Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 1:20

Τίποτα, επομένως, δεν εμποδίζει το Άγιο Πνεύμα να είναι της ίδιας φύσης με τον Πατέρα και τον Υιό, και ούτε να γεννά ούτε να κτίζει, για να μη διδαχθούμε θεογονία, όπως είπες, ούτε πολυθεΐα. Όσα βεβαίως θέλει ο Πατέρας, τα κτίζει ο Υιός και τα αγιάζει το Πνεύμα. Και αυτό σημαίνει το χωρίο: «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους». Ούτε ο Πατέρας, έχοντας ανάγκη από βοήθεια, κτίζει διά του Υιού, ούτε ο Υιός, χρειαζόμενος βοήθεια, κτίζει διά του Πνεύματος· αλλά για να αποδειχθεί μέσα από τα δημιουργήματα η ταυτότητα του Πατέρα, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Ότι δε το Άγιο Πνεύμα δύναται να κτίζει, αποδείχθηκε από το Κυριακό σώμα, εφόσον ο άγγελος είπε: «Διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της είναι εκ Πνεύματος Αγίου». Μακεδ.

Διότι και οι άγιοι άγγελοι είναι πνεύματα άγια. Μακεδ. Πνεύμα Άγιο εννοεί το ίδιο το Πνεύμα, στο οποίο βαπτιζόμαστε. Ορθ. Επομένως, από αυτό το Πνεύμα λέει ο Γαβριήλ ότι έχει γεννηθεί το Κυριακό σώμα. Διότι δεν επήλθε σε αυτήν κάποιο άλλο, και κάποιο άλλο ενήργησε τη χάρη· αλλά αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα, δηλαδή από εκείνο που επήλθε σε αυτήν. Μακεδ. Και πώς λέει: «Η Σοφία οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο;» Ορθ.

Και όχι μόνο οι αντίπαλοι προβάλλουν τον Λουκά ως μάρτυρα της δικής τους ανοησίας, αλλά επικαλούνται και τον ευαγγελιστή Ματθαίο θεωρώντας ότι δηλώνει τα ίδια και τα υποδεικνύει ακόμη πιο σαφώς. Γι' αυτό, άλλωστε, οι άθεοι παραθέτουν τα δικά του λόγια στα συγγράμματά τους, αναφέροντας αυτά τα οποία έχει καταγραφεί ότι δέχθηκε ο Ιωσήφ σε όραμα, καθώς ο ευαγγελιστής Ματθαίος λέγει: «Εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου στον Ιωσήφ στο όνειρό του, λέγοντας: Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Πνεύμα το Άγιο. Και όταν σηκώθηκε, λέγει, ο Ιωσήφ, παρέλαβε τη Μαριάμ τη γυναίκα του, και πορεύτηκαν στην Αίγυπτο· και δεν τη γνώριζε, έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο». Ομοίως, οι αντίπαλοι επικαλούνται και αυτές τις λέξεις, δογματίζοντας ότι η ένδοξη Παρθένος κυοφόρησε για δεύτερη φορά.

Και ας σε πείσει η φωνή του αρχαγγέλου προς τον Ιωσήφ, τον άνδρα της Μαρίας, που λέει: «Μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της είναι εκ Πνεύματος Αγίου.» Εάν δε επιθυμείς να μάθεις ότι και μερικοί από τους δικούς μας μεγάλους αγίους αποφάνθηκαν ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται μόνο από τον Πατέρα, λάβε ως μάρτυρα για αυτό τον μέγα ήλιο της Εκκλησίας μας, τον Κύριλλο, ή μάλλον όλου του κόσμου· διότι στον λόγο του «Περί Τριάδος» το παρουσιάζει με σαφήνεια κάπως έτσι: Η παναγία, αναφέρει, και σεπτή Τριάδα, η οποία υπάρχει προ πάντων των αιώνων και παντοτινά, είναι άχραντη και αΐδια, ασώματη, ακατάληπτη, απερίληπτη, αλλά που περιλαμβάνει τα πάντα και συγκρατεί το παν, αγαθή, προνοητική, δημιουργός των πάντων, ορατών και αοράτων, απαθής, αναλλοίωτη, άτρεπτη, ακατάληπτη από τον νου των ανθρώπων και των αγγέλων και από την κτιστή φύση· ομοούσια μέσα στον εαυτό της, αλλά ακοινώνητη κατά την ουσία με ολόκληρη την κτίση· η οποία γινώσκεται μόνο από τον εαυτό της και από καμία φύση αυτού του κόσμου ή αυτού που βρίσκεται πάνω από τον κόσμο· μονάδα σε τρεις υποστάσεις, δηλαδή πρόσωπα, και Τριάδα σε μονάδα θεότητας, ήτοι γνωριζόμενη ως μία ουσία.

Και προς τους Κολοσσαείς, προς εκείνους που δεν έχουν τη γνώση του Μονογενούς, έχει ειπωθεί: «Εκείνος που κρατά την κεφαλή», δηλαδή τον Χριστό, «από τον οποίο όλο το σώμα, διαμέσου των αρθρώσεων και των συνδέσμων», και τα εξής· και το, «Από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε». Και ο ίδιος ο Κύριος λέγει: «Διότι από το δικό μου θα λάβει και θα σας το αναγγείλει». Και πάλι λέγει: «Εγώ αντιλήφθηκα ότι εξήλθε δύναμη από εμένα». Και σχετικά με το Πνεύμα: «Εκείνος που σπέρνει στο Πνεύμα, από το Πνεύμα θα θερίσει ζωή αιώνια». Και ο Ιωάννης λέγει: «Από τούτο γνωρίζουμε ότι ο Θεός κατοικεί μέσα μας, από το Πνεύμα του, το οποίο μας έδωσε». Και ο άγγελος λέγει: «Διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της είναι εκ Πνεύματος Αγίου». Ο Κύριος λέγει: «Εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα». Εάν δε το «από τον οποίο» (εξ ου) αποτελεί γνώρισμα εκείνου που προστάζει, δηλαδή του Πατέρα, τότε πού θα τοποθετήσει κανείς το, «Δεν προήλθε ο άνδρας από τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα από τον άνδρα;» Άραγε θα ονομάσουμε τον άνδρα Θεό;

Αλλά ο άγγελος είπε: «Διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα». Ορθ. Πρώτα άκουσε για τη γένεση του ναού, και έπειτα για τη γέννηση. Διότι και εμείς οι άνθρωποι πρώτα γινόμαστε δημιουργικά, και έπειτα κατ' αυτόν τον τρόπο γεννιόμαστε καταχρηστικά· διότι έχει γραφτεί: «Υιούς γέννησα και ύψωσα», προφανώς όχι φυσικά, αλλά καταχρηστικά. Μακεδ. Πώς είπε ο Σολομών: «Η Σοφία οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο»; Ορθ.

Απόκ. Διότι ο άνδρας ήταν πάρα πολύ πιστός και δεν είχε ανάγκη από τέτοιου είδους όραμα. Ερώτ. γ΄. «Μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου.» Γιατί είπε: Μη φοβηθείς; Απόκρ. Για να δείξει ότι εκείνος φοβόταν μήπως προσκρούσει στον Θεό, έχοντας μαζί του μία μοιχαλίδα.

Επειδή όμως ήταν δίκαιος, αξιώθηκε την αποκάλυψη των μυστηρίων. «Ενώ λοιπόν τα σκεπτόταν αυτά, άγγελος Κυρίου του φανερώθηκε σε όνειρο, λέγοντας: Μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαρία τη γυναίκα σου.» Μήτε να βάλεις στο νου σου εκείνο, ότι δηλαδή με άτοπες υποψίες θα συγκαλύψεις το αμάρτημα. Διότι ονομάστηκες δίκαιος· και δεν αρμόζει σε δίκαιο άνδρα να επικαλύπτει τις παρανομίες με τη σιωπή του. «Μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαρία τη γυναίκα σου.» Έδειξε με αυτό ότι δεν αγανακτούσε ούτε την αποστρεφόταν, αλλά τη φοβόταν ως πλήρη Αγίου Πνεύματος. «Διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της είναι εκ Πνεύματος Αγίου.» Και από αυτό καθίσταται φανερό ότι η σύσταση του Κυρίου δεν έγινε σύμφωνα με την κοινή φύση της σάρκας. Διότι το κυοφορούμενο ήταν ευθύς εξαρχής τέλειο ως προς τη σάρκα, χωρίς να διαμορφωθεί με σταδιακές διαπλάσεις, όπως ακριβώς δηλώνουν και τα λόγια. Διότι δεν έχει ειπωθεί, «Αυτό που κυοφορήθηκε», αλλά, «Αυτό που γεννήθηκε». Εφόσον λοιπόν η σάρκα συγκροτήθηκε από αγιοσύνη, ήταν άξια να ενωθεί με τη θεότητα του Μονογενούς. «Θα γεννήσει δε υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού.» Έχουμε παρατηρήσει ότι, σε εκείνους στους οποίους τα ονόματα τίθενται σκόπιμα, το όνομα εμπεριέχει την ένδειξη της υποκείμενης φύσης, όπως συνέβη στον Αβραάμ, και στον Ισαάκ, και στον Ισραήλ. Διότι η προσηγορία καθενός από αυτούς δεν υποδήλωνε τόσο τα εξωτερικά γνωρίσματα του σώματος, όσο το ιδιαίτερο γνώρισμα της αρετής που κατόρθωναν. Για τον λόγο αυτό και τώρα προσαγορεύεται Ιησούς, που σημαίνει «Σωτηρία του λαού».

Διότι το Πνεύμα του Κυρίου έχει γεμίσει την οικουμένη, και αυτό που συγκρατεί τα πάντα έχει γνώση κάθε φωνής. Και ο άγγελος είπε στη Μαρία: Πνεύμα Κυρίου θα επέλθει σε σένα· γι’ αυτό και το γεννώμενο προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα. Το να προέρχεται κάτι από κάποιον σημαίνει ότι προέρχεται από αυτόν είτε δημιουργικά, όπως η φράση «Ένας Θεός ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα»· είτε γεννητικά, σύμφωνα με το «Εγώ εξήλθα από τον Πατέρα»· και το «Από τη γαστέρα σε γέννησα πριν από τον αυγερινό». Όχι βέβαια ότι ο Θεός διαθέτει γαστέρα, αλλά επειδή τα γνήσια και όχι τα νόθα γεννήματα εκ φύσεως γεννιούνται από τη γαστέρα των γεννητόρων τους, ο Θεός ανέφερε για τον Εαυτό Του ότι έχει γαστέρα κατά τη γέννηση, προς εντροπή των ασεβών, προκειμένου αυτοί, κατανοώντας έστω τη δική τους φύση, να μάθουν ότι ο Υιός είναι γνήσιος καρπός του Πατέρα, σαν να προέρχεται από τη δική Του γαστέρα. Επομένως, το να προέρχεται κάτι από κάποιον, σημαίνει ότι προέρχεται από αυτόν είτε δημιουργικά, είτε γεννητικά, είτε φυσικά, όπως η δική μας ενέργεια προέρχεται από εμάς, ή όπως το απαύγασμα του ήλιου προέρχεται από τον ήλιο. Εάν λοιπόν το υπερκόσμιο σώμα του Χριστού προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα, δεν είναι όμως δυνατόν να αποτελεί γέννημά Του, διότι «εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα· και εκείνο που έχει γεννηθεί από το πνεύμα είναι πνεύμα».

Και όταν η Μαρία είπε: «Πώς θα το γνωρίσω αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;», της λέγει ο άγγελος: «Άγιο Πνεύμα θα επέλθει σε σένα, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει». Και πάλι ο ίδιος άγγελος λέγει στον Ιωσήφ: «Μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται εκ Πνεύματος Αγίου». Και πάλι ο ευαγγελιστής, ερμηνεύοντας τα όσα αναφέρονται στον προφήτη, λέγει: «Για να εκπληρωθεί το γεγραμμένο: Ιδού ο Παίς μου ο εκλεκτός, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου· θα θέσω το Πνεύμα μου επάνω του». Και στο Ευαγγέλιο έχει γραφτεί: «Το Πνεύμα πνέει όπου θέλει, και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν γνωρίζεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει».

Και ο άγγελος λέει: «Διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της, είναι εκ Πνεύματος Αγίου». Και ο Κύριος λέει: «Αυτό που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα, είναι Πνεύμα». Αυτό, λοιπόν, έχει κατ' αυτόν τον τρόπο.

Ματθ. 1, 20. «Γυναίκα» την ονόμασε ο άγγελος, για να απαλλάξει την παρθένο από κάθε υποψία σχέσης με άλλο πρόσωπο· διότι, αν την αποκαλεί «γυναίκα του Ιωσήφ», ο οποίος δεν είχε καμία συζυγική σχέση μαζί της, τότε η παρθένος δεν παρέχει λαβή για υποψία ούτε ως προς κανέναν άλλον.

Όταν δε κάποτε ο Ιωσήφ νόμισε ότι η παρθένος που του είχε μνηστευθεί είχε διαφθαρεί, και επειδή ήθελε να την απολύσει κρυφά, «Φάνηκε», λέει, «άγγελος Κυρίου σε όνειρο λέγοντας: Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Πνεύμα το Άγιο. Και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους». Έπειτα, παρέθεσε έναν ιερό λόγο προς βεβαίωση· διότι είπε πάλι τα εξής: «Και όλο αυτό έγινε, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε μέσω του προφήτη, ο οποίος λέει: Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ». Θα βρούμε δε και τον ίδιο τον Εμμανουήλ να στηρίζει την πίστη προς το πρόσωπό του μέσα από όσα είχαν προαναγγελθεί στους προφήτες, και να αξιώνει να αναγνωρίζεται από τα ίδια τα γεγονότα, ώστε, παραβάλλοντας την έκβαση των αποτελεσμάτων με τα όσα είχαν ήδη προειπωθεί, να μην αμφιβάλλουν καθόλου ότι αυτός λοιπόν ήταν εκείνος που είχε προκηρυχθεί μέσω του νόμου και των προφητών. Διότι ήλθαν σε αυτόν κάποιοι από τους μαθητές του Ιωάννη, θέλοντας να μάθουν και λέγοντας: «Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής μάς απέστειλε λέγοντας: Εσύ είσαι ο ερχόμενος ή να περιμένουμε άλλον;»

Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο. «Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα. Θα γεννήσει δε Υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες του.» Εάν ο Υιός διασώζει τον δικό του λαό και συγχωρεί αμαρτίες, ως Κύριος του νόμου και Θεός, ποιος θα κατατάξει ανάμεσα στα κτίσματα εκείνον που βρίσκεται μέσα στα όρια της θεότητας και είναι κατά φύσιν Θεός; Νομίζω δε ότι ο καθένας θα ομολογήσει και θα συμφωνήσει πως μόνο στον Θεό ανήκει το να κατέχει λαό, ως Δεσπότης και βασιλιάς.

Ένας είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός, όνομα θαυμαστό που αναγγέλθηκε εκ των προτέρων έμμεσα από τους προφήτες. Διότι λέει ο προφήτης Ησαΐας: Ιδού, ο Σωτήρας σου έρχεται, έχοντας μαζί του τον μισθό του. Το όνομα Ιησούς, εξάλλου, στους Εβραίους ερμηνεύεται Σωτήρας. Επειδή η προφητική χάρη προέβλεπε τον κυριοκτόνο χαρακτήρα των Ιουδαίων, συγκάλυψε την ονομασία, ώστε να μην τον επιβουλευτούν αμέσως, γνωρίζοντάς το από πριν με σαφήνεια. Και ονομάστηκε Ιησούς όχι από ανθρώπους, αλλά φανερά από άγγελο, ο οποίος δεν ήρθε με δική του εξουσία, αλλά στάλθηκε με τη δύναμη του Θεού και είπε προς τον Ιωσήφ: Μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαρία τη γυναίκα σου, διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα. Θα γεννήσει λοιπόν υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Και εξηγώντας την αιτία της ονομασίας λέει αμέσως: Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους. Σκέψου λοιπόν πώς γίνεται αυτός που δεν έχει γεννηθεί ακόμη να έχει λαό, εκτός και αν υπήρχε και πριν από τη γέννησή του. Και τούτο το αναφέρει ο προφήτης εκ μέρους του: Από την κοιλιά της μητέρας μου κάλεσε το όνομά μου, επειδή ο άγγελος προείπε ότι θα ονομαστεί Ιησούς. Και πάλι, αναφορικά με την επιβουλή του Ηρώδη λέει: Και κάτω από τη σκέπη του χεριού του με έκρυψε.

Αν λοιπόν ο Χριστός πιστεύεται ότι προέρχεται από τον Πατέρα, Θεός από Θεό, και το Πνεύμα από τον Χριστό ή και από τους δύο (όπως λέει ο Χριστός, «το οποίο παρά του Πατρός εκπορεύεται» και «αυτός θα λάβει από το δικό μου»), και ο Χριστός από το Άγιο Πνεύμα («διότι αυτό που συνελήφθη σε αυτήν», λέει η φωνή του αγγέλου, «είναι εκ Πνεύματος Αγίου»), κατανοώ το μυστήριο που με λυτρώνει μέσω της πίστης στην ακοή και μόνο, με την αγάπη προς εκείνον που ήρθε σε εμένα. Διότι ο Θεός γνωρίζει τον εαυτό Του, ο Χριστός κηρύττει τον εαυτό Του, το Άγιο Πνεύμα φανερώνει τον εαυτό Του στους αγίους. Στις δε άγιες Γραφές η Τριάδα κηρύττεται σε εμάς και γίνεται πιστευτή χωρίς περιέργεια και χωρίς φιλονικία, από τα παραγγέλματα της ακοής. Από αυτή την πίστη προέρχεται η σωτηρία της χάριτος, «από την πίστη προέρχεται η δικαιοσύνη χωρίς τα έργα του νόμου»· διότι έχει γραφτεί ότι το Πνεύμα του Χριστού δίδεται σε αυτούς που σώζονται μέσω της ακοής της πίστεως. Αυτή δε η καθολική πίστη φανερώνεται με τις φωνές των κηρύκων, όπως νομίζω εγώ που κατηχούμαι από τις Γραφές: τρία άγια, τρία συνάγια, τρία υπαρκτά, τρία συνύπαρκτα, τρία έμμορφα, τρία σύμμορφα, τρία ενεργά, τρία συνεργά, τρία ενυπόστατα, τρία συνυπόστατα που συνυπάρχουν το ένα με το άλλο. Αυτή ονομάζεται Αγία Τριάδα, τρία όντα, μία συμφωνία, μία θεότητα, της ίδιας ουσίας, της ίδιας θεότητας, της ίδιας υπόστασης, όμοια από όμοιο, που απεργάζεται την ισότητα της χάριτος του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, το δε πώς [γίνεται αυτό] αφήνεται σε αυτούς να το διδάξουν. «

Διότι, μετά την άφεση των αμαρτιών, του δώρισε και την ικανότητα να ανασταίνει νεκρούς, να καθαρίζει λεπρούς, καθώς και δυνάμεις θεραπείας και εκδίωξης δαιμονίων, ώστε όχι μόνο με τον λόγο να πείσει τους ακροατές, αλλά και με το ίδιο το έργο να μπορέσει να κηρύξει το Ευαγγέλιο: σε αυτούς που χάνονται ότι θα σωθούν μέσω της μετανοίας, σε αυτούς που έχουν πέσει ότι θα αναστηθούν, και στους νεκρούς ότι θα ζωογονηθούν. Και ο ίδιος λοιπόν ο Ματθαίος γράφει το Ευαγγέλιο με εβραϊκά γράμματα και κηρύττει, και δεν αρχίζει από την αρχή, αλλά διηγείται τη γενεαλογία ξεκινώντας από τον Αβραάμ: «Ο Αβραάμ», λέει, «εγέννησε τον Ισαάκ, και ο Ισαάκ τον Ιακώβ» και τα εξής μέχρι τον Ιωσήφ και τη Μαρία. Και στην αρχή τοποθετεί τη φράση λέγοντας: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού Δαυίδ», έπειτα λέει «υιού Αβραάμ», και κατόπιν, φτάνοντας στο ίδιο το ζητούμενο, λέει: «Του δε Ιησού Χριστού η γέννηση έγινε ως εξής: Αφού μνηστεύθηκε η μητέρα του, η Μαρία, με τον Ιωσήφ, προτού να συνευρεθούν, βρέθηκε να κυοφορεί εκ Πνεύματος Αγίου. Και ο Ιωσήφ, επειδή ήταν δίκαιος, ζήτησε να την απολύσει κρυφά. Και ιδού, άγγελος Κυρίου του φανερώθηκε σε όνειρο λέγοντας: Μην απολύσεις τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της είναι εκ Πνεύματος Αγίου. Διότι, ιδού, θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους».

Εκείνος δε που αμφιβάλλει για αυτά αγνοεί τα όσα ορίζει ο νόμος, ότι δηλαδή από τη στιγμή που ονομάζεται γυναίκα κάποιου άνδρα, έστω και αν είναι παρθένος και έστω και αν βρίσκεται ακόμη στο πατρικό της σπίτι, μια τέτοια θεωρείται γυναίκα αυτού στον οποίο έχει ονομαστεί· εξαιτίας αυτού ο άγιος άγγελος λέει: «μη φοβηθείς να παραλάβεις τη γυναίκα σου». Και για να μη νομίσει κανείς ότι υπάρχει κάποια πλάνη στα Ευαγγέλια —διότι το μυστήριο είναι εκπληκτικό και η διήγηση υπερβαίνει την ανθρώπινη λογική, και μόνο για τους υιούς του Αγίου Πνεύματος είναι απολύτως ομαλή και πεφωτισμένη—, λέει: «ήταν περίπου τριάντα ετών, και εθεωρείτο υιός του Ιωσήφ, του Ηλί, του Ματθάν», και αναφέρει τη γενεαλογία μέχρι τον Αβραάμ, από όπου άρχισε και ο Ματθαίος, αλλά υπερβαίνει τον Νώε και φθάνει έως τον Αδάμ, ώστε να υποδηλώσει τον πρώτο που πλάστηκε, τον οποίο αναζήτησε Αυτός που προήλθε από το φύραμά του, δηλαδή από την αγία Παρθένο Μαρία. Διότι ήλθε για εκείνον που είχε πλαστεί άλλοτε και για όσους γεννήθηκαν από αυτόν, οι οποίοι επιθυμούν να κληρονομήσουν την αιώνια ζωή· και υπερβαίνοντας τον Αδάμ, προσθέτει «του Θεού». Από αυτό λοιπόν έγινε ολοφάνερο ότι ήταν μεν Υιός του Θεού, αλλά μέσω του σπέρματος του Αδάμ, κατά διαδοχήν, ήλθε εν σαρκί. Αλλά και πάλι δεν έλαβαν φωτισμό οι πεπλανημένοι, και αντιμιλούσαν στον λόγο, πλανώντας τους εαυτούς τους και αγαπώντας το ψεύδος περισσότερο από την αλήθεια. Και έλεγαν ότι, ιδού, τρίτο Ευαγγέλιο είναι το κατά Λουκάν.

«Εάν λοιπόν το Πνεύμα του είναι μέσα μας, εκείνος που τον ανέστησε από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει τα θνητά μας σώματα διά του Πνεύματός του που ενοικεί μέσα μας». Αλλά, νομίζω, και οι δύο κατοικούν μέσα στον δίκαιο, ο Χριστός και το Πνεύμα του. 4. Εάν δε πιστεύεται ότι ο Χριστός προέρχεται από τον Πατέρα, Θεός εκ Θεού, και το Πνεύμα του από τον Χριστό ή και από τους δύο (όπως λέει ο Χριστός, «το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα» και «αυτός θα λάβει από τα δικά μου»), και ο Χριστός από το Άγιο Πνεύμα («διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της», λέει η φωνή του αγγέλου, «προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα»), τότε κατανοώ το μυστήριο που με λυτρώνει, με την πίστη, με την ακοή μόνο, με τη φιλία προς εκείνον που ήλθε σε μένα. Διότι ο Θεός γνωρίζει τον εαυτό του, ο Χριστός κηρύττει τον εαυτό του, και το Άγιο Πνεύμα φανερώνει τον εαυτό του στους αξίους. Στις Άγιες Γραφές η Τριάδα αναγγέλλεται σε εμάς και γίνεται πιστευτή χωρίς περιέργεια, χωρίς φιλονικία, μέσα από τα μηνύματα της ακοής. Από αυτήν δε την πίστη προέρχεται η σωτηρία της χάριτος, δηλαδή «η εκ πίστεως δικαιοσύνη χωρίς τα έργα του νόμου». Διότι είναι γραμμένο ότι «από την ακοή της πίστεως» δίδεται το Πνεύμα του Χριστού σε όσους σώζονται.

Διότι, έστω κι αν αναμενόταν η συζυγική ένωση της Παρθένου με τον Ιωσήφ, πράγμα που δεν ήταν καν ενδεχόμενο λόγω των γηρατειών του, ωστόσο η Γραφή προλαμβάνει, μας το παραθέτει και διασφαλίζει τη διάνοιά μας, δεδομένου ότι η υπόθεση αυτή είναι δυνατή αναφορικά με τον θείο τοκετό, ώστε να μας πείσει ότι δεν επιτρεπόταν πλέον στην Παρθένο να πλησιάσει άνδρα για συζυγική ένωση, όπως ακριβώς και ο άγγελος έπεισε τον Ιωσήφ να εγκαταλείψει την υπόνοια που ο ίδιος είχε σχηματίσει. Διότι παρόμοιο με το προαναφερθέν «πριν συνέλθουν», ως κάτι που αναμενόταν μεν αλλά δεν συνέβη, είναι το «επειδή ήταν δίκαιος και δεν ήθελε να την εκθέσει, θέλησε να την απολύσει κρυφά», ως κάτι φαύλο που θα προέκυπτε από τον δημόσιο διασυρμό της, το οποίο όμως δεν συνέβη· όπως διδάσκει ο άγγελος λέγοντας «μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου», αυτήν που δεν είχε γίνει ακόμη γυναίκα του, «και αν έχεις την υπόνοια σφάλματος, τα πράγματα δεν είναι έτσι όπως νομίζεις», και τα εξής. Διότι αμέσως ακολούθως λέει «επειδή εκείνο που γεννήθηκε μέσα της», σαν να είχε ήδη γεννηθεί, και πάλι το «θα γεννήσει υιό» ως αναφορά στο μέλλον· διότι έτσι ακριβώς είχαν τα πράγματα. Επειδή δε η προαναγγελία έχει πιστοποιηθεί, όπως και το «πριν συνέλθουν», αρκούμαστε στο ότι δεν συνέβη καθόλου. Το «έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο» ερμηνεύεται με την ίδια λογική, λόγω του θαυμαστού της γνώσεως για την Παρθένο, η οποία τιμήθηκε από τον Θεό. 21.

Αν, λοιπόν, είχε ειπωθεί: 〈και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ〉, θα φαινόταν ότι μεταθέτει ολόκληρη την προφητεία σε μελλοντικό χρόνο· και έτσι ο λόγος θα είχε αμφισημία, επειδή ο Σωτήρας μας, που γεννήθηκε από την αγία 〈Παρθένο〉, δεν ονομάστηκε 〈Εμμανουήλ〉, αλλά ‹Ιησούς›, σύμφωνα με τη θεία αποκάλυψη του αγγέλου που είπε στον Ιωσήφ: «Μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα. Θα γεννήσει δε υιό, και θα καλέσεις το 〈όνομά〉 του Ιησού· διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους». Αν λοιπόν ο Σωτήρας και Κύριός μας, που γεννήθηκε από την 〈Παρθένο〉 σύμφωνα με την προφητεία, έλαβε το όνομα «Ιησούς» και όχι 〈Εμμανουήλ〉, πώς θα επαληθευόταν ο χρησμός που έλεγε: 〈και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ〉; Γι' αυτό ακριβώς δεν έχει διατυπωθεί έτσι· διότι δεν επρόκειτο να αποκαλείται με αυτή την προσωνυμία από όλους τους ανθρώπους, αλλά ο προφητικός λόγος περιέχει επακριβώς το 〈και θα καλέσεις〉. Διότι εσύ, ο 〈οίκος του Δαβίδ〉, για τον οποίο θεσπίζονται αυτά, αφού έλαβες το σύνθημα της σωτηρίας κατά τον καιρό της σύγκρουσης με τους εχθρούς, 〈κάλεσέ τον Εμμανουήλ〉 και αναγνώρισέ τον ως τον αίτιο της απελευθέρωσης από τους εχθρούς, αυτόν που πρόκειται μεν κάποτε να γεννηθεί από 〈Παρθένο〉, αλλά που είναι ήδη Θεός και είναι 〈μαζί μας〉, και από τότε ήδη σου χαρίζει τα μεγάλα δώρα προς σωτηρία.

Αυτά μεν λοιπόν έχουν έτσι. Το πώς όμως η παρούσα Γραφή προανήγγειλε τον τρόπο της γεννήσεως του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, θα το μαρτυρήσει περίπου ως εξής ο ευαγγελιστής γράφοντας: «Η γέννηση του Ιησού Χριστού έγινε ως εξής: Αφού η μητέρα του, η Μαρία, μνηστεύθηκε με τον Ιωσήφ, προτού συνευρεθούν, βρέθηκε να κυοφορεί εκ Πνεύματος Αγίου. Ο δε Ιωσήφ, ο άνδρας της, επειδή ήταν δίκαιος και δεν ήθελε να την διαπομπεύσει, σκέφθηκε να την αποπέμψει κρυφά. Ενώ όμως συλλογιζόταν αυτά, ιδού, άγγελος Κυρίου του εμφανίστηκε στο όνειρό του λέγοντας: Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που συνελήφθη μέσα της είναι εκ Πνεύματος Αγίου. Θα γεννήσει δε υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους. Όλο δε αυτό έγινε, για να εκπληρωθεί εκείνο που ειπώθηκε από τον Κύριο διά του προφήτη, ο οποίος λέει: Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεθερμηνευόμενο σημαίνει: Μαζί μας είναι ο Θεός». Έτσι, λοιπόν, για εμάς, η θεία πρόγνωση επιβεβαιώνεται από την έκβαση των πραγμάτων, ειδάλλως η προφητεία δεν θα είχε αποδειχθεί αληθινή.

δ΄. Επειδή, λοιπόν, αφού συνέβη αυτό, ακόμη και αν την είχε αποπέμψει κρυφά, το γεγονός ήταν πολύ σπουδαίο για να παραμείνει κρυφό από τους πολλούς, εύλογα παρουσιάστηκε σε όνειρο ο άγγελος και είπε στον Ιωσήφ: «Ιωσήφ, Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, μην φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα». Και πρόσεξε βέβαια πώς πρώτα τον αποκαλεί υιό του Δαβίδ, παραπέμποντάς τον στον προπάτορα, εξαιτίας εκείνου που αναμενόταν από όλους να προέλθει από το σπέρμα του Δαβίδ. Διότι, για ποιον λόγο δεν τον ονόμασε υιό του Ιακώβ; Επειδή αυτός ήταν ο κατά σάρκα πατέρας του, όπως μαρτυρεί ο ευαγγελιστής: «Ο Ματθάν εγέννησε τον Ιακώβ· ο Ιακώβ εγέννησε τον Ιωσήφ»· τώρα όμως, παραλείποντας την αναφορά στον πατέρα, του υπενθυμίζει τον προπάτορα· υποδηλώνοντας σχεδόν ότι εκείνος που είχε υποσχεθεί ο Θεός στον Δαβίδ, ήταν αυτός ο οποίος, παραδόξως, αν και δεν προερχόταν από αυτόν (τον Ιωσήφ), κυοφορούνταν από την Μαρία εκ Πνεύματος Αγίου. Έπειτα τον προτρέπει να πάρει θάρρος απέναντι στον φόβο που είχε· διότι δεν ήταν τυχαίος ο φόβος του, καθώς αντιλαμβανόταν ότι η Μαρία δεν είχε συλλάβει από άνδρα· και έπειτα του διδάσκει όχι αυτό που αγνοούσε, αλλά την αιτία αυτού που ήδη γνώριζε από πριν· λέει, λοιπόν: «Διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της, είναι εκ Πνεύματος Αγίου». ε΄.

Ή είναι φανερό ότι πρόκειται για την παρθενία, και ότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της ήταν εκ Πνεύματος Αγίου, και ότι συμπληρώθηκαν οι ημέρες για να γεννήσει, και γέννησε, και παρ' όλα αυτά η αφθαρσία διαφυλάχθηκε ταυτόχρονα με τον τοκετό. Έπειτα, πιστεύεις ότι η γέννηση από γυναίκα είναι καθαρή από πάθος, εάν πράγματι το πιστεύεις, ενώ τη θεία και ακήρατη γέννηση από τον Πατέρα δεν την αποδέχεσαι, για να μην αποδώσεις κάποιο πάθος στη γέννηση; Αλλά γνωρίζω σαφώς ότι δεν είναι το πάθος που επιδιώκει να αποφύγει στο δόγμα, το οποίο ούτως ή άλλως δεν διακρίνει καθόλου στη θεία και ακήρατη φύση· απεναντίας, προκειμένου ο δημιουργός πάσης της κτίσεως να θεωρηθεί μέρος της κτίσεως, κατασκευάζει αυτά τα επιχειρήματα προς άρνηση του Μονογενούς Θεού, χρησιμοποιώντας ως σύμμαχό του την προσποιητή ευλάβεια σχετικά με το πάθος.

Εμείς, λοιπόν, αφού διαβάσαμε μόλις λίγο πιο πάνω αυτή τη ρήση, θα αποκαλύψουμε το μέγεθος της ασέβειας του φρονήματός σου και εδώ, καθώς και την απάτη που έχεις σκευωρήσει. Διότι ο μέγας, αποδεικνύοντας ότι το Άγιο Πνεύμα είναι δημιουργός και παραθέτοντας το χωρίο από τα Ευαγγέλια που ειπώθηκε από τον άγγελο προς τον Ιωσήφ κατά τη σύλληψη του Κυρίου, ότι δηλαδή «αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται εκ Πνεύματος Αγίου», έπειτα, κάνοντας διαχωρισμό, ο ίδιος λέει ότι «κάτι που προέρχεται από κάτι προέρχεται από αυτό είτε δημιουργικά, όπως στο ‘ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα’, είτε γεννητικά, κατά το ‘εγώ εξήλθα από τον Πατέρα’ και το ‘εκ γαστρός προ εωσφόρου σε εγέννησα’, είτε προέρχεται από αυτό φυσικά, όπως η ενέργειά μας από εμάς, ή όπως το απαύγασμα του ήλιου από αυτόν. Εάν λοιπόν το υπερκόσμιο σώμα του Χριστού προέρχεται εκ Πνεύματος Αγίου όχι ως γέννημα — ‘διότι το γεγεννημένον εκ του πνεύματος είναι πνεύμα’ — ούτε πάλι προέρχεται από αυτό ως ενέργειά του, επειδή σε μια απλή και ασώματη φύση η ενέργεια επιδέχεται τον ίδιο λόγο με την ουσία».

Και αυτό βέβαια δεν είναι άκαιρο να το πούμε εδώ προς εκείνον που αποκαλεί όλα τα κτιστά πνευματικά, καθώς και την ίδια τη χάρη που εκχέεται από Αυτόν, ότι, μολονότι όλα τα έμβρυα είναι δημιουργήματα του Θεού, μόνο για τη Μητροπάρθενο έχει ειπωθεί ότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της είναι εκ Πνεύματος Αγίου, επειδή η σύλληψη ήταν όντως υπερφυσική. Αλλά ως προς αυτό για το οποίο κάνουμε λόγο τώρα, και ο θείος Παύλος ονομάζει πνευματική τροφή το μάννα και πνευματικό ποτό το νερό από την πέτρα· και την ίδια την πέτρα την ονόμασε πνευματική, υποδεικνύοντας ταυτόχρονα ότι αυτά αποτελούν συμβολικά δείγματα πιο απόρρητων μυστηρίων.

Επειδή όμως το Πνεύμα δεν φανερώθηκε μόνο σαν κάποιο πατρικό δάχτυλο εκείνου που έδειχνε, αλλά και κατήλθε μέχρις εκείνου που υποδεικνυόταν από το πατρικό δάχτυλο, σαν να τον άγγιζε, και όχι μόνο αυτό, αλλά και παρέμεινε πάνω του. Διότι «μαρτύρησε», λέει, «ο Ιωάννης ότι έχω δει το Πνεύμα να κατεβαίνει σαν περιστέρι από τον ουρανό, και έμεινε πάνω του». Και όχι μόνο πάνω του, αλλά και μέσα του (και μάρτυρας πάλι είναι ο ίδιος που λέει, «από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε»), αλλά και πριν από τη φανερή κάθοδο βρισκόταν αόρατα μέσα του. Αυτό μαρτυρείται και από τους ασώματους και ουράνιους αγγέλους, από τον έναν που έλεγε σε αυτήν που τον συνέλαβε εν παρθενία, «ότι Πνεύμα Άγιο θα έρθει πάνω σου», και από τον άλλον που έλεγε στον Ιωσήφ για αυτήν, «ότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα». Επειδή με αυτά δεν κηρύσσεται απλώς μια συνάφεια, αλλά μια υπερφυής αλληλουχία, συνάμα και διηνεκής και παντελής και ασύγχυτη, και αυτός αναδεικνύεται σε εμάς ως ένας Θεός σε θεότητα τρισυπόστατη και παντοδύναμη, όταν και όπως ευδόκησε φανερούμενος από τον εαυτό του, Πατέρας υπερουράνιος, Υιός ομοούσιος, Πνεύμα Άγιο που εκπορεύεται από τον Πατέρα και αναπαύεται στον Υιό, έχοντας ασύγχυτη την ένωση και αμέριστη τη διαίρεση.

Γι' αυτό, ευρισκόμενος σε απορία ο Ιωσήφ, δεν γνώριζε πώς να αποκαλέσει το βρέφος. Να πει ότι προέρχεται από μοιχεία δεν τολμούσε, να εξαπολύσει βλάσφημο λόγο κατά της παρθένου δεν μπορούσε, να το αποκαλέσει δικό του τέκνο δεν το ανεχόταν· διότι γνώριζε καλά ότι αγνοούσε πώς ή από πού γεννήθηκε το βρέφος. Γι' αυτό, ενώ βρισκόταν σε απορία για το γεγονός, του δόθηκε εξ ουρανού θείο μήνυμα διά της φωνής του αγγέλου, που έλεγε: «Μη φοβάσαι, Ιωσήφ· διότι αυτό που γεννιέται από αυτήν προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα». Διότι το Άγιο Πνεύμα επισκίασε την παρθένο. Γιατί όμως γεννιέται από παρθένο και διατηρεί την παρθενία αλώβητη; Επειδή παλαιότερα ο διάβολος εξαπάτησε την Εύα ενώ ήταν παρθένος, γι' αυτόν τον λόγο ο Γαβριήλ ευαγγελίστηκε τη Μαριάμ ενώ ήταν παρθένος.

Και άγγελος Κυρίου εμφανίζεται σε αυτόν σε όνειρο λέγοντάς του: «Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, γιατί ζητάς να αποπέμψεις κρυφά την αμνάδα που από παλιά προαναγγέλθηκε από τους προφήτες; Γιατί ζητάς να αποπέμψεις κρυφά την ασύλητη χώρα που υποδέχθηκε τον ουράνιο καρπό;»

Γιατί επιδιώκεις «να απολύσεις κρυφά» εκείνη που χώρεσε μέσα της αμείωτο το πυρ της θεότητας και η οποία φανερώνει την παράδοξη παρουσία του Θεού στο Σινά; Αλλά «μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα· θα γεννήσει δε υιό και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού».

Με το αυστηρό της βλέμμα καταπλήσσει όσους την αντικρίζουν και, απαρνούμενη το ανθρώπινο γένος, η κόρη έχει μεταμορφωθεί σε κάποια θεία οπτασία και φέρει μιαν άλλη μορφή στην όψη της· και εγώ να μη φοβηθώ να παραλάβω την παρθένο; Εσύ μεσολάβησες στην παρθένο για τον τόκο· έγινες συνήγορος του ορατού θεάματος. Εσύ μετέδωσες στην κόρη μιαν άλλη ομοίωση, έδωσες τον ασπασμό και εκείνη συνέλαβε τον ιλασμό, είπες «Χαίρε» και ο Λόγος έγινε σάρκα μέσα της. Και εσύ, που βρίσκεσαι ανάμεσα στις άνω δυνάμεις και δεν μπορείς να αντικρίσεις κατά πρόσωπο Εκείνον που σε απέστειλε, λες σε εμένα, που διάγω τον υλικό βίο: «Μη φοβηθείς να παραλάβεις την παρθένο;»

Να την απολύσω; Αλλά δεν συμφέρει. Να την ανακρίνω; Αλλά δεν το υπομένω. Να ερευνήσω; Αλλά δεν πρόκειται να το εξιχνιάσω. Να προστρέξω στον νόμο; Αλλά έτσι εναντιώνομαι στον Βασιλιά που ενοικεί μέσα της. Τι είναι αυτό που λες: «μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου»; Ποια δική μου γυναίκα; Αυτήν που δεν έχει υποταχθεί στον ζυγό του ανδρός, αλλά έχει αναδειχθεί ναός του Δεσπότου;

Διότι και στον Ιωσήφ ο άγγελος έλεγε: «Μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα». Όπως λοιπόν και το «Εν», το οποίο αναφέρεται στο Πνεύμα, ο Προφήτης δεν απαξιεί να το αποδώσει και στον Θεό, λέγοντας έτσι: «Εν τω Θεώ θα ποιήσουμε δύναμη». Και ο Παύλος λέει: «Παρακαλώντας, μήπως τυχόν επιτέλους κάποτε ευοδωθώ εν τω θελήματι του Θεού να έλθω προς εσάς». Και για τον Χριστό πάλι θέτει το ίδιο, λέγοντας: «Εν Χριστώ Ιησού». Και γενικά πολλές φορές και διαρκώς θα μπορούσαμε να βρούμε αυτές τις λέξεις να εναλλάσσονται· αυτό όμως δεν θα συνέβαινε, εάν δεν υπέκειτο παντού η ίδια ουσία. Για να μην υποπτευθείς όμως ότι το «όλα έγιναν δι' αυτού» λέγεται τώρα για τα θαύματα (διότι για αυτά μίλησαν οι υπόλοιποι ευαγγελιστές), προσθέτει μετά από αυτά λέγοντας: «Στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος έγινε δι' αυτού»· όχι όμως και το Πνεύμα· διότι αυτό δεν ανήκει στα δημιουργήματα, αλλά σε εκείνα που βρίσκονται πάνω από ολόκληρη την κτίση. Ας παρακολουθήσουμε όμως προς το παρόν τα επόμενα. Διότι, αφού μίλησε ο Ιωάννης για τη δημιουργία, λέγοντας δηλαδή ότι «όλα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει», εισάγει έπειτα και τον λόγο περί της θείας προνοίας, λέγοντας: «Εν αυτώ υπήρχε ζωή». Διότι, για να μην απιστήσει κανείς ως προς το πώς έγιναν δι' αυτού τόσα πολλά και τόσο σπουδαία, πρόσθεσε ότι «Εν αυτώ υπήρχε ζωή».

Από αυτό, λοιπόν, και αυτός επέδειξε πολλή σύνεση· διότι ούτε την κατηγόρησε ούτε την ονείδισε, αλλά επιχείρησε μόνο να την απομακρύνει. Ενώ, λοιπόν, τα πράγματα βρίσκονταν σε αυτή την κατάσταση και όλοι βρίσκονταν σε αμηχανία, εμφανίζεται ο άγγελος λύνοντας όλες τις απορίες. Αξίζει δε να εξετάσουμε, γιατί ο άγγελος δεν του μίλησε πριν από αυτό, πριν δηλαδή ο άνδρας το σκεφτεί, αλλά φθάνει αφού το συλλογίστηκε. Διότι λέγει ότι, όταν αυτός τα συλλογίστηκε αυτά, έρχεται ο άγγελος· αν και στην ίδια την ευαγγελίζεται και πριν ακόμη συλλάβει, γεγονός που και το ίδιο πάλι δημιουργεί άλλη απορία. Διότι, αν ο άγγελος δεν μίλησε, για ποιο λόγο η Παρθένος σιώπησε, αφού είχε ακούσει από τον άγγελο, και μολονότι έβλεπε τον μνηστήρα της να ταράζεται, δεν του έλυσε την απορία; Για ποιο λόγο, λοιπόν, δεν του μίλησε ο άγγελος πριν αυτός ταραχθεί; Διότι είναι αναγκαίο να λύσουμε πρώτα το προηγούμενο ζήτημα.

Επειδή λοιπόν το έργο επρόκειτο να πραγματοποιηθεί, εμφανίζεται πλέον. Και ενώ εκείνος τα συλλογιζόταν αυτά, άγγελος εμφανίζεται στο όνειρο του Ιωσήφ. Βλέπεις την επιείκεια του ανδρός; Όχι μόνο διότι δεν την τιμώρησε, αλλά διότι ούτε το αποκάλυψε σε κανέναν, ούτε καν στην ίδια που βρισκόταν υπό υποψία, αλλά το σκεφτόταν μέσα του, φροντίζοντας να κρύψει την αιτία και από αυτήν ακόμη την Παρθένο. Διότι δεν είπε ότι ήθελε να την εκδιώξει, αλλά να την απολύσει· τόσο πράος και επιεικής ήταν ο άνδρας. Ενώ, λοιπόν, εκείνος τα συλλογιζόταν αυτά, εμφανίζεται στο όνειρό του ο άγγελος.

Και γιατί όχι φανερά, όπως ακριβώς στους ποιμένες, στον Ζαχαρία και στην Παρθένο; Ο άνδρας ήταν εξαιρετικά πιστός και δεν είχε ανάγκη από μια τέτοια εμφάνιση. Διότι η μεν Παρθένος, επειδή δεχόταν ένα πολύ σπουδαίο χαρμόσυνο άγγελμα, ανώτερο και από εκείνο του Ζαχαρία, και μάλιστα πριν από το γεγονός, είχε ανάγκη και από παράδοξη εμφάνιση· οι δε ποιμένες, επειδή ήταν πιο απλοϊκοί στην αντίληψή τους. Αυτός όμως, μετά τη σύλληψη, έχοντας πλέον η ψυχή του καταληφθεί από την πονηρή υποψία, αλλά ούσα έτοιμη να μεταστραφεί προς χρηστές ελπίδες αν εμφανιζόταν κάποιος που θα τον καθοδηγούσε σε αυτό, δέχεται εύκολα την αποκάλυψη. Γι' αυτό λαμβάνει το άγγελμα μετά την υποψία, προκειμένου ακριβώς αυτό να αποτελέσει για τον ίδιο απόδειξη των λεγομένων. Το ότι δηλαδή δεν το είχε αποκαλύψει σε κανέναν, αλλά αυτά που είχε σκεφτεί μέσα στον νου του, αυτά άκουσε να του τα λέει ο άγγελος, του παρείχε αδιαμφισβήτητο σημείο ότι αυτός που του μιλούσε είχε έλθει από τον Θεό· διότι μόνο σε Εκείνον ανήκει το να γνωρίζει τα απόκρυφα της καρδιάς.

Δες, λοιπόν, πόσα επιτυγχάνονται: και η φιλοσοφία του ανδρός αποδεικνύεται, και στην πίστη του συμβάλλει αυτό που ειπώθηκε την κατάλληλη στιγμή, και ο λόγος καθίσταται ανύποπτος, δείχνοντας ότι αισθάνθηκε αυτά που ήταν φυσικό να αισθανθεί ένας άνδρας. ΣΤ΄. Πώς λοιπόν τον βεβαιώνει ο άγγελος; Άκουσε και θαύμασε τη σοφία των λεγομένων. Διότι, αφού ήλθε, λέει: Ιωσήφ, υιέ του Δαυίδ, μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαρία τη γυναίκα σου. Αμέσως του υπενθυμίζει τον Δαυίδ, από τον οποίο επρόκειτο να προέλθει ο Χριστός, και δεν τον αφήνει να ταραχθεί, υπενθυμίζοντάς του, μέσω της προσηγορίας των προγόνων, την επαγγελία που είχε δοθεί προς όλο το γένος. Διότι, για ποιον λόγο τον ονόμασε υιό του Δαυίδ; Μη φοβηθείς. Καίτοι αλλού ο Θεός δεν ενεργεί έτσι, αλλά όταν κάποιος σχεδίαζε για μια γυναίκα κάτι που δεν έπρεπε, απηύθυνε τον λόγο του με μεγαλύτερη επίπληξη και με απειλή· καίτοι η πράξη και εκεί προερχόταν από άγνοια· διότι εκείνος δεν πήρε τη Σάρρα εν γνώσει του· αλλά παρ' όλα αυτά τον επέπληξε. Εδώ όμως ενεργεί πιο ήπια. Διότι ήταν πολύ μεγάλο το μέγεθος της θείας Οικονομίας που συντελούνταν, καθώς και η διαφορά μεταξύ των δύο αυτών ανδρών· γι' αυτό και δεν υπήρχε ανάγκη επιπλήξεως.

Λέγοντας δε το «Μη φοβηθείς», τον φανερώνει να φοβάται μήπως προσβάλει τον Θεό κρατώντας μία μοιχαλίδα, διότι, εάν δεν ίσχυε αυτό, ούτε που θα σκεφτόταν να την αποπέμψει. Μέσα από όλα αυτά, λοιπόν, αποδεικνύει ότι ο άγγελος προέρχεται από τον Θεό, φέρνοντας στο μέσον και εκθέτοντας όλα όσα είχε σκεφτεί και όλα όσα βίωνε μέσα στον νου του. Αναφέροντας δε το όνομά της, δεν σταμάτησε μέχρι εκεί, αλλά πρόσθεσε: «Τη γυναίκα σου», προσφώνηση που δεν θα χρησιμοποιούσε εάν εκείνη είχε διαφθαρεί. Γυναίκα δε εδώ αποκαλεί τη μνηστή· όπως ακριβώς συνηθίζει η Γραφή να ονομάζει γαμπρούς τους μνηστήρες ακόμη και πριν από τον γάμο. Τι σημαίνει δε το: «Να παραλάβεις»;

Να την κρατήσει μέσα στο σπίτι του· διότι στη σκέψη του την είχε ήδη αποπέμψει. Αυτήν που έχεις αποπέμψει, λέει, κράτησέ την, την οποία σου παραδίδει ο Θεός και όχι οι γονείς της· και την παραδίδει όχι για γάμο, αλλά για συγκατοίκηση, και την παραδίδει μέσω της δικής μου φωνής. Όπως ακριβώς αργότερα και ο Χριστός την παρέδωσε στον μαθητή, έτσι και τώρα παραδίδεται στον Ιωσήφ. Έπειτα, κάνοντας υπαινιγμό στο ζήτημα, δεν ανέφερε την πονηρή υποψία, αλλά με τρόπο πιο σεμνό και πρέποντα την αναίρεσε και αυτήν μέσω της αιτίας της κυοφορίας, δείχνοντας ότι για αυτό ακριβώς που φοβόταν και ήθελε να την διώξει, για αυτόν ακριβώς τον λόγο θα ήταν δίκαιο να την παραλάβει και να την κρατήσει μέσα στο σπίτι του, λύνοντας εκ περισσού την αγωνία του. Διότι, λέει, όχι μόνο είναι απαλλαγμένη από παράνομη συνεύρεση, αλλά και κυοφορεί υπερφυσικά. Μην αποβάλεις, λοιπόν, μόνο τον φόβο, αλλά και να χαίρεσαι ακόμη περισσότερο· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της είναι εκ Πνεύματος Αγίου. Είναι παράδοξο αυτό που ειπώθηκε, καθώς ξεπερνά τον ανθρώπινο λογισμό και είναι ανώτερο από τους νόμους της φύσης. Πώς, λοιπόν, θα πιστέψει ο άνθρωπος που δεν έχει πείρα από τέτοιες διηγήσεις; Από τα προηγούμενα, λέει, και από τις αποκαλύψεις. Διότι για αυτόν τον λόγο αποκάλυψε όλα όσα υπήρχαν στη σκέψη του, όσα ένιωσε, όσα φοβήθηκε, όσα σχεδίασε να κάνει, ώστε μέσα από εκείνα να βεβαιωθεί και για τούτο· ή μάλλον, τον πείθει όχι μόνο από τα παρελθόντα, αλλά και από τα μελλοντικά.

Και η Παρθένος είπε: «Εάν αυτά αναζητάς, δεν θα τα βρεις ποτέ· διότι ένας, σταλμένος από Έναν, σε μία μίλησε, ολομόναχος κατ' ιδίαν· κανείς δεν ήταν παρών, επειδή κανείς δεν επρόκειτο να είναι ο πατέρας αυτού που θα γεννιόταν». Επειδή όμως η Παρθένος δεν γινόταν πιστευτή, η Μαρία, κάνοντας άλλες σκέψεις, οδηγήθηκε σε άλλον λογισμό, λέγοντας: «Η κοιλιά μου με προδίδει, το παιδί μου με κατηγορεί σκιρτώντας από αγαλλίαση μέσα στην κοιλιά μου· γιατί λοιπόν να εξοργίζω περισσότερο εναντίον μου τον Ιωσήφ; Θα κλείσω τα χείλη μου με σιωπή και θα έρθω νοερά σε κρίση με τον άγγελο: "Πού βρίσκεσαι τώρα εσύ που φώναξες το «Χαίρε, κεχαριτωμένη»; Σε ποιους τόπους κατοικείς; Πες το, για να έρθω εκεί και να κρεμαστώ από τον λαιμό σου, μέχρι να έρθεις και να διαβεβαιώσεις τον Ιωσήφ, τίνος υιός είναι αυτός που περπατά σκιρτώντας στον κοιτώνα της κοιλιάς μου. Δεν αντέχω τον γέροντα να με κοιτάζει με υποψία και να γογγύζει· και αγνοώ σε ποιον τόπο εσύ χρονοτριβείς· έλα και απολογήσου υπέρ εμού"». Καθώς η Μαρία έλεγε αυτά, τάχιστα ο άγγελος παρουσιάζεται στον Ιωσήφ, και αφού τον διαβεβαίωσε, τον εμπόδισε από το να διώξει την Παρθένο, λέγοντας στον Ιωσήφ: «Μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαρία τη γυναίκα σου· δεν σου ομιλώ για κοινωνία γάμου, αλλά για οικονομία θεϊκών μυστηρίων». «Αλλά εσύ δεν είσαι πατέρας;». «Στη γη μην αναζητάς πατέρα, ούτε στους ουρανούς μητέρα. Η φύση του έχει απαλλαγεί από κάθε ορφάνια· διότι Μόνος από Μόνον κατ' ιδίαν υπάρχει προ των αιώνων. Και τώρα Μόνος από μόνη, όπως Μόνος Εκείνος γνωρίζει».