Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:22

Πού είναι ο Διοκλητιανός; Πού είναι ο Νέρων; Πού είναι ο Ουεσπασιανός; Πού ο Ηρώδης; Πού ο Μαξιμιανός και όλοι όσοι θανάτωσαν τους μάρτυρες του Χριστού, χωρίς όμως να μπορέσουν ούτε να παύσουν ούτε να κλείσουν την πίστη μας; Αυτοί χάθηκαν και διαλύθηκαν. Ο Χριστός όμως δεν μας είπε ψέματα, όταν είπε ότι «θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου». Και πάλι, ότι «θα οδηγηθείτε ενώπιον βασιλέων και ηγεμόνων εξαιτίας μου». Διαλέξτε λοιπόν ένα από τα δύο· ή μας μισείτε, και έτσι αποδεικνύετε πως ο Χριστός είπε αλήθεια, όταν μας είπε ότι «θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου». Και όχι μόνο αυτό, αλλά είπε και πολλά άλλα, τα οποία τα βλέπουμε να γίνονται καθημερινά, και ακόμη περισσότερο τον προσκυνούμε ως Θεό. Είπε ότι το Ευαγγέλιό του θα κηρυχθεί σε όλο τον κόσμο· είπε· «Δεν θα μείνει πέτρα πάνω σε πέτρα από τον ναό σας». Είπε ότι «όποιος δεν αφήνει πατέρα και αδελφούς και αδελφές, δεν μπορεί να με ακολουθήσει». Μας είπε για την ελεημοσύνη να την κάνουμε κρυφά· μας είπε· «Να βαπτίζεστε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Μας είπε· «Είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος». Ποιος λοιπόν είναι σε θέση να τον ελέγξει, ότι είπε αυτά τα λόγια ψευδόμενος, δηλαδή τον Χριστό; Κανείς βέβαια· αλλά όλα έγιναν, όπως είπαμε προηγουμένως, και γίνονται. Μήπως δεν έπεσε ο ναός σας και δεν κάηκε; Μήπως δεν κηρύχθηκε το Ευαγγέλιό του σε όλο τον κόσμο; Μήπως δεν μισούμαστε εμείς οι Χριστιανοί από όλα τα έθνη εξαιτίας του ονόματός του; Μήπως δεν βλέπουμε μυριάδες να εγκαταλείπουν πατέρες και μητέρες και να ακολουθούν τον Χριστό; Μήπως δεν βλέπουμε ή δεν καταλαβαίνουμε ότι ο Χριστός είναι μαζί μας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος, χωρίς να επιτρέπει να καταργηθεί η πίστη μας; Ποιος λοιπόν, βλέποντας τέτοια και τόσα πολλά λόγια και έργα του, τα οποία τα προείπε πριν από οκτακόσια χρόνια ή και περισσότερο, και τα οποία σήμερα και κάθε ημέρα γίνονται και λάμπουν, μπορεί να απιστήσει σ’ Αυτόν ή να σκανδαλιστεί εξαιτίας Του; Μη γένοιτο. Ώστε, όποιος θέλει, μπορεί από εδώ να μάθει ότι δεν υπάρχει άλλη πίστη επάνω στη γη ευσεβέστερη παρά μόνο η πίστη στον Χριστό. Σ’ Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος. Αμήν.

Είναι ολοφάνερο ότι κανείς. Είπε πάλι ο ίδιος ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο αληθινός Θεός μας, ότι το Ευαγγέλιο θα κηρυχθεί σε όλο τον κόσμο· άραγε έγινε αυτό, ή δεν έγινε; Πάλι είπε, ότι οι πύλες του άδη δεν θα κατισχύσουν της Εκκλησίας· άραγε είπε ψέματα; Μη γένοιτο! Είπε σε εμάς που πιστεύουμε σε αυτόν, ότι «Θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου». Τώρα πείτε μας, εξαιτίας του ονόματος του Χριστού δεν μας μισούν και δεν μας αποστρέφονται όλα τα έθνη; Ακόμη και αν εσείς σιωπήσετε, οι λίθοι θα κραυγάσουν, και η ίδια η αλήθεια των πραγμάτων μπορεί επαρκώς να σας ντροπιάσει και να σας καταισχύνει, και να σας πείσει, έστω και παρά τη θέλησή σας, ότι ο Χριστός, ο Θεός, ήρθε φανερά και εμφανίστηκε πάνω στη γη, και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και πάλι επέβη σε χερουβίμ και πέταξε, και ανήλθε στους ουρανούς με αλαλαγμό ως Θεός.

Σχετικά με τον κανόνα για τον οποίο ρώτησες, χρησιμοποιείς πολλές περιστροφές επιδιώκοντας να «εισέλθεις διά της στενής πύλης στην αιώνια ζωή». Ιδού, συνοπτικά σου λέει ο Χριστός πώς πρέπει να εισέλθεις. Άφησε τους κανόνες των ανθρώπων και άκουσέ Τον που λέει ότι «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Εάν, λοιπόν, ένας άνθρωπος δεν έχει υπομονή, δεν θα εισέλθει στη ζωή. Μην επιζητάς, επομένως, διαταγή, διότι δεν θέλω να βρίσκεσαι υπό νόμον, αλλά υπό χάριν. Διότι λέει: «Για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος», και εμείς θέλουμε να συγκαταλέγεσαι μεταξύ των δικαίων. Να κρατάς τη διάκριση, όπως ο κυβερνήτης που κατευθύνει το σκάφος ανάλογα με τους ανέμους. Και όταν ασθενείς, να ενεργείς ανάλογα με αυτό σε όλα όσα έγραψες, και όταν υγιαίνεις, επίσης ανάλογα με αυτό. Επειδή και όταν το σώμα ασθενεί, δεν δέχεται την τροφή όπως συνήθως. Επομένως, και σε αυτήν την περίπτωση ο κανόνας τίθεται σε αδράνεια. Και όσον αφορά τις ημέρες, να τις θεωρείς ίσες, άγιες, καλές.

Θεραπεύτηκες; Δείξε ότι σταμάτησε η ροή του αίματός σου. Και εάν τα έχεις αυτά, άνθρωπε, βρίσκεσαι κοντά στο να ακούσεις τον Σωτήρα να λέει προς την πεντακάθαρη και ωραιότατη ψυχή σου: «Είσαι όλη καλή και δεν υπάρχει ψεγάδι επάνω σου», και πάλι τον Απόστολο να λέει: «Χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια». Έχει ανοίξει, λοιπόν, για εμάς η θύρα και έχει ανοιχτεί η οδός, αλλά ας κατανοήσουμε ότι «Στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή», και ότι «Μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών». Και ας δείξουμε καρτερία στον έμπρακτο κόπο μας. Διότι αληθώς: «Δεν συγκρίνονται τα παθήματα του τωρινού καιρού με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Και «δεν είναι άδικος ο Θεός ώστε να ξεχάσει» τέτοιους κόπους, εάν κρατήσουμε την υπομονή μας έως το τέλος. Διότι λέει: «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί», εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών.

Πρόσεξε και παρατήρησε με ακρίβεια πώς, όταν κάνεις μια αρχή, αμέσως σου φέρνει μια πρόφαση και την αθετείς. Και πάλι βάζεις αρχή και αμέσως την αθετείς. Και δεν θυμάσαι ότι «όποιος υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί» και «εκείνος που άρχισε σε εσάς ένα καλό έργο, αυτός θα το ολοκληρώσει μέχρι την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Αν σε αναπαύει το να ενεργείς από μόνος σου όπως έκανες, εγώ δεν λυπάμαι, διότι ούτε αββάς κανενός θέλω να γίνω ούτε δάσκαλος. Έχω άλλωστε τον Απόστολο που με ελέγχει λέγοντας: «Εσύ που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις;». Αδελφέ, ίδιον όσων σώζονται είναι «το να λιώσει η ψυχή τους σαν ιστός αράχνης». Λοιπόν, χρειάζεται πολλή υπομονή, μέχρι να εισέλθουμε «διά πολλών θλίψεων στη βασιλεία του Θεού», εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Αμήν. Συγχώρεσέ με, αδελφέ, και προσευχήσου για εμένα.

Ποτέ, όταν ασθενούσα, δεν εγκατέλειπα τον εαυτό μου ούτε άφηνα το εργόχειρό μου, παρόλο που με βρήκαν μεγάλες ασθένειες. Και τώρα η κενοδοξία μηχανεύτηκε, από τότε που εισήλθα στο κελί της, να μην επιτρέψει να με βρει καμία ασθένεια. Και λυπάμαι επειδή επιθυμώ την υπομονή και δεν γνωρίζω τι να υπομείνω. Δεν με βρίσκει καμία θλίψη, και λιώνω όταν ακούω: «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί.» Αλλά να προσεύχεστε να παραμείνω κρατώντας την ελπίδα της σωτηρίας εν Χριστώ Ιησού, τον Κύριό μας.

Ο ίδιος γέροντας, που συγκατοικούσε με κάποιον αδελφό, όταν ασθένησαν και οι δύο, ζήτησε από τον άλλο Γέροντα να προσευχηθεί για αυτούς. Απόκριση του Ιωάννη: Ο Κύριος είπε: «Με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας». Και ο Απόστολος, ακολουθώντας Τον, είπε: «Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή». Και ο προφήτης: «Υπομένοντας περίμενα τον Κύριο και με πρόσεξε». Και πάλι ο γλυκύς Δεσπότης μας Θεός είπε: «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Και οι δύο να μείνετε στην υπομονή, ευχαριστώντας και προσδοκώντας να έλθει σε εσάς η αγία Του δύναμη εξ ύψους. Διότι όλα αυτά γίνονται για τη δοκιμασία σας.

Μη ζητήσεις λοιπόν τίποτα από τον Θεό, ούτε μέσω των δούλων του, παρά μόνο βοήθεια και υπομονή. «Διότι εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί» εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Διότι Αυτός μεριμνά για εμάς στους αιώνες. Αμήν. Δεν γνωρίζεις τι είπε ο Κύριος στον άγιο Παύλο, όταν εκείνος ζητούσε να απομακρυνθεί από αυτόν η θλίψη; «Σου αρκεί η χάρη μου». Μήπως το είπε αυτό επειδή τον μισούσε ή επειδή γνώριζε τι τον συμφέρει; Να θυμάσαι ότι «τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Συγχωρέστε με και προσευχηθείτε υπέρ εμού του αχρείου δούλου, ώστε να τηρήσω και εγώ αυτά τα μέτρα μέχρι τέλους. Διότι εκείνος που τα τηρεί, έχει ήδη γίνει αδελφός του Ιησού. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Διότι ο Θεός επέτρεψε και παραχώρησε, ακόμη και μετά τη δική Του μαρτυρία για τον δίκαιο, να υποβληθεί σε πειρασμό ο δούλος Του, προς μεγαλύτερη ανάδειξη και δόξα του Δεσπότη, και ώστε να μην έχουν καμία δικαιολογία οι εχθροί. Μην αποθαρρύνεσαι λοιπόν, διότι οι σφραγίδες των υποσχέσεων παραμένουν σταθερές. Αλλά έχε υπομονή προσμένοντας τον Κύριο. «Διότι όποιος υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί», εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Αμήν.

Εάν δεν πεθάνουμε μαζί τους, κόβοντας το θέλημά μας, έστω και λίγο, πώς θα αναστηθούμε μαζί τους στο δεξιό μέρος, προσδοκώντας να ακούσουμε με μεγάλη χαρά και ευφροσύνη εκείνη την ευλογημένη φωνή: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου» και τα εξής; Αδελφέ, εάν ο Θεός μας έδωσε αυτά που του ζητήσαμε, ώστε να έχουμε τους Πατέρες μας να μας οδηγούν και για να είμαστε μαζί τους αχώριστοι και εδώ και εκεί, ας προσέχουμε μήπως η οκνηρία μας ή η χαυνότητα ή η ραθυμία ή η απιστία μας, μας χωρίσει. Διότι λέει: «Εάν δε ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί». Ας θυμηθούμε εκείνον που είπε: «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Ας προσευχόμαστε στον Κύριο νύχτα και μέρα να μην αποχωριστούμε από τους αγίους Πατέρες μας ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μέλλοντα. Για να πάμε πού; Για να βρούμε τι περισσότερο; Για να γίνουμε δεκτοί πού; Ας μην αφήσουμε το φως και αναζητήσουμε το σκοτάδι, ας μην εγκαταλείψουμε τη γλυκύτητα του μελιού και πάρουμε την πικρίλα του φιδιού.

Ένας αδελφός που ζούσε στο κοινόβιο και υπηρετούσε έναν άρρωστο γέροντα, ρώτησε τον μεγάλο Γέροντα για τους δικούς του λογισμούς. Απόκριση του Βαρσανουφίου: Είσαι ανόητος, γι' αυτό σε κυριεύουν οι λογισμοί, και μάλιστα η αυτοδικαίωση. Ο Κύριος θέλει να θεωρείς κάθε άνθρωπο ανώτερό σου, αλλά η σκληροκαρδία σου δεν σε αφήνει ούτε τον ηλικιωμένο Γέροντα να θεωρείς σήμερα ανώτερό σου. Λοιπόν, δείξε του υπακοή σε όλα και κάνε ό,τι σου λέει, είτε πρόκειται για το φαγητό και το ποτό είτε για οποιοδήποτε άλλο πράγμα, και υποτάξου σε αυτόν. Εάν όμως είναι κάτι βαρύ, ζήτησε τη γνώμη του αββά και ό,τι σου πει, κάνε το. Και για την ψαλμωδία και την αγρυπνία, ό,τι σου λέει, κάνε το, και όλα θα γίνουν για τη σωτηρία της ψυχής σου. Και αν σε συκοφαντήσει, να χαίρεσαι, διότι σε συμφέρει πάρα πολύ. Και αν σε θλίψει, υπόμεινε. «Διότι αυτός που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί.» Για όλα όμως να ευχαριστείς τον Θεό, διότι η ευχαριστία πρεσβεύει υπέρ της αδυναμίας ενώπιον του Θεού. Σε όλα δε να κατακρίνεις πάντοτε τον εαυτό σου ως αμαρτωλό και ως σφάλλοντα, και τότε δεν θα σε κατακρίνει ο Θεός.

Διότι λέγει: «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Διότι, ενώ εσύ ήσουν μακριά του, κοπιάζοντας και φορτωμένος το βαρύτατο φορτίο της αμαρτίας, σε σπλαχνίστηκε και σε προσκάλεσε, ώστε να σε ελαφρύνει από το φορτίο και να σου χαρίσει στο εξής την ανάπαυση· και εσύ δεν τον πιστεύεις; Αλλά βέβαια, έστω κι αν θέλουμε να σιωπήσουμε, ελεγχόμαστε από τη συνείδησή μας. Διότι δεν απιστούμε σε αυτόν θεωρώντας ότι δεν μπορεί να μας αναπαύσει, αλλά διστάζουμε να σηκώσουμε τον ζυγό του επάνω μας, τον αγαθό και ελαφρύ, και να εισέλθουμε διά της στενής πύλης στη βασιλεία των ουρανών· προτιμούμε μάλλον να βαστάζουμε το φορτίο των αμαρτιών και, μέσα από τα γεμάτα ηδονή πάθη, να βαδίζουμε την ευρύχωρη οδό και να εισερχόμαστε διά της πλατιάς πύλης στην απώλεια. «Αλλά πολλές φορές», λέγει, «ζήτησα, και δεν έλαβα». Οπωσδήποτε διότι ζήτησες κακώς, ή με απιστία, ή με μετεωρισμό του νου, ή εκείνα που δεν σε συμφέρουν. Αν πάλι ζήτησες πολλές φορές τα συμφέροντα, εντούτοις δεν επέμεινες. Διότι είναι γραμμένο ότι: «Με την υπομονή σας να αποκτήσετε τις ψυχές σας»· και, «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΚΑ΄. Εφόσον ο Κύριος διδάσκει να προσευχόμαστε να μην εισέλθουμε σε πειρασμό, πρέπει άραγε να προσευχόμαστε να μην περιπέσουμε σε σωματικές οδύνες; Εάν όμως κάποιος περιπέσει, πώς θα παρέλθει; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Δεν διέκρινε την ποιότητα του πειρασμού, αλλά πρόσταξε καθολικά: Προσεύχεστε να μην εισέλθετε σε πειρασμό. Αυτός όμως που έχει εισαχθεί, πρέπει να ζητά από τον Κύριο, μαζί με τον πειρασμό, και την έκβαση ώστε να μπορέσει να τον υπομείνει, για να κατορθωθεί σε εμάς το: «Εκείνος όμως που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί».

Εκείνος μεν είναι λοίδορος, εσύ όμως μεγαλόψυχος· εκείνος είναι οργίλος και σκληρός, εσύ όμως μακρόθυμος και πράος· εκείνος θα μετανιώσει για όσα είπε, εσύ όμως ποτέ δεν θα μετανιώσεις για την αρετή σου. Τι χρειάζονται τα πολλά λόγια; Σε εκείνον μεν η λοιδορία απέκλεισε τη βασιλεία των ουρανών· διότι οι λοίδοροι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού· σε εσένα όμως η σιωπή ετοίμασε τη βασιλεία. Διότι εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί. Εάν όμως ανταποδώσεις και εξισωθείς με τον λοίδορο, τι απολογία θα δώσεις;

Τότε ο Ιησούς οδηγήθηκε στην έρημο από το Πνεύμα, για να πειραστεί από τον διάβολο. Ιδού, εγώ σας αποστέλλω σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους. Γίνετε, λοιπόν, φρόνιμοι σαν τα φίδια και ακέραιοι σαν τα περιστέρια. Να προσέχετε δε από τους ανθρώπους. Διότι θα σας παραδώσουν σε συνέδρια, και μέσα στις συναγωγές τους θα σας μαστιγώσουν. Θα οδηγηθείτε δε και ενώπιον ηγεμόνων και βασιλέων εξαιτίας μου, προς μαρτυρία σε αυτούς και στα έθνη. Και έπειτα από λίγο· Θα παραδώσει αδελφός τον αδελφό σε θάνατο, και ο πατέρας το παιδί του· και θα επαναστατήσουν τα παιδιά εναντίον των γονέων τους, και θα τους θανατώσουν. Και θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου· εκείνος, όμως, που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί...

Ματθ. 10, 19-22 Υποσχέθηκε δε να δώσει τη διαλεκτική χάρη ακριβώς εκείνη την ώρα, ώστε να φανερωθεί το χάρισμα του Πνεύματος. Διότι, αν το είχε δώσει από πριν μέσω της εμπειρίας, το γεγονός θα θεωρούνταν έργο της ανθρώπινης φύσης και επιδεξιότητας. Εξάλλου, δεν επρόκειτο να μισούνται «από όλους», αλλά από πολλούς, ιδίως εκείνο τον καιρό. Γι' αυτό χρησιμοποίησε το «από όλους» αναφερόμενος στην πλειονότητα, αφού όσοι αποδέχονταν τον λόγο τους αγαπούσαν.

Κεφάλαιο ΙΕ΄. Αγαπητέ, εάν πνεύμα ακηδίας σε ενοχλήσει, μην παρασύρεσαι από τον λογισμό της ακηδίας, αλλά να παραμένεις στον τόπο όπου σε τοποθέτησε ο Θεός, αναλογιζόμενος τον πόθο που είχες προς τον Θεό, όταν εξαρχής προσήλθες στη θύρα του μοναστηριού. Και ας έχουμε τον ίδιο πόθο μέχρι τέλους, μήπως τυχόν επέλθει σε εμάς αυτό που έχει ειπωθεί: «Και έφαγε ο Ιακώβ και χόρτασε, και κλώτσησε ο αγαπημένος, πάχυνε, βάρυνε, πλάτυνε· και εγκατέλειψε τον Θεό που τον δημιούργησε και απομακρύνθηκε από τον Θεό τον σωτήρα του». Υπόμεινε λοιπόν για τον Κύριο στο μεταξύ, όπως ο αθλητής που νικά αυτούς που τον χτυπούν μέσω της υπομονής. Διότι, εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που ήρθε την ενδέκατη ώρα έλαβε πλήρη τον μισθό του, όπως και οι υπόλοιποι που βάσταξαν το βάρος της ημέρας, έτσι και εκείνος που εργάστηκε μέχρι την ενδέκατη ώρα, αν γύρω στη δωδέκατη αρχίσει να καταστρέφει και να ξεριζώνει όσα έχουν φυτευτεί, δεν θα λάβει μερίδιο μαζί τους, αφού ο Κύριος και Σωτήρας μας είπε: «εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί»· και πάλι: «κανείς που βάζει το χέρι του στο άροτρο και στρέφεται προς τα πίσω, δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών». Διότι και η γυναίκα του Λωτ, επειδή στράφηκε προς τα πίσω, έγινε στήλη άλατος. Γι' αυτό και ο Απόστολος, ξεχνώντας αυτά που βρίσκονται πίσω και προσβλέποντας σε αυτά που βρίσκονται μπροστά, έλεγε: «διότι αυτός ο κόσμος παρέρχεται, καθώς και η επιθυμία του, ενώ εκείνος που πράττει το θέλημα του Θεού μένει στον αιώνα». Διότι είμαστε ξένοι και πάροικοι σε αυτή τη ζωή. Εάν λοιπόν, όσο έχουμε καιρό, εργαστούμε σε αυτήν τα αρεστά στον Κύριο, θα λάβουμε τον μισθό μας.

Αλίμονο σε εμένα τον αμαρτωλό και άχρηστο δούλο! Εάν δεν έχουμε την προαίρεση να υπομείνουμε κόπο για τον Κύριο, γιατί άραγε εγκαταλείψαμε τον κόσμο; Αγαπητέ, ποιος είναι άξιος και μακάριος να πάθει υπέρ Εκείνου που έπαθε υπέρ αυτού; Μικρά προσφέρεις, αγαπητέ, και μεγάλα αποκομίζεις· έχουμε δε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού πράξουμε το θέλημα του Θεού, να επιτύχουμε την υπόσχεσή Του. Διότι εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί.

Περί κακοήθειας. Παραίνεση 49η. Όπως ακριβώς ένα ξίφος κόβει τα νεύρα του αλόγου και ρίχνει κάτω τον αναβάτη, έτσι και η κακοήθης διάθεση κόβει τις δυνάμεις της ψυχής και την παραδίδει στη λύπη. Η λύπη δε καταστρέφει αυτούς που πέφτουν σε αυτήν. Ποιος άραγε, θέλοντας να μεταβεί σε μια πόλη που απέχει τριάντα στάδια, και έχοντας διανύσει τα είκοσι εννέα, παραλείποντας όμως το ένα, δεν αναχώρησε μεν από τον τόπο του, αλλά στην πόλη δεν εισήλθε; Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που προσήλθε την ενδέκατη ώρα έλαβε πλήρη τον μισθό του όπως και οι υπόλοιποι που σήκωσαν το βάρος της ημέρας, έτσι και εκείνος που εργάστηκε μέχρι την ενδέκατη ώρα, εάν γύρω στη δωδέκατη ώρα αρχίσει να καταστρέφει και να ξεριζώνει τα φυτεμένα, δεν λαμβάνει μισθό, καθώς ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός είπε: «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Και πάλι: «Κανείς που έβαλε το χέρι του στο άροτρο και στράφηκε προς τα πίσω δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών». Διότι και η γυναίκα του Λωτ, επειδή στράφηκε προς τα πίσω, έγινε στήλη άλατος. Γι' αυτό και ο Απόστολος, ξεχνώντας αυτά που βρίσκονταν πίσω, επεκτεινόταν προς αυτά που βρίσκονταν μπροστά.

Τέτοιες λοιπόν ψυχές, που αγωνίστηκαν με σύνεση, και έδειξαν υπομονή με τέτοια ελπίδα, και υπερπήδησαν όλες τις θλίψεις χάρη στην ελπίδα τους προς τον Κύριο, και κράτησαν σταθερά αυτή την ελπίδα, δεν θα ντροπιαστούν, αλλά θα επιτύχουν την αιώνια και αληθινή ζωή, αφού αποδείχθηκαν δόκιμες μέσα στους πειρασμούς σύμφωνα με το γραμμένο: ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Θλίψη ή στενοχώρια ή διωγμός ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα, και τα εξής; Και πάλι: η θλίψη κατεργάζεται υπομονή, η υπομονή δοκιμή, και η δοκιμή ελπίδα. Και ο Κύριος λέει: με την υπομονή σας κερδίστε τις ψυχές σας. Και πάλι: εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί.

Η' Περί υπομονής Μακάριος, αδελφοί, είναι όποιος απέκτησε υπομονή, διότι η υπομονή έχει ελπίδα· η δε ελπίδα δεν καταισχύνει. Μακάριος λοιπόν αληθινά και τρισμακάριος είναι αυτός που έχει υπομονή. Διότι αυτός που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί. Και τι είναι ανώτερο από αυτήν την υπόσχεση; Αγαθός είναι ο Κύριος σε όσους τον προσμένουν. Αλλά η υπομονή μέχρι πότε κρίνεται, αδελφοί, άραγε το γνωρίζετε; Ή μήπως πρέπει και γι' αυτό να επεκτείνουμε τον λόγο για τη δική σας ασφάλεια; Διότι η υπομονή δεν είναι μόνο μία, αλλά επιζητείται σε πολλές αρετές. Διότι ο υπομονετικός αγγίζει κάθε αρετή· επειδή χαίρεται στις θλίψεις και στις ανάγκες διαπρέπει· στους πειρασμούς αγαλλιάται και για υπακοή είναι έτοιμος· στη μακροθυμία είναι ωραίος· με αγάπη είναι γεμάτος· στις ύβρεις ευλογεί· στις διαμάχες ειρηνεύει· στην ησυχία είναι ανδρείος· στην ψαλμωδία άοκνος· στις νηστείες έτοιμος· στις προσευχές υπομονετικός· στα έργα άμεμπτος· στις αποκρίσεις ευθύς· στις αποστολές ευπειθής και στη διαγωγή προσεκτικός· στις διακονίες ευχάριστος και στη συναναστροφή ωραίος· στο κοινόβιο της αδελφότητας γλυκύς και στις συμβουλές μειλίχιος· στις αγρυπνίες ιλαρός και στη φροντίδα των ξένων πρόθυμος· για τους ασθενείς προνοητικός και για όσους βρίσκονται σε περισπασμό πρώτος συμπαραστάτης· στη σκέψη νηφάλιος, και σε κάθε πράγμα σε εγρήγορση.

Περί τινων ερωτήσεων. Σχετικά με όσα ρωτήσατε, επιθυμώντας να μάθετε, θα σας απαντήσω με συντομία: χωρίς φόβο Θεού και τέλεια υπομονή είναι αδύνατον να κατορθωθεί κάτι και να ολοκληρωθεί. Διότι ο Απόστολος λέει: έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε τις υποσχέσεις. Και ο Κύριος διδάσκει λέγοντας στους μαθητές του τα εξής: με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας. Και πάλι: εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί.

Αλλ' όσον αφορά τη σωματική γέννηση, το παιδί που γεννιέται φθάνει στην ανδρική ηλικία ακολουθώντας κάποια αναγκαιότητα και σύμφωνα με τον νόμο της φύσης· διότι έτσι διέταξε η πρόνοια του Θεού να ολοκληρώνεται η σωματική ηλικία, με τον όρο της ανάγκης και όχι με την ελεύθερη επιλογή της θέλησης. Στην περίπτωση όμως της άνωθεν πνευματικής γέννησης, δεν όρισε την ίδια ακολουθία, αλλά εναπόθεσε τον πόνο, τον αγώνα και τον δρόμο με πολλή υπομονή στην αυτεξούσια προαίρεση του ανθρώπου, σύμφωνα με όσα είπε ο Κύριος: αγωνίζεσθε να εισέλθετε από τη στενή θύρα. Και πάλι: βιάζεσθε, διότι οι βιασταί αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών. Και, εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί· και, με την υπομονή σας αποκτήστε τις ψυχές σας.

Διότι το ρητό, «Μην αναζωπυρώνεις τους άνθρακες του αμαρτωλού», ο Δαβίδ το γνώριζε καλύτερα από όλους· γι' αυτό υποχωρούσε και παραμέριζε, αν και ήταν αγαπητός από όλο το έθνος και είχε πάρα πολλούς που τον συμπονούσαν και συμμερίζονταν τον πόνο του, οι οποίοι θα μπορούσαν να τον φιλοξενήσουν στα σπίτια τους και να τον κρύψουν. Αλλά, για να μη γίνει πρόξενος κινδύνων και για άλλους, έφυγε προς τις έρημες περιοχές και ασπάστηκε τη διαμονή στα σπήλαια. Και μου φαίνεται ότι και τη δική του μνήμη υπαινίσσεται ο ιερός Απόστολος όταν λέει: «Περιπλανώμενοι σε ερήμους και βουνά και σπήλαια και στις οπές της γης». Όπως δε ο προηγούμενος από τον παρόντα δεν επιγραφόταν ψαλμός, αλλά στηλογραφία, το οποίο ο Ακύλας ερμήνευσε «ενός ταπεινού και τέλειου» και ο Σύμμαχος «του ταπεινόφρονος και άμωμου»· έτσι και ο παρών λόγος αναφέρεται στην ύψιστη αρετή της πραότητας και της ανεξικακίας του Δαβίδ, του ταπεινού και τέλειου, του ταπεινόφρονος και άμωμου· έπειτα, καταθέτει τη στηλογραφία αυτή θεωρώντας ότι η ταπεινοφροσύνη είναι άξια αιώνιας μνήμης. Για αυτήν την αρετή εξάλλου έδινε μαρτυρία ο Μωυσής, και ο Σωτήρας και Κύριός μας σε αυτήν προέτρεπε λέγοντας: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Επειδή όμως μια τέτοια αρετή χρειαζόταν σταθερή παραμονή και εξαιρετικά μακροχρόνια φύλαξη (διότι «εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί»)· γι' αυτό έχει επιγραφεί: «Εις το τέλος, μη διαφθείρης». Διότι πολλοί, αν και άρχισαν καλά, δεν άντεξαν μέχρι το τέλος.

«Αγωνιστείτε να εισέλθετε από τη στενή πύλη»· και πάλι: «Να βιάζετε τον εαυτό σας· διότι οι βιαστές αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών»· και: «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί»· και: «Με την υπομονή σας να αποκτήσετε τις ψυχές σας»· και ο απόστολος επίσης λέει: «Με υπομονή ας τρέχουμε τον αγώνα που βρίσκεται μπροστά μας»· και: «Έτσι», λέει, «να τρέχετε, για να κατακτήσετε το έπαθλο»· και πάλι: «Ως διάκονοι του Θεού με πολλή υπομονή» και τα εξής. Για τον λόγο αυτόν προτρέπει να τρέχουμε και παραγγέλλει να επιδιδόμαστε με ένταση στους αγώνες, επειδή η δωρεά της χάριτος μετριέται ανάλογα με τους κόπους εκείνου που τη δέχεται. Διότι την αιώνια ζωή και την ανείπωτη χαρά στους ουρανούς τα δωρίζει η χάρη του Πνεύματος, την αξιοσύνη όμως του να δεχτεί κανείς τα δώρα και να απολαύσει τη χάρη, την παρέχει ο διά της πίστεως έρωτας για τους πνευματικούς κόπους. Όταν δε ενωθούν το έργο της δικαιοσύνης και η χάρη του Πνεύματος, την ψυχή στην οποία ενώθηκαν τη γεμίζουν από κοινού με μακάρια ζωή· εάν όμως χωριστούν μεταξύ τους, δεν προσφέρουν κανένα κέρδος στην ψυχή. Διότι η μεν χάρη του Θεού δεν έχει από τη φύση της την ιδιότητα να επιφοιτά σε ψυχές που αποφεύγουν τη σωτηρία, η δε δύναμη της ανθρώπινης αρετής δεν αρκεί από μόνη της για να ανυψώσει σε αυτό το είδος της ζωής τις ψυχές που στερούνται τη χάρη.

Πρέπει λοιπόν να αναμένουμε από Αυτόν τη χάρη, να προσδοκούμε τον λόγο, να εκδεχόμαστε τη χάρη της ομολογίας, να ελπίζουμε στην πανοπλία ενάντια στην οποία ο εχθρός είναι ανίσχυρος, διότι κατασκευάζεται από τον Θεό. «Θα παραδώσει αδελφός αδελφό σε θάνατο και πατέρας παιδί και θα επαναστατήσουν παιδιά εναντίον γονέων και θα τους θανατώσουν». Η φύση διαιρείται και η χάρη συνάγεται. Ο πηλός στρατεύεται εναντίον του εαυτού του, αλλά ο Δημιουργός δεν ανέχεται να εγκαταλείψει τον πηλό. Τα πήλινα σκεύη συγκρούονται μεταξύ τους, ώστε να βρεθούν στην ανάγκη του κεραμικού τροχού και έτσι αναγκαστικά να θυμηθούν τον Κεραμέα. «Και θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου». Επαρκές για εσάς ως προς τη δόξα, αρκετό ως προς το αξίωμα, όχι μικρό ως προς την πεποίθηση, είναι ότι μισείστε από όλους. Όμως Αυτός που είναι πάνω από όλους δεν ανέχεται να σας προδώσει, αλλά επιμένει να σας αγαπά και να θερμαίνει την αγάπη Του εντονότερα. «Διότι θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου. Εκείνος όμως που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Άκου τον λόγο, ω πιστέ, και τήρησε την εντολή και καλλιέργησε την υπομονή με επιμέλεια και θέρισε το στάχυ που προέρχεται από αυτήν με πολλή ευφροσύνη. Τρύγησε το σταφύλι, πάτησε τους βότρυς στο πατητήρι.

Και ως προς την απολογία τους, τους προτρέπει να έχουν θάρρος. Και αλλού μεν λέει: «Εγώ θα σας δώσω στόμα και σοφία»· εδώ όμως λέει: «Το Πνεύμα του Πατρός σας είναι εκείνο που θα μιλάει μέσα σας», ανυψώνοντάς τους στο αξίωμα των προφητών. Γι' αυτό, όταν ανέφερε τη δύναμη που τους δόθηκε, τότε πρόσθεσε και τα δεινά, τους φόνους και τις σφαγές. Διότι, λέει, «θα παραδώσει αδελφός τον αδελφό σε θάνατο, και ο πατέρας το παιδί, και θα επαναστατήσουν τα παιδιά εναντίον των γονέων, και θα τους θανατώσουν». Και δεν σταμάτησε ούτε σε αυτό, αλλά πρόσθεσε και το πολύ πιο φρικτό, ικανό να κλονίσει και βράχο, ότι «Και θα είστε μισητοί από όλους». Και εδώ πάλι η παρηγοριά βρίσκεται προ των πυλών· διότι, λέει, «για το όνομά μου θα τα υποστείτε αυτά». Και μετά από αυτό, πάλι κάτι άλλο: «Εκείνος δε που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Αυτά βέβαια και από μόνα τους ήταν ικανά να ανορθώσουν το φρόνημά τους, εφόσον επρόκειτο να αναπτυχθεί τόση δύναμη μέσω του κηρύγματος, ώστε να καταφρονείται η ίδια η φύση, να απορρίπτεται η συγγένεια και να προτιμάται από όλα ο λόγος του Θεού, ο οποίος κατατροπώνει τα πάντα. Διότι, εάν η τυραννία της φύσεως δεν έχει τη δύναμη να αντισταθεί σε αυτά, αλλά διαλύεται και καταπατείται, τι άλλο θα μπορέσει να υπερισχύσει εναντίον σας; Βεβαίως, το γεγονός ότι θα γίνουν αυτά, δεν σημαίνει πως η ζωή σας θα είναι αμέριμνη, αλλά θα έχετε ως κοινούς πολεμίους και εχθρούς όλους τους κατοίκους της οικουμένης.

Πάλι, το να ανοιχτούν όλα τα σπίτια, είναι έργο της άνωθεν χάριτος· το να μην απαιτήσουν όμως τίποτα περισσότερο από τα αναγκαία, είναι γνώρισμα της δικής τους φιλοσοφίας· διότι ο εργάτης είναι άξιος του μισθού του. Το να χαρίζεται η ειρήνη αποτελεί δωρεά του Θεού· το να αναζητούν όμως τους άξιους και να μην εισέρχονται αδιακρίτως σε όλους, αποτελεί δείγμα της δικής τους εγκράτειας. Πάλι, το να τιμωρήσει εκείνους που δεν τους δέχονται, ανήκει σε Αυτόν· το να αναχωρούν όμως από αυτούς με επιείκεια, χωρίς να λοιδορούν ούτε να υβρίζουν, ανήκει στην πραότητα των αποστόλων. Το να τους δώσει το Πνεύμα και να μην τους αφήσει να μεριμνούν, ανήκε σε Εκείνον που τους έστειλε· το να γίνουν όμως σαν πρόβατα και περιστέρια, και να τα υπομένουν όλα με γενναιότητα, ανήκε στη δική τους ψυχική δύναμη και σύνεση. Το να μισούνται, να μην καταπίπτουν και να υπομένουν, ανήκει σε αυτούς· το να σώσει όμως αυτούς που υπέμειναν, ανήκει σε Εκείνον που τους έστειλε. Γι' αυτό και έλεγε: «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί».

Διότι αυτό υπονόησε λέγοντας: «Εκείνος δε που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, ενώ είπε, «Μην ανησυχήσετε για το τι θα πείτε», αλλού λέει: «Να είστε έτοιμοι για απολογία σε καθέναν που σας ζητά λόγο για την ελπίδα που υπάρχει μέσα σας». Διότι, όταν μεν ο αγώνας διεξάγεται μεταξύ φίλων, μας παραγγέλλει να μεριμνούμε κι εμείς· όταν όμως υπάρχει φοβερό δικαστήριο, και μαινόμενα πλήθη, και φόβος από παντού, τότε παρέχει τη δική Του στήριξη, ώστε να πάρουμε θάρρος και να μιλήσουμε, και να μην τρομοκρατηθούμε, ούτε να προδώσουμε τα δίκαια. Επειδή πράγματι ήταν πολύ μεγάλο κατόρθωμα, ένας άνθρωπος που ήταν απασχολημένος με λίμνες, δέρματα και τελωνεία, ενώ κάθονταν στα έδρανα τύραννοι και παρίσταντο σατράπες και δορυφόροι, και τα ξίφη ήταν γυμνωμένα, και όλοι συντάσσονταν με το μέρος εκείνων, αυτός μπαίνοντας μέσα μόνος, δεμένος, με σκυμμένο το κεφάλι, να κατορθώσει να ανοίξει το στόμα του. Διότι ούτε καν δικαίωμα λόγου ή απολογίας δεν τους παραχωρούσαν εξαιτίας της πίστεώς τους, αλλά επιχειρούσαν να τους θανατώσουν με βασανιστήρια σαν να ήταν κοινοί καταστροφείς της οικουμένης. Επειδή έλεγαν: «Αυτοί που αναστάτωσαν την οικουμένη, παρευρίσκονται και εδώ· και πάλι πρεσβεύουν τα αντίθετα προς τα διατάγματα του Καίσαρα, λέγοντας ότι βασιλιάς είναι ο Ιησούς Χριστός».

Έπειτα, πάλι, τους προαλείφει για ένα άλλο μέρος της φιλοσοφίας. Προηγουμένως μεν, αποβάλλοντας τη μέριμνα της τροφής· δεύτερον δε, τον φόβο των κινδύνων· και τώρα τον φόβο της κακολογίας. Διότι από εκείνη τη φροντίδα τους απάλλαξε, λέγοντας: «Άξιος είναι ο εργάτης του μισθού του», και δείχνοντας ότι πολλοί θα τους υποδεχθούν· από την αγωνία δε για τους κινδύνους τους απάλλαξε λέγοντας: «Μη μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε», και ότι «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί».

Επειδή δε, μαζί με αυτά, ήταν φυσικό να αποκτήσουν και κακή φήμη, πράγμα το οποίο σε πολλούς φαίνεται ότι είναι το πλέον δυσβάσταχτο από όλα, δες από πού τους παρηγορεί και εδώ, προσφέροντας την παραμυθία από τον ίδιο του τον εαυτό και από όλα όσα είχαν λεχθεί για εκείνον, με την οποία τίποτε δεν ήταν ισάξιο. Διότι, όπως ακριβώς είπε εκεί, ότι «θα είστε μισητοί από όλους»· και πρόσθεσε, «εξαιτίας του ονόματός μου»· έτσι κάνει και εδώ.

Στρέψτε το βλέμμα σας, λέει, στις παλαιές γενεές και δείτε. Ποιος έλπισε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος παρέμεινε σταθερός στις εντολές του, και Εκείνος τον περιφρόνησε; Και πάλι ο Παύλος λέει: «Η δε ελπίδα δεν ντροπιάζει», δηλαδή η ελπίδα προς τον Θεό. Διότι είναι αδύνατον να εκπέσει από τον σκοπό του εκείνος που με όλη του τη διάνοια ελπίζει στον Θεό και συνεισφέρει καθετί από την πλευρά του. Και πάλι: «Πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε περισσότερο από όσο μπορείτε, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε». Γι' αυτό προτρέπει κάποιος σοφός άνδρας, λέγοντας: «Τέκνο μου, αν προσέρχεσαι για να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό. Κατεύθυνε σωστά την καρδιά σου, δείξε καρτερία και μην βιαστείς σε καιρό δοκιμασίας. Προσκολλήσου σε Αυτόν και μην απομακρυνθείς». Και ένας άλλος λόγος προτρέπει: «Εκείνος δε που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί».

⟨Του Μεγάλου Βασιλείου⟩ Πολλές φορές, λέει, ζήτησα και δεν έλαβα. Σίγουρα διότι ζήτησας εσφαλμένα, ή χωρίς πίστη, ή με μετεωρισμό, ή πράγματα που δεν σε ωφελούν. Εάν πάλι ζήτησας πολλές φορές αυτά που σε ωφελούν, αλλά δεν επέμεινες· διότι είναι γραμμένο: «με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας» και «εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Διότι, εάν δεν ζητήσεις με κόπο και με πολλή επιμονή, δεν λαμβάνεις. Πρέπει, δηλαδή, πρώτα να ποθήσεις, και αφού ποθήσεις, να ζητήσεις αληθινά με πίστη και υπομονή εκείνα που συμφέρουν στον καθένα, χωρίς να κατακρίνεσαι σε τίποτα από την ίδια σου τη συνείδηση ότι ζητάς με αμέλεια ή με ραθυμία· και τότε θα λάβεις, όταν το θελήσει ο Θεός. Διότι Εκείνος γνωρίζει καλύτερα από εσένα τι σε ωφελεί και ίσως γι' αυτόν τον λόγο αναβάλλει, οικονομώντας πάνσοφα την προσκαρτέρησή σου κοντά Του, ώστε να γνωρίσεις τι σημαίνει δώρο Θεού και να φυλάξεις με φόβο αυτό που σου δόθηκε. Διότι καθετί που αποκτά κανείς με πολύ κόπο, φροντίζει να το φυλάξει, για να μη χάσει, εάν το απωλέσει, και τον πολύ του κόπο, και, αφού αθετήσει τη χάρη του Κυρίου, γίνει ανάξιος της αιώνιας ζωής. Διότι, σε τι ωφέλησε τον Σολομώντα το ότι έλαβε γρήγορα τη χάρη της σοφίας και έπειτα την έχασε; Μην ολιγοψυχείς, λοιπόν, εάν δεν λάβεις γρήγορα αυτό που ζητάς. Διότι, εάν ο αγαθός Δεσπότης γνώριζε ότι, λαμβάνοντας γρήγορα τη χάρη, δεν θα την έχανες, θα ήταν έτοιμος να σου την προσφέρει και πριν ακόμη τη ζητήσεις, αλλά τώρα το κάνει αυτό από πρόνοια και φροντίδα για εσένα.

Υποχωρώντας λοιπόν ο γέροντας, και βλέποντας ότι δέχονται τα λόγια του με ταπείνωση και υπακοή, λέει στον έναν: Ο Κύριος θέλει, τέκνο μου, να εγκατασταθείς σε ησυχαστικό τόπο μαζί με κάποιον πνευματικό πατέρα, ζώντας με υποταγή. Λέει και στον δεύτερο: Πήγαινε, πούλησε τα προσωπικά σου θελήματα και δώσε τα στον Θεό· και σήκωσε τον σταυρό σου και κάνε υπομονή σε συνοδεία και κοινόβιο αδελφών, και οπωσδήποτε θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς. Έπειτα λέει και στον τρίτο: Ένωσε αχώριστα με την ίδια σου την αναπνοή τον λόγο που λέει: Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί.

«Μέχρι τον κατάλληλο καιρό θα κρύψει τα λόγια του, και τα χείλη πολλών θα διηγηθούν τη σύνεσή του.» «Παιδί μου, αν προσέρχεσαι να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για δοκιμασία. Κατεύθυνε σωστά την καρδιά σου και δείξε καρτερία, και μην βιαστείς σε καιρό συμφοράς. Προσκολλήσου σε Αυτόν και μην απομακρυνθείς, για να προκόψεις στα έσχατά σου.» «Με μακροθυμία να δίνεις την απάντησή σου.» «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί.» «Με την υπομονή σας να κερδίσετε τις ψυχές σας.» «Και λιθοβολούσαν τον Στέφανο, καθώς εκείνος προσευχόταν και έλεγε: Κύριε Ιησού Χριστέ, δέξου το πνεύμα μου. Και αφού γονάτισε, φώναξε με μεγάλη φωνή: Κύριε, μην τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία. Και αφού είπε αυτά, κοιμήθηκε.» «Σε καθετί συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αλήθειας, με δύναμη Θεού, μέσω των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών, μέσα από δόξα και ατιμία.» «Έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού εκτελέσετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την υπόσχεση. Διότι, ακόμη πολύ λίγο χρόνο, και εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει.» «Αξιόπιστος είναι ο λόγος. Διότι, αν πεθάναμε μαζί Του, θα ζήσουμε και μαζί Του· αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε μαζί Του· αν Τον αρνηθούμε, και εκείνος θα μας αρνηθεί.»

Διότι, τι είναι πιο ταπεινό από ένα σπήλαιο; Και ως προς τη φτώχεια, τι είναι ανώτερο από το να μην έχει κανείς πού να γείρει το κεφάλι του; Και το τέλος της επίγειας ζωής του, ποιο ήταν; Υπήρξε υπερβολικά οδυνηρό και γεμάτο ατιμία. Διότι, με την ψευδή κατηγορία της ανταρσίας, ο ουράνιος Βασιλιάς καταδικάστηκε σε θάνατο, και τελικά, έπειτα από εκείνες τις ανυπέρβλητες ύβρεις, την πορφυρή χλαμύδα, τους χλευασμούς, τους ξυλοδαρμούς, τα ραπίσματα, τα μαστιγώματα, αφού καταδικάστηκες για χάρη μου, Σωτήρα μου, κρεμάστηκες γυμνός στον σταυρό, δίκην κακούργου. Και δεν είναι ότι η ανθρώπινη ζωή του Σωτήρα διανύθηκε μεν κατ' αυτόν τον τρόπο, ενώ τα λόγια του έλεγαν άλλα· αντιθέτως, σε όλα όσα ήθελε να διδάξει για το τι πρέπει να πράττουμε, δεν βλέπουμε να διδάσκει τίποτε άλλο παρά το να μην υπολογίζουμε τον εαυτό μας μέσα στις θλίψεις. Πότε λέγοντας «στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή», και «μέσα στον κόσμο θα έχετε θλίψη», και «εσείς θα κλάψετε και θα θρηνήσετε, ενώ ο κόσμος θα χαρεί»· και πότε προτρέποντας «με την υπομονή σας να κερδίσετε τις ψυχές σας», και «εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Και δεν απευθύνεται αποκαλώντας μακάριους και αξιοζήλευτους αυτούς που βρίθουν από πλούτη, χαίρονται και είναι προσκολλημένοι στην καλοπέραση, αλλά τους πτωχούς τω πνεύματι, εκείνους που κλαίνε, που μισούνται, που υβρίζονται, που διώκονται. Και ως έπαθλο για την καρτερία στα δεινά, τους χαρίζει τη Βασιλεία των Ουρανών.

Διότι πρέπει να εκπληρωθεί ολοφάνερα σε εμάς και το «θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου»· και το «εσείς θα κλάψετε και θα θρηνήσετε, ενώ ο κόσμος θα χαρεί»· και το «έρχεται η ώρα που καθένας που θα σας σκοτώσει, θα νομίζει ότι προσφέρει λατρεία στον Θεό». Όλα αυτά και τα παρόμοια μας συμβαίνουν, προκειμένου η δοκιμασία της πίστης μας να βρεθεί καθαρότερη από κάθε χρυσό· «διότι, αν κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας», όπως λέει ο απόστολος, «δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι όμως, διαπαιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην καταδικαστούμε μαζί με τον κόσμο». Επειδή λοιπόν είναι εντελώς αδύνατο να συνταχθούμε με τους υιούς του Θεού χωρίς τη διαπαιδαγώγηση από την οποία πέρασαν εκείνοι, ευδοκεί ο Κύριος που μεριμνά για τη σωτηρία μας να διαπαιδαγωγηθούμε εμείς προσωρινά ως υιοί, ώστε να συναριθμηθούμε με τους προηγουμένως διαπαιδαγωγημένους υιούς του και να μην αποβληθούμε από την πατρική οικία ως νόθοι εξαιτίας της απουσίας παιδείας· «εάν όμως είστε χωρίς τη διαπαιδαγώγηση, λέει, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι», δηλαδή οι κατά χάριν γνήσιοι υιοί του Θεού, «τότε είστε νόθα» παιδιά και ξένοι υιοί, «και όχι υιοί»· και με αυτόν τον τρόπο εμείς διαπαιδαγωγούμαστε, επειδή είναι αδύνατον να συμπληρωθεί εκείνη η ουράνια Εκκλησία των πρωτοτόκων, παρά μόνο μέσα από αυτήν την επίγεια και ορθόδοξη, και από πουθενά αλλού.

Αλλά δεν είναι καθόλου παράξενο· διότι γνωρίζω ότι και ο θεσπέσιος Παύλος εγκαταλείφθηκε μόνος στα δεσμά: «στην πρώτη μου», λέει, «απολογία κανείς δεν μου συμπαραστάθηκε» και «ο Λουκάς είναι μόνος μαζί μου». Διότι η καρτερία και η υπομονή δεν χαρακτηρίζουν τους πάντες· γι' αυτό και ο Κύριος, αφού ανέφερε τις θλίψεις και τους πειρασμούς στους οποίους επρόκειτο να αγωνιστούν όσοι είχαν πιστέψει σε αυτόν, πρόσθεσε: «εκείνος όμως που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Γνωρίζω επίσης και πριν από αυτόν τον προφήτη Δαβίδ να οδύρεται για την εγκατάλειψη από τους πολλούς και να την προβάλλει ως ικεσία προς τον Θεό: «σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος, διότι λιγόστεψαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων». Και τι αναφέρω τον έναν ή τον άλλον; Γνωρίζω τον δικό μου Δεσπότη και Θεό, όταν συνελήφθη και οδηγούνταν στο δεσμωτήριο, να εγκαταλείπεται μόνος· διότι λέει: «αφού τον άφησαν, όλοι έφυγαν». Τι το παράξενο λοιπόν εάν και εμάς τώρα, ανθρώπους οικτρούς και ελεεινούς, ανθρώπους που δεν τους παραχωρείται ούτε τον αέρα να αναπνέουν ελεύθερα, ανθρώπους που κατοικούν σε δεσμωτήριο, προσδοκούν αμέτρητους θανάτους καθημερινά και έχουν στερηθεί κάθε αγαθή ελπίδα, εάν και εμάς σκέφτηκε κάποιος να εγκαταλείψει;

Και ο Κύριος λέγει: «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί» και: «Με την υπομονή σας κερδίστε τις ψυχές σας», και αλλού λέγει: «Ποιος πίστεψε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και εγκαταλείφθηκε; Ή ποιος Τον επικαλέστηκε, και Εκείνος τον παραβλέψε;». Διότι, εάν οι άνθρωποι, οι οποίοι μετέχουν σε λίγη σύνεση και νου, γνωρίζουν να δοκιμάζουν και να διακρίνουν πόσο βάρος και φορτίο δύναται να βαστάξει το καθένα από τα ζώα, όπως το μουλάρι ή το γαϊδούρι ή η καμήλα, και φορτώνουν τόσα σύμφωνα με τη δύναμη του ζώου· και ο κεραμέας, αφού πλάσει τα σκεύη, εάν δεν τα βάλει στο καμίνι για να στερεωθούν ψημένα, δεν τα καθιστά κατάλληλα για τη χρήση των ανθρώπων, αλλά γνωρίζει πόσο πρέπει να τα αφήσει στη φωτιά μέχρι να γίνουν χρήσιμα, και ούτε τα αφήνει στο καμίνι περισσότερο από το δέον, ώστε να μην ραγίσουν και καταστραφούν, ούτε πάλι υπολείπεται, ώστε να μην μείνουν άψητα και άχρηστα—εάν λοιπόν, για τα ορατά πράγματα, οι άνθρωποι διαθέτουν τόση διάκριση και γνώση, πόσο μάλλον ο Θεός, ο Οποίος είναι ακατάληπτη και ανέκφραστη γνώση και σύνεση και όλος σοφία, γνωρίζει πόσες δοκιμασίες, θλίψεις και πειρασμούς έχουν ανάγκη οι ψυχές που θέλουν να Τον ευαρεστήσουν και ποθούν να επιτύχουν την αιώνια ζωή. Και έτσι, υπομένοντας γενναία και πιστά με ελπίδα κάθε θλίψη μέχρι τέλους, καθίστανται τότε δόκιμες και κατάλληλες για τη Βασιλεία των Ουρανών.