Πατερικές αναφορές στο ΜΑΛΑΧΙΑΣ 3:1

Προς εκείνους που ισχυρίζονται ότι ο Υιός δεν είναι από την ουσία του Πατρός, (προς απόδειξη του) ότι μία είναι η εξουσία και η δύναμη και η βασιλεία και η θεότητα του Πατρός και του Υιού. Λέει ο προφήτης: «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε». Του Θεού λοιπόν είναι ο ναός, και (ο Υιός) λέει ότι ο ναός είναι δικός του, ώστε να μη θεωρηθεί ότι είναι άλλη η δεσποτεία του Πατρός και άλλη η βασιλεία του Υιού. Τον ναό του Πατρός, τον οποίο αφιέρωσε ο Σολομών στον Θεό, αυτόν ο προφήτης τον ονομάζει ναό του Υιού: «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος». Γι' αυτό ο Σωτήρας λέει: «Βγάλτε τα αυτά από εδώ, και μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου»· και ο ίδιος πάλι λέει: «Βγάλτε τα αυτά από εδώ, διότι ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής. Ο οίκος του Πατέρα μου, λέει, είναι και δικός μου οίκος».

Πράγματι, γρήγορα και ξαφνικά θα εκπληρωθεί το θέλημά του, όπως συμμαρτυρεί και η Γραφή: «Γρήγορα θα έλθει και δεν θα καθυστερήσει», και: «Ξαφνικά θα έλθει ο Κύριος στον ναό του, και ο Άγιος, τον οποίο εσείς προσδοκάτε».

Κερδίζουμε δε, επιπλέον αυτού, και τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος, το οποίο υπάρχει μέσα μας σαν πυρ· διότι έχουμε βαπτιστεί με πυρ και Άγιο Πνεύμα. Είναι δε σύνηθες στη θεία Γραφή να ονομάζει κάποιες φορές «πυρ» τους θείους και ιερούς λόγους, καθώς και την ενέργεια και τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. Διότι είπε κάποιος από τους αγίους προφήτες, μιλώντας εκ προσώπου του Θεού για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό: «Ότι ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς αναζητάτε, και ο άγγελος της Διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε.»

«Ιδού έρχεται, λέγει ο Κύριος, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Ιδού, αυτός εξέρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου και σαν το καθαριστικό βότανο αυτών που πλένουν. Και θα καθίσει για να χωνεύσει και να καθαρίσει όπως το ασήμι και όπως το χρυσάφι.» Και ως ναό, βέβαια, ονομάζει εδώ το αληθινά άχραντο και άγιο σώμα, το οποίο δια της αγίας Παρθένου καταρτίστηκε δια του Αγίου Πνεύματος με τη δύναμη του Πατρός. Διότι έχει ειπωθεί κάπου προς την αγία Παρθένο: «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα, και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει». Και Άγγελο της Διαθήκης ονομάζει τον Μονογενή, διότι αναγγέλλει και διακονεί την ευδοκία του Πατρός που εκδηλώθηκε σε εμάς.

Διότι η πίστη μας δεν πρόκειται να μείνει ανεξέταστη από τον Θεό που γνωρίζει τα πάντα· ούτε βέβαια και ο βίος μας αδοκίμαστος· αλλά, όπως λέει ο μακάριος Παύλος, «το έργο του καθενός, όποιο και αν είναι, το πυρ θα το δοκιμάσει». Έχει γραφτεί άλλωστε και για τον Χριστό ότι: «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος τον οποίο εσείς ζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης τον οποίο εσείς θέλετε· ιδού έρχεται, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ. Και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα μπορέσει να σταθεί κατά την εμφάνισή του; Διότι αυτός εισέρχεται σαν πυρ χωνευτηρίου και σαν καθαριστικό βότανο των πλυνόντων, και θα καθίσει για να χωνέψει και να καθαρίσει σαν το αργύριο και σαν το χρυσίο». Ψάλλει εξάλλου κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ, μιλώντας εκ μέρους του κάθε ανθρώπου που πίστεψε στον Χριστό και θέλει να ζει ευαγγελικά: «Δοκίμασέ με, Κύριε, και εξέτασέ με, πύρωσε τους νεφρούς μου και την καρδιά μου». Πλην όμως το χωνευτήριο βρίσκεται στον οίκο του Κυρίου, λέει ο Προφήτης.

Πρέπει λοιπόν οι εκλεκτοί ιερουργοί, δηλαδή αυτοί που έχουν κληθεί στην ιερωσύνη, να ζουν με αγιότητα και να ορθοποδούν μέσα στην Εκκλησία. Διότι έτσι θα αποτελούν πρότυπο κοσμιότητας και κάθε αρετής για τους λαούς που βρίσκονται υπό την καθοδήγησή τους, οι οποίοι και θα δοξάζουν τον Θεό των όλων, βλέποντας την λαμπρή και εξαιρετική ομορφιά της πολιτείας των ιερέων. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που ορθώς ελέχθη μέσω της φωνής του Σωτήρος: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Διότι, όπως ακριβώς σκανδαλίζονται οι λαοί όταν οι ιερουργοί επιλέγουν να ζουν ανάρμοστα, έτσι θα αποκομίσουν πάρα πολύ μεγάλη και άφθονη ωφέλεια, εάν φυσικά τους δουν να εκπληρώνουν το αγαθό και να επιλέγουν να ζουν όπως αρέσει στον Θεό. <Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελόν μου, και θα επιβλέψει τον δρόμο μπροστά από το πρόσωπό μου, και ξαφνικά θα έρθει στον ναό του ο Κύριος που εσείς ζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης που εσείς επιθυμείτε.> Επειδή εκείνοι έλεγαν: «Πού είναι ο Θεός της δικαιοσύνης;», ο λόγος της προφητείας που έχουμε μπροστά μας μεταπήδησε πολύ εύστοχα στο μυστήριο του Χριστού.

Όταν λοιπόν αυτό συνέβη, λέει, και αφού προέτρεξε για λίγο εκείνος που είχε προσταχθεί να αναγγείλει αυτά, «Ξαφνικά», λέει, «θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς θέλετε». Βεβαιώνει δε και ο μακάριος Ιωάννης, λέγοντας σε όσους έρχονταν στο βάπτισμα της μετανοίας: «Εγώ σας βαπτίζω με νερό, έρχεται όμως πίσω μου άνδρας του οποίου δεν είμαι άξιος, σκύβοντας, να λύσω το λουρί του υποδήματός του· εκείνος θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και φωτιά». Αντιλαμβάνεσαι, λοιπόν, πώς αμέσως από πίσω και σχεδόν κατά πόδας εκείνου που τον προανήγγειλε βάδιζε ο Χριστός, καθιστώντας τον εαυτό του φανερό σε όλη την Ιουδαία, και εμφανιζόμενος οιονεί ξαφνικά και απροσδόκητα. Λέμε, βεβαίως, ότι ο θεσπέσιος Βαπτιστής ονομάστηκε άγγελος όχι λόγω της φύσης του· διότι είχε γεννηθεί από γυναίκα και ήταν άνθρωπος όπως εμείς· αλλά επειδή του ανατέθηκε η διακονία του να διακηρύσσει και να μας αναγγέλλει αυτά. Επομένως, η ονομασία προέρχεται από το έργο και δεν είναι δηλωτική αγγελικής ουσίας.

Λέει λοιπόν ότι θα έρθει στον ναό του, είτε επειδή ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε, σαν σε ναό, στο πανάγιο σώμα από την αγία παρθένο· δηλαδή πιστεύεται ότι ενώθηκε άμεσα και οικονομικά με τον τέλειο άνθρωπο, που αποτελείται, λέω, από ψυχή και σώμα. Είτε ονομάζει απλώς ναό την ιερή και αφιερωμένη σε αυτόν πόλη, προφανώς δηλαδή την Ιερουσαλήμ· δηλαδή ως τύπο που παραπέμπει στην Εκκλησία. Και έκανε τη διακήρυξη της παρουσίας του θαυματουργώντας με πολλούς τρόπους, «κηρύσσοντας το ευαγγέλιο της βασιλείας και θεραπεύοντας κάθε ασθένεια και κάθε αδυναμία στον λαό», όπως έχει γραφτεί. Θα έρθει, λοιπόν, λέει, ο Κύριος που εσείς ζητάτε, λέγοντας από μικροψυχία: «Πού είναι ο Θεός της δικαιοσύνης;» Θα έρθει διδάσκοντας αυτά που είναι ανώτερα από τον νόμο και πέρα από τη σκιά και τους τύπους. Διότι θα είναι ο άγγελος της διαθήκης που είχε από παλιά προαναγγελθεί μέσω της φωνής του Θεού και Πατέρα. Διότι είπε κάπου προς τον ιεροφάντη Μωυσή: «Θα αναστήσω σε αυτούς προφήτη από τους αδελφούς τους όμοιον με εσένα, και θα βάλω τα λόγια μου στο στόμα του, και θα τους μιλήσει σύμφωνα με όλα όσα θα του παραγγείλω». Το ότι δε ο Χριστός ήταν ο άγγελος της καινής διαθήκης, το διασαφηνίζει λέγοντας και ο μακάριος Ησαΐας για αυτόν: «Διότι κάθε στολή που συγκεντρώθηκε με δόλο και κάθε ιμάτιο με αντάλλαγμα θα το αποτίσουν, και θα θελήσουν να είχαν καεί στη φωτιά».

«διότι παιδίον γεννήθηκε σε εμάς, Υιός και δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία είναι πάνω στον ώμο του, και καλείται το όνομά του άγγελος της μεγάλης βουλής», προφανώς δε της βουλής του Θεού και Πατέρα. Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε: «Δεν λαλώ από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω». Διότι ο λόγος του Σωτήρα δεν ήταν ανθρώπινος, αλλά απευθύνθηκε προς εμάς ως προερχόμενος από τον Θεό και Πατέρα μέσω του κατά φύση Υιού. Επειδή είναι ο Λόγος εκείνου που τον γέννησε. Και αυτό επιβεβαιώνεται όταν λέει μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Η καρδιά μου ανέβλυσε λόγο αγαθό». <Ιδού, έρχεται, λέει ο Κύριος Παντοκράτορας, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της εισόδου του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του;> Όμοιο με αυτό και πολύ συγγενικό είναι εκείνο που ειπώθηκε μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα, παρηγορηθείτε εσείς οι ολιγόψυχοι στη διάνοια, δυναμώστε, μη φοβάστε· ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ και ο βραχίονάς του με κυριαρχία». Διότι, υποδεικνύοντάς τον ως κάποιον που οπωσδήποτε θα είναι παρών, ή μάλλον που είναι ήδη παρών, δηλώνει σαφώς ότι και ο καιρός της έλευσής του σε αυτόν τον κόσμο δεν θα αναβληθεί για πολύ. Και ότι η δύναμη της θείας οικονομίας δεν θα είναι ευκαταφρόνητη σε κάποιους, ούτε θα μπορούσε να είναι υποφερτή για τους απειθείς, το διδάσκει λέγοντας: Και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της εισόδου του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του;

Και ότι ο τρόπος της λατρείας θα μεταβληθεί και θα μεταβεί προς το καλύτερο, προς τη νέα, την εν Χριστώ λατρεία, θα γινόταν σαφές από όσα μας γράφει ο Μαλαχίας για τον Θεό: «Και θα καθαρίσει τους γιους του Λευί, και θα τους χωνέψει όπως το χρυσάφι και όπως το ασήμι· και θα προσφέρουν στον Κύριο θυσία με δικαιοσύνη, και η θυσία του Ιούδα και της Ιερουσαλήμ θα αρέσει στον Θεό, όπως ακριβώς τις αρχαίες ημέρες, και όπως τα παλαιά χρόνια». Καταλαβαίνεις, λοιπόν, ότι κάνει λόγο σχεδόν για κάποια αναχάλκευση και ανάπλαση της ιεροσύνης και ταυτόχρονα των θυσιών; ΠΑΛΛ. Καταλαβαίνω. ΚΥΡ. Διότι, το «θα χωνέψει και θα καθαρίσει», που έχει λεχθεί όπως για τον χρυσό και τον χρυσοχόο, άραγε δεν θέλει να μας οδηγήσει σε αυτό το νόημα; ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. ΚΥΡ. Επειδή το ότι επρόκειτο να κατορθώσει νοητώς κάτι τέτοιο ο Λόγος, αφού ενανθρώπησε, μας το βεβαίωσε ο Θεός και Πατέρας λέγοντας: «Ξαφνικά θα έρθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς αναζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε. Ιδού έρχεται, λέγει ο Κύριος ο παντοκράτορας· και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Διότι αυτός εισέρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου, και σαν βότανο των πλυντών».

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΑ ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑΣ, ΛΟΓΟΣ ΔΕΚΑΤΟΣ ΕΚΤΟΣ. Ότι πρέπει να προσφέρουμε πνευματικές θυσίες και δώρα στον Θεό. Αρκούν λοιπόν, όπως νομίζω, τα όσα ειπώθηκαν για την ανάγκη να προχωρούμε γενναία στην εξάλειψη της αμαρτίας και στον καθαρισμό μέσω του Χριστού, ο οποίος μπορεί να αποπλύνει κάθε ρύπο που υπάρχει μέσα μας και να τον διαλύσει με την ενέργεια του Πνεύματος, γνωρίζοντας πώς να μας αναδεικνύει εξαγνισμένους και αγίους. Γι' αυτόν τον λόγο και ο ιερός λόγος προαναγγέλλει μεγαλόφωνα την ενέργεια του Πνεύματος που πρόκειται να έλθει σε εμάς, λέγοντας: «Ιδού, ξαφνικά θα έρθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε.

Ο Κύριος εισάκουσε τη δέηση των προφητών. Ο Πατέρας δεν περιφρόνησε το γένος μας που χανόταν. Απέστειλε τον Υιό Του, τον Κύριο, από τον ουρανό ως ιατρό. Και λέει κάποιος από τους προφήτες: «Ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητάτε, έρχεται, και ξαφνικά θα φτάσει», πού; «στον ναό Του ο Κύριος», εκεί όπου τον λιθοβολήσατε. Έπειτα, ακούγοντάς το αυτό, ένας άλλος από τους προφήτες του λέει: Αναγγέλλοντας τη σωτηρία του Θεού, μιλάς σιγανά; Ευαγγελιζόμενος την παρουσία του Θεού για σωτηρία, μιλάς στα κρυφά; «Ανέβα σε ψηλό βουνό εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών· πες στις πόλεις του Ιούδα.» Τι να πω; «Ιδού ο Θεός μας», ιδού ο Κύριος έρχεται με δύναμη.

Και για αυτές τις δύο παρουσίες λέγει ο προφήτης Μαλαχίας: «και ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητάτε». Ιδού η μία παρουσία. Και πάλι για τη δεύτερη παρουσία λέγει: «Και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς ζητάτε. Ιδού έρχεται Κύριος Παντοκράτορας. Και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της εισόδου του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Διότι αυτός εισέρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου και σαν καθαριστικό βότανο αυτών που πλένουν. Και θα καθίσει για να χωνεύσει και να καθαρίσει». Και αμέσως στη συνέχεια ο ίδιος ο Σωτήρας λέγει: «Και θα σας πλησιάσω για κρίση, και θα γίνω γρήγορος μάρτυρας εναντίον των μάγων και εναντίον των μοιχαλίδων και εναντίον αυτών που ορκίζονται στο όνομά μου με ψέμα», και τα εξής. Γι' αυτό ο Παύλος, προασφαλίζοντάς μας, λέγει: «Αν κάποιος οικοδομεί πάνω σε αυτό το θεμέλιο χρυσό και άργυρο και πολύτιμους λίθους, ξύλα, χόρτο, καλάμια, το έργο του καθενός θα γίνει φανερό· διότι η ημέρα θα το δείξει, επειδή αποκαλύπτεται μέσα σε φωτιά».

Άλλος Προφήτης βοά, λέγοντας: Ιδού, ο Κύριος έρχεται, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του, ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Έτερος δε Προφήτης ανακράζει, λέγοντας: Κύριε, άκουσα το άγγελμά σου και φοβήθηκα, και εισήλθε τρόμος στα οστά μου. Άλλος Προφήτης βοά εκ προσώπου του Κυρίου, λέγοντας: Σε ημέρα εκδικήσεως θα ανταποδώσω, και δεν υπάρχει κανείς που θα ξεφύγει από τα χέρια μου. Περί αυτής της ημέρας ο θεόφατος Δαβίδ έλεγε: Ο Θεός θα έλθει εμφανώς, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει· φωτιά θα καεί ενώπιόν του, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα. Περί αυτής της ημέρας βοά και ο απόστολος Παύλος: Κατά την ημέρα που ο Θεός θα κρίνει τα κρυπτά των ανθρώπων σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου. Και πάλι λέγει: Προσέχετε πώς πορεύεστε· είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού. Βοά δε και ο μακάριος Πέτρος, ο κορυφαίος των Αποστόλων, για την ημέρα εκείνη, λέγοντας: Η ημέρα του Κυρίου έρχεται όπως ο κλέφτης μέσα στη νύχτα, εξαιτίας της οποίας οι ουρανοί φλεγόμενοι θα διαλυθούν, και τα στοιχεία της φύσεως θα λιώσουν καιγόμενα. Και τι να πω για τους Προφήτες και τους Αποστόλους; Ο ίδιος ο Δεσπότης και Κύριός μας προμαρτύρησε για την ημέρα εκείνη, λέγοντας: Προσέχετε μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη, τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες, και έλθει αιφνιδίως σε εσάς η ημέρα εκείνη· διότι σαν παγίδα θα επέλθει σε όλους όσους κατοικούν στο πρόσωπο όλης της γης.

Εκείνη είναι η ημέρα και η ώρα, για την οποία λέει και ο Δαβίδ: γιατί να φοβηθώ σε ημέρα πονηρή; Η ανομία της φτέρνας μου θα με κυκλώσει. Εκείνη την ημέρα καταράστηκε ο Ιώβ, λέγοντας: ας την καταραστεί εκείνος που καταριέται την ημέρα εκείνη, αυτός που πρόκειται να υποτάξει το μέγα κήτος, δηλαδή τον Διάβολο. Για εκείνη την ημέρα και κάποιος άλλος προφήτης βοά: ιδού έρχεται, λέγει ο Κύριος Σαβαώθ, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του, όταν ο Θεός θα έλθει εμφανώς, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει; Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν του, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα. Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και την γη για να κρίνει τον λαό του και κάθε σάρκα σε εκείνο το φοβερό δικαστήριο, όπου δεν υπάρχει μικρός και μεγάλος, δούλος και ελεύθερος, όπου δεν υπάρχει βασιλιάς και υπήκοος, αλλά όλοι ομοίως είναι κατάδικοι, όλοι δέσμιοι, όλοι γυμνοί, απροστάτευτοι, τρέμοντας, κλαίγοντας, ταρασσόμενοι, αγωνιώντας, μεριμνώντας ο καθένας τι να πει ή τι να απολογηθεί στον Δικαστή για τα κακά που έπραξε.

Όλοι λοιπόν, όπως είπα, οι θεοφόροι, με πόνο και δάκρυα κράζουν, προμηνύοντας τη θλίψη εκείνης της ημέρας. Για αυτήν την ημέρα έλεγε ο προφήτης Ησαΐας: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται για να καταστρέψει όλη τη γη και να εξολοθρεύσει τους αμαρτωλούς από αυτήν». Και πάλι ο ίδιος Προφήτης λέει: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται, και ο μισθός του μαζί του, και το έργο του καθενός ενώπιόν του». Άλλος Προφήτης φωνάζει, λέγοντας: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του, ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του;» Έτερος δε Προφήτης ανακράζει, λέγοντας: «Κύριε, άκουσα το άγγελμά σου και φοβήθηκα, και εισήλθε τρόμος στα οστά μου». Άλλος φωνάζει εκ προσώπου του Κυρίου, λέγοντας: «Σε ημέρα εκδικήσεως θα ανταποδώσω, και δεν υπάρχει κανείς που θα γλιτώσει από τα χέρια μου».

Εκείνη είναι η ημέρα και η ώρα, για την οποία λέει ο Δαβίδ: γιατί να φοβάμαι σε ημέρα πονηρή; Εκείνη την ημέρα καταράστηκε ο Ιώβ, λέγοντας: ας την καταραστεί αυτός που καταράστηκε την ημέρα εκείνη, αυτός που πρόκειται να υποτάξει το μέγα κήτος, δηλαδή τον Διάβολο. Για εκείνη την ημέρα και άλλος Προφήτης είπε: ιδού έρχεται, λέγει ο Κύριος· και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του, όταν ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει, και γύρω του θα υπάρχει σφοδρή καταιγίδα; Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Τότε κάθε σάρκα θα παραστεί στο φοβερό εκείνο δικαστήριο, ως κατάδικος· όλοι δέσμιοι, όλοι γυμνοί, τρέμοντας, ταρασσόμενοι, αγωνιώντας, μεριμνώντας για το τι θα πει ο καθένας ή τι θα απολογηθεί στον Βασιλέα των βασιλευόντων, τον Κύριο και Θεό μας.

Και άλλος προφήτης λέει: αυτός που πρόκειται να έρθει, θα έρθει και δεν θα καθυστερήσει. Θα σου απαντήσει και ο προφήτης Μαλαχίας λέγοντας: ιδού, έρχεται, και ποιος θα αντέξει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Θα σε διδάξει επίσης και ο προφήτης Δαβίδ λέγοντας: ο Θεός θα έρθει φανερά και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλείς της γης. Και πάλι: διότι έρχεται για να κρίνει τη γη. Εάν ρωτήσεις τον κορυφαίο Πέτρο, και αυτός θα σου απαντήσει λέγοντας: ο Κύριος δεν καθυστερεί την εκπλήρωση της υπόσχεσής του, όπως νομίζουν μερικοί ότι είναι καθυστέρηση, αλλά δείχνει μακροθυμία, μη θέλοντας να καταστραφεί κανείς, αλλά να φτάσουν όλοι σε μετάνοια. Και πάλι: ότι η ημέρα του Κυρίου θα έρθει όπως ο κλέφτης μέσα στη νύχτα. Ο δε Ιάκωβος πάλι αποκρίνεται λέγοντας: ιδού, ο Κριτής στέκεται μπροστά στις θύρες. Σου λέει επίσης και ο Ιωάννης ο Θεολόγος: για να έχουμε παρρησία και να μην ντροπιαστούμε από αυτόν κατά την παρουσία του.

Επομένως, λοιπόν, και από τότε μέσω του νόμου υπήρχε η κρίση και μέσω των προφητών το έλεος, και από παντού καταρρίπτεται ο απατηλός σου λόγος. 〈Σχόλιο〉 〈κζ'〉. «Ουαί σε σας, διότι οικοδομείτε τα μνημεία των προφητών, και οι πατέρες σας τους σκότωσαν». 〈Έλεγχος〉 〈κζ'〉. Εάν μεριμνά για τους προφήτες, επιπλήττοντας αυτούς που τους σκότωσαν, οι προφήτες δεν του ήταν ξένοι, αλλά δούλοι που προαπεστάλησαν από τον ίδιο, τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, ως προετοιμαστές της ένσαρκης παρουσίας του, οι οποίοι και έδωσαν μαρτυρία για την Καινή Διαθήκη· ο μεν Μωυσής λέγοντας «ο Κύριος ο Θεός θα σας αναστήσει προφήτη από τους αδελφούς σας, όπως εμένα», και πριν από αυτόν ο Ιακώβ λέγοντας «από τον βλαστό, γιε μου Ιούδα, ανέβηκες, έγειρες και κοιμήθηκες· δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα» και λίγο μετά «έως ότου έλθει εκείνος στον οποίο ανήκουν τα αποκείμενα, και αυτός είναι η προσδοκία των εθνών, και σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη», ο δε Ησαΐας «ιδού, η παρθένος θα συλλάβει», ο δε Ιερεμίας «και είναι άνθρωπος, και ποιος θα τον γνωρίσει;», ο Μιχαίας «και εσύ Βηθλεέμ» και μετά από άλλα «από εσένα θα εξέλθει για εμένα ηγούμενος» και τα εξής, ο δε Μαλαχίας «ξαφνικά θα έλθει στον ναό ο Κύριος», ο δε Δαβίδ «είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου» και τα εξής. Και υπάρχουν πολλά να πει κανείς, καθώς και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει «αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι εκείνος έγραψε για εμένα». 〈Σχόλιο〉 〈κη'〉.

Και ο Μαλαχίας λέει: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελόν μου προ του προσώπου σου, και θα επιβλέψει την οδό. Και πάλι: Με απέστειλε για να ευαγγελιστώ τους πτωχούς. Και ο Δαβίδ στον 〈106ο〉 ψαλμό λέει: Απέστειλε τον λόγο του και τους θεράπευσε. 〈ε〉 Ότι θα έλθει — ο Ιακώβ λέει: Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα και ηγούμενος από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνο που απόκειται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών.

Και ο Μαλαχίας λέγει: Εγώ είμαι μεγάλος Βασιλιάς, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ, και το όνομά μου θα είναι επιφανές ανάμεσα στα έθνη. Και ξαφνικά θα έλθει στον ναό του, λέγει ο Κύριος ο Θεός, αυτόν που εσείς επιθυμείτε, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς ζητάτε· ιδού έρχεται, λέγει ο Κύριος.

Και ο Ιακώβ λέει: Δένοντας στην άμπελο τον όνο του. Και ο Μαλαχίας λέει: Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς επιθυμείτε, και ο άγγελος της διαθήκης. 〈λη〉 Ότι τα βρέφη θα προτρέξουν κραυγάζοντας το «ευλογημένος ο ερχόμενος» — ο Δαβίδ στον 〈η〉 ψαλμό λέει: Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων ετοίμασες αίνο. 〈λθ〉 Ότι θα ελέγξει τον λαό — ο Μαλαχίας λέει: Θα έλθω προς εσάς για κρίση και θα είμαι μάρτυρας ταχύς εναντίον των μάγων, εναντίον των μοιχαλίδων και εναντίον εκείνων που ορκίζονται ψευδώς.

Εάν λοιπόν, σε όλο το βιβλίο του Ιησού πουθενά δεν αναφέρεται ότι παρίσταται άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος, ο οποίος φανερώνεται σε όλη τη νομοθεσία που δόθηκε μέσω του Μωυσή· μαρτυρεί εξάλλου σαφώς η Γραφή λέγοντας: «Και ήταν ο Κύριος μαζί με τον Ιησού»· για ποιον άραγε θα μπορούσε να ειπωθεί: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, για να σε οδηγήσει στη γη την οποία σου ετοίμασα;» Φαίνεται λοιπόν ότι διά μέσου αυτών των λόγων δεν υποδηλώνει κανέναν άλλον παρά τον ίδιο τον Ιησού. Διότι αυτός εισήγαγε τον λαό στη γη της επαγγελίας, όπως ακριβώς φανερώνουν και τα λόγια του Θεού προς αυτόν όταν λέει: «Να είσαι ισχυρός και ανδρείος· διότι εσύ θα διαμοιράσεις στον λαό τούτο τη γη, για την οποία ορκίστηκα στους πατέρες σας γι' αυτόν». Επομένως, δίνει εκ των προτέρων εντολή στον λαό λέγοντας: «Πρόσεχέ τον και εισάκουσέ τον· μην τον παρακούσεις». Και δεν πρέπει να απορεί κανείς εάν τον ονόμασε άγγελο, επειδή με αυτή την προσωνυμία αποκαλεί και τον Ιωάννη η προφητεία που λέει: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα κατασκευάσει την οδό μου μπροστά σου». Εάν λοιπόν τα προαναφερθέντα αναφέρονται συνολικά στον Ιησού του Ναυή, δες πώς λέει γι' αυτόν ο Κύριος: «διότι το όνομά μου έχει επικληθεί επάνω του». Και ποιο άραγε άλλο όνομα, παρά το ίδιο το όνομα «Ιησούς»;

Θα έβρισκες δε και στον Μαλαχία να ονομάζεται αυτός άγγελος της διαθήκης, εκεί όπου λέγεται: «Και ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς αναζητείτε, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε».

Περί της Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού ως περί αγγέλου της διαθήκης του Θεού. Περί του Χριστού ως περί ηλίου δικαιοσύνης.

Ψ. Του ιδίου. ΛΑ΄. Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου, και θα επιβλέψει τον δρόμο προ του προσώπου μου, και ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς θέλετε· ιδού, έρχεται, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ. Και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Διότι αυτός εισέρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου και σαν καθαριστικό πλυστών· και θα καθίσει για να χωνεύσει και να καθαρίσει όπως γίνεται με το ασήμι και το χρυσάφι. Τα περί της δευτέρας παρουσίας του Χριστού προφητεύονται και μέσω αυτών, όταν, αφού αποσταλεί από [...] του Θεού και Πατέρα των όλων, ο ίδιος ο Χριστός του Θεού, ο οποίος τώρα ονομάζεται άγγελος της διαθήκης, θα επιβλέψει τον δρόμο προ του προσώπου του Πατρός, δηλαδή θα προετοιμάσει και θα προπαρασκευάσει τις ψυχές των ανθρώπων για τη βασιλεία του Πατρός· όταν, αφού Αυτός κατασκευάσει από λογικούς και έμψυχους λίθους τον πνευματικό ναό, δηλαδή την Εκκλησία, θα έλθει ο ίδιος ο Κύριος και Θεός Λόγος μαζί με τον ίδιο τον άγγελο της διαθήκης στον προαναφερθέντα ναό· έπειτα, σαν να προαναγγέλλει τη δεύτερη παρουσία Του, ο Λόγος λέγει απευθυνόμενος προς τους αμαρτωλούς: Ιδού έρχεται ο Κύριος ο Παντοκράτωρ· και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του;

Και τα εξής· στα οποία πρέπει να δοθεί επιμελής προσοχή, επειδή λέγονται από τον ίδιο τον παντοκράτορα Κύριο σαν να αναφέρονται σε άλλον. Και πρέπει να ρωτηθούν οι προερχόμενοι από την περιτομή (οι Ιουδαίοι), εάν μπορούν να πουν ποιος είναι ο κύριος που υποδηλώνεται εδώ και ο άγγελος της διαθήκης που είναι μαζί του, για τον οποίο ο Κύριος ο παντοκράτορας αναφέρει το: «ιδού, έρχεται» και τα λοιπά. Μέσα από αυτά, σύμφωνα με εμάς, προαναγγέλλεται η δεύτερη παρουσία του Χριστού, ο οποίος, όντας Λόγος του Θεού, όταν έλθει θα εισχωρήσει στην ψυχή του καθενός, κρίνοντας τον καθένα για όσα έπραξε στον βίο του, ξεπλένοντας και χωνεύοντας διά του πυρός σαν τον χρυσό, και καθαρίζοντας το ηγεμονικό μέρος της ψυχής όλων. Ο Πατέρας, λοιπόν, έδωσε όλη την κρίση στον Υιό, σύμφωνα και με τον λόγο που αναφέρεται στους Ψαλμούς: «Θεέ, δώσε το κρίμα σου στον βασιλιά, και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά, για να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη, και τους πτωχούς σου με κρίση»· όπου ως βασιλιάς μεν ονομάζεται η θεότητα και ο ίδιος ο Θεός Λόγος, ενώ ο άνθρωπος τον οποίο προσέλαβε, ως υιός του βασιλιά.

Και στη συνέχεια περί άλλου Κυρίου και Θεού κάπως έτσι ο ίδιος ο Κύριος προσθέτει: «και θα τους ενισχύσω εν Κυρίω τω Θεώ αυτών, και στο όνομά του θα καυχηθούν, λέγει ο Κύριος». Ποιοι άραγε θα ήταν αυτοί που καυχώνται εν Κυρίω...; Του ιδίου. «Και μου έδειξε ο Κύριος τον Ιησού, τον μέγα ιερέα, να στέκεται ενώπιον του αγγέλου του Κυρίου, και ο διάβολος στεκόταν στα δεξιά του για να του εναντιωθεί. Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Να σε επιτιμήσει ο Κύριος, διάβολε, και να σε επιτιμήσει ο Κύριος που εξέλεξε την Ιερουσαλήμ.» Πάλι και εδώ ο Κύριος λέει ότι έτερος Κύριος θα επιτιμήσει τον διάβολο, καθώς δεν επιτιμά ο ίδιος ο Κύριος που συνομιλεί, αλλά κάνει μνεία άλλου Κυρίου. Μέσω αυτών θεωρώ ότι παρουσιάζεται σαφώς η απόδειξη περί των δύο Κυρίων, του Πατρός και Θεού των όλων, και εκείνου που μετά τον Πατέρα έχει αναλάβει την κυριότητα και δεσποτεία επί πάντων των δημιουργημάτων. Του Μαλαχία. «Ιδού, αποστέλλω τον άγγελόν μου, και θα ετοιμάσει την οδό προ του προσώπου μου, και ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος τον οποίο εσείς ζητείτε, και ο άγγελος της διαθήκης τον οποίο εσείς θέλετε· ιδού, έρχεται, λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ. Και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του;» Όμοια είναι και αυτά με τα προηγούμενα. Διότι ο ίδιος ο Κύριος, ο Θεός ο Παντοκράτωρ, λέει ότι θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, ομιλώντας περί ετέρου· υποδηλώνει επομένως τον Θεό Λόγο.

Μετά από αυτό, λοιπόν, τον ονομάζει και «άγγελο της διαθήκης», τον οποίο ο ίδιος ο Παντοκράτωρ Κύριος διδάσκει ότι αποστέλλει προ του προσώπου του, λέγοντας: «Ιδού, εγώ θα αποστείλω τον άγγελόν μου προ του προσώπου μου». Αυτόν ακριβώς, λοιπόν, που αποκάλεσε άγγελο, πάλι στη συνέχεια τον ονομάζει Κύριο, προσθέτοντας «και ξαφνικά θα έρθει ο Κύριος, και ο άγγελος της διαθήκης». Αφού προείπε ότι πρόκειται για έναν και τον αυτόν, προσθέτει: «Ιδού, έρχεται, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του;», υποδηλώνοντας τη δεύτερη και ένδοξη παρουσία του. Εκείνος δε που θεσπίζει όλα αυτά είναι ο Κύριος Παντοκράτωρ, ο Θεός των όλων. 〈〈Του ιδίου.〉〉 «Και σε όσους φοβούνται το όνομά μου θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης, και θα υπάρχει ίαση στις φτερούγες του.» Αυτός που πολλές φορές ονομάστηκε Κύριος και Θεός και άγγελος και αρχιστράτηγος, Χριστός και ιερέας, καθώς και Λόγος και σοφία του Θεού και εικόνα, τώρα ο ίδιος έχει κληθεί «ήλιος της δικαιοσύνης». Γι' αυτόν ακριβώς, λοιπόν, ο Πατέρας που τον γέννησε υπόσχεται ότι θα ανατείλει όχι για όλους, αλλά μόνο για όσους φοβούνται το όνομά του, δίνοντάς τους ως ανταμοιβή για τον φόβο τους προς αυτόν το φως του ήλιου της δικαιοσύνης. Αυτός, λοιπόν, είναι προφανώς ο Θεός Λόγος, ο οποίος είπε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Το οποίο ήταν το φως που φωτίζει «κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο».

Πάντως, για την περιγραφή του μυστηρίου καθίσταται άμεσα διαθέσιμος ο λόγος του μεγάλου Ησαΐα: Παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται στους ώμους του, και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής. Και ακόμη: Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ· διότι ήλθε το φως σου, και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε επάνω σου. Επίσης, παρατίθεται και ο μέγας Δαβίδ: Έλεος και αλήθεια συναντήθηκαν, δικαιοσύνη και ειρήνη φιλήθηκαν· και, Είδαν όλα τα πέρατα της γης τη σωτηρία του Θεού μας. Και υποδεικνύοντάς τον έλεγε: Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και μέσω αυτού θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης. Όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν, θα τον υπηρετήσουν και θα τον προσκυνήσουν· και ότι ο Κύριος έκανε γνωστή τη σωτηρία του στους υιούς του Ισραήλ. Έπειτα, ακολουθεί η σεπτή και αγγελοπρεπής φωνή του σοφού Μαλαχία: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελόν μου, και θα ετοιμάσει την οδό μπροστά από το πρόσωπό σου, και ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε.

Βʹ. Του ιδίου, άλλα περί της ενσάρκου παρουσίας του Κυρίου. «Αυτός είναι ο Θεός μας· κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του. Βρήκε κάθε οδό της γνώσεως και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του, και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του. Και μετά από αυτά εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους.» —«Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει.» Και πάλι: «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών.» Και πάλι: «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς.» «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητείτε, και ο Άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε.» «Χαίρε πάρα πολύ, θυγατέρα της Σιών· κήρυττε, θυγατέρα της Ιερουσαλήμ. Ιδού, ο Βασιλιάς σου έρχεται σε εσένα πράος, επιβιβασμένος πάνω σε υποζύγιο και σε πώλο όνου.» Ποιος άραγε από τους βασιλείς εισήλθε ποτέ στην Ιερουσαλήμ καθισμένος πάνω σε όνο; Και πάλι: «Τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών, διότι εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν δικός του λαός.» Και πάλι: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου εμπρός από εσένα.» Και πάλι: «Θα σταθούν τα πόδια του εκείνη την ημέρα πάνω στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ προς τα ανατολικά.»

Απορία. Για ποιο λόγο ο Μάρκος, αφού άρχισε λέγοντας, «Αρχή του Ευαγγελίου του Ιησού Χριστού», πρόσθεσε, «Καθώς έχει γραφτεί στον προφήτη Ησαΐα: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου», και τα εξής; Διότι αυτά, αν και με μικρή διαφορά στις λέξεις, δεν βρίσκονται στον Ησαΐα, αλλά στον Μαλαχία.

Λύση. Αυτήν την ευαγγελική αρχή, έτσι πρέπει να την αναγιγνώσκουμε κατ' υπερβατόν: Αρχή του Ευαγγελίου του Ιησού Χριστού. Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελόν μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα προετοιμάσει την οδό σου εμπρός σου· όπως είναι γραμμένο στον προφήτη Ησαΐα: Φωνή βοώντος στην έρημο.

Πρώτος ικετεύει ο Δαβίδ: «Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα». Και αφού πέτυχε το αίτημά του, ευαγγελίζεται και λέει: «Έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε». Και επειδή επρόκειτο να φανερωθεί ως παιδί, λέει ο Ησαΐας: «Παιδί γεννήθηκε για εμάς». Και για το ότι έμελλε να τον πάρει η μητέρα του και να φύγει στην Αίγυπτο, (η Γραφή λέει): «Ιδού, ο Κύριος κάθεται επάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έρθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν τα χειροποίητα είδωλα της Αιγύπτου». Ελαφριά νεφέλη εύλογα ονόμασε ο λόγος την Παρθένο, διότι δεν δέχθηκε το βάρος ανθρώπινου σπέρματος. Και για το ότι έμελλε να βαπτιστεί στον Ιορδάνη, λέει ο Ιερεμίας: «Τι θα κάνεις απέναντι στην ορμή του Ιορδάνη;» Και γιατί τα απαριθμούμε ένα προς ένα; Ας φέρουμε λοιπόν όλες μαζί τις προφητείες, συνενώνοντάς τες σε έναν φωστήρα. Σχετικά με την ερμηνεία του Γαβριήλ, λέει: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου μπροστά σου». Και σχετικά με τη συνάντηση του Χριστού και του Βαπτιστή, ο Δαβίδ λέει: «Το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν»· και για τον ασπασμό της Ελισάβετ προς την αγία και αγνή Θεοτόκο: «Η δικαιοσύνη και η ειρήνη φιλήθηκαν». Και πάλι, για τον Ιωάννη και για τον Κύριο λέει: «Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη και η δικαιοσύνη πρόβαλε από τον ουρανό». Και για τους αποστόλους λέει: «Εγώ είπα: Θεοί είστε». Και για την άνωθεν μαρτυρία ο Δαβίδ λέει: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα».

Κάποιος άλλος πάλι, ευαγγελιζόμενος τη βαθύτατη ειρήνη, έλεγε: «Θα συντρίψουν τις μάχαιρές τους σε άροτρα, και τις λόγχες τους σε δρέπανα». Και ο ένας καλεί την Ιερουσαλήμ λέγοντας: «Χαίρε πάρα πολύ, θυγατέρα της Σιών, διότι ιδού, ο βασιλιάς σου έρχεται σε σένα πράος, καθισμένος πάνω σε υποζύγιο και σε νέο πώλο». Ο άλλος δε ανακηρύττει και τη δεύτερη παρουσία του, λέγοντας τα εξής: «Θα έλθει ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητάτε, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Θα σκιρτήσετε σαν μοσχάρια που λύθηκαν από τα δεσμά τους». Και ένας άλλος πάλι, εκπλησσόμενος με αυτά, έλεγε: «Αυτός είναι ο Θεός μας· κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του». Αλλά όμως, ενώ λέγονται αυτά και πολύ περισσότερα, και ενώ θα έπρεπε να φρίττουμε και ούτε καν να νομίζουμε ότι βρισκόμαστε πάνω στη γη, εμείς, σαν να βρισκόμαστε στη μέση της αγοράς, θορυβούμε, προκαλούμε ταραχή και, συζητώντας για πράγματα που δεν μας αφορούν καθόλου, σπαταλούμε όλο τον χρόνο της συνάξεως. Όταν, λοιπόν, και στα μικρά και στα μεγάλα, και στην ακρόαση και στην πράξη, και έξω και μέσα στην εκκλησία είμαστε τόσο ράθυμοι, και, μαζί με όλα αυτά, προσευχόμαστε και εναντίον των εχθρών μας, από πού θα αντλήσουμε ελπίδα σωτηρίας, όταν σε τόσα αμαρτήματα κάνουμε άλλη μια βαριά προσθήκη, ισάξιά τους, προσθέτοντας αυτή την παράνομη προσευχή; Είναι, λοιπόν, ακόμη δίκαιο να απορούμε αν μας συμβεί κάτι απροσδόκητο και λυπηρό, ενώ θα έπρεπε να απορούμε όταν δεν μας συμβαίνει; Διότι το πρώτο αποτελεί φυσική συνέπεια των πραγμάτων, ενώ το δεύτερο ξεπερνά κάθε λογική και προσδοκία.

βʹ. Αφού λοιπόν χαρακτήρισε το ήθος του και από τον τόπο, και από τα ενδύματα, και από τη συρροή του πλήθους, εισάγει στη συνέχεια και τον προφήτη. Διότι, αφού είπε, «Τι εξήλθατε να δείτε; προφήτη; Ναι, σας λέω, και περισσότερο από προφήτη», προσθέτει· «διότι αυτός είναι για τον οποίο έχει γραφεί: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα κατασκευάσει την οδό σου έμπροσθέν σου». Αφού πρώτα έθεσε τη μαρτυρία των Ιουδαίων, τότε εφαρμόζει τη μαρτυρία των προφητών· μάλλον δε, πρώτα παραθέτει την ιουδαϊκή ετυμηγορία, η οποία θα αποτελούσε τη μεγαλύτερη απόδειξη, όταν η μαρτυρία προέρχεται από τους εχθρούς· δεύτερον, τον βίο του ανδρός· τρίτον, τη δική Του κρίση· τέταρτον, τον προφήτη, αποστομώνοντάς τους από παντού. Έπειτα, για να μην πουν: «Και λοιπόν; Αν τότε ήταν τέτοιος, τώρα όμως έχει μεταβληθεί;», ανέφερε και τα μετέπειτα, τα ενδύματα, το δεσμωτήριο, και μαζί με αυτά την προφητεία. Έπειτα, αφού είπε ότι είναι ανώτερος από προφήτη, δείχνει και ως προς τι είναι ανώτερος. Ως προς τι λοιπόν είναι ανώτερος; Ως προς το ότι βρίσκεται κοντά σε Εκείνον που έχει έλθει. Διότι, λέει, «Αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου»· δηλαδή, κοντά σου. Διότι, όπως ακριβώς στην περίπτωση των βασιλέων όσοι ιππεύουν κοντά στο όχημά τους είναι λαμπρότεροι από τους άλλους, έτσι βέβαια και ο Ιωάννης φαίνεται να προπορεύεται κοντά στην ίδια την Παρουσία.

Έπειτα παραθέτει και άλλο τεκμήριο λέγοντας: «Αν θέλετε να το δεχθείτε, αυτός είναι ο Ηλίας που πρόκειται να έλθει». Διότι, λέγει, «θα σας αποστείλω τον Ηλία τον Θεσβίτη, ο οποίος θα επιστρέψει την καρδιά του πατέρα προς τα τέκνα». Αυτός, λοιπόν, είναι ο Ηλίας, λέγει, εάν προσέξετε με ακρίβεια. Διότι, λέγει, «θα αποστείλω τον άγγελό μου προ προσώπου σου». Και ορθώς είπε: «Αν θέλετε να το δεχθείτε», καταδεικνύοντας το αβίαστο. Διότι δεν σας εξαναγκάζω, λέγει.

Διότι ο Ιωάννης δεν έλαβε τη χάρη κατά τη γέννησή του, αλλά, έχοντας δεχθεί τη στολή του αγιασμού από την ίδια τη μητρική κοιλιά, έγινε παράδοξος στρατηγός, καθώς είπε ο άγγελος: Θα πλησθεί με Πνεύμα Άγιο από την κοιλιά της μητέρας του, και αυτός θα προπορευθεί ενώπιόν Του με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία. Ποιος θα προπορευθεί ποιου; Ο Ιωάννης του Δεσπότη Χριστού· γι' αυτό ονομάζεται Πρόδρομος, όπως μπορεί κανείς να ακούσει τον ίδιο τον Ιωάννη να λέει για τον Σωτήρα: Έρχεται πίσω μου ένας άνδρας, ο οποίος υπήρχε πριν από εμένα· πίσω μου, λόγω του χρόνου· πριν από εμένα, λόγω του θρόνου. Και γιατί έλεγε ο Γαβριήλ ότι ο Ιωάννης θα προπορευόταν του βασιλιά Χριστού με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία του Θεσβίτη; Άκουσε με σύνεση: Ηλίας ερμηνεύεται Θεός. Επειδή, λοιπόν, ο Ιωάννης είχε τον Θεό μέσα του, διότι πληρώθηκε από το Άγιο Πνεύμα ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, και το Πνεύμα είναι Θεός· διότι για αυτόν έλεγε ο Κύριος μέσω του προφήτη πριν από πολλά χρόνια: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου μπροστά σου, και πολλούς θα επιστρέψει από την πλάνη στην αλήθεια· γι' αυτόν τον λόγο, με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία ο Ιωάννης προπορεύεται του Κυρίου· επειδή ο Ιωάννης είχε και πολλά κοινά με τον Ηλία. Πράγματι, μόλις το βρέφος γεννιέται, η φωνή επιστρέφει στον πατέρα.

Εισέλθετε, πατήστε, διότι είναι γεμάτο το πατητήρι· ξεχειλίζουν οι στέρνες, διότι επληθύνθηκαν τα κακά τους. Ήχοι αντήχησαν στην κοιλάδα της δίκης· ο ήλιος και η σελήνη θα σκοτεινιάσουν, και τα άστρα δεν θα δώσουν το φως τους· ο δε Κύριος θα ανακράξει από τη Σιών, και από την Ιερουσαλήμ θα εκπέμψει τη φωνή του, και θα σεισθούν ο ουρανός και η γη.» «Δείξτε ευλάβεια και φόβο ενώπιον του Κυρίου, διότι πλησιάζει η ημέρα του Κυρίου. Ο Κύριος ετοίμασε τη θυσία του, αγίασε τους προσκεκλημένους του. Πλησιάζει η μεγάλη ημέρα του Κυρίου, είναι κοντά και έρχεται πάρα πολύ γρήγορα. Η φωνή της ημέρας του Κυρίου έχει οριστεί να είναι πικρή και σκληρή· ημέρα οργής, η ημέρα εκείνη είναι ημέρα θλίψης και στενοχώριας, και αφανισμού· ημέρα σκότους και γνόφου.» «Ιδού, έρχεται, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας· και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Διότι αυτός εισέρχεται σαν φωτιά στο χωνευτήρι, και σαν το καθαριστικό βότανο εκείνων που πλένουν· και θα καθίσει για να χωνεύσει και να καθαρίσει όπως το ασήμι.» «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον Ηλία τον Θεσβίτη, προτού έλθει η ημέρα του Κυρίου η μεγάλη και επιφανής.» «Τώρα εισέλθετε στους βράχους, και κρυφτείτε στη γη από τον φόβο του προσώπου του Κυρίου, και από τη δόξα της ισχύος του, όταν θα εγερθεί για να συντρίψει τη γη.» «Ιδού, έρχεται η αδυσώπητη ημέρα του Κυρίου, με θυμό και οργή, για να καταστήσει όλη την οικουμένη έρημη και να εξολοθρεύσει τους αμαρτωλούς από αυτήν.

Σήμερα η γλώσσα του ιερού Ζαχαρία ελευθερώνεται από τον αγγελικό δεσμό και ανοίγει το στόμα του Θεού και προφητεύει ολοκάθαρα, λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, διότι επισκέφθηκε και λύτρωσε τον λαό του» και τα εξής, και ότι: «Εσύ, παιδί μου, προφήτης του Υψίστου θα ονομαστείς· διότι θα προπορευτείς προ του προσώπου του Κυρίου για να ετοιμάσεις τις οδούς του». Σήμερα δια της προφητείας του Μαλαχία εκπληρώνεται η θεία πρόρρηση που λέει: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα κατασκευάσει την οδό σου εμπρός σου». Και ποιος άραγε από τους ανθρώπους γνώριζε αν ένας τέτοιος άγγελος υφίσταται σωματικά ή ασώματα;