πού προέρχεται σε αυτόν όλη αυτή η σοφία και οι δυνάμεις; Δεν είναι αυτός ο γιος του ξυλουργού;» Διότι γνώριζαν με ακρίβεια ότι δεν είχε μαθητεύσει σε ανθρώπους δασκάλους. Επειδή, λοιπόν, αφού έλαβε μορφή δούλου και βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, πέρασε την παιδική ηλικία και υποβλήθηκε στην περίοδο της νεότητας όμοια με εμάς· και ούτε σε σχολές φοίτησε ούτε σε δασκάλους μαθήτευσε κατά τον χρόνο αυτόν, αλλά με θεϊκή δύναμη προόδευε στην ηλικία και στη σοφία, και στη χάρη ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων· εύλογα αναφέρει εδώ: «Θεέ μου, με δίδαξες από τη νεότητά μου, και μέχρι τώρα θα αναγγέλλω τα θαυμάσιά σου·» και είθε αυτά να διαφυλαχθούν στους μαθητές μου μέχρι τη συντέλεια του αιώνος· και όπως θα έλεγε κάποιος, μέχρι τα γηρατειά και την άκρα τελείωση, εσένα πάλι, τον Θεό, ικετεύω να μη με εγκαταλείψεις, αλλά να είσαι μαζί μου και να ενεργείς τα θαυμάσιά σου μέσω εμού, «έως ότου αναγγείλω τον βραχίονά σου σε κάθε επερχόμενη γενεά.»

Όπως λοιπόν εκείνος που αναφέρει για τα έθνη: «Διότι από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση έχει δοξαστεί το όνομά του ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή»· και πάλι: «Διότι μέγα είναι το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη», καθιστά σαφές ότι είναι δυνατόν τα έθνη να είναι ο Ισραήλ, εφόσον στον Ισραήλ είναι μεγάλο το όνομά του. Και προς μεν τους Ιουδαίους λεγόταν: «Εσείς όμως το βεβηλώνετε», είναι προφανές βέβαια ότι εννοεί το όνομα του Θεού. Και πάλι έχει ειπωθεί προς αυτούς: «Εξαιτίας σας διαρκώς το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη». Εάν λοιπόν η προκειμένη Γραφή διδάσκει ότι ο Ισραήλ είναι εκείνος στον οποίο δοξάζεται το όνομα του Θεού, από τα όσα ειπώθηκαν γίνεται ολοφάνερο ποιος οφείλει να ονομάζεται κυρίως Ισραήλ. Αναλόγως προς αυτό θα κατανοήσεις και την Ιουδαία· διότι όπου υπάρχει η γνώση του Θεού, αυτή είναι η Ιουδαία. Αυτό άλλωστε παρουσιάζει η Γραφή λέγοντας: «Γνωστός είναι στην Ιουδαία ο Θεός». Αν όμως το γεγονός αυτό δεν διαπιστώνεται στην Ιουδαία, εννοώ στη χώρα των Παλαιστινίων, δεδομένου ότι υπήρξε πάρα πολλή ειδωλολατρία σε αυτήν, αφού και οι ίδιοι οι Ιουδαίοι κατά το παρελθόν ειδωλολατρούσαν εκεί, με αποτέλεσμα οι προφήτες να τους ελέγχουν και να λένε: «Διότι ανάλογα με τον αριθμό των πόλεών σου ήταν οι θεοί σου, Ιούδα, και ανάλογα με τον αριθμό των οδών της Ιερουσαλήμ θυσίαζαν στον Βάαλ»· πώς είναι δυνατόν αυτή να αποκαλείται ως η Ιουδαία που κατέχει τη γνώση του Θεού;

Εξάλλου, ούτε στους Ιουδαίους τα διέταξε αυτά, για να μην υποθέσει κανείς ότι πρόκειται για τις θυσίες του Νόμου· αλλά στις πατριές των εθνών, για τις οποίες λέει ο Θεός απευθυνόμενος προς τους Ιουδαίους μέσω άλλου προφήτη: «Δεν υπάρχει το θέλημά μου σε εσάς, και δεν θα δεχθώ θυσία από τα χέρια σας· διότι από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση μέγα είναι το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου και θυσία καθαρή». Πολύ εύστοχα ειπώθηκε και το «άρατε θυσίας» (σηκώστε/προσφέρετε θυσίες), δηλαδή: Ανυψώστε το νόημα των θυσιών, μην προσφέρετε βόδια και σφάζετε τα υπόλοιπα ζώα με τρόπο γήινο και χαμερπή, αλλά να κατανοείτε με τρόπο υψηλό όσα δηλώνονται μέσω αυτών, δηλαδή τις πνευματικές και επουράνιες θυσίες, των οποίων υποδείγματα και σκιές ήταν οι αισθητές θυσίες που προσφέρονταν. Το τι είδους θυσίες απαιτεί η ψαλμωδία, μας το υπενθυμίζει ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία καθαρή, ζωντανή, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική σας λατρεία». Και το «εισέλθετε», λέει, από ποια οδό ερχόμενοι; Προφανώς μέσω της πίστεως· διότι αυτή είναι η είσοδος για τη σωτηρία.

Ψ. Του αγγέλου. ΚΘʹ. Δεν έχω ευαρέσκεια σε εσάς, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ, και δεν θα δεχθώ θυσία από τα χέρια σας. Διότι από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή· διότι το όνομά μου είναι μέγα ανάμεσα στα έθνη, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ· εσείς όμως το βεβηλώνετε. Όπως ακριβώς ο Λόγος του έχει ονομαστεί στις θείες Γραφές χέρι και δεξιά και βραχίονας και δύναμη του Θεού των όλων, έτσι ο ίδιος αποκαλείται και όνομα του Θεού. Το ότι λοιπόν αυτό το θείο όνομα έχει δοξαστεί από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση ανάμεσα στα έθνη, είναι ολοφάνερο στον καθένα από εκείνους που πανταχού φέρουν την προσωνυμία του Χριστού· οι οποίοι και σε κάθε τόπο προσφέρουν στον Θεό, μέσω του αληθινού Αρχιερέα, πνευματικό θυμίαμα και την καθαρή και αναίμακτη και λογική θυσία δια των προσευχών. Εφόσον δε αυτοί λατρεύουν με αυτόν τον τρόπο, ο Θεός δηλώνει ότι θα αποστραφεί τις σωματικές θυσίες του προηγούμενου λαού. Και είναι βέβαια σαφές πώς, μετά την παρουσία του Χριστού, η προφητεία εκπληρώθηκε και ως προς τα δύο: και ως προς την αποβολή του προηγούμενου λαού, με την ταυτόχρονη αφαίρεση από αυτούς της θυσίας και της σπονδής κατά τον Δανιήλ, και ως προς την επιστροφή των εθνών στον Θεό των όλων.

Ο δε Μαλαχίας απευθύνεται ταυτόχρονα προς εκείνους που προέρχονται από την περιτομή, και προαναγγέλλει τα εξής για τα έθνη, λέγοντας: «Δεν υπάρχει σε εσάς το θέλημά μου, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ, και δεν θα δεχθώ θυσία από τα χέρια σας, διότι από την ανατολή μέχρι τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου και θυσία καθαρή». Διότι το να προσφέρεται θυμίαμα και θυσία στον Θεό σε κάθε τόπο, τι άλλο φανερώνει, παρά το ότι αυτό δεν θα γίνεται στα Ιεροσόλυμα, ούτε αποκλειστικά σε εκείνον τον τόπο, αλλά σε κάθε χώρα; Και ότι σε όλα τα έθνη πρόκειται να προσφέρουν στον Θεό των πάντων το θυμίαμα των προσευχών, και τη θυσία που δεν γίνεται με αίματα, αλλά που ονομάζεται καθαρή λόγω των ευσεβών έργων; Διακηρύσσει δε ρητά και κραυγάζει ο Ησαΐας, προφητεύοντας συγχρόνως και λέγοντας: «Θα υπάρξει θυσιαστήριο για τον Κύριο στη χώρα της Αιγύπτου, και ο Κύριος θα γίνει γνωστός στους Αιγυπτίους, και θα τους αποστείλει άνθρωπο ο οποίος θα τους σώσει, και θα γνωρίσουν οι Αιγύπτιοι τον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα προσφέρουν θυσίες, και θα αναπέμψουν προσευχές στον Κύριο, και θα τις εκπληρώσουν, και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο, και Εκείνος θα τους εισακούσει και θα τους θεραπεύσει».

Όλα αυτά, λοιπόν, τα οποία έχουν θεσπιστεί από αιώνες, τελούνται κατά τον παρόντα καιρό από όλα τα έθνη μέσω της ευαγγελικής διδασκαλίας του Σωτήρα μας, με την αλήθεια να επιβεβαιώνει την προφητική φωνή, διά της οποίας ο Θεός, αφού απέρριψε τις κατά τον Μωυσή θυσίες, θεσπίζει αυτό που επρόκειτο να ισχύσει για εμάς τους ίδιους, λέγοντας: «διότι από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση το όνομά μου δοξάζεται ανάμεσα στα έθνη και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου και θυσία καθαρή».

Προσφέρουμε, λοιπόν, στον Θεό των όλων «θυσία αινέσεως»· προσφέρουμε το ένθεο, σεμνό και ιεροπρεπές θύμα· προσφέρουμε με νέο τρόπο, σύμφωνα με την Καινή Διαθήκη, «την καθαρή θυσία». Έχει άλλωστε ειπωθεί ότι θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα· «καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει». Και βεβαίως αναπέμπουμε το προφητικό θυμίαμα, προσφέροντάς Του σε κάθε τόπο τον ευώδη καρπό της πανάρετης θεολογίας, αναφέροντάς τον μέσα από τις προς Αυτόν προσευχές. Αυτό ακριβώς διδάσκει και ένας άλλος προφήτης, ο οποίος λέγει: «Ας γίνει η προσευχή μου ως θυμίαμα ενώπιόν σου». Επομένως, και θυσία προσφέρουμε και θυμίαμα αναπέμπουμε· άλλοτε μεν τελώντας την ανάμνηση του μεγάλου θύματος σύμφωνα με τα μυστήρια που παραδόθηκαν από Αυτόν, και προσφέροντας στον Θεό την ευχαριστία υπέρ της σωτηρίας μας μέσα από ευσεβείς ύμνους και προσευχές, άλλοτε δε αφιερώνοντας εξολοκλήρου τους εαυτούς μας σε Αυτόν, και μένοντας αφιερωμένοι ψυχή τε και σώματι στον Αρχιερέα Λόγο Του. Γι' αυτόν τον λόγο, αγωνιζόμαστε αφενός να διαφυλάξουμε το σώμα άχραντο και αμίαντο για Εκείνον από κάθε αισχρή πράξη, αφετέρου να Του προσφέρουμε τη διάνοια κεκαθαρμένη από κάθε πάθος και από κάθε κηλίδα της κακίας, και Τον λατρεύουμε με ευλάβεια, με ακλόνητους λογισμούς, με ανυπόκριτη διάθεση και με τα δόγματα της αλήθειας. Διότι έχουμε διδαχθεί πως αυτά είναι περισσότερο αρεστά σε Αυτόν, παρά το πλήθος των θυσιών που τελούνται με αίματα, με καπνούς και με τις οσμές των ψημένων κρεάτων.

Και κατά τις έσχατες ημέρες το όρος του Κυρίου θα είναι εμφανές, ετοιμασμένο πάνω στις κορυφές των ορέων, και θα υψωθεί υπεράνω των λόφων· και θα σπεύσουν σε αυτό λαοί, και θα πορευθούν έθνη πολλά και θα πουν, ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας δείξουν την οδό του, και θα πορευθούμε στα μονοπάτια του· διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». ⟨κη'. Από τον Ζαχαρία⟩. «Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα της Σιών, διακήρυξε, θυγατέρα της Ιερουσαλήμ, ιδού ο βασιλιάς σου έρχεται σε εσένα δίκαιος και σώζων, ο ίδιος πράος και επιβαίνων σε υποζύγιο και σε πώλο νέο, και θα εξολοθρεύσει τα άρματα από τον Εφραίμ και τα άλογα από την Ιερουσαλήμ, και θα εξολοθρεύσει το πολεμικό τόξο· και θα φέρει πλήθος ειρήνης από τα έθνη, και θα εξουσιάσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της γης». ⟨κθ'. Από τον Μαλαχία⟩. «Δεν υπάρχει η εύνοιά μου σε εσάς, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ, και δεν θα δεχτώ θυσία από τα χέρια σας. Διότι από τις ανατολές του ηλίου μέχρι τις δύσεις το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή. Διότι είναι μέγα το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ, εσείς όμως το βεβηλώνετε». λ'. ⟨Από τον Ησαΐα⟩. «

ΞΑ΄. Πώς, εξάλλου, είναι σωστό να παραβλέψουμε τον Μαλαχία; Αυτός, άλλοτε μεν εγκαλεί με πικρία τους ιερείς και τους ονειδίζει ότι ευτελίζουν το όνομα του Κυρίου· προσθέτοντας και σε τι συνίσταται αυτό, δηλαδή στο ότι προσφέρουν στο θυσιαστήριο μολυσμένους άρτους, τροφές που δεν αποτελούν απαρχές, και πράγματα που δεν θα τα προσέφεραν ούτε σε κάποιον από τους άρχοντες —ειδάλλως, αν τα προσέφεραν, θα ατιμάζονταν. Τέτοια πράγματα, ενώ έχουν κάνει τάμα, προσφέρουν στον Βασιλέα των όλων: ζώα χωλά, άρρωστα, διεφθαρμένα, εντελώς βέβηλα και αποτρόπαια. Άλλοτε δε, υπενθυμίζει τη διαθήκη του Θεού προς τους Λευίτες (η οποία ήταν διαθήκη ζωής και ειρήνης), καθώς και την υποχρέωσή τους να τρέφουν ιερό φόβο προς τον Κύριο και να συστέλλονται ενώπιον του ονόματός Του.

«Τις νεομηνίες σας, και τα Σάββατά σας, και τη μεγάλη ημέρα δεν τα ανέχομαι· τη νηστεία, και την αργία, και τις γιορτές σας, τις μισεί η ψυχή μου.» Και πάλι, «Λουστείτε, και γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας.» Ο Δαβίδ, «Δεν θα φάω κρέας ταύρων, ούτε θα πιω αίμα τράγων.» Και πάλι, «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους.» Και πάλι, «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως.» Ο Αμώς, «Μίσησα, απέρριψα τις γιορτές σας, (και δεν θα οσφρανθώ θυσίες στις πανηγύρεις σας· διότι και αν μου προσφέρετε ολοκαυτώματα και τις θυσίες σας,) δεν θα τα προσδεχθώ, και δεν θα ρίξω το βλέμμα μου στις σωτήριες επιφάνειές σας. Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και δεν θα ακούσω ψαλμωδία οργάνων.» Ο Μαλαχίας, «Δεν έχω καμία ευαρέσκεια σε εσάς, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ, και δεν θα προσδεχθώ θυσία από τα χέρια σας, διότι από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή· διότι είναι μεγάλο το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ.»

ΙΣΤ΄. Περί της απιστίας των Ιουδαίων, και περί της Εκκλησίας των εθνών. Ο Ησαΐας, εκ προσώπου του Θεού, λέγει: «Ούτε γνώρισες, ούτε κατάλαβες, ούτε εξ αρχής άνοιξα τα αυτιά σου· διότι εγνώριζα ότι βεβαίως θα απειθήσεις.» Και πάλι: «Μέγα είναι το όνομά του ανάμεσα στα έθνη και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή.» Ο Μιχαίας: «Και κατά τις έσχατες ημέρες θα είναι εμφανές το όρος του Κυρίου, στηριγμένο στις κορυφές των ορέων, και θα υψωθεί πάνω από τα βουνά· και θα σπεύσουν προς αυτό λαοί, και θα πορευθούν πολλά έθνη, και θα πουν: ελάτε να αναβούμε στο όρος του Κυρίου, και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ· και θα μας φωτίσουν στις οδούς του· διότι από τη Σιών θα εξέλθει ο νόμος, και ο λόγος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ.» Ο Ιερεμίας: «Και είπε ο Κύριος προς εμένα, ιδού, έδωσα τους λόγους μου στο στόμα σου· ιδού, σε κατέστησα σήμερα πάνω σε έθνη, και σε βασιλείες για να ξεριζώνεις, και να κατακόβεις, και να καταστρέφεις, και να ανοικοδομείς, και να φυτεύεις.» Και εάν αυτά αναφέρονται στον Ιερεμία, ποιες βασιλείες ξερίζωσε, ή ποια έθνη κατέστρεψε; Αλλά έχει λεχθεί περί του Κυρίου, ο οποίος ξερίζωσε από κάθε ψυχή που πιστεύει σε αυτόν τη βασιλεία του Αντικειμένου, και ο οποίος κατέστρεψε τα οικοδομήματα της κακίας, και των μοχθηρών δογμάτων, φυτεύοντας τα ανώτερα. Ο Δαβίδ: «Λύτρωσέ με από την αντιλογία του λαού, θα με καταστήσεις κεφαλή εθνών.»

Σχετικά με τα Έθνη αναφέρεται: «Διότι από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα Έθνη, λέει ο Κύριος ο παντοκράτωρ· και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και μέγα είναι το όνομά μου ανάμεσα στα Έθνη, λέει ο Κύριος ο παντοκράτωρ.» (Ενώ για τους Ιουδαίους λέει:) «Εσείς όμως το βεβηλώνετε.» Ο Δαβίδ: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης.» Ο Μωυσής: «Άφησέ με να εξαλείψω αυτόν τον λαό, και θα σου δώσω ένα έθνος μεγάλο και πολυάριθμο, περισσότερο από αυτόν.» Ο Ησαΐας για τους Ιουδαίους: «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, γιοι των Σοδόμων· προσέξτε τον νόμο του Θεού, λαέ των Γομόρρων.» Και πάλι: «Τα Σάββατά σας και τις νουμηνίες σας τα μισεί η ψυχή μου· και τις προσευχές σας δεν θα τις δεχτώ· λουστείτε, γίνετε καθαροί· τα χέρια σας είναι μολυσμένα με αίμα.» Και μολονότι ο νόμος ορίζει ρητά ότι δεν πρέπει να εορτάζουν έξω από την Ιερουσαλήμ και τον ναό, σύμφωνα με το, «Σε σένα ταιριάζει ύμνος, Θεέ, στη Σιών· και σε σένα θα αποδοθεί η προσευχή στην Ιερουσαλήμ», έχει γραφτεί: «Διότι θα προσκυνήσουν τον Κύριο ο καθένας από τον τόπο του.» Και πάλι ο Προφήτης: «Μέγα είναι το όνομά του ανάμεσα στα Έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά του, και θυσία καθαρή.» «Εσάς όμως θα σας εξολοθρεύσει ο Κύριος· ενώ σε αυτούς που με υπηρετούν θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί σε όλη τη γη.» Τι είναι λοιπόν πιο καινούργιο από το όνομα των Χριστιανών;

Όσοι έχουν ακολουθήσει τις δεύτερες διατάξεις των αποστόλων γνωρίζουν, ότι ο Κύριος καθιέρωσε νέα προσφορά στην Καινή Διαθήκη, σύμφωνα με τα λόγια του προφήτη Μαλαχία: Διότι από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση, το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου και θυσία καθαρή. Όπως λέει και ο Ιωάννης στην Αποκάλυψη: Τα θυμιάματα είναι οι προσευχές των αγίων. Και ο Παύλος μας παρακαλεί να παραστήσουμε τα σώματά μας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική μας λατρεία. Και πάλι: ας αναφέρουμε θυσία αινέσεως, δηλαδή καρπό χειλέων. Αυτές οι προσφορές δεν γίνονται σύμφωνα με τον νόμο, του οποίου το χειρόγραφο ο Κύριος εξάλειψε και αφαίρεσε από τη μέση, αλλά κατά πνεύμα, διότι με πνεύμα και αλήθεια πρέπει να προσκυνούμε τον Θεό. Διότι και η προσφορά της ευχαριστίας δεν είναι σαρκική, αλλά πνευματική και γι' αυτό καθαρή. Διότι προσφέρουμε στον Θεό τον άρτο και το ποτήριο της ευλογίας, ευχαριστώντας τον που διέταξε τη γη να βλαστήσει αυτούς τους καρπούς για την τροφή μας, και αφού τελέσουμε εδώ την προσφορά, επικαλούμαστε το Άγιο Πνεύμα, για να αναδείξει αυτή τη θυσία και τον άρτο σε σώμα του Χριστού, και το ποτήριο σε αίμα του Χριστού, ώστε αυτοί που μεταλαμβάνουν από αυτά τα αντίτυπα, να επιτύχουν την άφεση των αμαρτιών και την αιώνια ζωή.

Διότι ούτε ο Βαπτιστής παραβίασε τα όρια της φύσης με το σκίρτημά του, αλλά παρέμεινε και αυτός τον προσήκοντα χρόνο, γνωρίζοντας ότι και αυτό για εμάς θα το εκπληρώσει μετά από αυτόν ο Δεσπότης, αναβοώντας: Θα γεμίσει η γη από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό κατακαλύπτει τις θάλασσες, και από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών έχει δοξαστεί το όνομά μου, και σε κάθε τόπο προσφέρεται στο όνομά μου θυσία καθαρή. Διότι δεν υπάρχει πλέον, κατά τον νόμο, ένας μόνο ναός που να δέχεται τις θυσίες και να σεμνύνεται για αυτές· αλλά σε όλη την οικουμένη οι Εκκλησίες αναπέμπουν ειλικρινώς δόξα στον Θεό. Εκεί υπήρχε ένας ιερέας κατ' έτος, θνητός και γεμάτος από κάθε αμαρτία· τώρα όμως λάβαμε ως αρχιερέα των ψυχών μας τον Ιησού Χριστό, ο Οποίος δεν έπραξε αμαρτία και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα Του. Διότι έχουμε, λέγει, μέγα αρχιερέα που έχει διέλθει τους ουρανούς, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό· στον Οποίο πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το πανάγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων.

Και ο Ιακώβ: Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους απογόνους του, έως ότου έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών. Και ο Μαλαχίας: Διότι σε εσάς θα κλειστούν χάλκινες πύλες, και δεν θα μεταβληθεί αυτό που έχει οριστεί, διότι από την ανατολή μέχρι τη δύση του ηλίου το όνομά σου δοξάζεται ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στον Κύριο και θυσία καθαρή.

Αλλά τώρα δεν συμβαίνει έτσι· αντίθετα, όταν ήλθε ο μονογενής Υιός, παντού το όνομά Του έγινε θαυμαστό μαζί με τον Χριστό. «Από την ανατολή του ηλίου», λέγει, «μέχρι τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη». Και πάλι: «Σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή. Εσείς όμως το βεβηλώνετε». Και άλλος: «Γέμισε ολόκληρη η γη από τη γνώση του Κυρίου». Και πάλι: «Θα έλθουν λέγοντας: Ψεύτικα είδωλα απέκτησαν οι πατέρες μας».

Πότε όμως έγινε αυτό, αν όχι όταν άνθισαν τα δικά μας; Διότι τον παλαιό καιρό, όχι μόνο δεν ευλογούνταν στην Παλαιστίνη, αλλά και βλασφημούνταν εξαιτίας των Ιουδαίων που κατοικούσαν σε αυτήν. «Διότι εξαιτίας σας», λέει, «το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη». Τώρα όμως υμνείται παντού στην οικουμένη. Αυτό ακριβώς φανερώνοντας και ένας άλλος προφήτης έλεγε: «Θα εμφανιστεί ο Κύριος, και θα εξολοθρεύσει όλους τους θεούς των εθνών, και θα τον προσκυνήσει ο καθένας από τον τόπο του». Και ένας άλλος πάλι: «Διότι και ανάμεσά μας θα κλειστούν οι θύρες, και δεν θα ανάψει άσκοπα το θυσιαστήριό μου· διότι από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου και θυσία καθαρή».

βʹ. Βλέπεις πώς κατέστειλε και έπαυσε τα ιουδαϊκά, και εξέτεινε σε ολόκληρη την οικουμένη την πολιτεία της Εκκλησίας, και προανήγγειλε τη λατρεία της; Διότι ο προφήτης που τα λέει αυτά έζησε μετά την επάνοδο από τη Βαβυλώνα· και γι' αυτό τα προφήτευσε τότε, για να μην πουν οι Ιουδαίοι ότι εννοεί εκείνον τον εγκλεισμό και εκείνη την ερήμωση στη Βαβυλώνα. Διότι, αφού έλαβαν τέλος εκείνα και επανήλθαν στην προηγούμενη πολιτεία τους, ο άγγελος λέει αυτά, φανερώνοντας την ερήμωση που συνέβη επί Ουεσπασιανού και Τίτου, μετά την οποία δεν θα υπάρξει πλέον καμία μεταβολή της ερήμωσης εκείνης. Διότι την κατάσταση διαδέχθηκαν τα πράγματα της Εκκλησίας. Γι' αυτό λέει, ότι «Μέγα είναι το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη», δηλαδή είναι ευλογημένο και υμνείται μέσα από τον βίο τους· όπως ακριβώς και εδώ έλεγε: «Ευλογημένο το όνομα του Κυρίου».

Διότι, επειδή επέστρεψαν, και ανέλαβαν πάλι την πόλη, και ανοικοδόμησαν τον ναό, και τελούσαν τις θυσίες, προλέγοντας αυτήν τη μελλοντική ερήμωση που υφίσταται τώρα, καθώς και την κατάργηση των θυσιών, ο Μαλαχίας λέει κάπως έτσι εκ προσώπου του Θεού: «Άραγε θα δεχθώ τα πρόσωπά σας, λέγει ο Κύριος παντοκράτωρ; Διότι από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή· εσείς όμως το βεβηλώνετε». Πότε πραγματοποιήθηκαν αυτά, ω Ιουδαίε; Πότε σε κάθε τόπο προσφέρθηκε θυμίαμα στον Θεό; Πότε θυσία καθαρή; Δεν θα μπορούσες να αναφέρεις άλλη εποχή, παρά μόνο αυτήν μετά την παρουσία του Χριστού. Επομένως, αν δεν προλέγει αυτήν την εποχή, ούτε τη δική μας θυσία, αλλά την ιουδαϊκή, τότε η προφητεία θα είναι και παράνομη. Διότι, ενώ ο Μωυσής προστάζει να μην προσφέρεται θυσία σε κανέναν άλλο τόπο, παρά μόνο στον τόπο που θα εκλέξει ο Κύριος ο Θεός, και περιορίζει εκείνες τις θυσίες σε ένα μόνο μέρος, αν ο προφήτης λέει ότι πρόκειται να προσφέρεται θυμίαμα και καθαρή θυσία σε κάθε τόπο, τότε εναντιώνεται και έρχεται σε σύγκρουση με τον Μωυσή. Αλλά δεν υπάρχει σύγκρουση και φιλονικία· διότι για άλλη θυσία μίλησε εκείνος, και για άλλη προφήτευσε αυτός αργότερα. Από πού είναι αυτό φανερό; Τόσο από όσα έχουν λεχθεί, όσο και από πολλά άλλα σημεία.

Και πρώτον μεν ως προς τον τόπο· διότι προείπε ότι αυτή η λατρεία δεν θα τελείται σε μία μόνο πόλη, όπως συνέβαινε με τους Ιουδαίους, αλλά «από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών». Έπειτα ως προς τον τρόπο της θυσίας· διότι με το να την προαναγγείλει ως καθαρή, έδειξε για ποια μιλούσε. Αλλά και ως προς τα πρόσωπα που την προσφέρουν· διότι δεν είπε «στον Ισραήλ», αλλά «στα έθνη». Και για να μην νομίσεις ότι η τέλεση αυτής της λατρείας θα περιοριστεί σε μία ή δύο ή τρεις πόλεις, δεν είπε απλώς «σε κάθε τόπο», αλλά «από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών»· υποδεικνύοντας ότι όση γη φωτίζει ο ήλιος, τόση θα καταλάβει και το κήρυγμα. Την ονομάζει δε καθαρή θυσία, θεωρώντας την προηγούμενη ως ακάθαρτη, όχι εξαιτίας της ίδιας της φύσης της, αλλά εξαιτίας της προαιρέσεως εκείνων που την πρόσφεραν. Γι' αυτόν τον λόγο έλεγε: «Το θυμίαμα είναι για μένα βδέλυγμα». Εξάλλου, αν κάποιος συνέκρινε αυτές καθαυτές τις θυσίες, θα έβρισκε μεταξύ τους διαφορά τόσο μεγάλη και άπειρη, ώστε μόνο αυτή η νεότερη, με βάση το μέτρο της σύγκρισης, να μπορεί κυριολεκτικά να ονομάζεται καθαρή. Και εκείνο που έλεγε ο Παύλος για τον Νόμο και τη Χάρη, ότι «αυτό που είχε δοξαστεί δεν διαθέτει πλέον καμία δόξα, μπροστά στη δόξα που το υπερβαίνει», αυτό θα μπορούσαμε να πούμε με θάρρος και εδώ: ότι συγκρινόμενη με εκείνη, η παρούσα θυσία θα μπορούσε κυρίως και αποκλειστικά να ονομαστεί καθαρή. Διότι δεν προσφέρεται μέσω καπνού και κνίσας, ούτε μέσω αιμάτων και λύτρων, αλλά μέσω της χάριτος του Πνεύματος.

Με άρτο και οίνο δεξιώθηκε ο Μελχισεδέκ, ο ιερέας του Θεού του Υψίστου, τον Αβραάμ καθώς εκείνος επέστρεφε από τη σφαγή των αλλοφύλων· εκείνη η τράπεζα προεικόνιζε τούτη τη μυστική τράπεζα, με τον ίδιο τρόπο που εκείνος ο ιερέας αποτελούσε τύπο και εικόνα του αληθινού αρχιερέα Χριστού. Διότι λέει: «Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ». Αυτόν τον άρτο εικονίζαν οι άρτοι της προθέσεως. Διότι αυτή είναι η καθαρή θυσία, δηλαδή και αναίμακτη, η οποία, όπως είπε ο Κύριος διά του προφήτη, προσφέρεται σε Αυτόν από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση.

Αλλά εκείνος μεν ο ασεβής έλαβε την ανταμοιβή του ίδιου του στόματός του και της άδικης γλώσσας του, αν και οι βλασφημίες του παραμένουν, αποφέροντας σε αυτόν την αιώνια και ατελεύτητη κόλαση. Εσύ όμως, μακρόθυμε, σταμάτησε την εναντίον μας τυραννία, και σβήσε τον δίκαιο θυμό σου και την οργή που εμείς αναζωπυρώσαμε, με το να σε παροργίζουμε, Κύριε· σύντριψε τα οχυρώματα της ειδωλολατρίας· σβήσε τους βωμούς των ειδώλων, και κατάπαυσε την κνίσα των ακάθαρτων αιμάτων· ώστε να προσφέρεται σε σένα θυσία καθαρή και αναίμακτη σε κάθε τόπο της δεσποτείας σου· ώστε να δοξάζεται το πανάγιο όνομά σου, του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, τώρα και πάντοτε και στους άπαντες αιώνες των αιώνων.

Θα παραθέσω σε εσάς, φίλοι μου, και τα ίδια τα λόγια του Θεού, όταν μίλησε προς τον λαό μέσω του Μαλαχία, ενός από τους δώδεκα προφήτες. Είναι δε τα εξής: Δεν έχω ευαρέσκεια σε εσάς, λέγει ο Κύριος, και δεν δέχομαι τις θυσίες από τα χέρια σας. Διότι από την ανατολή του ηλίου έως τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυσία στο όνομά μου, και μάλιστα θυσία καθαρή, επειδή τιμάται το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη, λέγει ο Κύριος, εσείς όμως το βεβηλώνετε. Και μέσω του Δαβίδ είπε: Λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με υπηρέτησε. Μόλις άκουσε για εμένα, με υπάκουσε.

Και η προσφορά του σιμιγδαλιού, άνδρες, έλεγα, η οποία παραδόθηκε για να προσφέρεται για εκείνους που καθαρίζονταν από τη λέπρα, ήταν τύπος του άρτου της Ευχαριστίας, τον οποίο, εις ανάμνηση του πάθους που υπέστη υπέρ των ανθρώπων που καθαρίζουν τις ψυχές τους από κάθε πονηριά, παρέδωσε να τελούμε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ώστε ταυτόχρονα να ευχαριστούμε τον Θεό και για το ότι δημιούργησε τον κόσμο με όλα όσα υπάρχουν σε αυτόν για χάρη του ανθρώπου, και για το ότι μας ελευθέρωσε από την κακία στην οποία βρισκόμασταν, και για το ότι κατέλυσε οριστικά τις αρχές και τις εξουσίες μέσω Εκείνου που υπέμεινε το πάθος σύμφωνα με το θέλημά Του. Γι' αυτό, σχετικά με τις θυσίες που προσφέρονταν τότε από εσάς, λέει ο Θεός, όπως προείπα, μέσω του Μαλαχία, ενός από τους δώδεκα προφήτες: «Δεν υπάρχει το θέλημά μου σε εσάς, λέει ο Κύριος, και δεν θα δεχθώ τις θυσίες σας από τα χέρια σας· διότι από την ανατολή του ηλίου έως τη δύση το όνομά μου δοξάζεται ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου και θυσία καθαρή, επειδή το όνομά μου είναι μέγα ανάμεσα στα έθνη, λέει ο Κύριος, εσείς όμως το βεβηλώνετε». Σχετικά, όμως, με τις θυσίες που προσφέρονται σε Αυτόν σε κάθε τόπο από εμάς τα έθνη, δηλαδή του άρτου της Ευχαριστίας και του ποτηρίου, ομοίως, της Ευχαριστίας, προλέγει τότε, λέγοντας ότι εμείς δοξάζουμε το όνομά Του, ενώ εσείς το βεβηλώνετε.