Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:28

Τις άλλες δύο όμως, από τις οποίες η μία είναι αξιομακάριστη επειδή έχει δοθεί από τον Θεό, ενώ η άλλη επαινετή επειδή κατορθώνεται από εμάς με τη χάρη του Θεού, ας τις επιλέξουμε και ας τις επιδιώξουμε με ζήλο. Από αυτές τις δύο, τη μεν πρώτη μακαρίζει ο Δαβίδ λέγοντας: «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες»· τη δε δεύτερη θαυμάζει ο Παύλος, γράφοντας στους Γαλάτες, ότι «Όσοι ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα». Από το άλλο ζεύγος, τη μία ο Χριστός λέει ότι πρέπει να την περιφρονούμε, λέγοντας: «Μη φοβηθείτε από αυτούς που αποκτείνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να αποκτείνουν την ψυχή»· την άλλη όμως τη θεωρεί φοβερή: «Να φοβηθείτε μάλλον εκείνον που δύναται και την ψυχή και το σώμα να απολέσει στη γέεννα». Γι' αυτό, αποφεύγοντας αυτήν, ας επιλέξουμε εκείνη τη νεκρότητα, η οποία μακαρίζεται και θαυμάζεται, ώστε από τις άλλες δύο, τη μεν μία να αποφύγουμε, τη δε άλλη να φοβηθούμε. Διότι κανένα απολύτως όφελος δεν έχουμε να βλέπουμε τον ήλιο, να τρώμε και να πίνουμε, εάν δεν είναι παρούσα η ζωή των αγαθών έργων. Διότι ποιο είναι το όφελος, πες μου, ενός βασιλιά που φορεί μεν την πορφύρα και φέρει όπλα, αλλά δεν έχει κανέναν υπήκοο, παρά είναι εκτεθειμένος σε όλους όσοι επιθυμούν να του επιτεθούν και να τον υβρίσουν; Έτσι και για τον Χριστιανό δεν θα υπάρξει κανένα όφελος, εάν έχει μεν την πίστη και τη δωρεά του βαπτίσματος, υποτάσσεται όμως σε όλα τα πάθη· διότι έτσι η ύβρις θα είναι μεγαλύτερη και η αισχύνη περισσότερη.

Όπως φαίνεται, εξαιτίας μου μιλούσε έτσι, για να με δελεάσει και, αφού με εξαπατήσει, να λυτρώσει τον άνθρωπο που εξαπατήθηκε από εμένα. Δεν το κατάλαβα όμως ο άθλιος· έπρεπε, έχοντας ακούσει τον ίδιο να λέει: «Μη φοβηθείτε από εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή», να ερευνήσω την αλήθεια μέσα από τα ίδια τα γεγονότα. Διότι εκείνος που συμβούλευε τον άνθρωπο να μη φοβάται τον θάνατο, πώς ήταν δυνατόν ο ίδιος να συνέχεται από τον φόβο του θανάτου; Αλλά, ενώ θανάτωσα, θανατώθηκα· ενώ σταύρωσα, διαπομπεύτηκα· ενώ σφυρηλάτησα καρφιά, καρφώθηκα· ενώ έπλεξα αγκάθια, τραυματίστηκα· ενώ πρόσφερα χολή, πικρά θανατώθηκα· ενώ του φόρεσα χλαμύδα, εξουδετερώθηκα. Επειδή, λοιπόν, η ημέρα έχει γεμίσει από μια τέτοια ευφροσύνη, αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος, ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν. Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος· διότι αυτός εποίησε την ημέρα και δια της δικής του αναστάσεως τη λάμπρυνε. Διότι ο δημιουργός της ημέρας και του αριθμού των ημερών καταδέχτηκε, μέσω της σαρκώσεώς του, να υποταχθεί και σε μήνες και σε ώρες και σε έτη, αυτόν που ο μακάριος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής κήρυττε λέγοντας: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος».

Διότι πού θα λάβει ο καθένας την άξια ανταπόδοση για αυτά, εάν δεν υπάρχει ανάσταση; Κανείς από όσους έχουν ζήσει ορθά δεν αμφιβάλλει για την ανάσταση, αλλά προσεύχονται κάθε μέρα, λέγοντας εκείνη την άγια φράση: «Ελθέτω η βασιλεία σου». Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί που αμφιβάλλουν για την ανάσταση; Εκείνοι που ακολουθούν βέβηλους δρόμους και έχουν ακάθαρτο βίο, όπως ακριβώς λέει ο Προφήτης: «Βεβηλώνονται οι οδοί του σε κάθε καιρό· απομακρύνονται οι κρίσεις σου από το πρόσωπό του». Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν ένας άνθρωπος να έχει καθαρό βίο, όταν αμφιβάλλει για την ανάσταση· ενώ όσοι δεν ελέγχονται από τη συνείδησή τους για τίποτα πονηρό, και το λέγουν, και το επιθυμούν, και το πιστεύουν, με σκοπό να λάβουν την ανταπόδοση. Ας μην τον παροργίζουμε λοιπόν, αλλά ας τον ακούμε που λέει: «Να φοβάστε εκείνον που δύναται και την ψυχή και το σώμα να καταστρέψει στη γέεννα»· ώστε, μέσω αυτού του φόβου να γίνουμε καλύτεροι, και αφού απαλλαγούμε από αυτήν την απώλεια, να αξιωθούμε της βασιλείας των ουρανών. Την οποία είθε όλοι μας να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, δια του οποίου και με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, μαζί με το προσκυνητό και πανάγιο και ζωοποιό του Πνεύμα, νυν και αεί, και στους ατελεύτητους αιώνες των αιώνων.

Διότι, λέγει, εγώ έδωσα την αρχή και τα προοίμια· το μεγαλύτερο όμως μέρος επιθυμώ να το φέρω εις πέρας μέσω υμών. Και αυτό δεν είναι γνώρισμα μόνο κάποιου που διατάζει, αλλά και κάποιου που προαναγγέλλει το μέλλον, που ενθαρρύνει με τα όσα λέγει, που αποδεικνύει ότι θα επικρατήσουν των πάντων, και που ταυτόχρονα υποσκάπτει ήρεμα πάλι την αγωνία για την κακολογία. Διότι, όπως ακριβώς αυτό το κήρυγμα, αν και έως τώρα λανθάνει, θα απλωθεί παντού, έτσι και η πονηρή αντίληψη των Ιουδαίων θα εξαλειφθεί ταχέως. Έπειτα, επειδή τους εμψύχωσε και τους εξύψωσε, προαναγγέλλει πάλι τους κινδύνους, αναπτερώνοντας το φρόνημά τους και καθιστώντας τους ανώτερους από όλους. Τι λέγει δηλαδή; Μη φοβηθείτε από εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή. Είδες πώς τους κατέστησε ανώτερους όλων, όχι μόνο από κάθε μέριμνα και κακολογία, ούτε μόνο από κινδύνους και επιβουλές, αλλά πείθοντάς τους να περιφρονούν ακόμη και τον ίδιο τον θάνατο, που θεωρείται το πιο φοβερό από όλα, και μάλιστα όχι απλώς τον θάνατο, αλλά τον βίαιο; Και δεν είπε ότι θα θανατωθείτε, αλλά το υπαινίχθηκε αυτό με την αρμόζουσα σε εκείνον μεγαλοπρέπεια, λέγοντας: Μη φοβηθείτε από αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή· να φοβηθείτε μάλλον εκείνον που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα· πράγμα που κάνει πάντοτε, αναστρέφοντας το επιχείρημα. Διότι τι λέγει; Φοβάστε άραγε τον θάνατο, και γι' αυτό διστάζετε να κηρύξετε;

Γ΄. Επομένως, ούτε αυτού του πράγματος έγιναν αυτοί κύριοι, αλλά από τη φύση τους το έχουν αυτό. Εάν όμως φοβάσαι αυτό, πολύ περισσότερο πρέπει να φοβάσαι το μεγαλύτερο, και να τρέμεις εκείνον που μπορεί και την ψυχή και το σώμα να απωλέσει στη γέεννα. Και δεν λέει τώρα φανερά ότι ο ίδιος είναι αυτός που μπορεί και την ψυχή και το σώμα να απωλέσει· αλλά με όσα ανέφερε προηγουμένως, αποδεικνύοντας ότι ο ίδιος είναι ο κριτής, το φανέρωσε. Αλλά τώρα συμβαίνει το αντίθετο: Διότι εκείνον μεν που μπορεί να απωλέσει την ψυχή, δηλαδή να την κολάσει, δεν τον φοβόμαστε· ενώ εκείνους που θανατώνουν το σώμα τους τρέμουμε. Και όμως, Εκείνος τιμωρεί μαζί με την ψυχή και το σώμα· ενώ αυτοί όχι μόνο την ψυχή, αλλά ούτε και το σώμα μπορούν να κολάσουν, έστω και αν το βασανίσουν μύριες φορές, αλλά μάλλον το καθιστούν με αυτόν τον τρόπο πιο λαμπρό. Είδες πώς παρουσιάζει τους αγώνες εύκολους; Διότι πράγματι ο θάνατος συγκλόνιζε σφοδρά την ψυχή τους, εμπνέοντας έως τότε φόβο, επειδή δεν είχε καταστεί ακόμη εύκολα κατανικητός, ούτε είχαν ακόμη απολαύσει τη χάρη του Πνεύματος εκείνοι που επρόκειτο να τον περιφρονήσουν.

Γι' αυτό, αφού είπε: «Να φοβάστε εκείνον που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα», λέει πάλι: «Θα τον αρνηθώ κι εγώ». Έτσι πράττει και ο Παύλος, κάνοντας συνεχώς μνεία της γεέννης. Δ΄. Αφού, λοιπόν, προετοίμασε τον ακροατή με κάθε τρόπο (διότι και τους ουρανούς του άνοιξε, και του παρουσίασε εκείνο το φοβερό δικαστήριο, και του έδειξε το θέατρο των αγγέλων και την ανακήρυξη των στεφάνων ενώπιόν τους, προλειάνοντας έτσι σε μεγάλο βαθμό τον δρόμο και διευκολύνοντας τον λόγο της ευσέβειας), στη συνέχεια, για να μην εμποδιστεί το κήρυγμα σε περίπτωση που αυτοί δειλιάσουν, τους παραγγέλλει να προετοιμάζονται ακόμη και για τις ίδιες τις σφαγές· προκειμένου να μάθουν ότι όσοι παραμένουν στην πλάνη, θα τιμωρηθούν και για την επιβουλή τους εναντίον αυτών. Ας καταφρονούμε, λοιπόν, τον θάνατο, ακόμη και αν δεν έχει έλθει ο καιρός που τον απαιτεί· διότι πρόκειται να μεταβούμε σε μία πολύ καλύτερη ζωή. Αλλά θα πει κανείς, φθείρεται το σώμα; Ακριβώς γι' αυτό πρέπει να χαιρόμαστε περισσότερο, επειδή ο θάνατος είναι αυτός που φθείρεται και η θνητότητα καταστρέφεται, και όχι η ουσία του σώματος. Διότι, ούτε αν έβλεπες έναν ανδριάντα να αναχωνεύεται, θα αποκαλούσες καταστροφή αυτό που συμβαίνει, αλλά αναδημιουργία μιας τελειότερης κατασκευής.

Διότι, είτε οι μάρτυρες παρέδωσαν τα σώματά τους στους ανόμους, τα παρέδωσαν εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Μην φοβάστε εκείνους που θανατώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να θανατώσουν την ψυχή· μάλλον να φοβάστε Εκείνον που μπορεί να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα»· είτε, λοιπόν, κάποιοι ίδρυσαν εκκλησίες είτε ξενώνες σε όλη την οικουμένη, το έπραξαν για Εκείνον που είπε: «Ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε»· είτε εφαρμόζουμε την ταπεινοφροσύνη, την εφαρμόζουμε για Εκείνον που είπε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· είτε πάλι παρέχουμε άρτους στους πένητες, τους δίνουμε για Εκείνον που είπε: «Και όποιος προσφέρει έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό στο όνομα ενός μαθητή, δεν θα χάσει τον μισθό του»· είτε επισκεπτόμαστε τις φυλακές, τις επισκεπτόμαστε για Εκείνον που είπε: «Στη φυλακή ήμουν, και ήλθατε προς εμένα»· είτε ενδύουμε τις χήρες και τα ορφανά, τα ενδύουμε για Εκείνον που είπε: «Γυμνός ήμουν, και με περιβάλατε»· είτε γενικότερα κάνουμε διανομή στους φτωχούς, το πράττουμε για Εκείνον που είπε: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το πράξατε»· είτε υπομένουμε τους ονειδισμούς από τα ασεβή έθνη, επειδή προσκυνούμε Αυτόν που σταυρώθηκε από τους Ιουδαίους και ζωοποίησε την οικουμένη, το υπομένουμε για Εκείνον που είπε: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν, και σας διώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι· να χαίρεστε και να αγαλλιάτε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς».

«Μη φοβηθείτε εκείνους που θανατώνουν το σώμα, την δε ψυχή δεν δύνανται να θανατώσουν», και αντιμετώπιζε τον θάνατο ως ζωή. Ούτε ο σταυρός τον απομάκρυνε από τη μαθητεία, ούτε οι ήλοι κλόνισαν την ευσέβειά του, ούτε ο Ιουδαίος που τον συκοφαντούσε, ούτε ο Καϊάφας που τον κατηγορούσε, ούτε ο Πιλάτος που τον μαστίγωνε, ούτε οι στρατιώτες που τον χλεύαζαν, ούτε ο υπηρέτης που τον ράπιζε. Διότι είχε στα λόγια του Εσταυρωμένου την εγγύηση· η εμπειρία των παθών προδιέγραφε την έκβαση της αναστάσεως. «Μία», λέγει, «απόφαση έχει εκδοθεί και για τις δύο καταστάσεις. Ο ίδιος ο κρινόμενος αποφάνθηκε εκ των προτέρων, ο ίδιος είπε: Ιδού, αναβαίνουμε στα Ιεροσόλυμα και θα παραδοθεί ο Υιός του ανθρώπου στα έθνη, και θα τον μαστιγώσουν και θα τον θανατώσουν, και την τρίτη ημέρα θα αναστηθεί». Έπρεπε να προηγηθούν προς επιβεβαίωση της πίστεως τα πιο σκυθρωπά γεγονότα, έπρεπε να προηγηθούν στην εμπειρία τα πιο λυπηρά, και τότε να επακολουθήσει η συμμετοχή στα χαρμόσυνα. Δεν δυσφορούσε για τα χειρότερα γεγονότα ως να ήταν απλώς θλιβερά, αλλά εόρταζε για όσα έβλεπε επειδή επαληθεύονταν. Μέσα από τα πρώτα κατανοούσε τα δεύτερα· έγινε αυτό που άκουσε, έφθασε αυτό που πίστευσε. Το γεγονός του σταυρού προχώρησε, εκείνος που σταύρωσε ελέγχθηκε, ο Σταυρωθείς δοξάσθηκε. Η μαρτυρία των όσων έβλεπαν συνέπιπτε· το καταπέτασμα του ναού είχε σχισθεί, η χάρις είχε αποχωρήσει, η γη από κάτω σειόταν, ο ήλιος από πάνω σχεδόν έσβηνε.

Εις τον άγιον Στέφανον τον πρωτομάρτυρα. Α΄. Ας στεφανώσουμε με τα άνθη των εγκωμίων τον Στέφανο, και ας τον ράνουμε με τα ρόδα των επαίνων· διότι ο ίδιος έχει ήδη στεφανώσει εκ των προτέρων τον εαυτό του με τους άθλους της πίστεως. Διότι ήταν μεν γραμμένο στις Γραφές: «Μη φοβάστε εκείνους που σκοτώνουν το σώμα»· αλλά ο δεσμός με το σώμα προκαλούσε δυσχέρεια. Όταν όμως αυτός ο νέος θέλησε να αναδεχθεί τις μαρτυρικές νίκες, κάθε δυσχέρεια αποδιώχθηκε· η δε δειλία και ο φόβος περιήλθαν σε αδράνεια.

Διότι και στους κοσμικούς αγώνες, όταν πρόκειται να αναδειχθούν οι νικητές, συνηθίζουν να εισάγουν στις παλαίστρες τους διαλεχτούς και τους άριστους, ώστε ο άξιος να ανακηρυχθεί στεφανωμένος νικητής έχοντας αναμετρηθεί με ισάξιο σε δύναμη αντίπαλο. Εδώ όμως, να λέγεις πως ο πρώτος πρόμαχος, ο ακαταμάχητος πύργος της ευσέβειας (διότι αν τον αποκαλούσε κανείς με όλα αυτά τα ονόματα δεν θα έσφαλλε καθόλου), έγινε μέσω των δικών του μόχθων διδάσκαλος εκείνων που αγωνίστηκαν μετά από αυτόν, και, αφού άρπαξε πρώτος τα στεφάνια της νίκης, απέδειξε τους πολεμίους εύκολα καταβαλλόμενους και για τους επόμενους, καθώς αυτοί στοχεύουν μόνο το σώμα, ενώ αφήνουν την ψυχή άτρωτη· διότι, λέγει, «μη φοβηθείτε εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή».

Έπειτα δες τι λέει: «Κάθε πρωί εξόντωνα όλους τους αμαρτωλούς της γης, για να εξολοθρεύσω από την πόλη του Κυρίου όλους όσους πράττουν την ανομία». Εδώ, λοιπόν, υπαινίσσεται τα σχετικά με τον μέλλοντα αιώνα. Επειδή, δηλαδή, ο παρών αιώνας είναι νύχτα, ενώ ο μέλλων είναι ημέρα, όπως λέει ο σοφότατος Παύλος: «Η νύχτα προχώρησε, η δε ημέρα πλησίασε»· ονομάζει «πρωί» την ανατολή του αιώνιου φωτός, το οποίο πρόκειται να απολαύσουν οι δίκαιοι. Σε αυτό, λοιπόν, το πρωί θα θανατώσει τους αμαρτωλούς, αποστέλλοντάς τους στο αιώνιο πυρ. Διότι αυτός είναι και ο θάνατος των αμαρτωλών, όπως λέει και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Να φοβάστε περισσότερο εκείνον που μπορεί να θανατώσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα». «Κάθε πρωί, λοιπόν, εξόντωνα όλους τους αμαρτωλούς της γης, για να εξολοθρεύσω όλους από την πόλη του Κυρίου», δηλαδή από την άνω Ιερουσαλήμ, «όσους πράττουν την ανομία». Διότι μόνο σε εκείνη αναπαύονται οι δίκαιοι, απολαμβάνοντας την αιώνια βασιλεία, την οποία είθε να αξιωθούμε να απολαύσουμε και εμείς και όλοι εσείς, αφού γίνουμε ευάρεστοι σε Αυτόν, ζώντας με οσιότητα εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών· στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, εις τους αιώνας των αιώνων.

Αν, λοιπόν, κάποιος σε απειλήσει με θάνατο, πες του: «Διδάχθηκα από τον Χριστό να μη φοβάμαι εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή». Αν απειλεί με δήμευση της περιουσίας, πες του: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα αναχωρήσω. Τίποτα δεν φέραμε σε αυτόν τον κόσμο, και είναι ολοφάνερο ότι ούτε να πάρουμε τίποτα μαζί μας φεύγοντας θα μπορέσουμε. Και αν δεν τα πάρεις εσύ, θα επέλθει ο θάνατος και θα τα πάρει· και αν δεν με σφάξεις εσύ, ο νόμος της φύσης που θα επέλθει θα φέρει το τέλος». Ας μη φοβόμαστε, λοιπόν, τίποτα από όσα μας επιφέρει η φύση, αλλά εκείνα που προξενούνται σε εμάς από την πονηρή προαίρεση· διότι εκείνα γεννούν για εμάς την κόλαση. Και ας αναλογιζόμαστε συνεχώς αυτό το πράγμα σε όσα μας συμβαίνουν απροσδόκητα: ότι δεν θα τα διορθώσουμε με το να θλιβόμαστε, και έτσι θα πάψουμε να θλιβόμαστε· και μαζί με αυτό, και πάλι το εξής: ότι εάν πάθουμε αδίκως κάτι δεινό στην παρούσα ζωή, εξαλείφουμε πολλές από τις αμαρτίες μας. Γι' αυτό, είναι μεγάλο καλό να ξεπληρώνουμε τις αμαρτίες μας εδώ, και όχι εκεί· διότι και ο πλούσιος δεν υπέστη τίποτα το δεινό εδώ, και γι' αυτόν τον λόγο καταβασανιζόταν εκεί.

Και πράγματι, δεν πέθανε εκείνη την ημέρα τον φυσικό θάνατο, αλλά πέθανε τον θάνατο της αμαρτίας· εκείνος είναι ο θάνατος της ψυχής, ενώ αυτός ο θάνατος του σώματος. Όταν όμως ακούσεις για θάνατο της ψυχής, μη νομίσεις ότι η ψυχή πεθαίνει, διότι είναι αθάνατη· θάνατος της ψυχής είναι η αμαρτία και η αιώνια κόλαση. Γι' αυτό και ο Χριστός λέει: «Μη φοβηθείτε από εκείνους που θανατώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να θανατώσουν την ψυχή· μάλλον να φοβηθείτε εκείνον που μπορεί να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα». Εκείνο δε που χάνεται εξακολουθεί μεν να υφίσταται, βρίσκεται όμως μακριά από το βλέμμα εκείνου που το απώλεσε. Αλλά, όπως έλεγα, σε εμάς ο θάνατος είναι διπλός· επομένως, πρέπει και η ανάσταση να είναι διπλή. Στον Χριστό ο θάνατος είναι απλός· διότι ο Χριστός δεν αμάρτησε· αλλά και αυτός ακόμη ο απλός θάνατος υπήρξε για εμάς· διότι Εκείνος δεν όφειλε να υποστεί τον θάνατο· επειδή δεν ήταν ένοχος αμαρτίας, γι' αυτό δεν ήταν ένοχος ούτε θανάτου· για τον λόγο αυτόν Εκείνος μεν αναστήθηκε με την ανάσταση από τον απλό θάνατο· εμείς όμως, επειδή πεθάναμε με διπλό θάνατο, ανασταινόμαστε και με διπλή ανάσταση· τη μία μεν ανάσταση, αυτήν από την αμαρτία, την έχουμε προς το παρόν βιώσει· διότι συνταφήκαμε μαζί Του στο βάπτισμα, και συνεγερθήκαμε μαζί Του διά του βαπτίσματος. Αυτή η μία ανάσταση είναι η απαλλαγή από τα αμαρτήματα· δεύτερη δε ανάσταση είναι αυτή του σώματος. Εφόσον έδωσε τη μεγαλύτερη, να προσδοκάς και τη μικρότερη· διότι αυτή είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνη· επειδή είναι πολύ πιο σπουδαίο το να απαλλαγεί κανείς από τις αμαρτίες, παρά να δει το σώμα να ανασταίνεται.

Εάν δεν σε υπακούσω, θα μαστιγωθώ στο σώμα· εάν όμως παρακούσω τον Θεό μου, θα κολαστώ και ως προς τα δύο. Διότι εγνώριζε Εκείνον που λέει: «Να φοβάστε εκείνον που μπορεί να απωλέσει και την ψυχή και το σώμα». Αυτά ελέχθησαν προς απόδειξη της πραότητας και της ανεξικακίας του σώφρονος Ιωσήφ. Άκουσε όμως και το άλλο του έργο.

Διότι εκείνος που παραμελεί το πρωτεύον και επιδεικνύει όλη του τη σπουδή για το έλασσον, καταστρέφει και χάνει και τα δύο· ενώ εκείνος που τηρεί την τάξη και φροντίζει το κυριότερο, ακόμη και αν παραμελήσει το δεύτερο, μέσω της σωτηρίας του πρώτου, διέσωσε και αυτό. Αυτό ακριβώς υποδεικνύοντας και σε εμάς ο Χριστός, έλεγε: «Να μη φοβηθείτε εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή· να φοβηθείτε μάλλον εκείνον που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα». Άραγε σε πείθουμε ότι ποτέ δεν πρέπει να απελπίζεται κανείς για τα πάθη της ψυχής θεωρώντας τα ανίατα, ή πρέπει να ανακινήσουμε πάλι και άλλους συλλογισμούς; Διότι, έστω και αν μυριάδες φορές απελπιστείς για τον εαυτό σου, εμείς δεν θα χάσουμε ποτέ την ελπίδα μας για σένα, ούτε θα πάθουμε οι ίδιοι αυτό για το οποίο κατηγορούμε τους άλλους· μολονότι δεν είναι το ίδιο πράγμα να απελπίζεται κανείς για τον εαυτό του, και να απελπίζεται γι' αυτόν κάποιος άλλος. Διότι εκείνος που οδηγείται σε αυτή την απόγνωση εξαιτίας κάποιου άλλου, θα μπορούσε γρήγορα να συγχωρηθεί· ενώ εκείνος που απελπίζεται ο ίδιος για τον εαυτό του, όχι πλέον. Γιατί άραγε; Επειδή δεν είναι κύριος της προθυμίας και της μετάνοιας του άλλου, ενώ για τον εαυτό του την εξουσία την έχει αποκλειστικά ο ίδιος. Αλλά παρ' όλα αυτά, ούτε και έτσι δεν πρόκειται να απογοητευτούμε από εσένα, ακόμη κι αν μυριάδες φορές το πάθεις αυτό, διότι ίσως, ίσως υπάρξει κάποια επάνοδος στην αρετή και αποκατάσταση στον προηγούμενο βίο. Άκουσε όμως και τα εξής.

«Μακάρια είναι η ψυχή εκείνου που φοβάται τον Κύριο.» «Αυτός που φοβάται τον Κύριο θα δεχθεί διαπαιδαγώγηση.» «Εκείνοι που φοβούνται τον Κύριο θα βρουν κρίση και δικαιώματα, και θα λάμψουν σαν φως.» «Δεν υπάρχει καμία έλλειψη στον φόβο του Κυρίου· ο φόβος του Κυρίου είναι σαν παράδεισος ευλογίας.» «Μην φοβάστε εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή· να φοβάστε μάλλον εκείνον που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα.» «Καθώς με αγάπησε ο Πατέρας, κι εγώ αγάπησα εσάς. Μείνετε στην αγάπη μου. Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου, καθώς εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του.» «Ανοίγοντας ο Πέτρος το στόμα του είπε: Στα αλήθεια κατανοώ ότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά σε κάθε έθνος όποιος τον φοβάται και πράττει τη δικαιοσύνη είναι δεκτός από αυτόν.» «Γνωρίζουμε ότι σε εκείνους που αγαπούν τον Θεό, τα πάντα συνεργούν προς το αγαθό.» «Εάν κάποιος αγαπά τον Θεό, αυτός έχει γνωριστεί από Αυτόν.» Ο φόβος του Κυρίου είναι μέσο κάθαρσης της ψυχής, σύμφωνα με την προσευχή του Προφήτη που λέει: «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου»· διότι όπου κατοικεί ο φόβος, κάθε πονηρή και ανόσια πράξη απομακρύνεται, αφού τα μέλη του σώματος δεν μπορούν να κινηθούν προς άτοπες ενέργειες, επειδή είναι καθηλωμένα από τον φόβο.

Διότι, εάν το πράξω αυτό, είναι θάνατος για εμένα· εάν πάλι δεν το πράξω, δεν θα ξεφύγω από τα χέρια σας. Προτιμότερο είναι για εμένα να μην το πράξω και να πέσω στα χέρια σας, παρά να αμαρτήσω ενώπιον του Κυρίου.» «Αποκρίθηκαν οι τρεις παίδες στον βασιλιά, λέγοντας: Δεν έχουμε εμείς ανάγκη να σου αποκριθούμε για τον λόγο αυτό. Διότι ο Θεός μας στους ουρανούς, τον οποίο εμείς λατρεύουμε, είναι δυνατός να μας ελευθερώσει από το καιόμενο καμίνι του πυρός· και από τα χέρια σου, βασιλιά, θα μας γλιτώσει.» «Μην φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, την δε ψυχή δεν δύνανται να την σκοτώσουν. Να φοβάστε μάλλον εκείνον που δύναται να απωλέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα.» «Αποκρινόμενος ο Πέτρος και οι απόστολοι, είπαν: Πρέπει να πειθαρχούμε στον Θεό περισσότερο, παρά στους ανθρώπους.» «Διότι τώρα ανθρώπους ζητώ να πείσω ή τον Θεό; Ή ζητώ να αρέσω σε ανθρώπους; Εάν ακόμη άρεσα σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού.» ΣΤΟΙΧΕΙΟ Ψ.

Μέρη του Πέτρου είναι η ψυχή και το σώμα, ενώ μέρη του Χριστού η θεότητα και η ανθρωπότητα. Είναι συνήθεια της Γραφής, άλλοτε μεν να ονομάζει το όλον και από τα δύο μέρη, όπως λέει ο Κύριος: «Να φοβάστε δε περισσότερο εκείνον που μπορεί να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα.» Ιδού, και από τα δύο ονόμασε το όλον, δηλαδή τον άνθρωπο. Άλλοτε δε από το ένα εκ των μερών, όπως λέει ο Δαβίδ: «Ας ευλογεί κάθε σάρκα το άγιο όνομά Του», για να πει: Κάθε άνθρωπος —διότι δεν ευλογεί τον Θεό η σάρκα χωρίς την ψυχή—, και «με εβδομήντα ψυχές κατέβηκε ο Ιακώβ στην Αίγυπτο», και «η ψυχή του διαπέρασε σίδερο»· διότι δεν δένεται με δεσμά η ψυχή χωρίς το σώμα.

Το ότι δε και εγώ, ο ελάχιστος πάντων, φαίνεται πως δεν φοβάμαι καθόλου τον αισθητό θάνατο, μπορείς να το διαπιστώσεις από το ότι, αψηφώντας εντελώς την απειλή του πατέρα σου, παρουσιάστηκα μπροστά σου άφοβα και σου κήρυξα τον σωτήριο λόγο, γνωρίζοντας με ακρίβεια πως, αν αυτά έλθουν σε γνώση του, θα με υποβάλει, αν είναι δυνατόν, σε μύριους θανάτους. Αλλά εγώ, προκρίνοντας τον λόγο του Θεού πάνω από όλα και ποθώντας να επιτύχω αυτόν, ούτε πτοούμαι τον πρόσκαιρο θάνατο, ούτε τον αποκαλώ καν άξιο μιας τέτοιας ονομασίας, υπακούοντας στη Δεσποτική εντολή, που λέγει: Μη φοβάστε εκείνους που θανατώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να θανατώσουν την ψυχή· φοβηθείτε δε μάλλον εκείνον που μπορεί και ψυχή και σώμα να απολέσει στη γέεννα.

Με τον ίδιο λοιπόν τρόπο, επειδή δεν έχετε δει ακόμη νεκρό να ανασταίνεται, σας κατέχει απιστία. Όμως, όπως ακριβώς στην αρχή δεν θα πιστεύατε ότι είναι δυνατόν από μια μικρή σταγόνα να γίνουν τέτοιοι άνθρωποι, και όμως βλέπετε να γίνονται, με τον ίδιο τρόπο αναλογιστείτε ότι δεν είναι αδύνατον τα ανθρώπινα σώματα, αφού διαλυθούν και αναλυθούν στη γη σαν σπόροι, να αναστηθούν στον κατάλληλο καιρό με προσταγή του Θεού και να ντυθούν την αφθαρσία. Διότι δεν μπορούμε να πούμε ποια δύναμη, αντάξια του Θεού, αναγνωρίζουν αυτοί που ισχυρίζονται ότι το καθετί επιστρέφει σε εκείνο από το οποίο έγινε και ότι πέρα από αυτό ούτε και ο Θεός δεν μπορεί να κάνει τίποτε άλλο. Αλλά αντιλαμβανόμαστε εκείνο, ότι δηλαδή δεν θα πίστευαν ότι είναι δυνατόν να γίνουν ποτέ τέτοιοι, όπως είναι οι ίδιοι και ολόκληρος ο κόσμος, και από ποια στοιχεία βλέπουν ότι έχουν δημιουργηθεί. Εμείς όμως έχουμε αποδεχθεί ότι είναι καλύτερο να πιστεύουμε και αυτά και όσα είναι αδύνατα για τη δική μας φύση και για τους ανθρώπους, παρά να απιστούμε όπως οι άλλοι, επειδή γνωρίσαμε και τον Δάσκαλό μας, τον Ιησού Χριστό, να λέει: «Τα αδύνατα για τους ανθρώπους είναι δυνατά για τον Θεό», και: «Μη φοβάστε αυτούς που σας σκοτώνουν και μετά από αυτό δεν μπορούν να σας κάνουν τίποτε άλλο, αλλά να φοβάστε εκείνον που μετά τον θάνατο μπορεί να ρίξει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα». Η δε γέεννα είναι ο τόπος όπου πρόκειται να κολαστούν όσοι έζησαν άδικα και δεν πιστεύουν ότι θα γίνουν αυτά που δίδαξε ο Θεός μέσω του Χριστού.

Από την επιδρομή αλλοφύλων εθνών, από εμφύλια μάχη και σεισμό, από φωτιά, μάχαιρα, λιμό και λοιμώδη νόσο, φύλαγε την πόλη σου, Θεοτόκε, η οποία έχει εναποθέσει κάθε ελπίδα της άνωθεν σε εσένα και σε εσένα είναι αφιερωμένη. Εσύ, Λόγε, που έχεις την εξουσία επί των νεκρών και των ζώντων, που δύνασαι να απωλέσεις στη γέεννα και την ψυχή και το σώμα, μην με κόψεις σαν άκαρπο δέντρο· δώσε μου προθεσμία, εύσπλαχνε, με τις ικεσίες της παναγίας μητέρας σου.

Επειδή δε ο φόβος είναι διττός, σύμφωνα με το «να φοβάστε μάλλον εκείνον που μπορεί να απολέσει και το σώμα και την ψυχή στη γέεννα», και σύμφωνα με το «ο φόβος του Κυρίου είναι αγνός, παραμένοντας στον αιώνα του αιώνα», και «είναι μέγας και φοβερός σε όλους όσοι βρίσκονται γύρω του», πρέπει να εξεταστεί πώς η αγάπη βγάζει έξω τον φόβο, εάν πράγματι παραμένει στον αιώνα του αιώνα, και πώς ο Θεός θα είναι φοβερός παραμένοντας στους άπειρους αιώνες σε όλους όσοι βρίσκονται γύρω του.

«Ιδού, εγώ σας αποστέλλω», λέει, «ως πρόβατα ανάμεσα σε λύκους», όχι για να σας καταστήσω βορά των λύκων, αλλά για να μετατρέψετε τους λύκους σε πρόβατα· «γίνετε λοιπόν φρόνιμοι σαν τα φίδια», διατηρώντας την κεφαλή σας, τον Χριστό, αλώβητη από κάθε άρνηση, «και ακέραιοι σαν τα περιστέρια», άκακοι και αγαθοί απέναντι σε εκείνους που στρέφονται εναντίον σας, πετώντας σταθερά και άφοβα πάνω από κάθε επίγεια εξουσία και δυναστεία μέσω του θείου κηρύγματος. «Και μην φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή· να φοβάστε μάλλον εκείνον που μπορεί να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα. Δεν πωλούνται δύο στρουθία έναντι ενός ασσαρίου; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατρός σας».

Αλληλούια. Ήχος πλ. α'. Τα ελέη σου, Κύριε, εις τον αιώνα θα ψάλλω. Στίχ. β'. Κατά την ημέρα της θλίψεώς μου με σκέπασε και πάνω σε πέτρα με ύψωσε. Ευαγγέλιο. Από το κατά Ματθαίον άγιο Ευαγγέλιο. Είπε ο Κύριος στους μαθητές του: Μην φοβάστε, λοιπόν, αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή. Να φοβάστε μάλλον εκείνον που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα. Δεν πουλιούνται δύο σπουργίτια για ένα ασσάριο; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα σας. Όσο για εσάς, ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι όλες μετρημένες. Μην φοβάστε, λοιπόν· εσείς αξίζετε περισσότερο από πολλά σπουργίτια· και τα λοιπά.

Ας μεταχειριστώ τυραννία· ας τον φονεύσω το γρηγορότερο, για να μην αποκτήσει μαθητές και τους διδάξει να με πολεμούν και εκείνοι με τις δικές του αρετές· επειδή, όσους διδάξει ο Σίμων με το δικό του παράδειγμα και με τον λόγο του, είναι αδύνατον να τους παγιδεύσω, να τους νικήσω και στα βάραθρα της απώλειας να τους γκρεμίσω. Ανοίγει, λοιπόν, το αχανές του στόμα εκείνος ο φοβερός δράκοντας, δοκιμάζει να τον καταπιεί, μα φοβάται μήπως καταφλεχθεί από τη λαμπρότητα, που φώτιζε την ψυχή του οσίου. Γι' αυτό, αρχίζει ο ανθρωποκτόνος να τον χτυπά με την ουρά του για να τον φονεύσει· αλλά βλέποντας τον άγιο ανίκητο και ασάλευτο, να ψάλλει μαζί με τον Δαβίδ, «βέλος νηπίων εγενήθησαν αι πληγαί αυτών» των ασεβών, και στερεωμένο στην παραγγελία του Χριστού, που λέει, «μη φοβάστε από εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά την ψυχή δεν μπορούν να σκοτώσουν ή να ζημιώσουν έστω και λίγο», και στα ιερά εκείνα λόγια του Ευαγγελίου, που λένε, «ιδού, σας έδωσα εξουσία να πατάτε επάνω σε όφεις και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού», ακούγοντας αυτά τα ιερά λόγια, λέγω, ο φοβερός εκείνος δράκοντας από τον άγιο, πληγώθηκε σαν από φαρμακερά βέλη, και έφυγε κατησχυμμένος σαν να καταδιωκόταν από φωτιά. Ω της ανδρείας του γενναίου στρατιώτη του Χριστού! Ω της νίκης του αθλητή!

Ρπζ΄. Κάθε ψυχή είναι ανώλεθρη και άφθαρτη... 162,24-162,31 Και από αυτό είναι φανερό ότι δεν δέχεται την ύπαρξη κάποιας άλογης ψυχής, εφόσον βεβαίως είναι αναγκαίο η άλογη να είναι και φθαρτή. Αλλά το ότι βεβαίως οι ψυχές των άλογων ζώων είναι άλογες, το υπενθυμίσαμε επαρκώς στα όσα έχουμε πει· με αυτό λοιπόν ως προϋπόθεση, λέμε στη συνέχεια και ως προς το προκείμενο κεφάλαιο, ότι δεν είναι κάθε ψυχή ανώλεθρη και άφθαρτη, παρά μόνο η λογική και νοερή και θεία, η οποία τελειοποιήθηκε μέσω της αρετής με τη μέθεξη της χάριτος. Διότι βεβαίως οι ψυχές των άλογων (ζώων) και ακόμη περισσότερο αυτές των φυτών, επειδή είναι αχώριστες από τα σώματα –τα οποία είναι σύνθετα και από τη φύση τους αναλύονται στα συστατικά από τα οποία έχουν συντεθεί και έτσι φθείρονται–, φθείρονται και αυτές μαζί με τα σώματα μέσα στα οποία βρίσκονται. Το να λέμε, όμως, για τη λογική ψυχή ότι είναι άφθαρτη και ανώλεθρη, θα χρειαζόταν κάποια διευκρίνιση, εάν δεν θέλουμε να ερχόμαστε σε αντίφαση με εκείνον που είπε: «να φοβάστε αυτόν που δύναται να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη Γέεννα», και πάλι: «όποιος βρήκε την ψυχή του θα την απολέσει». Διότι μέσω αυτών αποδεικνύεται σαφώς ότι υπάρχει κάποιου είδους απώλεια της ανθρώπινης ψυχής, για την οποία είπαμε ότι είναι η μόνη λογική.

Αλλά και την ίδια την ψυχή, η οποία δημιουργήθηκε αθάνατη και νοερή, γνωρίζουμε ότι εξαιτίας της παραβάσεως παραδόθηκε στον θάνατο, έστω και όχι σε αισθητό, αλλά (το οποίο είναι και χειρότερο) σε νοητό. Διότι ο θάνατός της είναι η αμαρτία, η οποία της προξενεί κόλαση και άφθαρτη φθορά· «Να φοβάστε, διότι λέγει, εκείνον που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα».

Σαν χείμαρροι ανομιών και δυνατοί ταύροι στέκεστε γύρω μου και βιάζεστε, ζητώντας να μου πάρετε τη ζωή· φέρτε τα βασανιστήρια· είμαι έτοιμος να υποφέρω· δεν νοιάζομαι για τη σάρκα μου· εγώ Χριστιανός και είμαι και παραμένω· δεν φοβάμαι εσάς που σκοτώνετε το σώμα, αλλά δεν έχετε εξουσία επί της ψυχής· αλλά φοβάμαι μόνο τον Χριστό, ο οποίος έχει τη δύναμη, μετά τον θάνατο, να ρίξει στη γέεννα τους ασεβείς, αυτούς που δεν αναζητούν το αήττητο τρόπαιο.

Διότι θα έλθει η ημέρα του Κυρίου σαν κλέφτης, κατά την οποία οι ουρανοί θα παρέλθουν με πάταγο, τα δε στοιχεία της φύσεως φλεγόμενα θα διαλυθούν, και η γη και τα έργα που υπάρχουν σε αυτήν θα κατακαούν· νέους δε ουρανούς και νέα γη προσδοκούμε, σύμφωνα με τις επαγγελίες του. Διότι τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα είναι αιώνια. Αυτά πάντοτε συλλογιζόμενοι και έχοντάς τα στον νου μας, και πιστεύοντας ότι θα τα έχουμε ως δική μας κληρονομιά, καταβάλλουμε κάθε προσπάθεια να βρεθούμε άσπιλοι και αμώμητοι ενώπιον του Θεού· γι' αυτό δεν φοβόμαστε τα βασανιστήριά σας και δεν δειλιούμε μπροστά στις απειλές σας· διότι μάθαμε να μη φοβόμαστε εκείνους που φονεύουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να φονεύσουν την ψυχή. Και βδελυσσόμαστε τις υποσχέσεις σας, διότι χωρίζουν από τον Θεό και ενώνουν με τους δαίμονες. Διότι ανώτερες υποσχέσεις μάς έχει δωρίσει ο Χριστός, ο Δεσπότης των όλων, κληρονομιά άφθαρτη και αμίαντη, αμόλυντη και αμάραντη, η οποία φυλάσσεται στους ουρανούς, και αγαθά τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν. Δεν θέλουμε να γίνουμε φίλοι επίγειου βασιλιά, όντας γένος εκλεκτό και βασίλειο ιεράτευμα, φέροντας τον τίτλο του αγίου έθνους και του περιούσιου λαού. Δεν καταδεχόμαστε να καυχόμαστε για τα δικά σας αξιώματα, αφού είμαστε τέκνα του Θεού και κατέχουμε αξία σύμφωνα με το μέτρο της πίστεως.

Προς το τέκνο Ιγνάτιο. Σε αναγνώρισα και τώρα μέσα από τα γράμματά σου ότι είσαι δικό μου τέκνο και σπλάχνο. Αλλά είθε να διαφυλάττεσαι, οπουδήποτε κι αν βρίσκεσαι. Διότι ούτε η αναχώρησή σου είναι αξιοκατάκριτη, ειδικά από τη στιγμή που δεν παραπέμφθηκες από τον βασιλιά στο Σακκουδίων. Όμως απομάκρυνε, τέκνο μου, τη δειλία και τον τρόμο από την ψυχή σου, ακούγοντας και πιστεύοντας σε Εκείνον που λέει: μην φοβηθείτε από εκείνους που αποκτείνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να αποκτείνουν την ψυχή. Να φοβηθείτε μάλλον Εκείνον που μπορεί να ρίξει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα του πυρός. Επομένως, όπου υπάρχει ο φόβος του Θεού, ο ανθρώπινος φόβος έχει εξοριστεί. Διότι οι δύο δεν είναι δυνατόν να συνυπάρχουν, όπως ακριβώς δεν μπορούν το φως μαζί με το σκοτάδι. Διότι ποιος, λέγει, μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους; Ή τον έναν θα μισήσει και τον άλλον θα αγαπήσει, ή στον έναν θα προσκολληθεί και τον άλλον θα καταφρονήσει. Τι σημαίνουν λοιπόν αυτά τα λόγια; Ότι εκείνος που έχει τον φόβο των ανθρώπων, δεν έχει τον φόβο του Θεού. Εάν λοιπόν αυτός υποβάλλεται από τον εχθρό, όπως ακριβώς συμβαίνει πάντοτε και με τα άλλα πάθη, ας νικά ωστόσο Εκείνος που έχει νικήσει τον κόσμο.

Σε παρακαλώ, άγιε του Θεού Θαδδαίε, πρέσβευε υπέρ εμού του αναξίου δούλου σου· διότι δεν τολμώ να σε αποκαλέσω τέκνο. Βλέπετε, αδελφοί μου, τι έχει συμβεί, ποιον θησαυρό και μέλος είχαμε αποκτήσει; Αρκεί προς δόξαν Θεού και δικό μας καύχημα, καθώς και για τη χαρά ολόκληρης της Εκκλησίας, ο μάρτυρας του Χριστού Θαδδαίος. Τι να πει κανείς για τα υπόλοιπα; Θα είναι, λέει, οι πρώτοι έσχατοι και οι έσχατοι πρώτοι· αυτό το λέω για τον Ιάκωβο και τον Λουκιανό, όπου ο μεν πρώτος αγωνίστηκε (και είθε να αγωνιστεί μέχρι τέλους) μαζί με τον Δωρόθεο και τον Βησσαρίωνα, ενώ ο δεύτερος ναυάγησε, εξαιτίας των αμαρτιών μου, μαζί με τους ομοϊδεάτες του. Ω, πώς έπεσαν οι αξιοθρήνητοι ανάμεσα σε τέτοιους φωστήρες· ξέχασαν άραγε τα λόγια Εκείνου που είπε, μην φοβηθείτε από εκείνους που αποκτείνουν το σώμα. Διότι, μήπως δεν καταμέτρησε τις δυνάμεις ο μόνος Δυνάστης που ενδυναμώνει τους ασθενείς; Και οι μάρτυρες είναι η απόδειξη· μήπως δεν απαλλάσσει από την ανάγκη εκείνους που δεν έχουν ακόμη τη δύναμη λόγω της φύσης τους και όχι της προαίρεσής τους; Και ο μάρτυρας Θαδδαίος παραμένει πιστός στον ουρανό.

Προς πρεσβύτερο που υπέγραψε. Το τι έπαθε η τιμιότητά σου στο ναυάγιο της υπογραφής και πόσο έκλαψες για την πτώση (γιατί πτώση είναι αληθινά η έκταση και μόνο του χεριού εναντίον της αγίας εικόνας του Χριστού), το έμαθα από την επιστολή σου, ω άνθρωπε του Θεού. Και συμπάσχω και θρήνησα μαζί σου και πόνεσα, εκφράζοντας λόγια λύπης, όπως ακριβώς ταιριάζει σε αυτόν που τρέφει φιλαδελφία. Διότι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου και, είτε πάσχει ένα μέλος, οφείλουν να συμπάσχουν όλα τα μέλη (είναι λόγος αποστολικός), είτε δοξάζεται ένα μέλος, η χαρά ανήκει σε όλους. Αλλά ω, τι πειρασμός! Συληθήκαμε, ταραχτήκαμε, φοβηθήκαμε εκεί όπου δεν έπρεπε να φοβηθούμε ούτε πάλι να ταραχτούμε, εφόσον διαβάζουμε το «μη φοβηθείτε από εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να βλάψουν την ψυχή». Γιατί λοιπόν, φίλε μου, ανέφερες το θέμα σε εμένα τον άχρηστο; Ποιος είμαι εγώ για να θεραπεύσω, εγώ που νοσώ από αμαρτίες και δεν ανήκω σε εκείνους στους οποίους έχει ανατεθεί να θεραπεύουν τέτοια συντρίμματα; Επειδή ο Θεός δεν είναι Θεός αταξίας, ανέθεσε στους επισκόπους να επανορθώνουν και να θεραπεύουν τα σφάλματα των πρεσβυτέρων, δηλαδή των ιερέων. Πώς ζητάς από εμένα πράγματα που με ξεπερνούν; Αυτό δεν επιτρέπεται. Αυτό όμως σου το προτείνω και το λέω συμβουλευτικά και με αγάπη, για να μην σε αφήσω εντελώς χωρίς απάντηση. Ο Θεός είναι αγαθός, και δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει. Αν λοιπόν η μετάνοιά σου είναι αληθινή, απείχε εντελώς από την ιερουργία.

Τι υπολείπεται λοιπόν; Να τελειώσουμε τον αγώνα που βρίσκεται μπροστά μας, όπως ακριβώς αρχίσαμε στα μαρτύρια υπέρ του Χριστού, χωρίς να δειλιάζουμε σε τίποτα, ούτε πάλι σε πληγές, ούτε σε δεσμά, ούτε σε βασανιστήρια, ούτε σε φωτιά, ούτε σε ξίφος, ούτε σε νερό ούτε σε μαχαίρι. Έτσι μας συμβουλεύει ο λόγος, έτσι φωνάζει ο απόστολος, έτσι γίνεται η τελείωση των μαρτύρων. Δεν είμαστε κατώτεροί τους, έστω κι αν εγώ είμαι ταλαίπωρος, από τον Θεό γεννηθήκαμε και εμείς, την ίδια μητέρα της υιοθεσίας έχουμε αποκτήσει. Εκείνοι αγωνίστηκαν νικηφόρα και εμείς θα φανούμε ανάξιοι; Γυναίκες και κορίτσια στεφανώθηκαν και εμείς θα αγαπήσουμε τη σάρκα; Γέροντες και νήπια νίκησαν τυράννους και βασιλιάδες και εμείς θα δειλιάσουμε; Σε καμία περίπτωση. Ας δώσουμε τις σάρκες στους φιλοσάρκους, η ψυχή είναι ασύλληπτη. Ας μη φοβηθούμε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά εκείνον που μπορεί και την ψυχή και το σώμα να καταστρέψει στην γέεννα. Τώρα υπάρχει αγαλλίαση και χαρά. διότι αν συμπάσχουμε, θα συνδοξαστούμε κιόλας. Ας θρηνεί ο διάβολος και οι υπηρέτες του. διότι αυτό παθαίνουν με την ατρόμητη αντίσταση των μαρτύρων. Λες ότι δεν έχεις δει ποτέ βασιλιά ούτε έχεις παραστεί μπροστά σε άρχοντες, και γι' αυτό κάπως φοβάσαι. Σε καμία περίπτωση, ω πάτερ, περιφρόνησέ τους και τους δύο, εσύ που έχεις ντυθεί τον Χριστό. Εκείνος ας σε φοβηθεί όπως και οι δαίμονες. άνοιξε το στόμα σου όταν βρεθείς μπροστά του. διότι θα σου δοθεί λόγος, όπως υποσχέθηκε ο Χριστός.

Το πρόβλημα σχετικά με τον πρεσβύτερο που φαίνεται να ορθοδοξεί, αλλά συντρώγει με επίσκοπο, όπως ανέφερες, εάν μεν σταματήσει αυτήν την συνεσίαση με την επιβολή επιτιμίου αποχής από την ιερουργία για κάποιο χρονικό διάστημα ώστε να μην υποπέσει ξανά στο ίδιο ολίσθημα, υπάρχει θεραπεία ώστε να ιερουργεί στον Θεό. Εάν όμως αδιαφορεί, ας μη γίνει ο πλούτος του ανθρώπου λύτρο για να αποφύγει, μέσω της προσφοράς χρημάτων, την ευθύνη της αιρετικής κοινωνίας και οποιασδήποτε άλλης αμαρτωλής πράξης, ούτε βέβαια με την ανταλλαγή να δώσει το καλό και να λάβει το χειρότερο, δηλαδή να δώσει φως και να λάβει σκοτάδι. Ούτε και αν προσφέρει κάποιος όλα τα χρήματα του κόσμου αλλά κοινωνεί με την αίρεση, γίνεται φίλος του Θεού, αλλά εχθρός. Και τι μιλώ για κοινωνία; Ακόμη και αν μετέχει σε φαγητό, ποτό και φιλία με τους αιρετικούς, είναι υπόλογος· αυτή είναι η απόφαση του Χρυσοστόμου, όπως και κάθε αγίου. Πώς όμως είναι ακούσιο και όχι εκούσιο έργο για εκείνον που φαίνεται να ορθοφρονεί, αλλά εντούτοις κοινωνεί με την αίρεση; Ακούσιο είναι όταν κάποιος ανοίγει με τη βία το στόμα ενός ορθοδόξου και του βάζει μέσα την αιρετική κοινωνία, κάτι που έκαναν οι παλαιοί αιρετικοί και κάνουν, όπως πληροφορήθηκα, οι σημερινοί χριστομάχοι. Το να μετάσχει όμως από μόνος του είναι εκούσιο. Εάν πάλι επικαλείται τον φόβο (διότι αυτό είναι το ζητούμενο), ούτε έτσι θα έχει δικαιολογία· διότι ακούμε ότι δεν πρέπει να φοβάστε αυτούς που αποκτείνουν το σώμα, αλλά τον Θεό, ο οποίος παραπέμπει και τα δύο στην γέεννα του αιώνιου πυρός.

Αλλά δόξα τω Θεώ, τιμιότατε αδελφέ μου, που σε αυτόν τον πικρό χειμώνα της απιστίας αναδείχθηκες ως άνθος ορθοδοξίας, ή μάλλον ως ομολογητής του Χριστού. Όταν παρουσιάστηκες ενώπιον των κρατούντων δεν δείλιασες, ομολόγησες την καλή ομολογία. Μαστιγώθηκες αρκετά, εξορίστηκες, περιορίστηκες κάπου εδώ σε ένα απόμερο μέρος. Οδηγήθηκες πάλι στα χέρια βασανιστών, δεν αποθαρρύνθηκες, δεν αρνήθηκες την πίστη, καταξεσχίστηκες ξανά από τα χτυπήματα και παρέμεινες αήττητος, μη φοβούμενος αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά τον μόνο Κύριο και Θεό και Βασιλέα, σύμφωνα με τη δική Του εντολή. Μακάριος είσαι και καλό θα σε βρει. Πόσο ευγενής είσαι εσύ, και από αυτούς της ανατολής του ηλίου ευγενέστερος. Εάν δε σε συγκατέλεξαν στους υφαντές ως βασιλικό υπηρέτη, μην απορήσεις, διότι τέτοια υφίστανται οι άγιοι. Έπειτα, διότι και παρά τη θέλησή τους, υπέδειξαν αληθινά στον κόσμο ότι είσαι δούλος του Βασιλέως των ουρανών, απόδειξη της μαρτυρίας του Θεού, έλεγχος της ασέβειας.

Ιδού, απέδειξε και εδώ το φως του κόσμου ότι κοινωνία σημαίνει συμμετοχή, και κανείς που έχει σώας τας φρένας δεν θα μπορούσε να μην ονομάσει τη συμμετοχή μετάληψη. Όπως, λοιπόν, ο θείος άρτος, όταν μεταλαμβάνεται από τους ορθοδόξους, καθιστά όλους τους μετέχοντες ένα σώμα, έτσι ακριβώς και ο αιρετικός άρτος, κάνοντας εκείνους που τον μεταλαμβάνουν κοινωνούς αναμεταξύ τους, συγκροτεί ένα σώμα αντίθετο στον Χριστό, και ο κενολόγος μάταια κενολογεί. Αν πάλι προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι ο νους, όταν μεταλάμβανε, δεν συμφωνούσε με όσα πράττονταν, αυτό συνιστά μάλλον μεγαλύτερη άρνηση, διότι, αν και γνώριζε ότι ενεργεί άτοπα, εντούτοις αμάρτανε εν επιγνώσει, μην έχοντας φοβηθεί τον Θεό που θανατώνει και την ψυχή και το σώμα με την ρίψη στη γέεννα, αλλά εκείνον που πρόσκαιρα πλήττει το σώμα. Γιατί συνδυάζει τα ασυμβίβαστα; Γιατί θεωρεί ως συνηγόρους του τους αγίους, οι οποίοι είναι κατήγοροί του; Ήδη, έστω και ένα απλό καταφατικό ή αρνητικό νεύμα σε ζητήματα ομολογίας και άρνησης, δογματίζεται από αυτούς ως πλήρωση του έργου, και δεν αποδέχθηκαν ούτε καν την υποκρισία κατά το μαρτύριο, δηλαδή το να αγγίξουν απλώς το σφάγιο, όχι μόνο το ειδωλόθυτο, αλλά ούτε καν το ιδιόθυτο· και τα παραδείγματα είναι άπειρα.

Όταν λοιπόν ο Σκύθης είδε την αμείλικτη αντίσταση των ανδρών, σκέφτηκε να υποτάξει τους άλλους τιμωρώντας πρώτα τον έναν, και αφού τον σκότωσε, αμέσως μοίρασε τα παιδιά του και τη γυναίκα του στους Σκύθες ως δούλους, ώστε με αυτόν τον τρόπο να καμφθούν και να παρασυρθούν οι υπόλοιποι. Εκείνοι όμως παρέμεναν ακόμη πιο ανυποχώρητοι φωνάζοντας: Είμαστε Χριστιανοί και ανήκουμε στη μερίδα του νεκρού αδελφού μας. Με αυτή την ομολογία λοιπόν εκτελέστηκαν και αυτοί, τελειωθέντες εν Κυρίω. Βλέπετε λοιπόν, αδελφοί, ότι και τώρα γίνεται πράξη το ευαγγέλιο της βασιλείας του Θεού. «Εκείνος που αγαπά», λέει, «πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου· και εκείνος που αγαπά γιο ή κόρη ή γυναίκα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου· και όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου». Και πάλι: «Μη φοβηθείτε από εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή· φοβηθείτε μάλλον εκείνον που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα».

Επειδή, όμως, μετά από αυτά επρόκειτο να αναβλαστήσουν αιρέσεις και να διαφθαρούν τα ήθη μας, ευδόκησε να γραφούν τα Ευαγγέλια, ώστε, διδασκόμενοι από αυτά την αλήθεια, να μην παρασυρθούμε από το ψεύδος των αιρέσεων, ούτε να διαφθαρούν εντελώς τα ήθη μας. Μας έδωσε δε τέσσερα Ευαγγέλια, ίσως, διότι από αυτά μαθαίνουμε τις τέσσερις καθολικές αρετές: την ανδρεία, τη φρόνηση, τη δικαιοσύνη και τη σωφροσύνη. Την μεν ανδρεία, όταν λέει ο Κύριος: «Να μη φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή». Τη δε φρόνηση, όταν προτρέπει: «Να γίνεστε φρόνιμοι, όπως τα φίδια». Τη δε δικαιοσύνη, όταν διδάσκει: «Όπως θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι κι εσείς να τους κάνετε παρομοίως». Τη δε σωφροσύνη, όταν αποφαίνεται: «Όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του». Και επιπλέον: Τέσσερα είναι τα Ευαγγέλια, διότι αυτά είναι οι στύλοι του κόσμου. Και επειδή ο κόσμος έχει τέσσερα μέρη, Ανατολή, Δύση, Βορρά και Νότο, έπρεπε και οι στύλοι να είναι τέσσερις.

«Και αυτό που ακούτε στο αυτί, να το κηρύξετε πάνω στις στέγες.» Αυτά, λέει, που είπα μόνο σε εσάς και σε έναν τόπο (διότι αυτό σημαίνει το προς το αυτί και στο σκοτάδι), διδάξτε τα με παρρησία και με δυνατή φωνή, ώστε να σας ακούνε όλοι. Και επειδή την παρρησία την ακολουθούν και κίνδυνοι, προσθέτει: «Και μη φοβηθείτε από αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή, να φοβηθείτε δε μάλλον εκείνον που μπορεί και την ψυχή και το σώμα να τα καταστρέψει στη γέεννα.» Τους διδάσκει να περιφρονούν και τον θάνατο, διότι πιο φοβερή, λέει, είναι η κόλαση στη γέεννα. Διότι αυτοί που θανατώνουν, προκαλούν τη φθορά μόνο της σάρκας, ενώ την ψυχή ενδεχομένως και την ευεργετούν. Ο Θεός όμως, όταν ρίχνει στη γέεννα, κολάζει αμφότερα, και την ψυχή και το σώμα. Λέγοντας δε στη γέεννα, υποδηλώνει το διηνεκές της κολάσεως. Διότι η λέξη γέεννα παράγεται από το αεί. «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια για ένα ασσάριο; Και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας. Σε εσάς όμως, ακόμα και όλες οι τρίχες της κεφαλής είναι μετρημένες. Μην φοβάστε λοιπόν, εσείς διαφέρετε πολύ από τα σπουργίτια.» Για να μην ταράσσονται νιώθοντας εγκαταλειμμένοι, λέει: Αν ούτε ένα σπουργίτι δεν θα πιαστεί εν αγνοία μου, πώς θα εγκαταλείψω εσάς, τους οποίους αγαπώ;

Επειδή η αδυναμία μας είναι διττή, καθώς είτε από φόβο για τα βασανιστήρια αποφεύγουμε το μαρτύριο, είτε εξαιτίας της απλοϊκότητας και της αδυναμίας μας να δώσουμε λόγο για την πίστη μας, θεράπευσε μεν τον φόβο για τα βασανιστήρια λέγοντας: Μη φοβηθείτε από εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, θεραπεύει δε τώρα και τον φόβο που οφείλεται στην απλοϊκότητα.