Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:16

«Ω Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου». Έτερος ερμηνευτής λέει: «Σε παρακαλώ, Κύριε, απάλλαξε την ψυχή μου». Άλλος: «Ω Κύριε, διάσωσε την ψυχή μου». Είδες φιλοσοφημένη ψυχή; Πώς, εγκαταλείποντας όλα τα βιοτικά, ένα μόνο ζητά, το να παραμείνει η ψυχή αβλαβής και να μην πάθει τίποτα από όσα την βλάπτουν; Διότι, όταν αυτή βρίσκεται σε καλή κατάσταση, όλα τα υπόλοιπα θα ακολουθήσουν, όπως ακριβώς, όταν δεν είναι καλά, κανένα όφελος δεν έχουμε από την υπόλοιπη ευημερία. Γι' αυτό, πρέπει να κάνουμε και να λέμε τα πάντα, ώστε αυτή να διασώζεται. Διότι αυτό ακριβώς υπονοεί όταν λέει: «Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις». Επειδή, όπως ακριβώς εκείνο θυσιάζει το υπόλοιπο σώμα του, για να διασώσει το κεφάλι, έτσι και εσύ πρέπει να εγκαταλείπεις όλα τα άλλα υπέρ της σωτηρίας της ψυχής. Διότι ούτε η φτώχεια ούτε η αρρώστια ούτε ακόμη και αυτό που θεωρείται ως το κορύφωμα όλων των δεινών, ο θάνατος, θα μπορέσει να βλάψει αυτόν που περιέπεσε σε αυτά, εφόσον διασώζεται εκείνη· όπως ακριβώς κανένα μεγαλύτερο όφελος δεν θα αποκομίσεις από τη ζωή, εάν η ψυχή έχει χαθεί και καταστραφεί.

Έπειτα, αφού μίλησε έτσι, σαν να μην αρκούσε αυτή η ημερότητα, εννοώ του προβάτου, για να δείξει πώς επιθυμεί τον μαθητή, προσθέτει και κάτι άλλο: «Να είστε ακέραιοι όπως τα περιστέρια»· έχοντας συνδυάσει την πραότητα δύο ζώων ήμερων και με άδολη διάθεση. Τόσο μεγάλη επιείκεια απαιτεί από εμάς, όταν βρισκόμαστε ανάμεσα σε άγριους.

Νίκα τον κακό με το αγαθό, παρακίνησέ τον προς το αγαθό, διάλυσε τον θυμό του με την πραότητα, δείξε του ότι άδικα καταδιώκει τον Χριστό που βρίσκεται μέσα σου, αποδεικνύοντας ότι ο ίδιος δεν είσαι άξιος καταδιώξεως. Αλλά είναι αδιόρθωτος, και δεν αλλάζει με τη δική σου πραότητα. Ενώ δηλαδή και τα θηρία ακόμη μεταβάλλονται και αποκτούν ανθρώπινη ημερότητα, εκείνος έχει γίνει αγριότερος από τα θηρία. Μη φιλονικείς με έναν τέτοιον άνθρωπο, ούτε να αντιπαραθέτεις θυμό στον θυμό· αλλά απόφευγέ τον, όπως ο σοφός κυβερνήτης του πλοίου αποφεύγει τους επικίνδυνους βράχους. Προφυλάξου από αυτόν όπως από την κωφή οχιά που βουλώνει τα αυτιά της, η οποία δεν πρόκειται να εισακούσει τη φωνή αυτού που την γητεύει. Εξαγόρασε τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Να πορεύεσαι με σοφία, γνωρίζοντας ότι είσαι ξένος και πάροικος και παρεπίδημος πάνω στη γη, όπως ακριβώς όλοι οι πατέρες σου. Ως πρόβατο ανάμεσα σε λύκους απεστάλης και εσύ, όπως ακριβώς και οι απόστολοι· μη γίνεσαι λύκος αντί για πρόβατο. Όταν έρχεσαι σε αντιπαράθεση με λύκους, να προφυλάσσεσαι με όση δύναμη διαθέτεις, για να μην χάσεις τον θησαυρό της δικαιοσύνης. Να φυλάγεσαι από εκείνους που διαρπάζουν· όντας φρόνιμος σαν το φίδι, να προφυλάσσεσαι από τις επιβουλές. Εάν όμως σε βλάψει ο λύκος, και αν ακόμη πρόκειται να σε κατασπαράξει, προετοιμάσου να το υπομείνεις, έχοντας στον νου σου τον λόγο: «Γίναμε σαν πρόβατα προορισμένα για σφαγή»· αποβλέποντας στον ίδιο τον Κύριο, ο Οποίος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός στέκεται άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει.

Διότι έχει παραδοθεί ο αμπελώνας, ο λαός του Κυρίου, στους γεωργούς, οι οποίοι απέδωσαν στον Δεσπότη άφθονο και πολύφορο τον καρπό. Διότι σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους. Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη, εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά! Αυτοί, πορευόμενοι σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους, μετέτρεψαν τους λύκους σε πρόβατα· τους Έλληνες που παλαιότερα τους κατεδίωκαν, τους κατέστησαν πρόβατα του Χριστού, και απέκτησαν για τον Κύριο λαό περιούσιο, ζηλωτή των καλών έργων.

Επειδή, λοιπόν, σαν φίδια τυλίγονται και σφίγγουν αυτούς που θέλουν να τους ξεφύγουν, είναι ανάγκη και εμείς, έχοντας την εντολή: «Γίνεσθε φρόνιμοι ως οι όφεις», να μιμηθούμε την πανουργία τους και με ευέλικτους συλλογισμούς να λύνουμε τα τέτοιου είδους περιπλέγματά τους, λέγοντας παρόμοια ότι, ακόμη κι αν ο Μελχισεδέκ είναι Θεός, δεν θα αμαρτήσουμε καθόλου σε αυτό το ζήτημα θεωρώντας και ονομάζοντάς τον άνθρωπο. Διότι έχει γραφτεί ότι: «δεν υπάρχει άλλο όνομα κάτω από τον ουρανό με το οποίο πρέπει να σωθούμε, παρά ο Κύριος Ιησούς Χριστός», «το πλήρωμα εκείνου που τα γεμίζει όλα μέσα σε όλα». Ας ακούσουν τον Απόστολο που παραγγέλλει να μη δεχόμαστε όσους κηρύττουν κάτι διαφορετικό από το Ευαγγέλιο. «Διότι, εάν αυτός που έρχεται κηρύττει άλλον Ιησού τον οποίο δεν κηρύξαμε, ή λαμβάνετε άλλο Πνεύμα το οποίο δεν λάβατε, ή άλλο Ευαγγέλιο το οποίο δεν δεχθήκατε, καλώς θα τον ανεχόσασταν.» Εάν, λοιπόν, αυτός επισφραγίζει τα του Ευαγγελίου, τι πρόκειται να πάθουν στο εξής όσοι εισάγουν κρυφά τις αιρέσεις ή όσοι τους πιστεύουν;

Γίνεται φρόνιμος ως το φίδι και ακέραιος ως το περιστέρι, διατηρώντας σε κάθε περίσταση την πίστη του άθραυστη ως κεφαλή, και αποβάλλοντας σαφώς από τον εαυτό του την πικρία του θυμού κατά το παράδειγμα του περιστεριού, ώστε να μη γνωρίζει να μνησικακεί απέναντι σε αυτούς που τον θλίβουν και επιδιώκουν να τον βλάψουν.

«Ιδού, εγώ σας αποστέλλω», λέει, «ως πρόβατα ανάμεσα σε λύκους», όχι για να σας καταστήσω βορά των λύκων, αλλά για να μετατρέψετε τους λύκους σε πρόβατα· «γίνετε λοιπόν φρόνιμοι σαν τα φίδια», διατηρώντας την κεφαλή σας, τον Χριστό, αλώβητη από κάθε άρνηση, «και ακέραιοι σαν τα περιστέρια», άκακοι και αγαθοί απέναντι σε εκείνους που στρέφονται εναντίον σας, πετώντας σταθερά και άφοβα πάνω από κάθε επίγεια εξουσία και δυναστεία μέσω του θείου κηρύγματος. «Και μην φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή· να φοβάστε μάλλον εκείνον που μπορεί να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα. Δεν πωλούνται δύο στρουθία έναντι ενός ασσαρίου; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατρός σας».

Ιδού οι σωτήρες του κόσμου και ξένοι του κόσμου· Δεν είναι από τον κόσμο αυτόν, λέει, καθώς εγώ δεν είμαι από τον κόσμο αυτόν, και «διατήρησέ τους, Πατέρα, στο όνομά σου». Ιδού τα διακεκριμένα και πειθήνια πρόβατα του παναγίου ποιμένα· «Ιδού», λέει, «εγώ σας αποστέλλω ως πρόβατα ανάμεσα σε λύκους». Και για να παραλείψω τα περισσότερα από τα θεομαρτύρητα αυτά εγκώμια, ιδού οι κατά χάριν αδελφοί του Χριστού και Σωτήρα μας —πηγαίνετε, λέει, και πείτε «στους αδελφούς μου»— τα λιμάνια της σωτηρίας, οι πύργοι της χάριτος, οι λογικοί ουρανοί, τα βροχοφόρα σύννεφα της γλυκύτητας, οι ευαγγελιστές της ειρήνης, οι ταχυδρόμοι ίπποι της χάριτος, οι στύλοι της εκκλησίας, οι κήρυκες της Τριάδος —και τι χρειάζεται να λέμε και να απαριθμούμε πολλά;— οι λύρες του Πνεύματος και οι σάλπιγγες της σωτηρίας και οι κλειδούχοι της βασιλείας ήλθαν σε εμάς σήμερα, «διδάσκοντας και νουθετώντας» μας ομόφωνα να απέχουμε από κάθε κακία και να προσκολλώμαστε σε κάθε αρετή· και πρωτίστως μεν κηρύττουν ομόφωνα το σωτηριώδες μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας και το άκτιστο και ομοφυές της Τριάδος, έπειτα δε διδάσκουν με συμφωνία και σε εμάς όλα όσα «άπτονται της σωτηρίας».

Οι απόστολοι, λοιπόν, χωρίς να σκεφτούν ή να πουν τίποτα από αυτά, αφήνοντας τα πλοία και τα δίχτυα και τους ίδιους τους γονείς τους και οτιδήποτε άλλο γενικά κατείχαν, ακολούθησαν τον Χριστό. Έπειτα, όταν άκουσαν το «ιδού, εγώ σας αποστέλλω σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους· και θα οδηγηθείτε μπροστά σε βασιλιάδες και ηγεμόνες εξαιτίας του ονόματός μου», ούτε τότε δίστασαν, ούτε είπαν ότι «άλλα μας υποσχέθηκες και άλλα μας προστάζεις· μας υποσχέθηκες να ψαρεύουμε ανθρώπους, και τώρα μας αποστέλλεις σαν πρόβατα στους λύκους· και αντί για τιμή, άνεση και ηρεμία, μας εξαποστέλλεις σε ατιμία, κακουχίες, ταραχές και σε τυραννικούς θανάτους». Χωρίς, λοιπόν, να περιεργαστούν καθόλου τίποτα από αυτά ούτε να φέρουν αντιρρήσεις, έσκυψαν τον αυχένα τους σε υπακοή σαν ευγνώμονες δούλοι. Και πόσο πνευματικό πλούτο απέκτησαν από αυτό και πόσης θείας δόξας έγιναν μέτοχοι, ποιος είναι ικανός να το διηγηθεί επάξια;

Πολλή είναι και η άλλη χρήση τέτοιων ονομάτων που έχει διασπαρθεί στα ιεροπρεπή μας λόγια· όπως ακριβώς το λιονταράκι, το οποίο από τη μια «ωρύεται και ζητά τροφή από τον Θεό», και από την άλλη κοιμάται και ξυπνά και συνεγείρει το γένος τόσο από την παλαιά πτώση όσο και από την κυριαρχία του θανάτου· και εωσφόρος, αυτός που από τη μια ανατέλλει το πρωί και καταυγάζει τις καρδιές των πιστών ακόμη περισσότερο με το φως της θεογνωσίας, και από την άλλη αυτός που προσαρμόζεται στο σκοτάδι και τον οποίο η εκούσια μοχθηρία τον απογύμνωσε από τη νοερή και μακάρια λαμπρότητα. Και όφις, αυτός που εξαπάτησε την Εύα, αλλά και αυτός που ο σωτήριος λόγος μας προτρέπει να γίνουμε μιμητές του· διότι λέει: «γίνεσθε φρόνιμοι σαν τα φίδια». Αλλά βέβαια και βασιλιάς, από τη μια αυτός των απάντων του οποίου ολόκληρη η κτίση είναι έργο των δακτύλων του, και από την άλλη το πιο χαλεπό και σκυθρωπό από τα δυσχερή του βίου, το οποίο αν και είναι το πλέον απευκταίο δεν είναι δυνατόν να το αποφύγει κανείς, δηλαδή ο θάνατος. Αστραπή πάλι είναι αυτός που λόγω της έπαρσής του έπεσε από τον ουρανό, αλλά και αυτή με την οποία παρομοιάζεται η δεύτερη φρικτή και σεβάσμια παρουσία του κριτή. Δες επίσης και το ιερό σκοτάδι, με το οποίο περιβάλλεται το θείο σκήνωμα της απόκρυψής του, και το άλλο σκοτάδι, από τη μια το εξώτερο, και από την άλλη εκείνο εξαιτίας του οποίου έχει παρασκευαστεί και ετοιμαστεί και το προηγούμενο.

Ποιος δε θα μας δώσει δύναμη να αντισταθούμε σε λαούς και έθνη, εμείς που είμαστε αγράμματοι και απαίδευτοι, αδύναμοι ψαράδες, όπως πρόσταξες, εσύ, ο μόνος που γνωρίζει τα βάθη των καρδιών; —Τώρα μην ταράζεστε στην καρδιά, ας μη θολώσει το νου σας ο εχθρός· μη σκέπτεστε σαν νήπια, γίνετε φρόνιμοι σαν τα φίδια· διότι για χάρη σας εγώ υψώθηκα σαν φίδι. Μην τρομάζετε τους εαυτούς σας και εγκαταλείψετε το κήρυγμα· δεν θέλω να νικήσω με τη δύναμη, μέσω των αδυνάτων επικρατώ· δεν χαίρομαι με όσους φιλοσοφούν πλατωνικά· διότι τα μωρά του κόσμου αγάπησα εγώ, ο μόνος που γνωρίζει τα βάθη των καρδιών.

Διότι το θέσπισμα του νόμου δεν περιορίζεται μόνο στο γράμμα, αλλά κρύβει και κάτι το οποίο είναι λαμπρότερο από το φαινόμενο και πολυτιμότατο, με ασύγκριτη υπεροχή. Γι' αυτό το μεν γράμμα σκοτώνει εκείνον που ακολουθεί μόνο το γράμμα, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί εκείνον που υπακούει σωστά στο πνεύμα. Και το μεν γράμμα κατά κάποιον τρόπο διαρρηγνύεται σαν κάλυμμα, για να εισδύσει κανείς στο βάθος και να ανασύρει τον κρυμμένο εκεί θησαυρό, κάνοντάς τον ανεξάντλητο πλούτο. Καθαρά μεν ήταν τα πτηνά, τα τρυγόνια και τα περιστέρια, όπως έχει ειπωθεί· όμως τα μεν (τα τρυγόνια) είναι σωφρονέστατα και με τέτοιο τρόπο ασπάζονται τη σωφροσύνη, ώστε αν τύχει να πεθάνει το ταίρι τους, δεν ανέχονται να σμίξουν με άλλο, αλλά ζουν στο εξής μονήρη βίο και σεμνύνονται μάλλον με τη χηρεία παρά δέχονται τη συζυγική συνάφεια με άλλο αρσενικό· τα δε (τα περιστέρια) είναι εντελώς καθαρά από πονηρία και αμέτοχα σε κάθε κακία, γι' αυτό και ο Χριστός τα ονόμασε «ακέραια» λόγω της απλότητας και της απουσίας πονηρίας που τα διακρίνει. Έτσι, ακόμη και όταν τα διώχνει κάποιος, επιστρέφουν αμέσως πάλι σε αυτόν σαν να μην έχουν υποστεί κανένα κακό· πράγμα το οποίο αποτελεί σημείο και τεκμήριο άκρας ακακίας και μεγάλης, ας πούμε, αφελότητας. Και τα μεν τρυγόνια που αγαπούν την αγνότητα είναι μοναχικά και φιλέρημα· ενώ τα περιστέρια που στερούνται πονηρίας είναι κοινωνικά και ήμερα, αλλά και αγαπούν τον άνθρωπο.

Σε καμία περίπτωση· και αυτό το δηλώνει μέσα από τα όσα λέει στη συνέχεια· διότι λέει: «Ιδού, σας αποστέλλω σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους», και πάλι: «Εγώ όμως σας λέω να μην αντισταθείτε στον πονηρό· αλλά σε όποιον σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του και την άλλη· και σε εκείνον που θέλει να δικαστεί μαζί σου και να πάρει τον χιτώνα σου, άφησέ του και το ιμάτιο· και από εκείνον που παίρνει τα δικά σου μην τα απαιτείς πίσω.» Αυτός, λοιπόν, που απέστειλε τους μαθητές του σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους και νομοθέτησε σε αυτούς και μέσω αυτών σε εμάς να στρέφουμε και την άλλη σιαγόνα σε εκείνον που μας χτυπά στη δεξιά, και σε εκείνον που θέλει να δικαστεί και να πάρει τον χιτώνα μας να του αφήνουμε και το ιμάτιο και να μην απαιτούμε την επιστροφή των αγαθών μας από εκείνον που τα παίρνει, πώς ήταν δυνατόν να προστάξει αυτόν που πρόκειται να ποιμάνει τα πρόβατά του να ενδιαφέρεται για την εκδίκηση οποιουδήποτε εντελώς γήινου πράγματος, ή να καταπιάνεται έστω και στο ελάχιστο με βιωτικές μέριμνες, ή να εμπλέκει τα πρόβατα σε τέτοιες φροντίδες και εγχειρήματα, από τα οποία ο ίδιος ο ποιμένας διατάχθηκε πρώτος να απέχει; Σε καμία περίπτωση. Και αυτό το επιβεβαίωσαν οι απόστολοι με τα ίδια τους τα έργα μετά την ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς. Διότι όχι μόνο δεν φρόντισαν καθόλου για τις υλικές ανάγκες τόσο τις δικές τους όσο και εκείνων που μαθήτευαν κοντά τους, αλλά ούτε καν τα χρήματα που προσφέρονταν από εκείνους που πίστευαν στον Κύριό μας Ιησού Χριστό και καταθέτονταν στα πόδια τους δεν δέχτηκαν να τα διαχειριστούν οι ίδιοι και να αναλάβουν την πρόνοια των αδελφών για την τροφή και την ένδυσή τους.

Απολαμβάνουμε από παντού τα αγαθά σου, και έχουμε μπροστά στα μάτια μας ως αναζωπύρωση της μνήμης και το προσκέφαλο, στο οποίο αναπαυόμενοι, όπως οφείλουμε, προσευχόμαστε θερμά για σένα. Τι ακολουθεί; Ότι και την πίστη, όπως μαθαίνω, την φυλάγεις ως κορωνίδα σου, έχοντας κατά την Γραφή τη φρονιμάδα του φιδιού και την ακεραιότητα του περιστεριού. Πόσο αξιέπαινη είναι η θεοσέβειά σου! Γνωρίζεις ότι τίποτα δεν είναι προτιμότερο από τον Θεό, όντως έχεις εκπαιδευτεί στα θεία, αληθινά γνωρίζεις ότι τα ανθρώπινα παρέρχονται. Είθε λοιπόν να σε διαφυλάξει ο Κύριος έως το τέλος ακατάκριτη, αμέτοχη από τη χωρισμένη από τον Θεό κοινωνία των αιρετικών, εσένα που είσαι σε όλα πανεύφημη και πανσύνετη.

Επειδή, όμως, μετά από αυτά επρόκειτο να αναβλαστήσουν αιρέσεις και να διαφθαρούν τα ήθη μας, ευδόκησε να γραφούν τα Ευαγγέλια, ώστε, διδασκόμενοι από αυτά την αλήθεια, να μην παρασυρθούμε από το ψεύδος των αιρέσεων, ούτε να διαφθαρούν εντελώς τα ήθη μας. Μας έδωσε δε τέσσερα Ευαγγέλια, ίσως, διότι από αυτά μαθαίνουμε τις τέσσερις καθολικές αρετές: την ανδρεία, τη φρόνηση, τη δικαιοσύνη και τη σωφροσύνη. Την μεν ανδρεία, όταν λέει ο Κύριος: «Να μη φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή». Τη δε φρόνηση, όταν προτρέπει: «Να γίνεστε φρόνιμοι, όπως τα φίδια». Τη δε δικαιοσύνη, όταν διδάσκει: «Όπως θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι κι εσείς να τους κάνετε παρομοίως». Τη δε σωφροσύνη, όταν αποφαίνεται: «Όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του». Και επιπλέον: Τέσσερα είναι τα Ευαγγέλια, διότι αυτά είναι οι στύλοι του κόσμου. Και επειδή ο κόσμος έχει τέσσερα μέρη, Ανατολή, Δύση, Βορρά και Νότο, έπρεπε και οι στύλοι να είναι τέσσερις.

«Αλήθεια σας λέω, θα είναι πιο υποφερτή η κατάσταση για τη γη των Σοδόμων και των Γομόρρων κατά την ημέρα της κρίσεως, παρά για την πόλη εκείνη.» Ζητά να τινάζουν τη σκόνη, δείχνοντας ότι δεν πήραν τίποτε από εκεί εξαιτίας της απείθειάς τους, ή για να αποτελεί μαρτυρία της μακράς οδοιπορίας την οποία έκαναν χωρίς να τους ωφελήσουν. Πιο υποφερτή λοιπόν θα είναι η κατάσταση για τα Σόδομα παρά για όσους απειθούν, διότι οι Σοδομίτες, αφού τιμωρήθηκαν εδώ, θα τιμωρηθούν πιο ήπια εκεί. «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω ως πρόβατα ανάμεσα σε λύκους.» Τους εξόπλισε με θαύματα, τους έδωσε θάρρος για την τροφή τους, ανοίγοντάς τους τις θύρες των αξίων.

Λέγει τώρα και τα δεινά που πρόκειται να συμβούν, φανερώνοντας την πρόγνωσή του. Τους παρηγορεί όμως, μέσω του «εγώ». Εγώ, λέει, ο κραταιός. Επομένως, να έχετε θάρρος· διότι θα είστε ακατανίκητοι. Τους προετοιμάζει, επίσης, για να υποφέρουν· διότι, όπως είναι αδύνατον να μην υποφέρει ένα πρόβατο που βρίσκεται ανάμεσα σε λύκους, το ίδιο θα συμβεί και σε εσάς ανάμεσα στους Ιουδαίους, αλλά ακόμη κι αν υποφέρετε, να μην οργίζεστε· διότι θέλω να είστε πράοι σαν τα πρόβατα, και με αυτόν τον τρόπο κυρίως να νικάτε. «Γίνετε, λοιπόν, φρόνιμοι όπως τα φίδια, και ακέραιοι όπως τα περιστέρια». Θέλει τους μαθητές να είναι και φρόνιμοι.

Από πού, λοιπόν, εξάγει τα δικά του πρόβατα, παρά από το μέσο των απίστων, όπως ακριβώς και τον τυφλό από το μέσο των Ιουδαίων, ο οποίος και τον άκουσε και τον αναγνώρισε; Και πορεύεται μπροστά από τα πρόβατα, αν και το αντίθετο συμβαίνει με τους κοσμικούς ποιμένες, διότι αυτοί πορεύονται από πίσω. Αλλά εδώ δείχνει ότι θα τους οδηγήσει όλους προς την αλήθεια, επειδή στέλνει και τους μαθητές σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους. Έτσι λοιπόν, είναι καινοφανέστερη η ποιμαντική του Χριστού. «Σε ξένο όμως δεν θα ακολουθήσουν, διότι δεν γνωρίζουν τη φωνή των ξένων.» Και εδώ οπωσδήποτε υπαινίσσεται τον Θευδά και τον Ιούδα, τους οποίους δεν ακολούθησαν τα πρόβατα. Διότι, παρασύρθηκαν μερικοί λίγοι, και αυτοί μετά τον θάνατό τους απομακρύνθηκαν. Τον Χριστό όμως, και όταν ζούσε και κυρίως αφότου πέθανε, όλος ο κόσμος τον ακολούθησε. Υπαινίσσεται επίσης και τον Αντίχριστο. Διότι και αυτός, αφού πλανήσει για λίγο, δεν θα έχει ανθρώπους να τον ακολουθούν μετά τη δική του καταστροφή.