Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:16

Πώς λοιπόν είναι δυνατόν να προσκολληθεί σε Αυτόν που είναι τέτοιος, εκείνος που κυριαρχείται από τα αντίθετα; Ή πώς δεν είναι παράλογο, εκείνος που αγωνίζεται να μην υποταχθεί σε κάποιο από τα πάθη, να θεωρεί ως αρετή το αντίθετό του; Όπως, για παράδειγμα, αποφεύγοντας την ηδονή να κυριεύεται από τη λύπη, και αποφεύγοντας το θράσος και την προπέτεια να ταπεινώνει την ψυχή του με τη δειλία, ή ενώ έχει προσπαθήσει να μείνει αλώβητος από τον θυμό, να καταπτοείται από τον φόβο. Διότι τι διαφέρει, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, να εκπέσει κανείς από την αρετή, ή μάλλον να βρεθεί εκτός του ίδιου του Θεού, ο οποίος είναι η τέλεια αρετή; Καθώς και στις σωματικές ασθένειες, κανείς δεν θα μπορούσε να πει ότι το κακό διαφέρει εάν η καταστροφή προέλθει από υπερβολική στέρηση ή από άμετρο χορτασμό, αφού η αμετρία και στις δύο περιπτώσεις καταλήγει στο ίδιο τέλος. Επομένως, και εκείνος που μεριμνά για τη ζωή και την υγεία της ψυχής του, θα διατηρήσει τον εαυτό του στο μέσο της απάθειας, παραμένοντας αμιγής και αμέτοχος στην εκατέρωθεν της αρετής παρακείμενη αντιθετότητα. Ο λόγος αυτός δεν είναι δικός μου, αλλά της ίδιας της θείας φωνής· διότι μπορεί κανείς να ακούσει καθαρά αυτή την αρχή στη διδασκαλία του Κυρίου, εκεί όπου διδάσκει τους μαθητές Του, οι οποίοι συναναστρέφονται σαν αρνιά ανάμεσα σε λύκους, να μην είναι μόνο περιστέρια, αλλά να έχουν στο ήθος τους και κάτι από το φίδι.

Αυτό σημαίνει το να μην επιδιώκει κανείς στο έπακρο αυτό που θεωρείται αξιέπαινο στους ανθρώπους ως προς την απλότητα, διότι μια τέτοια έξη προσεγγίζει την έσχατη ανοησία· ούτε, πάλι, να θεωρεί την επιτηδειότητα και την πανουργία, οι οποίες επαινούνται από τους πολλούς, ως καθαρή αρετή, αμιγή από τα αντίθετά της· αλλά, από τη φαινομενική αυτή αντίθεση, να διαμορφώνει μία αρμονικά συγκερασμένη κατάσταση ήθους, περικόπτοντας από την πρώτη το ανόητο και από τη δεύτερη την πονηρή σοφία, ώστε και από τα δύο να προκύψει μία ενιαία καλή συμπεριφορά, συγκερασμένη με απλότητα γνώμης και αγχίνοια. «Διότι να γίνεστε», λέει, «φρόνιμοι όπως τα φίδια και ακέραιοι όπως τα περιστέρια».

Έτσι και εμείς θεωρούμε απορριπτέο αυτόν και τους οπαδούς του και δεν θα διστάσουμε να ελέγχουμε την κακοδοξία του, έστω και αν χαίρεται με την τωρινή σύγχυση των πολιτικών πραγμάτων, εκμεταλλευόμενος την περίσταση εναντίον μας σαν κάτι ανέλπιστο· διότι λένε πως και οι λύκοι τέρπονται μέσα στις καταιγίδες. Αλλά εμείς, υπακούοντας σε εκείνες τις δεσποτικές φωνές, με τις οποίες παραγγέλλει στους κήρυκες της αλήθειας να μη φοβούνται, στέλνοντάς τους σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους, δεν θα δειλιάσουμε καθόλου, έστω και αν κινεί εναντίον μας τη μανία κάποιου γυναίου που έχει περιβληθεί κάποια εξουσία, όπως ακριβώς οι ιερείς του αίσχους εξήγειραν την Ιεζάβελ και οι οπαδοί του Θεόφιλου την Ευδοξία. Αλλά εμείς, βλέποντας την έκβαση της βιοτής εκείνων των αγίων, θα μιμηθούμε, συν Θεώ, την υπομονή τους, χαίροντες για την ελπίδα και υπομένοντας τη θλίψη. Ας έλθει λοιπόν ο πειραστής, ας έλθει ο δήμιος, ας καίει το πυρ, ας ακονιστεί το ξίφος, ας οξυνθούν τα νύχια· έστω και αν κάθε βάσανος κινηθεί εναντίον μου, θα το δεχθώ με προθυμία, θα παραμείνω ακλόνητος στην πεποίθησή μου, στηριζόμενος στο ίδιο το Πνεύμα· τόσο περισσότερο θα χαρώ, όσο περισσότερο θα υπομείνω. Διότι έτσι θα αυξήσω περισσότερο για τον εαυτό μου το θειότατο δώρο, το οποίο έχει άρρηκτα συνδεδεμένη μαζί του την αναφαίρετη ευφροσύνη, και θα γίνω περισσότερο χωρητικό σκεύος του Πνεύματος και θα αποκτήσω μέσα μου την υπόσταση των μακάριων ελπίδων, λαμβάνοντας ακόμη πιο φανερά τον αρραβώνα.

Και έτσι, τον χειμώνα της ασέβειας, που προερχόμενος από την πνοή του νοητού βοριά ταλαιπωρούσε τότε την πόλη, τον απομάκρυνε και τον διέλυσε, επανέφερε δε σε εμάς τη νοητή θαλπωρή της ευσέβειας, την οποία δίνει η καλή πνοή εκείνου του νοτιά, ο οποίος πνέει σαν ούριος άνεμος στην πρύμνη εκείνων που επιλέγουν να πλεύσουν προς την ανατολή του ήλιου της δικαιοσύνης. Και στον κήπο των αρετών και των χαρισμάτων, που είναι το μαρτυρικό σώμα, έδωσε την ιδιότητα να αναβλύζει τα μύρα και τα ιάματα, αναδεικνύοντας τόσους κρουνούς, όσες ακριβώς έγιναν και οι διατρήσεις του σώματος από αυτούς που τον λόγχισαν. Διότι τα στόματα των λύκων, ανάμεσα στους οποίους, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, ο Κύριος έστειλε τον οικείο μαθητή Του Δημήτριο, με τα δαγκώματά τους άνοιξαν πηγές, οι οποίες στο μεν ποίμνιο του Χριστού δημιουργούν μεγίστη ευφροσύνη και πολλές ωφέλιμες ευεργεσίες, ενώ πολλούς από τους λύκους, και σιγά-σιγά όλους, τους μεταμορφώνουν σε αρνιά. Και έτσι οι πύλες του Άδη (που είναι τα στόματα εκείνων των τυράννων που βγάζουν τις θανατηφόρες αποφάσεις), παρότι η Εκκλησία του Χριστού παραμένει εκτεθειμένη στα δαγκώματά τους, όχι μόνο δεν υπερισχύουν εναντίον της, αλλά, εκτός από την επουράνια και αιώνια δόξα, εξασφαλίζουν και την επίγεια δόξα σε αυτούς που πάσχουν.

Θέλετε να μάθετε και εκείνο, τι δηλαδή σημαίνει το παράγγελμα που αναγνώστηκε σήμερα στο Ευαγγέλιο του Κυρίου προς αυτούς που αποστέλλονται από τον ίδιο ανάμεσα σε λύκους, «να γίνεστε φρόνιμοι σαν τα φίδια και ακέραιοι σαν τα περιστέρια»; Το φίδι προφυλάσσει τον εαυτό του, αλλά είναι και βλαπτικό για τους άλλους, έχοντας αμυντική και κακοποιό ορμή και δύναμη, ενώ το περιστέρι είναι άκακο και απροστάτευτο.

Τι συμβαίνει, λοιπόν, όταν λέει: «Γίνετε φρόνιμοι σαν τα φίδια και ακέραιοι σαν τα περιστέρια»; Μήπως δεν διαχωρίζει και δεν λαμβάνει το χρήσιμο μέρος της θύραθεν σοφίας, αναμειγνύοντάς το με την απλότητα του Ευαγγελίου, πράγμα που υποστηρίζουμε κι εμείς σε εκείνα τα λόγια, εμείς που τώρα υβριζόμαστε από εσένα γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο; Τι συμβαίνει, πάλι, όταν λέει: «Εγώ θα σας δώσω λόγο και σοφία, στην οποία κανείς δεν θα μπορέσει να αντισταθεί» και «όταν έλθει ο Παράκλητος, εκείνος θα σας διδάξει όλη την αλήθεια»; Άραγε, δεν υποσχέθηκε μια σοφία πιο θεϊκή και ασυγκρίτως ανώτερη από αυτήν που από τη φύση της πάντοτε επιδέχεται αντίλογο, την οποία εσύ ως υπερασπιστής της εξυμνείς;

Επειδή όμως γνώση είναι και η διάγνωση του τι πρέπει να πράξουμε, και αυτήν την έχουμε ανάγκη όταν ενεργούμε, είναι αναγκαίο να την έχει αποκτήσει ο εξομοιωμένος με τον Θεό και τέλειος άνθρωπος. Καθοδηγώντας μας λοιπόν προς αυτή τη γνώση ο Κύριος, έδωσε πάλι εντολή λέγοντας: «Να γίνεστε φρόνιμοι σαν τα φίδια και ακέραιοι σαν τα περιστέρια», εισάγοντας το άκακο του ήθους μαζί με τη σύνεση, και τις φρόνιμες παρθένους αξίωσε του νυμφώνα, εφόσον δεν διαχώρισε τα έργα της αγάπης από την εγκράτεια. Αλλά αυτή η γνώση χωρίς την πράξη σε κανέναν δεν θα ήταν ωφέλιμη. Διότι «αγαθή είναι η σύνεση σε όσους την εφαρμόζουν».

«Και σε υπέμεινα»: Πάνω στον σταυρό ο Χριστός είναι εκτεταμένος για τον άνθρωπο· διότι τα πάντα τα υπέμεινε εκ μέρους του ανθρώπου. «Μνήσθητι»: Διότι, αφού έπλασες τον άνθρωπο, από τότε του υποσχέθηκες ζωή και ετοίμασες για αυτόν τη σωτηρία, την οποία ως αγαθός σπεύσε να επισπεύσεις. «Αμαρτίας νεότητος»: Διότι γνωρίζεις ως Θεός, λέει ο Αδάμ, τι έχω υποστεί. Παραπλανήθηκα άκων, άλλοι είναι εκείνοι που με παγίδευσαν. Γι' αυτό μην μου μνησικακήσεις. «Κατά το έλεός σου»: Διότι ως Θεός διαθέτεις μεγάλα ελέη και σύμφωνα με αυτά (κατ' αυτό) έτσι να με θυμηθείς. «Ένεκα της χρηστότητος»: Για τη χρηστότητα και την ευσπλαχνία σου οικτίρησέ με, επειδή το δικό μου τραύμα (πταίσμα) είναι ασυγχώρητο. «Χρηστός»: Ως Θεός, ως αγαθός, ως συμπαθής. «Διά τούτο»: Επειδή είναι ο μόνος αναμάρτητος έχει τη δύναμη να συγχωρεί τους αμαρτωλούς (τις αμαρτίες) και να τους επιστρέφει στην οδό της μετανοίας. «Οδηγήσει»: Προανήγγειλε τους αποστόλους, στους οποίους ο Κύριος έλεγε: γίνεστε [φρόνιμοι σαν τα φίδια και] ακέραιοι σαν τα περιστέρια. Διότι σε αυτούς υπέδειξε κάθε οδό αλήθειας και δίδαξε τα μυστήρια της θεότητάς του, καθώς επρόκειτο μέσω αυτών να επιστρέψει τα έθνη. «Πάσαι αι οδοί»: Διότι δεν υπάρχει σε αυτές (σε αυτήν) τίποτα το διεστραμμένο, αλλά είναι από παντού ομαλές (λείες) καθώς είναι γεμάτες έλεος. «Τοις εκζητούσιν»: Σε εκείνους που μελετούν τον νόμο του και εκζητούν τις εντολές του.

«Οι δε πράοι»: Οι απόστολοι, προς τους οποίους απευθύνεται ο λόγος: να γίνεστε φρόνιμοι σαν τα φίδια, και ακέραιοι σαν τα περιστέρια, και όσοι τους ακολούθησαν, κληρονομούν τον παράδεισο· διότι αυτή είναι η γη της επαγγελίας. «Και θα κατατρυφήσουν»: Διότι εκεί βρίσκεται η ειρήνη και η τρυφή των δικαίων. «Θα παρατηρήσει»: Ο διάβολος τον Χριστό· διότι τον καιροφυλακτούσε, νομίζοντας ότι είναι ένας απλός άνθρωπος. «Και θα τρίξει τα δόντια»: Διότι ζητούσε να τον μασήσει και να τον καταπιεί, σαν να ήταν ένας από τους ανθρώπους. «Ο δε Κύριος»: Ο Χριστός, βλέποντας την αδυναμία του, τον αποστράφηκε και τον περιφρόνησε. «Διότι προβλέπει»: Διότι ο Χριστός προέβλεπε ως Θεός την ημέρα της καταστροφής του διαβόλου. «Ρομφαία»: Οι δαίμονες που οπλίζουν τους Ιουδαίους κατά του Χριστού. «Τέντωσαν»: Οι Ιουδαίοι που εξαπέλυσαν τις γλώσσες τους εναντίον του Χριστού, σαν τεντωμένο τόξο. «Για να καταβάλουν»: Τον Χριστό, ο οποίος πτώχευσε για εμάς και επέλεξε εκούσια την πενία. «Για να σφάξουν»: Τον Χριστό· διότι αυτός μόνο είναι αληθινά ευθύς στην καρδιά. Εννοεί όμως και τους αποστόλους. «Η ρομφαία»: Η ρομφαία ερμηνεύεται ως δύναμη· και δύναμη του Θεού είναι ο σταυρός. Και ο σταυρός προήλθε από αυτούς, καθώς οι ίδιοι τον κατασκεύασαν. Μέσω αυτού όμως, οι Ιουδαίοι διχοτομήθηκαν στις καρδιές τους. «Και τα τόξα»: Οι γλώσσες τους συντρίφθηκαν, δηλαδή αποκόπηκαν, επειδή κινήθηκαν εναντίον του Θεού.

Εγκώμιο του Ησυχίου, πρεσβυτέρου Ιεροσολύμων, εις τον όσιο μάρτυρα Προκόπιο [τον Πέρση]· και εις την υπακοή του ψαλμού: «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων αυτού», και εις το ρητό του αποστόλου: «Σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό, τα πάντα συνεργούν προς το αγαθό», και εις το αποστολικό: «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω ως πρόβατα εν μέσω λύκων και τα εξής».

Διότι, εάν μεν τους πολιορκεί η θλίψη, βλέποντας τον Χριστό ως χορηγό της χαράς ευφραίνονται· εάν δε τους πιέζει στενοχώρια, αποβλέποντας στον δάσκαλο νιώθουν ευρυχωρία· εάν δε υφίσταται διωγμός, προσδοκώντας τον ουρανό δεν φροντίζουν για τα της γης, αλλά ασφαλίζουν τα πόδια τους ώστε να μην σκοντάψουν· εάν δε επίκειται πείνα, ψηλαφώντας τον άρτο της ζωής χορταίνουν· εάν δε επικρατεί γυμνότητα, ενδύονται το πνεύμα, περιβάλλονται τη χάρη και για τα ενδύματα εύλογα δεν φροντίζουν· εάν δε απειλείται κίνδυνος, γνωρίζουν τον στρατηγό, ξέρουν τον σύμμαχο και δεν ανέχονται, εύλογα, να χαλιναγωγήσουν την παρρησία του λόγου· εάν δε έχει ακονιστεί μάχαιρα, η γλώσσα δεν ανέχεται να σιωπά ακόμη και αν θυσιαστεί· και είναι έτοιμοι για καθετί από αυτά που έρχονται σαν άκακα αρνιά και ακέραια πρόβατα και αμνοί, αποδεχόμενοι με ευχαρίστηση το πρόσταγμα του ποιμένα: «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω σαν πρόβατα εν μέσω λύκων», δηλαδή έχετε θάρρος και πορεύεστε, βιαστείτε γρήγορα, συνάξτε τα έθνη, αυξήστε τα κοπάδια, θορυβήστε τους λύκους, επιδείξτε τη δύναμη του ποιμένα.

Δεν είστε κατώτεροι από τον Μωυσή ούτε δεύτεροι σε σχέση με τον Ιερεμία, ούτε σας εμπιστεύθηκαν χάρη χειρότερη από εκείνη του Ιεζεκιήλ. Μαζί σας είναι εκείνος που έστειλε τον Ηλία. Αυτός θα αποστείλει και εσάς όπως τον καθένα από τους προφήτες. Δείτε, λοιπόν, ποιος ήταν ο Μωυσής και προς ποιους αποστελλόταν, και τι είδους τρόπαιο υψώθηκε και κατορθώθηκε από εκείνον. Γυμνός από όπλα ήταν ο νομοθέτης και αποστελλόταν προς προσωπολήπτες, όμως η ράβδος του γυμνού υποτάσσει και καταβάλλει τα στρατόπεδα των οπλιτών. Εσείς, αντί για πανοπλία, να θωρακιστείτε με την εξής εντολή: «Να γίνεστε, λοιπόν, φρόνιμοι όπως τα φίδια και ακέραιοι όπως τα περιστέρια». Καλό μεν είναι το να είναι κανείς φρόνιμος, θαυμαστό ομοίως το να είναι ακέραιος, αλλά όταν το καθένα ενώνεται με το άλλο αποκτά το επωφελές και το χρήσιμο. Και ούτε η φρόνηση μόνη της ούτε η ακεραιότητα γυμνή μπορεί να δικαιώσει και να διασώσει τον άνθρωπο, και για αυτό τον λόγο πρέπει να αποκτήσετε ταυτόχρονα τη φρονιμάδα των φιδιών και την ακεραιότητα των περιστεριών. Διότι το μεν φίδι είναι φρόνιμο, αλλά δεν είναι ακέραιο, και το θηρίο εύλογα το θεωρείς απορριπτέο ως ιοβόλο. Το περιστέρι είναι μόνο ακέραιο και για τον λόγο αυτό είναι εύκολα ευάλωτο σε επιβουλή από όλους. Εσείς, λοιπόν, αναμείξτε την ακεραιότητα με τη φρόνηση, και να γίνεστε ακέραιοι στα βιωτικά και φρόνιμοι στα πνευματικά.

Εάν αγαπάς μόνο τους καλούς μαθητές, δεν υπάρχει καμία χάρη σε εσένα· μάλλον να υποτάσσεις με πραότητα τους πιο δύστροπους. Δεν θεραπεύεται κάθε τραύμα με το ίδιο έμπλαστρο· τους παροξυσμούς να τους καταπραΰνεις με καταπλάσματα. Να γίνεσαι φρόνιμος όπως το φίδι σε όλα, και πάντοτε ακέραιος όπως το περιστέρι. Γι' αυτό αποτελείσαι από ψυχή και σώμα, είσαι σαρκικός και πνευματικός, για να διορθώνεις εκείνα που είναι φανερά μπροστά σου· ενώ για τα αόρατα, να παρακαλάς να σου φανερωθούν, ώστε να μη σου λείπει τίποτα και να περισσεύεις σε κάθε χάρισμα. Ο καιρός απαιτεί να προσεύχεσαι. Διότι, όπως ο άνεμος βοηθάει τον κυβερνήτη και όπως τα κατάλληλα λιμάνια προσφέρουν σωτηρία στο πλοίο που δέρνεται από τη θύελλα, έτσι συμβαίνει και σε σένα για να επιτύχεις τον Θεό. Να είσαι πνευματικά άγρυπνος ως αθλητής του Θεού, του οποίου το θέλημα είναι η αφθαρσία και η αιώνια ζωή, για την οποία και εσύ έχεις πεισθεί. Σε όλα εγώ και τα δεσμά μου, τα οποία αγάπησες, γίνομαι αντίψυχό σου.

Εάν αγαπάς τους καλούς μαθητές, δεν αξίζεις κάποια ιδιαίτερη χάρη· αντίθετα, να υποτάσσεις με πραότητα τους πιο προβληματικούς. Κάθε τραύμα δεν θεραπεύεται με το ίδιο έμπλαστρο. Να καταπραΰνεις τους παροξυσμούς με εμβροχές. Να είσαι φρόνιμος σαν το φίδι σε όλα, και πάντοτε ακέραιος σαν το περιστέρι. Γι' αυτόν τον λόγο είσαι σαρκικός και πνευματικός, ώστε τα μεν ορατά να τα αντιμετωπίζεις με ηπιότητα, ενώ για τα αόρατα να παρακαλάς να σου φανερωθούν, έτσι ώστε να μην υστερείς σε τίποτα και να πλουτίζεις σε κάθε χάρισμα.

ΡΚΣΤ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΟΜΗΤΑ ΕΡΜΙΝΟ. Σχετικά με το γεγραμμένο: «Φρόνιμοι ως οι όφεις, και ακέραιοι ως αι περιστεραί». Ο Κύριος μας προστάζει να είμαστε φρόνιμοι όπως το φίδι, διαφυλάσσοντας σε κάθε πειρασμό το κεφάλι μας, το οποίο είναι η πίστη μας, φιλομαθέστατε.

175. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΜΑΡΤΙΝΙΑΝΟ. Σχετικά με το γεγραμμένο: «Φρόνιμοι σαν τα φίδια και ακέραιοι σαν τα περιστέρια». Η φρόνηση, όταν αναμειγνύεται με την απλότητα, αποτελεί κάτι το θείο, θα έλεγα μάλιστα την τελειότατη αρετή. Εάν όμως η μία χωριστεί από την άλλη, η μεν πρώτη εκπίπτει στην πονηρία, η δε δεύτερη καταλήγει στη μωρία. Διότι η μεν είναι επιρρεπής στο να κακοποιεί, ενώ η άλλη στο να εξαπατάται.

Και για τον λόγο αυτόν ο θείος χρησμός δεν το παρουσίασε αυτό μέσω μιας μόνο εικόνας· διότι δεν υπάρχει στα άλογα ζώα φρόνηση μαζί με απλότητα, αλλά άλλα μεν επιδιώκουν την πονηρία, άλλα δε την απλότητα· αλλά είπε: «Να γίνεστε φρόνιμοι σαν τα φίδια, και ακέραιοι σαν τα περιστέρια.» Όχι για να μιμηθούμε το ιοβόλο και επιθετικό του φιδιού· διότι κατηγορούνται οι Ιουδαίοι ως φίδια και γεννήματα οχιών· ούτε για το ύπουλο και δόλιο· διότι το παράδειγμα δεν λαμβάνεται κατά πάντα, αλλά εν μέρει, επειδή αλλιώς δεν θα ήταν παράδειγμα, αλλά ταύτιση· αλλά για να απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο, δηλαδή την κακία, όπως το φίδι το παλιό του δέρμα, και την μεν πίστη να την φυλάττουμε όπως εκείνο το κεφάλι του, και για το σώμα λίγο να φροντίζουμε· τα δε άλλα να τα αφήνουμε, και να αναμειγνύουμε σε αυτά την απλότητα του περιστεριού, όχι για να απομιμηθούμε την ανοησία του· διότι ο Εφραίμ κατηγορείται ως ανόητο περιστέρι που δεν έχει καρδιά· αλλά το αθώο και άκακο. Αν δε θέλεις, ο λόγος θα προχωρήσει και μέσα από άλλο παράδειγμα. Λιοντάρι έχει ονομαστεί όχι μόνο ο Χριστός, αλλά και ο δίκαιος και ο διάβολος, αλλά όχι με την ίδια έννοια· διότι, όπως προείπα, το παράδειγμα δεν λαμβάνεται κατά πάντα, αλλά μόνο ως προς εκείνο το μέρος που είναι χρήσιμο στα λεγόμενα, και το υπόλοιπο παραλείπεται.

Τι λέγεις; Με απειλές προσδοκάτε να σταματήσετε το κήρυγμα; Έτσι παντού οι εξουσίες είναι σκληρές και δύστροπες. Τον Διδάσκαλο θανατώσατε, και δεν το σταματήσατε· και τώρα, εάν μας απειλήσετε, προσδοκάτε να μας αποτρέψετε; Τα δεσμά δεν μας έπεισαν να μιλήσουμε υποχωρητικά, και θα μας πείσετε εσείς; Βεβαίως, εμάς που θεωρούμε ένα τίποτα εσάς και τις απειλές σας. «Αν είναι δίκαιο», λέει, «ενώπιον του Θεού να υπακούμε σε εσάς περισσότερο παρά στον Θεό». Εδώ αναφέρουν τον Θεό αντί του Χριστού. Είδες πώς εκπληρώθηκε τώρα αυτό που τους είπε: «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω ως πρόβατα εν μέσω λύκων· μην τους φοβηθείτε».

Διότι στους πολέμους οι όροι της παρατάξεως είναι ίσοι, και το κάθε στρατόπεδο και βάλλει και βάλλεται· τότε όμως δεν συνέβαινε έτσι, αλλά ο μεν ένας πολεμούσε κατέχοντας την εξουσία, ενώ οι άλλοι απλώς δέχονταν την επίθεση, και δεν τους επιτρεπόταν να ανταποδίδουν τα χτυπήματα, ούτε να αμύνονται απέναντι σε αυτούς που τους επιβουλεύονταν· διότι έτσι διέταζε ο στρατηγός της παρατάξεως, λέγοντας: Σας αποστέλλω σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους· να γίνεστε, λοιπόν, φρόνιμοι όπως τα φίδια, και ακέραιοι όπως τα περιστέρια.

Του ιδίου, εγκώμιο στην ίδια αγία μάρτυρα Πελαγία. Η Πελαγία βεβαίως θα χρειαζόταν ένα μεγαλύτερο ακροατήριο· διότι οι αγώνες της κόρης είναι μεγάλοι και άξιοι ενός πολυπληθούς κοινού. Αρκεί όμως, αντί για ολόκληρο τον κόσμο, ο Χριστός, ο οποίος παρίσταται στην πανήγυρη της παρθένου· διότι, όπου είναι παρών ο Χριστός, εκεί βρίσκεται και ολόκληρος ο χορός των αγγέλων. Κάθε μάρτυρας, λοιπόν, που αναδεικνύει το σώμα του πιο ισχυρό από τα ξίφη και τα βασανιστήρια, προκαλεί μεγάλο εξευτελισμό στον διάβολο, νικώντας τον ασώματο διά του σώματος και παλεύοντας με το σίδερο διά της σάρκας. Όταν, όμως, βλέπω και νεαρές κόρες να υπομένουν ωδίνες μέχρι θανάτου υπέρ του Σταυρωθέντος, περιγελώ ακόμη περισσότερο το θράσος του διαβόλου, ο οποίος, αν και επινοεί πάμπολλα μαντεία, δήθεν για να προμηνύει μέσα από αυτά το μέλλον, δεν κατάφερε να μαντέψει τον δικό του σημερινό εξευτελισμό, ο οποίος είναι άξιος άφθονου γέλιου. Διότι, τι πιο γελοίο θα μπορούσε να βρει κανείς από τη χλεύη που υπέμεινε σήμερα ο διάβολος; Έχοντας δηλαδή την παρθένο στα δίχτυα του, απέτυχε στο κυνήγι, και, ενώ έπιασε την κόρη, δεν την κράτησε τελικά, σαν να είχε αρπάξει τη σκιά της και όχι την ίδια. Διότι η κόρη, έχοντας συνδυάσει την ακεραιότητα της περιστεράς με τη φρόνηση του όφεως, συνελήφθη μεν ως ακέραιη περιστερά, αλλά ξέφυγε ως φρόνιμος όφις. Όταν συνελήφθη, δεν απελπίστηκε για τη νίκη, ούτε η σύνεσή της αιχμαλωτίστηκε μαζί με τη σάρκα της· αντίθετα, σκαρφιζόταν ένα τέχνασμα ικανό να καταπλήξει και να ανατρέψει το θράσος εκείνων που τη συνέλαβαν. Τι συνέβη λοιπόν;

Ρίχτηκε ο άγιος στον λάκκο, και φίμωσε τους λέοντες. Περιήλθαν οι αλιείς την οικουμένη, παραλαμβάνοντάς την ασθενή, και την επανέφεραν στην υγεία· παραλαμβάνοντάς την σε κατάσταση ταραχής, την καθοδήγησαν προς την ευταξία, χωρίς να κινούν δόρατα, χωρίς να ρίχνουν με τόξα, χωρίς να εξαπολύουν βέλη, χωρίς να διαθέτουν χρηματική περιουσία, ούτε ρητορική δεινότητα· αλλά ήταν γυμνοί από ιμάτια και ενδεδυμένοι τον Χριστό· πένητες και πλούσιοι, στερημένοι από χρήματα, αλλά κατέχοντας τη βασιλεία· μόνοι και όχι μόνοι, μόνοι από ανθρώπους, έχοντας όμως τον δικό τους Δεσπότη. «Διότι εγώ», λέγει, «είμαι μαζί σας έως τη συντέλεια του αιώνος». Περιήλθαν ολόκληρη την οικουμένη τα πρόβατα ανάμεσα στους λύκους. Ποιος είδε; Ποιος άκουσε; Λέγει: «Σας αποστέλλω σαν πρόβατα εν μέσω λύκων».

Ποιος ποιμένας στέλνει πρόβατα ανάμεσα σε λύκους; Αλλά όταν ο ποιμένας δει τον λύκο, συγκεντρώνει τα πρόβατα· ο Χριστός όμως έκανε το αντίθετο· απέστειλε τα πρόβατα στους λύκους, και τα πρόβατα δεν έγιναν βορά των θηρίων, αλλά οι λύκοι μεταβλήθηκαν στην ημερότητα των προβάτων. Και για να μην πουν εκείνοι: «Είμαστε πρόβατα και μας στέλνεις ως τροφή στους λύκους και ως γεύμα στα θηρία», με μία λέξη αφαίρεσε αυτήν τους τη σκέψη. Δεν είπε: «Πηγαίνετε»· διότι δεν τους έστελνε με τη δική τους δύναμη· αλλά: «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω». Αδύναμοι είστε εσείς· αλλά δυνατός είναι εκείνος που σας αποστέλλει. Ποιος είσαι εσύ; Εγώ είμαι αυτός που στερέωσε τον ουρανό, αυτός που θεμελίωσε τη γη, αυτός που χώρισε τη θάλασσα, αυτός που κάρφωσε στον σταυρό το εναντίον σας χειρόγραφο, αυτός που ανέτρεψε τον παλαιό νόμο, αυτός που σας επανέφερε στην αρχαία πατρίδα, αυτός που παραλύει τα ισχυρά και ενδυναμώνει τα παραλυμένα.

Τι είναι ισχυρότερο από τη θάλασσα; Κι όμως, η λιγοστή άμμος συγκρατεί εκείνη την αφόρητη ορμή της. Ιδού, εγώ σας αποστέλλω ως πρόβατα εν μέσω λύκων. Τα θηρία γίνονται τείχος για τα πρόβατα, ώστε ούτε καν με τη φυγή να μην μπορούν να εξασφαλίσουν τη σωτηρία τους. Ω, η δύναμη του Αποστείλαντος! Στη μέση τα πρόβατα, και ολόγυρα οι λύκοι· αλλά μεταβλήθηκαν, και έγιναν πρόβατα.

Διότι δεν ήταν από τη φύση τους λύκοι, αλλά από προαίρεση. «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω». Τι εντέλλεσαι λοιπόν; «Να είστε φρόνιμοι όπως τα φίδια και ακέραιοι όπως τα περιστέρια». Τι εννοείς λέγοντας: «Φρόνιμοι όπως τα φίδια»; Το φίδι, ακόμη και αν δεχθεί μύρια τραύματα, εφόσον διασώσει το κεφάλι του, είναι ολόκληρο υγιές. Έτσι και εσύ, ακόμη και αν ο αντίπαλος θελήσει να σου πάρει χρήματα, δώσε τα· ακόμη και αν ζητήσει κτήματα, ακόμη και την ίδια σου τη ζωή· μόνο την πίστη σου να διατηρήσεις. Να είστε φρόνιμοι.

Α'. Ακόμη καθαρίζει τη ρίζα της πικρίας, ακόμη αποκόπτει την αφορμή της οργής. Διότι τι λέει; Προσέχετε πώς ακριβώς πορεύεσθε. Γνώριζε τον Διδάσκαλό του, ότι, στέλνοντας τους μαθητές σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους, τους πρόσταζε επιπλέον να είναι και σαν περιστέρια· διότι λέει, να είστε ακέραιοι σαν τα περιστέρια.

Ιδού, εγώ σας αποστέλλω ως πρόβατα εν μέσω λύκων. Γίνετε, λοιπόν, φρόνιμοι όπως τα φίδια και ακέραιοι όπως τα περιστέρια. Δηλαδή, να είστε προφυλακτικοί, μη δίνοντάς τους καμία λαβή εναντίον σας. Διότι για τον λόγο αυτόν προστίθεται το «Προς τους έξω», για να μάθουμε ότι απέναντι στα οικεία μέλη δεν έχουμε ανάγκη από τόση προφύλαξη όση απέναντι στους έξω. Διότι, όπου υπάρχουν αδελφοί, υπάρχει επίσης πολλή συγχώρηση και αγάπη.

Διότι και στην απλότητα πρέπει να αποφεύγεται η ανοησία, και στη φρόνηση η πονηρία. Επειδή, όπως ακριβώς ούτε τα πικρά φάρμακα, όταν χορηγούνται πέρα από το δέον, ούτε τα γλυκά ωφελούν, έτσι δεν ωφελεί ούτε η απλότητα από μόνη της, ούτε η φρόνηση. Γι' αυτό ο Χριστός, προστάζοντας να συγκεραστούν και τα δύο, έλεγε: «Να γίνεστε φρόνιμοι σαν τα φίδια, και ακέραιοι σαν τα περιστέρια». Τι σημαίνει όμως το να είναι κανείς νήπιο ως προς την κακία; Το να μη γνωρίζει καν τι ακριβώς είναι η κακία· διότι τέτοιους ήθελε να είναι. Γι' αυτό και έλεγε: «Γενικώς ακούγεται ότι υπάρχει ανάμεσά σας πορνεία». Δεν είπε: «Τολμάται», αλλά «Ακούγεται». Διότι γνωρίζετε γενικώς το πράγμα, λέει· επειδή το ακούσατε κάποτε. Επειδή ήθελε να είναι και άνδρες και παιδιά, αλλά το μεν ως προς την κακία, το δε ως προς τη φρόνηση. Διότι έτσι και ο άνδρας μπορεί να γίνει πραγματικός άνδρας, εάν είναι ταυτόχρονα και παιδί· εφόσον όμως δεν είναι παιδί ως προς την πονηρία, δεν θα είναι ούτε άνδρας. Διότι εκείνος που πράττει το κακό δεν θα είναι τέλειος, αλλά ανόητος. Επειδή στον Νόμο είναι γραμμένο: «Με ανθρώπους που μιλούν άλλες γλώσσες και με ξένα χείλη θα μιλήσω στον λαό αυτόν, και ούτε έτσι θα με εισακούσουν, λέει ο Κύριος».

Επειδή, αν ίσχυε αυτό, θα ήταν περιττό να ακούμε: «Γίνεσθε φρόνιμοι σαν τα φίδια και ακέραιοι σαν τα περιστέρια». Αλλά προς τι πρέπει να τα λέμε αυτά, από τη στιγμή που ο λόγος αυτός δεν αποφέρει κανένα όφελος; Διότι, εκτός από τα όσα έχουν ειπωθεί, ούτε τα υπόλοιπα έχουμε κατορθώσει, αναφέρομαι στα έργα του βίου και της ζωής, αλλά από κάθε άποψη είμαστε άθλιοι και καταγέλαστοι, και πάντοτε είμαστε πρόθυμοι μεν να κατηγορούμε ο ένας τον άλλον, οκνηροί δε στο να διορθωθούμε σε εκείνα για τα οποία κατηγορούμαστε και εγκαλούμαστε. Γι' αυτό σας παρακαλώ, τώρα τουλάχιστον ας έρθουμε στον εαυτό μας, και να μη σταματάμε μόνο στην κατηγορία. Διότι αυτό δεν αρκεί για να εξιλεώσουμε τον Θεό· αλλά ας φροντίσουμε να επιδείξουμε σε όλα άριστη μεταβολή, ώστε, αφού ζήσουμε προς δόξαν του Θεού, να απολαύσουμε και εμείς τη μέλλουσα δόξα. Είθε όλοι μας να την επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ομιλία ΛΓ΄. «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους. Γίνετε λοιπόν φρόνιμοι σαν τα φίδια και ακέραιοι σαν τα περιστέρια.» Α΄. Επειδή τους έδωσε θάρρος σχετικά με την αναγκαία τροφή, και τους άνοιξε τα σπίτια όλων, και περιέβαλε την είσοδό τους με σεμνό κύρος, παραγγέλλοντάς τους να μην εισέρχονται σαν πλανόδιοι και επαίτες, αλλά ως πολύ πιο αξιοσέβαστοι από εκείνους που τους υποδέχονται (διότι αυτό το έδειξε με όσα έλεγε: «Άξιος είναι ο εργάτης του μισθού του»· και με το ότι τους πρόσταξε να ρωτούν ποιος είναι άξιος, και εκεί να μένουν, και τους έδωσε την εντολή να χαιρετούν αυτούς που τους δέχονται, και με το ότι απείλησε με εκείνα τα ανήκεστα δεινά όσους δεν τους δέχονταν)· επειδή λοιπόν με αυτόν τον τρόπο απομάκρυνε τη μέριμνά τους, και τους εξόπλισε με την επίδειξη των σημείων, και τους έκανε σιδερένιους και αδαμάντινους, απαλλάσσοντάς τους από όλα τα βιοτικά και ελευθερώνοντάς τους από κάθε πρόσκαιρη φροντίδα· τους αναφέρει πλέον και τα κακά που πρόκειται να τους συμβούν, όχι μόνο αυτά που θα συνέβαιναν λίγο αργότερα, αλλά και εκείνα που θα έρχονταν μετά από πολύ χρόνο, προετοιμάζοντάς τους εξαρχής και από πολύ νωρίς για τον πόλεμο εναντίον του διαβόλου.

Μολονότι δεν είχε πει ακόμη τίποτε για τον εαυτό του, όπως για παράδειγμα ότι θα δεθεί, θα μαστιγωθεί και θα θανατωθεί, ώστε να μην ταράξει και με αυτόν τον τρόπο τη διάνοιά τους, εντούτοις προς το παρόν προαναγγέλλει όσα επρόκειτο να συμβούν στους ίδιους. Έπειτα, για να μάθουν ότι αυτός ο νόμος του πολέμου είναι καινοφανής και παράδοξος ο τρόπος της παρατάξεως, αφού τους στέλνει στερημένους από όλα, με έναν μόνο χιτώνα, ανυπόδητους, χωρίς ραβδί, χωρίς ζώνη και ταγάρι, και προστάζοντας να τρέφονται από αυτούς που θα τους φιλοξενούν, δεν σταμάτησε τον λόγο του ούτε εδώ, αλλά, φανερώνοντας την άφατη δύναμή του, λέει: Και αναχωρώντας έτσι, να επιδεικνύετε την ημερότητα των προβάτων, και μάλιστα ενώ πρόκειται να πάτε σε λύκους· και όχι απλώς σε λύκους, αλλά ανάμεσα σε λύκους. Και δεν τους προστάζει να έχουν μόνο την ημερότητα των προβάτων, αλλά και την ακεραιότητα της περιστεράς. Διότι έτσι κυρίως θα αποδείξω τη δική μου ισχύ, όταν τα πρόβατα επικρατήσουν των λύκων, και, μολονότι βρίσκονται ανάμεσα στους λύκους και δέχονται αναρίθμητα δαγκώματα, όχι μόνο δεν αφανίζονται, αλλά μεταστρέφουν και εκείνους. Αυτό είναι πολύ πιο θαυμαστό και ανώτερο από το να τους θανατώσουν: το να αλλάξουν το φρόνημά τους και να αναμορφώσουν τη διάνοιά τους· και μάλιστα ενώ αυτοί είναι μόνο δώδεκα, την ώρα που η οικουμένη είναι γεμάτη από λύκους.

Αλλά δεν τους αποθάρρυνε. Και πολύ δικαιολογημένα, ίσως πει κάποιος· διότι τους έδωσε την εξουσία να καθαρίζουν λεπρούς και να εκδιώκουν δαίμονες. Εγώ όμως θα έλεγα τούτο, ότι δηλαδή ακριβώς αυτό ήταν κυρίως ικανό να τους αναστατώσει, το ότι, ενώ θα ανέστηναν ακόμη και νεκρούς, επρόκειτο να υπομείνουν αυτά τα ανήκεστα δεινά, και δικαστήρια, και προσαγωγές, και τον πόλεμο από όλους, και το κοινό μίσος της οικουμένης, και ότι τους περίμεναν τέτοιες συμφορές, μολονότι εκείνοι θαυματουργούσαν. Ποια ήταν λοιπόν η παρηγοριά για όλα αυτά; Η δύναμη Εκείνου που τους αποστέλλει. Γι' αυτό και το έθεσε αυτό πριν από όλα, λέγοντας: «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω». Αρκεί αυτό για την παρηγοριά σας· αρκεί αυτό για να έχετε θάρρος, και να μη φοβάστε κανέναν από όσους σας επιτίθενται.

βʹ. Είδες αυθεντία; Είδες εξουσία; Είδες δύναμη ακαταμάχητη; Αυτό δε που λέει, είναι το εξής: Μην ταραχθείτε, λέει, επειδή, ενώ σας στέλνω ανάμεσα σε λύκους, σας προστάζω να είστε σαν πρόβατα και σαν περιστέρια. Διότι θα μπορούσα να κάνω το αντίθετο, και να μην σας αφήσω να υπομείνετε κανένα δεινό, ούτε να εκτεθείτε σαν πρόβατα στους λύκους, αλλά να σας κάνω πιο φοβερούς και από τα λιοντάρια· όμως έτσι συμφέρει να γίνει.

Αυτό καθιστά και εσάς πιο λαμπρούς· αυτό διακηρύσσει και τη δική μου δύναμη. Αυτό έλεγε και προς τον Παύλο: «Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια». Εγώ, λοιπόν, σας έκανα να είστε τέτοιοι. Διότι, όταν λέει, «Εγώ σας αποστέλλω σαν πρόβατα», αυτό υπονοεί: Μην καταβάλλεστε, λοιπόν· διότι γνωρίζω, γνωρίζω σαφώς, ότι με αυτόν κυρίως τον τρόπο θα είστε ακατανίκητοι από όλους. Έπειτα, για να προσφέρουν και κάτι από τον εαυτό τους και να μη φανεί ότι όλα προέρχονται από τη χάρη, ούτε να νομιστεί ότι στεφανώνονται τυχαία και μάταια, λέει: «Γίνετε, λοιπόν, φρόνιμοι σαν τα φίδια, και ακέραιοι σαν τα περιστέρια».

«Και τι θα μπορούσε να καταφέρει η δική μας φρόνηση», λέγει, «μέσα σε τόσους κινδύνους; Και πώς θα μπορέσουμε γενικά να έχουμε φρόνηση, όταν κατακλυζόμαστε από τόσα κύματα; Διότι, όσο φρόνιμο κι αν γίνει ένα πρόβατο που βρίσκεται ανάμεσα σε λύκους, και μάλιστα σε τόσους πολλούς λύκους, τι περισσότερο θα μπορέσει να επιτύχει; Όσο ακέραια κι αν γίνει η περιστερά, σε τι θα ωφελήσει, όταν εφορμούν εναντίον της τόσα γεράκια;». Στην περίπτωση των άλογων ζώων, σε τίποτα· στην δική σας περίπτωση όμως, στα μέγιστα. Ας δούμε όμως ποια φρόνηση απαιτεί εδώ. Την φρόνηση του όφεως, λέγει. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος εγκαταλείπει τα πάντα, κι αν ακόμη χρειαστεί να ακρωτηριαστεί το σώμα του, δεν αντιμάχεται σφοδρά γι' αυτό, προκειμένου να διασώσει το κεφάλι του· έτσι και εσύ, λέγει, εκτός από την πίστη να παραδίδεις τα πάντα, κι αν ακόμη χρειαστεί να παραδώσεις τα χρήματα, το σώμα, ή και αυτήν την ίδια σου την ψυχή. Διότι η πίστη είναι η κεφαλή και η ρίζα· και αν αυτή διατηρηθεί, ακόμη κι αν τα χάσεις όλα, θα τα ανακτήσεις πάλι όλα με μεγαλύτερη λαμπρότητα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν πρόσταξε να είναι κανείς μόνο απλός και άκακος, ούτε μόνο φρόνιμος, αλλά τα συνέκρασε και τα δύο, ώστε να αποτελέσουν αρετή· λαμβάνοντας την μεν φρόνηση του όφεως, για να μην πληγώνεται κανείς στα καίρια σημεία· και την ακεραιότητα της περιστεράς, για να μην εκδικείται όσους τον αδικούν, ούτε να τιμωρεί αυτούς που τον επιβουλεύονται· επειδή, και πάλι, δεν υπάρχει κανένα όφελος από την φρόνηση, εάν δεν προστίθεται και αυτή η ακεραιότητα. Τι θα μπορούσε, λοιπόν, να είναι πιο απαιτητικό από αυτές τις προσταγές; Διότι, δεν αρκούσε απλώς το να πάθει κανείς κακό;

«Όχι», λέγει, «αλλά ούτε να αγανακτείς σου επιτρέπω». Διότι αυτό είναι η περιστερά. Είναι σαν να έριχνε κανείς ένα καλάμι στη φωτιά και να το προσέταζε να μην καεί από τη φωτιά, αλλά να σβήσει τη φωτιά. Αλλά ας μην ταραζόμαστε· διότι και πραγματοποιήθηκαν αυτά, και εκπληρώθηκαν, και αποδείχθηκαν από τα ίδια τα έργα, και έγιναν φρόνιμοι όπως οι όφεις και ακέραιοι όπως οι περιστερές· χωρίς να είναι άλλης φύσεως, αλλά της ίδιας με εμάς. Ας μη νομίζει, λοιπόν, κανείς ότι οι προσταγές είναι αδύνατες. Διότι πριν από όλους τους άλλους Εκείνος γνωρίζει τη φύση των πραγμάτων· γνωρίζει ότι η θρασύτητα δεν σβήνεται με τη θρασύτητα, αλλά με την επιείκεια.

Πώς λοιπόν δεν αποτελεί έσχατη νωθρότητα το να μην επιδεικνύουμε ούτε την ίδια ανδρεία με εκείνους που χάνονται, και μάλιστα όταν πρόκειται να αποκομίσουμε τόσους στεφάνους; Αν και σε εμάς συμπαρίσταται ως βοηθός ο Χριστός, ενώ σε εκείνους κανένας. Είχε βέβαια ήδη δώσει αυτή την παραγγελία, όταν τους έστελνε λέγοντας: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε»· (διότι «σας αποστέλλω», λέει, «ως πρόβατα εν μέσω λύκων»· και, «θα οδηγηθείτε μπροστά σε ηγεμόνες και βασιλιάδες»)· τώρα όμως το διατυπώνει εντονότερα και αυστηρότερα.

Μη φοβηθείς. Εγώ δίνω την εντολή, και εσύ φοβάσαι; Πρόσεξε τα όσα προεικονίστηκαν για την Εκκλησία. Ιδού, εγώ σας αποστέλλω σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους. Και δεν είπαν: «Πού μας στέλνεις;». Είδες τη διαφορά μεταξύ των προφητών και των αποστόλων;

ε΄. Έτσι λοιπόν κι εσύ, εάν έχεις Εκείνον ευμενή, ακόμη κι αν πέσεις σε καμίνι, μην απελπίζεσαι· όπως, κι αν είναι οργισμένος, ακόμη κι αν βρίσκεσαι στον παράδεισο, μην εφησυχάζεις. Διότι και στον παράδεισο βρισκόταν ο Αδάμ, και επειδή παρόργισε τον Θεό, σε τίποτε δεν τον ωφέλησε ο παράδεισος· μέσα σε καμίνι ήταν εκείνοι, και επειδή ευδοκίμησαν, σε τίποτε δεν τους έβλαψε το καμίνι· στον παράδεισο ήταν ο Αδάμ, και επειδή έδειξε ραθυμία, έπεσε· πάνω σε κοπριά καθόταν ο Ιώβ, και επειδή βρισκόταν σε πνευματική εγρήγορση, νίκησε. Και όμως, πόσο ανώτερος είναι ο παράδεισος από την κοπριά! Αλλά σε τίποτε δεν ωφέλησε η αξία του τόπου αυτόν που κατοικούσε εκεί, επειδή ο ίδιος πρόδωσε τον εαυτό του· όπως ακριβώς σε τίποτε δεν έβλαψε η ευτέλεια του τόπου εκείνον που ήταν από παντού οχυρωμένος με την αρετή. Κι εμείς λοιπόν, ας ασφαλίσουμε την ψυχή μας· διότι, ακόμη κι αν έλθει απώλεια χρημάτων, ακόμη κι αν έλθει ο θάνατος, εφόσον κανείς δεν μας αφαιρέσει την ευσέβεια, είμαστε οι πιο μακάριοι από όλους. Αυτό άλλωστε πρόσταξε και ο Χριστός λέγοντας: Γίνεστε, λοιπόν, φρόνιμοι σαν τα φίδια. Διότι, όπως ακριβώς εκείνο θυσιάζει όλο το υπόλοιπο σώμα για να διασώσει το κεφάλι του, έτσι κι εσύ, ακόμη κι αν χρειαστεί να θυσιάσεις και χρήματα, και σώμα, και την παρούσα ζωή, και τα πάντα, προκειμένου να διατηρήσεις την ευσέβεια, μην αποθαρρύνεσαι. Διότι, εάν αναχωρήσεις από αυτή τη ζωή έχοντας αυτήν, ο Θεός θα σου τα αποδώσει όλα με μεγαλύτερη λαμπρότητα, και το σώμα θα το αναστήσει πάλι με μεγαλύτερη δόξα, και αντί για χρήματα θα σου δώσει αγαθά που υπερβαίνουν κάθε δύναμη του λόγου.

Διότι και εκείνη δεν κοπιάζει και ταλαιπωρείται καθημερινά για τον εαυτό της περισσότερο από ό,τι για εμάς· πράγμα το οποίο αποτελεί το κατεξοχήν γνώρισμα του Χριστιανού, το να μη ζητά δηλαδή το δικό του συμφέρον, αλλά το συμφέρον των άλλων. Όπως λοιπόν εκείνη πετά γύρω από όλα τα λιβάδια, για να ετοιμάσει σε άλλον έτοιμο τραπέζι, έτσι κάνε και εσύ, άνθρωπε. Ακόμη και αν συγκεντρώνεις χρήματα, δαπάνησέ τα για τους άλλους· και αν κατέχεις λόγο διδασκαλίας, μην τον θάψεις, αλλά πρόσφερέ τον ανοιχτά σε εκείνους που τον έχουν ανάγκη· και αν έχεις κάποιο άλλο πλεονέκτημα, γίνε χρήσιμος σε όσους έχουν ανάγκη να απολαύσουν τους καρπούς των κόπων σου. Δεν βλέπεις ότι για τον λόγο αυτό η μέλισσα είναι πιο τιμημένη από τα άλλα ζώα, όχι επειδή κοπιάζει, αλλά επειδή κοπιάζει για τους άλλους; Επειδή και η αράχνη κοπιάζει και ταλαιπωρείται, και απλώνει στους τοίχους λεπτά υφάσματα που ξεπερνούν κάθε υφαντική τέχνη γυναίκας, αλλά είναι ζώο χωρίς τιμή, επειδή το έργο της δεν μας είναι πουθενά χρήσιμο. Τέτοιοι είναι και εκείνοι που κοπιάζουν και ταλαιπωρούνται μόνο για τον εαυτό τους. Μιμήσου την ακεραιότητα της περιστεράς, μιμήσου την αφοσίωση του όνου και του βοδιού προς τον αφέντη τους, μιμήσου την αμεριμνησία των πτηνών· διότι είναι δυνατόν, πράγματι είναι δυνατόν, να αποκομίσει κανείς μεγάλα οφέλη από τα άλογα ζώα για τη διόρθωση των ηθών. Με παραδείγματα από αυτά τα ζώα μάς απευθύνεται και ο Χριστός: «Να γίνεστε λοιπόν φρόνιμοι», λέει, «όπως τα φίδια, και ακέραιοι όπως τα περιστέρια». Και πάλι: «Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, τα οποία ούτε σπέρνουν ούτε θερίζουν, και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει».

Με αυτήν τη ράβδο εξήλθαν οι απόστολοι παντού στην οικουμένη, και κατόρθωσαν όλα εκείνα. Φέροντάς την μαζί τους έφερναν τα πάντα εις πέρας, κάνοντας την αρχή από την Ιερουσαλήμ. «Και να κυριαρχείς στο μέσο των εχθρών σου». Δες μια προφητεία που λάμπει περισσότερο και από τον ήλιο. Και τι σημαίνει το «Και να κυριαρχείς στο μέσο των εχθρών σου»; Σημαίνει, ανάμεσα στους Έλληνες, ανάμεσα στους Ιουδαίους. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο φυτεύτηκαν οι Εκκλησίες στο μέσο των πόλεων· έτσι επικράτησαν και υπερίσχυσαν. Αυτό αποτελεί τεκμήριο της λαμπρής νίκης, το να ανεγερθούν τα θυσιαστήρια ανάμεσα στους εχθρούς, το να βρίσκονται σαν πρόβατα στο μέσο θηρίων και σαν αμνοί ανάμεσα σε λύκους. Διότι αυτό ακριβώς τους έλεγε, όταν τους απέστελλε: «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω σαν πρόβατα στο μέσο λύκων»· πράγμα που δεν υπολείπεται του προηγούμενου θαύματος. Διότι από το να επικρατήσουν ενώ ήταν περικυκλωμένοι ανάμεσα σε εχθρούς, δεν είναι μικρότερο το να υπερισχύσουν έναντι των λύκων ενώ βρίσκονταν στη θέση προβάτων· αλλά είναι και πολύ μεγαλύτερο το γεγονός ότι, αν και ήταν μόλις δώδεκα τον αριθμό, προσέλκυσαν κοντά τους ολόκληρη την οικουμένη.