Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:34

Και εξήλθε άλλος ίππος, πυρρός, και σε εκείνον που καθόταν πάνω του δόθηκε η εξουσία να αφαιρέσει την ειρήνη από τη γη και να σφάξουν ο ένας τον άλλον, και του δόθηκε μεγάλη μάχαιρα. Εμείς θεωρούμε ότι με αυτό εννοείται η δεύτερη διαδοχή των αποστόλων, η οποία συμπληρώνεται διά των μαρτύρων και των διδασκάλων, κατά την οποία, καθώς εξαπλωνόταν πλέον το κήρυγμα, η ειρήνη του κόσμου καταλύθηκε επειδή η φύση διχάστηκε εναντίον του εαυτού της, σύμφωνα με τον λόγο του Χριστού: «δεν ήλθα να βάλω ειρήνη επί της γης, αλλά μάχαιρα», διά της οποίας τα μαρτυρικά σφάγια προσφέρθηκαν στο άνω θυσιαστήριο. Ο δε πυρρός ίππος αποτελεί σύμβολο είτε της έκχυσης των αιμάτων είτε της πεπυρωμένης διάθεσης εκείνων που πάσχουν υπέρ του Χριστού. Το ότι δε έχει γραφτεί πως δόθηκε σε αυτόν που κάθεται πάνω του να αφαιρέσει την ειρήνη, φανερώνει την πάνσοφη παραχώρηση του Θεού, η οποία δοκιμάζει τους πιστούς δούλους μέσω των πειρασμών.

Ματθ. 10, 34-35 Προς τους εχθρούς του Θεού και φίλους του σατανά δεν πρέπει να έχουμε φιλία.

«Και θα ταραχθεί το πνεύμα των Αιγυπτίων μέσα τους, και τη βουλή τους θα διασκορπίσω.» Αυτό, νομίζω, δεν είναι φανερά τίποτε άλλο, παρά εκείνο που ακριβώς είπε ο Χριστός: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. Διότι ήρθα να διχάσω τον άνθρωπο εναντίον του πατέρα του, και τη θυγατέρα εναντίον της μητέρας της, και τη νύφη εναντίον της πεθεράς της· και εχθροί του ανθρώπου θα είναι όλοι οι οικείοι του σπιτιού του.» Επειδή, αφού ήδη διακηρύχθηκε το θείο και ευαγγελικό κήρυγμα, οι άνθρωποι, παραμελώντας τον σεβασμό προς τους γονείς τους, υιοθέτησαν φρονήματα εχθρικά και μισητά προς αυτούς, και σχεδόν οπλισμένοι με τον νόμο του πολέμου, ξεσηκώθηκαν εναντίον των αδελφών τους. Διότι άλλοι, συνηγορώντας υπέρ της αρχαίας πλάνης και ρέποντας αχαλίνωτα προς τις απάτες των ειδώλων, θεωρούν απαράδεκτο τον λόγο της πίστεως. Ενώ άλλοι, θεωρώντας καταγέλαστο και εντελώς ανόσιο πράγμα το να επιλέγουν να προσκυνούν τους θεούς που κατασκευάζονται από αυτούς, προσέδραμαν στους λόγους της αλήθειας, και ενώ κάποτε ήταν μακριά, βρέθηκαν κοντά, και αφού αναδείχθηκαν οικείοι του Χριστού μέσω της πίστεως, εισήλθαν στην ελπίδα των αγίων και τέθηκαν κληρονόμοι της αιώνιας ζωής.

Αν και έγινες για εμάς ειρήνη, γκρέμισες το μεσότοιχο του φραγμού, εξαφάνισες την αμαρτία που μας χώριζε· κήρυξες το ευαγγέλιο σε αυτούς που ήταν μακριά και σε αυτούς που ήταν κοντά· ένωσες ποίμνια με ποίμνια, εκείνα των Ιουδαίων με εκείνα των εθνών· ειρήνευσες μέσω του σταυρού και τα επουράνια και τα επίγεια, όπως έχει γραφτεί· έγινες για εμάς συμφιλιωτής και μεσίτης, και αφού αφαίρεσες την αμαρτία που βρισκόταν στη μέση, μας ένωσες μέσω του εαυτού σου με τον Θεό και Πατέρα. Και είπες ότι η ειρήνη είναι δική σου, λέγοντας: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω». Πώς λοιπόν δεν ήρθες για να φέρεις ειρήνη, αλλά μάχαιρα; Με ποιους έχουμε μάχη; Και ο τρόπος του πολέμου πώς θα γινόταν από εμάς, ώστε να είναι άμεμπτος, και να αρέσει σε εσένα που λες ότι η ειρήνη είναι δική σου και που μας την έχεις δώσει; Ας λύσει λοιπόν το ζητούμενο ο Παύλος, λέγοντας: «Εάν κάποιος αδελφός είναι πόρνος» και τα λοιπά, «με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε». Διότι πρέπει, νομίζω, να αποφεύγουμε τους πόρνους, και να θεωρούμε την ειρήνη μαζί τους ως πρόξενο ζημίας· «Διότι οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα χρηστά ήθη». Και όπως λέει ο Δαβίδ: «Με όσιο θα γίνεις όσιος, και με διεστραμμένο θα διαστραφείς».

Καίτοι, λέει, αυτός θα διαχωρίσει αναμεσά σε αδελφούς. Μέσω αυτών μας προαναγγέλλει τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Διότι αυτός είναι η παράκληση όλων, ο τρόπος της θεραπείας· αυτόν προόρισε ο Πατέρας προ αιώνιων χρόνων ως Σωτήρα και Λυτρωτή σε αυτούς που κρατούνταν από τον θάνατο. Γι' αυτόν είπε ότι διαχωρίζει ανάμεσα σε αδελφούς. Και τι ακριβώς είναι αυτό, έχουμε ακούσει να το λέει ο ίδιος ο Σωτήρας όλων μας Χριστός: «Μη νομίσετε ότι ήλθα να βάλω ειρήνη επί της γης· δεν ήλθα να βάλω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. Διότι ήλθα να διχάσω άνθρωπο εναντίον του πατέρα του, και θυγατέρα εναντίον της μητέρας της, και νύφη εναντίον της πεθεράς της· και εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι οικείοι του». Και πάλι, προαναγγέλλοντας τα μέλλοντα κάπου στους αγίους μαθητές, λέει: «Θα παραδώσει αδελφός αδελφό σε θάνατο, και θα επαναστατήσει πατέρας εναντίον γιων». Επειδή, δηλαδή, κατέλυσε την τυραννία του διαβόλου, και διέσωσε τους πλανεμένους από τις παγίδες της ειδωλολατρίας, τους συνέδεσε τόσο στενά με την αγάπη προς τον Εαυτό Του, ώστε όσοι πίστεψαν να αψηφούν τη φυσική φιλοστοργία, να απαρνούνται αδελφούς, πατέρες, σπίτια και γένη, και να θεωρούν ότι τους είναι υπεραρκετό για κάθε αγαλλίαση το γεγονός ότι έχουν αφοσιωθεί στον Χριστό.

Πλην όμως τα κατορθώματα της παρουσίας του Σωτήρα μας δεν περιορίζονται σε αυτά· αλλά έχει εγερθεί ένα πλήθος ιππέων, άνδρες μαχητές και εμπειροπόλεμοι που γνωρίζουν να στρατηγούν, και να αντιπαρατάσσονται γενναία στις κακοτροπίες του διαβόλου. Αυτοί θα μπορούσαν να είναι πάλι οι θεσπέσιοι μαθητές, οι οποίοι έχοντας σύρει νοητά τη μάχαιρα του Πνεύματος, δηλαδή τον λόγο της μυσταγωγίας, που είναι ζωντανός και ενεργός και εξαιρετικά αιχμηρός, προχωρούσαν εναντίον κάθε ανθρώπου και εναντίον συγγενών και αδελφών, όχι χτυπώντας τους θανάσιμα, αλλά μάλλον εξαλείφοντας την άγνοια που υπήρχε μέσα τους, και τρόπον τινά νεκρώνοντάς τους ως προς τον κόσμο και προετοιμάζοντάς τους να πεθάνουν ως προς τις αμαρτίες, ώστε να ζήσουν για τον Θεό, αγαπώντας την ένδοξη και άμεμπτη ζωή, προφανώς δηλαδή την ευαγγελική. Και για το ότι επρόκειτο εξαιτίας της αγάπης προς τον Χριστό και οι γιοι να αντιταχθούν στους πατέρες τους, και οι θυγατέρες στις μητέρες τους, και οι αδελφοί στους αδελφούς τους, πώς είναι δυνατόν να αμφιβάλλει κανείς; Αφού ο Σωτήρας λέει ξεκάθαρα: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να φέρω ειρήνη πάνω στη γη· δεν ήρθα να φέρω ειρήνη αλλά μάχαιρα· γιατί ήρθα να διχάσω τον άνθρωπο ενάντια στον πατέρα του και τη θυγατέρα ενάντια στη μητέρα της και τη νύφη ενάντια στην πεθερά της, και εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι ίδιοι οι οικείοι του».

Διαφεύγει από τη φυλακή και έρχεται στη Μεσοποταμία· αλλά τον συναντά ως όπλο δικαιοσύνης ο επίσκοπος Αρχέλαος. Και αφού τον έλεγξε ενώπιον φιλοσόφων κριτών, συγκροτώντας ελληνικό ακροατήριο, ώστε, αν έκριναν Χριστιανοί, να μη φανεί ότι οι κριτές μεροληπτούν, λέει ο Αρχέλαος προς τον Μάνη: Λέγε αυτά που κηρύσσεις. Αυτός δε, έχοντας το στόμα του σαν ανοιχτό τάφο, άρχισε πρώτα με βλασφημία εναντίον του Δημιουργού των πάντων, λέγοντας: Ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης είναι εφευρέτης κακών, λέγοντας για τον εαυτό Του: Εγώ ο Θεός είμαι πυρ καταναλίσκον. Ο δε σοφός Αρχέλαος αναίρεσε τη βλασφημία, λέγοντας: Εάν ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης, σύμφωνα με τα λόγια σου, αποκαλεί τον εαυτό Του πυρ, τίνος υιός είναι Εκείνος που λέει: Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης; Εάν κατακρίνεις Αυτόν που λέει: Ο Κύριος θανατώνει και ζωογονεί· γιατί τιμάς τον Πέτρο, ο οποίος την μεν Ταβιθά ανέστησε, τη δε Σαπφείρα θανάτωσε; Εάν επίσης κατακρίνεις το ότι ετοίμασε πυρ· γιατί δεν κατακρίνεις Εκείνον που λέει: Πορεύεσθε από εμένα στο πυρ το αιώνιο; Εάν κατακρίνεις Αυτόν που λέει: Εγώ είμαι ο Θεός που ποιώ ειρήνη και κτίζω κακά· εξήγησε πώς ο Ιησούς λέει: Δεν ήλθα να βάλω ειρήνη, αλλά μάχαιρα.

Εκεί έρχονται οι άγιοι, έχοντας εγκαταλείψει κάθε φαντασία και ματαιότητα του βίου· διότι οι δούλοι αποτελούν τη φαντασία της κοσμικής συνοδείας, και το πυρ και τα ξύλα που φέρουν μαζί τους είναι οι πράξεις, οι λόγοι, οι λογισμοί. Τρία δε είναι αυτά που φέρνουν μαζί τους εξαιτίας της πίστεως στην Αγία Τριάδα· διότι ολόκληρη την ψυχή και το σώμα και το πνεύμα θα έχουν κατά την ανάσταση. Αναφέρω δε ότι τα τρία πάλι συνέρχονται σε ένα· διότι οι μάρτυρες, βαστάζοντας τα πάθη τους, απέρχονται προς τον Χριστό· διότι τα ξύλα και το πυρ και η μάχαιρα των διωκτών είναι τα βασανιστήρια. Εάν δε κάποιος πει ότι φέρουν μαζί τους τα βασανιστήρια, λέγει και ο Παύλος ότι καθένας θα βαστάσει το δικό του φορτίο· και πάλι, ιδού ο άνθρωπος και το έργο του. Είπε δε και ο Κύριος, ήλθα να βάλω πυρ επί της γης· και αλλού λέγει, δεν ήλθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα.

Λένε δε ότι ο Σωτήρας, ο οποίος προέρχεται από όλους, είναι το Παν, πράγμα που δηλώνεται μέσα από το χωρίο «κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα»· ο οποίος, όντας το Παν, διήνοιξε τη μήτρα της Ενθύμησης του Αιώνα που έπαθε και εξορίστηκε εκτός του Πληρώματος, την οποία μάλιστα ονομάζουν δεύτερη Ογδοάδα, για την οποία θα μιλήσουμε λίγο αργότερα. Υποστηρίζουν επίσης ότι γι' αυτόν τον λόγο ειπώθηκε ξεκάθαρα από τον Παύλο: «και αυτός είναι τα πάντα», και πάλι: «τα πάντα σε αυτόν και από αυτόν τα πάντα», και πάλι: «σε αυτόν κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητας»· και το: «να ανακεφαλαιωθούν δε τα πάντα εν Χριστώ διά του Θεού», ερμηνεύουν ότι έχει λεχθεί με αυτή την έννοια, όπως και οτιδήποτε άλλο παρόμοιο. 15. Έπειτα, σχετικά με τον Όρο τους, τον οποίο μάλιστα αποκαλούν με πολλά ονόματα, αποφαίνονται ότι αυτός έχει δύο ενέργειες, τη στερεωτική και τη μεριστική· και κατά το ότι εδραιώνει και στηρίζει, είναι Σταυρός, ενώ κατά το ότι μερίζει και διαχωρίζει, είναι Όρος. Λένε δε ότι ο Σωτήρας υπέδειξε με αυτόν τον τρόπο τις ενέργειές του: πρώτα τη στερεωτική, με το να πει: «όποιος δεν βαστάζει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου» και πάλι: «αφού σηκώσεις τον σταυρό, ακολούθησέ με»· και τη διαχωριστική του, με το να πει: «δεν ήρθα να βάλω ειρήνη, αλλά μάχαιρα».

Έτσι και τώρα, ο Θεός υπόσχεται να διαλύσει τη μοχθηρή συμφωνία εκείνων που κατηγορούνται από την προφητεία, παρόμοια με όσα έχει καταγραφεί στα Ευαγγέλια να λέει ο Σωτήρας: «Μη νομίσετε ότι ήλθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήλθα να φέρω ειρήνη στη γη, αλλά μάχαιρα. Διότι ήλθα να διχάσω τον άνθρωπο κατά του πατέρα του και τη θυγατέρα κατά της μητέρας της και τη νύφη κατά της πεθεράς της». Ως προς τον αποκαλούμενο Ισραήλ, εννοώ τον ιουδαϊκό λαό που κυβερνιόταν στη Σαμάρεια, ο παρών λόγος προσάπτει και αυτές τις κατηγορίες επιπλέον των προηγουμένων, αναφέροντας ότι, από έριδα και φιλονικία προς εκείνους που έγραφαν τις αληθινές προφητείες του Θεού, αυτοί συνέτασσαν ψευδοπροφητείες. Υπήρχαν, λοιπόν, πάρα πολλοί ψευδοπροφήτες, όσοι στον Ισραήλ διακήρυτταν και έγραφαν τα αντίθετα από τους αληθινούς προφήτες του Θεού. Οι ίδιοι μάλιστα παρήγαγαν συγγράμματα παράνομα και γεμάτα από κάθε είδους πονηρία. ... (ενώ όφειλαν) να προσέχουν τη θεία γραφή του νόμου και να κρίνουν σύμφωνα με αυτήν, εκείνοι, σαν να θέσπιζαν αντίθετους νόμους, καταδυνάστευαν τους ελεεινούς πένητες, και ασκώντας βία αδικούσαν τα εντελώς απροστάτευτα ορφανά και τις χήρες. Τέτοιους θα μπορούσες να χαρακτηρίσεις και εκείνους που μέσω μοχθηρών συγγραμμάτων διαστρέφουν ακόμη και σήμερα τις ψυχές των πιο άδολων, προς τους οποίους ο προφητικός λόγος απευθύνει απειλή λέγοντας: «Και τι θα πράξουν κατά την ημέρα της επισκοπής;»

Εκείνος όμως δεν τους έλεγχε σύμφωνα με τα λόγια τους· γι' αυτό, «γνωρίζοντας τις πονηρίες τους αποκρίθηκε: γιατί με πειράζετε, υποκριτές;». Και «έκρινε την κρίση των ταπεινών, και έλεγχε τους ταπεινούς της γης ή τους πτωχούς με ευθύτητα» σύμφωνα με τον Σύμμαχο, όπου ως πτωχούς κατανοούμε εμείς αυτούς τους οποίους μακαρίζοντας έλεγε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία του Θεού». Τέτοιοι ήταν οι απόστολοι και οι μαθητές του, τους οποίους επίσης ήλεγχε, άλλοτε λέγοντάς τους: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;» και πάλι: «Ακόμη δεν κατανοείτε ούτε αντιλαμβάνεστε;», και άλλοτε πάλι στον Πέτρο: «Ολιγόπιστε, γιατί δίστασες;». Και φαίνεται ότι επιτίμησε και ήλεγξε σε πάρα πολλές άλλες περιπτώσεις, πράγμα το οποίο ακριβώς είχε προαναγγείλει η προφητεία. Στη συνέχεια προσθέτει: «Και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του και με το πνεύμα δια των χειλέων του θα εξολοθρεύσει τον ασεβή». Θα το κατανοήσεις δε και αυτό, αν τον ακούσεις να λέει: «Μη νομίσετε ότι ήλθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήλθα να φέρω ειρήνη αλλά μάχαιρα». Και «μάχαιρα» ήταν ο λόγος του στόματός του, δια του οποίου αναιρούσε τη γη και τα γεώδη φρονήματα εκείνων που είχαν πιστέψει σε αυτόν. Και «με το πνεύμα θα εξολοθρεύσει τον ασεβή», επιτιμώντας τους άθεους και ασεβείς δαίμονες και διώχνοντάς τους μακριά με τον λόγο που προφερόταν δια των χειλέων του, ώστε εκείνοι να κραυγάζουν και να λένε: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ μας και σε σένα, Ιησού, Υιέ του Θεού; Ήλθες πριν από τον καιρό μας για να μας βασανίσεις;».

Διαχωριζόταν δε ο βίος των αθέων από την κατά Θεόν πολιτεία, 〈και νομός〉 ξεσηκωνόταν εναντίον 〈νομού〉, καθώς ο ευαγγελικός νόμος ανέτρεπε τα νόμιμα των Αιγυπτίων, όπως αντίστροφα πάλι ο νόμος της ειδωλολατρίας πολεμούσε τον σωτήριο λόγο. Όλα δε αυτά συνέβαιναν, καθώς ο Κύριος που ήλθε ανάμεσά τους προκαλούσε σύγχυση στην προς το κακό συμφωνία των Αιγυπτίων και στην ομόνοιά τους γύρω από την πολυθεϊστική πλάνη.⌝ ⌞Γι' αυτό έχει ειπωθεί σύμφωνα με τον Ακύλα: 〈και θα εγείρω σε στάση Αιγυπτίους εναντίον Αιγυπτίων〉, και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈〈και〉 θα βάλω να συγκρουστούν Αιγύπτιοι με Αιγυπτίους〉. Συγγενικά προς αυτά και αδελφά, ή μάλλον τα ίδια ακριβώς με διαφορετικά λόγια, δίδασκε ο ίδιος ο Κύριός μας στα Ευαγγέλια λέγοντας: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα» και τα εξής.⌟ ⌜Και καθώς συμβαίνουν αυτά, αναφέρει ο λόγος ότι 〈θα ταραχθεί〉 〈το πνεύμα των Αιγυπτίων〉, σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: 〈και θα ραγίσει το πνεύμα της Αιγύπτου μέσα της〉, σύμφωνα με τον Θεοδοτίωνα: 〈και θα σχιστεί το πνεύμα της Αιγύπτου μέσα της〉, ενώ ο Ακύλας αναφέρει: 〈και θα ατονήσει το πνεύμα της Αιγύπτου στα σπλάχνα της〉.

Αλλά «έθεσε» ο ίδιος ο Θεός και Πατέρας «το δικό μου», του Κυρίου που λέγει αυτά, «στόμα ως μάχαιρα οξεία», η οποία έχει την ιδιότητα να τέμνει, ώστε να διαχωρίζει και να ξεχωρίζει τους άξιους του Θεού από εκείνους που δεν είναι. Πράγμα που βεβαίως και στα Ευαγγέλια ο ίδιος μαρτυρούσε λέγοντας: «Μη νομίσετε ότι ήλθα να βάλω ειρήνη στη γη· δεν ήλθα να βάλω ειρήνη αλλά μάχαιρα». Έτσι λοιπόν και εδώ λέγει: «και έθεσε το στόμα μου ως μάχαιρα οξεία». Και προσθέτει: «και υπό την σκέπη του χεριού του με έκρυψε», αφήνοντας να εννοηθεί με αυτόν τον τρόπο η κρυφή και άγνωστη στους πολλούς οικονομία της ένσαρκης παρουσίας του. Και όπως ονόμασε τη γλώσσα του «μάχαιρα οξεία», έτσι λέγει ότι έχει τεθεί από τον Πατέρα και ως «βέλος εκλεκτό», ώστε όταν το επιθυμεί να πληγώνει εκείνους που είναι άξιοι των κέντρων (βελών) του· όπως ήταν η ψυχή που έλεγε: «διότι εγώ είμαι πληγωμένη από την αγάπη». Εντούτοις, και αυτό το «βέλος» ο Θεός και Πατέρας το «απέκρυψε» σαν «μέσα σε φαρέτρα» και θήκη βελών, για να μην το βλέπουν όλοι ούτε να το κατανοούν, παρά μόνο οι άξιοι. Και καταλλήλως, ως επακόλουθο της ονομασίας του ως «βέλους», χρησιμοποίησε τη λέξη «φαρέτρα». Και «φαρέτρα» και θήκη βελών δεν θα έκανες λάθος εάν ονόμαζες την ανθρώπινη σάρκα την οποία ανέλαβε ο Λόγος του Θεού όταν ήλθε να κατοικήσει ανάμεσα στους ανθρώπους.

Και πάλι: Μη νομίσετε ότι ήλθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήλθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. Διότι ήλθα να στρέψω τον άνθρωπο εναντίον του πατέρα του, και τη θυγατέρα εναντίον της μητέρας της, και τη νύφη εναντίον της πεθεράς της, και εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι οικείοι του· σαν να έλεγε σαφέστερα: Και να καταστήσω εχθρούς του καθενός τους οικείους του. Τι χρειάζεται να λέμε ότι ακόμη και ολόκληρες πόλεις, δήμοι και κάθε λογής έθνη αναστατώθηκαν εξαιτίας του ευαγγελικού λόγου, καθώς καταλυόταν η παλαιά τους δεισιδαιμονία;

Κύριος κραταιός και δυνατός, Κύριος δυνατός στον πόλεμο. Βʹ. Αυτός χώρισε τη θάλασσα· αυτός έθρεψε στην έρημο τον φυγάδα λαό, χαρίζοντάς του μια πρωτόγνωρη βροχή· αυτός έκανε τον βράχο να αναβλύσει νερό· αυτός καταπολέμησε τον Αμαλήκ, με το άρρητο και μυστικό σχήμα των χεριών. Διότι αυτό ακριβώς κατόρθωσαν τα χέρια του ιερέα, που υψώνονταν στο βουνό και έπαιρναν το σχήμα της προσευχής, κάτι που πολλές μυριάδες στρατού δεν κατάφεραν. Αυτός γκρέμισε τείχη αμαχητί και χωρίς πόλεμο· και, για να αναφέρω τα τελευταία, αυτός κατέβαλε τον Γολιάθ που τόλμησε να επιτεθεί εναντίον του μεγάλου Δαβίδ, τον υπερόπτη και αλαζόνα, τον απόγονο των γιγάντων. Γι' αυτά, λοιπόν, ας πούμε ομόφωνα: Ευλογημένος ο Κύριος, που δεν μας παρέδωσε ως θήραμα στα δόντια τους· και, Η ψυχή μας διήλθε τον χείμαρρο· σαν στρουθίο ελευθερώθηκε από την παγίδα των κυνηγών· και όσα άλλα αναφωνεί η γεμάτη χαρά ψυχή για τη μεγάλη δωρεά του Θεού. Δεν ήρθαμε να φέρουμε μάχαιρα, αλλά ειρήνη. Δεν ήρθαμε για να ατιμάσουμε τον μεγάλο ποιμένα, ο οποίος προεδρεύει στη λαμπρή πόλη· τον θεωρούμε τίμιο, τον αναγνωρίζουμε ως κεφαλή, τον αποκαλούμε άγιο, ακόμη κι όταν αδικούμαστε· αρκεί μόνο να είναι φιλόστοργος στα τέκνα του και να προνοεί για όλη την Εκκλησία. Επιδιώξαμε την προσθήκη ιερέων, όχι την αφαίρεση· την ανατροπή των αιρετικών, όχι τη μείωση των Ορθοδόξων.

Και μάλιστα, λέει, μάθε το αυτό από τα ζώα: διότι, όταν πεθάνει το ζώο, καθένα από τα συστατικά του διαχωρίζεται, και έτσι το ζώο διαλύεται και εξαφανίζεται. Αυτό σημαίνει, λέει, ο λόγος: «δεν ήλθα να βάλω ειρήνη στη γη, αλλά μάχαιρα», δηλαδή να διχάσω και να χωρίσω τα αναμεμειγμένα. Διότι το καθένα από τα αναμεμειγμένα διχάζεται και διαχωρίζεται καταλήγοντας στον οικείο του τόπο. Επειδή, λέει, όπως ακριβώς υπάρχει ένας κοινός τόπος ανάμειξης για όλα τα ζώα, έτσι έχει οριστεί και ένας κοινός τόπος για τον διαχωρισμό, τον οποίο δεν γνωρίζει κανείς, λέει, παρά μόνο εμείς, οι αναγεννημένοι πνευματικοί και όχι οι σαρκικοί, των οποίων «το πολίτευμα βρίσκεται πάνω στους ουρανούς». Με αυτόν τον τρόπο, εισχωρώντας σαν δηλητήριο, διαφθείρουν τους ακροατές, άλλοτε κάνοντας κατάχρηση των ευαγγελικών ρητών και προσαρμόζοντας κακόβουλα όσα έχουν λεχθεί ορθά εκεί που αυτοί θέλουν, και άλλοτε υποκρύπτοντας το δικό τους αδίκημα μέσα από παραβολές της αρεσκείας τους. Όλα λοιπόν τα αναμεμειγμένα, λέει, όπως ειπώθηκε, έχουν τον δικό τους τόπο και σπεύδουν προς τα οικεία τους στοιχεία, όπως ο σίδηρος προς τον μαγνήτη, το άχυρο κοντά στο κεχριμπάρι, και ο χρυσός προς το κέντρο του θαλάσσιου ιέρακα.

Έπειτα, σχετικά με τον Όρο τους, τον οποίο βέβαια ονομάζουν και με πολλά ονόματα, αποφαίνονται ότι αυτός έχει δύο ενέργειες, την εδραστική και τη μεριστική. Και καθόσον μεν εδραιώνει και στηρίζει, είναι Σταυρός, καθόσον δε μερίζει και διαχωρίζει, είναι Όρος. Τον δε Σωτήρα λένε ότι φανέρωσε τις ενέργειές του με τον εξής τρόπο: και πρώτον μεν την εδραστική, με το να πει, όποιος δεν βαστάζει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν μπορεί να γίνει μαθητής μου. Και, αφού σηκώσει τον σταυρό του, ας με ακολουθεί. Τη δε διαχωριστική του ενέργεια, με το να πει, δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. Και λένε ότι και ο Ιωάννης φανέρωσε αυτό ακριβώς, λέγοντας: το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του, και θα συνάξει το σιτάρι στην αποθήκη του, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με φωτιά άσβεστη. Και μέσω αυτού λένε ότι φανέρωσε την ενέργεια του Όρου. Διότι ερμηνεύουν ότι το λιχνιστήρι εκείνο είναι ο Σταυρός, ο οποίος πρέπει να αναλώνει όλα τα υλικά, όπως η φωτιά τα άχυρα, και να καθαρίζει όσους σώζονται, όπως το λιχνιστήρι το σιτάρι. Και για τον Απόστολο Παύλο λένε ότι και αυτός μνημονεύει αυτόν τον Σταυρό, λέγοντας τα εξής: διότι ο λόγος του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού. Και πάλι, ας μη γένοιτο σε μένα να καυχιέμαι για τίποτε άλλο, παρά μόνο για τον σταυρό του Ιησού, δια του οποίου ο κόσμος έχει σταυρωθεί για μένα και εγώ για τον κόσμο.

ΣΜΣΤ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΕΤΡΟ. Η ειρήνη, όταν είναι συγκερασμένη με τη δικαιοσύνη, είναι θείο πράγμα. Αν όμως υπάρχει η μία χωρίς την άλλη, φθείρεται το κάλλος της αρετής. Διότι ειρήνη υπάρχει και μεταξύ των ληστών και μεταξύ των λύκων· στους μεν για τη βλάβη των ανθρώπων, στους δε για τον όλεθρο των προβάτων. Αλλά δεν θα μπορούσα να ονομάσω ειρήνη εκείνη που δεν κοσμείται από τη δικαιοσύνη. Αν όμως συμπορευθεί με αυτήν, τότε πραγματικά θα ονομαστεί ειρήνη. Γι' αυτό και ο Χριστός είπε: «Δεν ήλθα να φέρω ειρήνη στη γη, αλλά μάχαιρα». Διότι το ότι δεν αποκηρύσσει κάθε ειρήνη, αλλά εκείνη που είναι συζευγμένη με την κακία, το δηλώνει αλλού λέγοντας: «Την ειρήνη μου σας δίνω». Διότι αληθινή ειρήνη είναι εκείνη που σεμνύνεται με τη δικαιοσύνη και την ευσέβεια.

Επομένως, ας μην απατούμε τους εαυτούς μας, νομίζοντας ότι αυτά μας λέγονται απλώς στα ελληνικά. Ή μήπως τίποτα από αυτά δεν μας αφορά; Εσείς έχετε κωφεύσει, και σαν να έχετε πάθει αποπληξία σκύβετε το κεφάλι κάτω. Τα Ευαγγέλια τάχα δεν πρέπει να περιέχουν τίποτα από όσα οφείλουμε να πράξουμε, αλλά μόνο να υπόσχονται αγαθά; Αυτά όμως περιέχουν αμέτρητα έργα που πρέπει να πράξουμε· όπως ακριβώς είναι και τα εξής: «Εάν κάποιος δεν μισήσει τον πατέρα του και τη μητέρα του, δεν είναι άξιός μου»· και, «Δεν ήλθα να βάλω ειρήνη στη γη, αλλά μάχαιρα»· και, «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη». Πολύ καλά λοιπόν· διότι αυτά δεν είναι ευαγγέλια (χαρμόσυνες ειδήσεις). Διότι το ευαγγέλιο είναι τούτο: «Αυτά τα αγαθά θα γίνουν δικά σου»· όπως ακριβώς και στην καθημερινή συνήθεια λένε οι άνθρωποι μεταξύ τους: «Τι θα μου δώσεις για τα ευαγγέλια (τις καλές ειδήσεις); Ο πατέρας σου θα έρθει, η μητέρα σου». Δεν λέει: «Πράξε το τάδε». Πες μου πάλι, σε τι διαφέρουν αυτά από τα προφητικά κείμενα; Γιατί να μην ονομάζονται και εκείνα ευαγγέλια; Διότι και εκείνα τα ίδια λένε· όπως, «Θα πηδήξει ο χωλός σαν το ελάφι»· «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται»· «Θα σας δώσω νέο ουρανό και νέα γη». Γιατί να μην ονομάζονται και εκείνα ευαγγέλια; Γιατί να μην ονομάζεται και τούτο προφητεία;

Κατά τον ίδιο τρόπο, λοιπόν, ξεσήκωσαν και τους εθνικούς, επειδή οι ίδιοι δεν ήταν αρκετοί. Γιατί, λοιπόν, δεν αναχώρησαν από εκεί; Διότι δεν τους καταδίωκαν, αλλά μόνο τους πολεμούσαν. Παρέμειναν, λοιπόν, αρκετό καιρό εκεί, μιλώντας με παρρησία και στηριζόμενοι στον Κύριο, ο οποίος επιβεβαίωνε τον λόγο της χάριτός του δίνοντας τη δύναμη να γίνονται σημεία και τέρατα με τα χέρια τους. Αυτό δημιουργούσε την παρρησία· ή μάλλον, την παρρησία τη δημιουργούσε η δική τους προθυμία. Γι' αυτό άλλωστε, για πολύ καιρό δεν έκαναν καθόλου σημεία· το ότι όμως πίστεψαν οι ακροατές, ήταν αποτέλεσμα των σημείων. Συντελούσε, βέβαια, σε κάποιο βαθμό και η παρρησία. Το πλήθος της πόλης διχάστηκε· και άλλοι ήταν με το μέρος των Ιουδαίων, ενώ άλλοι με το μέρος των αποστόλων. Δεν αποτελούσε μικρή αφορμή για κατηγορία και το ίδιο το γεγονός του διχασμού. Αυτό ήταν εκείνο που έλεγε ο Χριστός: Δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. Όταν όμως εκδηλώθηκε ορμητική κίνηση από τους εθνικούς και τους Ιουδαίους, μαζί με τους άρχοντές τους, για να τους κακοποιήσουν και να τους λιθοβολήσουν, εκείνοι, αφού το αντιλήφθηκαν, κατέφυγαν στις γύρω πόλεις της Λυκαονίας, τα Λύστρα και τη Δέρβη, καθώς και στα περίχωρα, και εκεί συνέχισαν να κηρύττουν το Ευαγγέλιο.

Επομένως, τα λεγόμενα δεν ήταν δυσβάσταχτα μόνο επειδή η διδασκαλία αυτή αποτελούσε υψηλή φιλοσοφία, αλλά και επειδή απευθύνονταν σε ανθρώπους που είχαν ανατραφεί μέσα στην ασυδοσία, την αισχρότητα, τη μωρολογία, τον γέλωτα και τα ξεφαντώματα. Διότι ποιος από εκείνους που είχαν ζήσει μέσα σε αυτά, ακούγοντας ότι «Εάν κάποιος δεν σηκώσει τον σταυρό του και δεν με ακολουθήσει, δεν είναι άξιός μου»· και ότι «Δεν ήλθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα, και να διχάσω τον άνθρωπο εναντίον του πατέρα του, και τη θυγατέρα εναντίον της μητέρας της», δεν θα παρέλυε; Και ποιος, ακούγοντας ότι «Εάν κάποιος δεν απαρνηθεί και οικία και πατρίδα και χρήματα, δεν είναι άξιός μου», δεν θα δίσταζε και δεν θα απελπιζόταν;

Γι' αυτό και ο ίδιος έλεγε: «Δεν ήλθα να φέρω ειρήνη στη γη, αλλά μάχαιρα». Διότι υπάρχει και κακή ομόνοια, υπάρχει και καλή διαφωνία. Επειδή και εκείνοι που έχτιζαν τον πύργο, ομονόησαν για το δικό τους κακό· και πάλι αυτοί οι ίδιοι, παρά τη θέλησή τους μεν, αλλά για το συμφέρον τους ωστόσο διαιρέθηκαν. Και οι οπαδοί του Κορέ ομονόησαν κακώς, γι' αυτό καλώς διαχωρίστηκαν· και ο Ιούδας ομονόησε με τους Ιουδαίους κακώς. Επομένως, είναι δυνατόν να διαχωριστεί κανείς καλώς, και είναι δυνατόν να ομονοήσει κακώς. Γι' αυτό λέει: «Εάν ο οφθαλμός σου σε σκανδαλίζει, απόκοψέ τον· εάν το πόδι σου, απόκοψέ το». Εάν όμως πρέπει να αποσχιζόμαστε από ένα μέλος που είναι κακώς συνδεδεμένο, δεν πρέπει πολύ περισσότερο από φίλους που είναι κακώς ενωμένοι μαζί μας; Ώστε, δεν είναι παντού καλό η ομόνοια, όπως ακριβώς δεν είναι παντού κακό η διάσταση.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΕ΄. Μην νομίσετε ότι ήλθα για να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήλθα για να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. α΄. Πάλι παραθέτει τα πιο δυσβάστακτα, και μάλιστα με μεγάλη έμφαση· και αυτό ακριβώς που επρόκειτο να φέρουν ως αντίρρηση, το λέγει προκαταβολικά. Διότι, για να μην πουν ακούγοντας αυτά: «Γι' αυτό λοιπόν ήλθες, για να εξοντώσεις και εμάς και εκείνους που μας υπακούν, και να γεμίσεις τη γη με πόλεμο;», ο ίδιος λέγει πρωτύτερα: «Δεν ήλθα για να φέρω ειρήνη στη γη». Πώς λοιπόν τους έδωσε εντολή, όταν μπαίνουν σε κάθε σπίτι, να εύχονται ειρήνη; Πώς επίσης οι άγγελοι έλεγαν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη»; Πώς επίσης και όλοι οι προφήτες αυτό το χαρμόσυνο μήνυμα έφερναν; Διότι αυτό προπαντός είναι ειρήνη: όταν το άρρωστο μέρος αποκόπτεται, όταν το στασιαστικό στοιχείο αποχωρίζεται. Επειδή έτσι είναι δυνατόν να ενωθεί ο ουρανός με τη γη. Αφού και ο ιατρός με αυτόν τον τρόπο διασώζει το υπόλοιπο σώμα, όταν δηλαδή αποκόψει το ανίατο μέρος· και ο στρατηγός, όταν οδηγήσει σε διάσπαση εκείνους που ομονοούν για κακό σκοπό. Έτσι συνέβη και στην περίπτωση εκείνου του πύργου (της Βαβέλ)· διότι την κακή ειρήνη διέλυσε η αγαθή διαφωνία, και αυτή δημιούργησε την ειρήνη. Έτσι και ο Παύλος δίχασε εκείνους που είχαν συνασπιστεί εναντίον του. Στην περίπτωση δε του Ναβουθέ, η συμφωνία εκείνη αποδείχθηκε τότε χειρότερη από κάθε πόλεμο. Διότι η ομόνοια δεν είναι παντού καλό πράγμα· αφού και οι ληστές συμφωνούν μεταξύ τους. Επομένως, ο πόλεμος δεν είναι αποτέλεσμα της δικής Του προθέσεως, αλλά της δικής τους προαιρέσεως.

Διότι Εκείνος βέβαια ήθελε να ομονοούν όλοι ως προς τον λόγο της ευσέβειας· επειδή όμως εκείνοι διχάζονταν, προκαλείται πόλεμος. Αλλά δεν μίλησε έτσι· αντίθετα, τι λέει; «Δεν ήλθα να φέρω ειρήνη», για να τους παρηγορήσει. Διότι μη νομίσετε, λέει, ότι εσείς φταίτε για αυτά· εγώ είμαι που τα προκαλώ, επειδή τέτοια είναι η διάθεσή τους. Μην ταράζεστε, λοιπόν, ωσάν να συμβαίνουν τα πράγματα αντίθετα από το αναμενόμενο.

«Φωτιά ήρθα να βάλω στη γη»· και, «Δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα». Οι φιλόστοργες μητέρες των νηπίων, μέχρι αυτά να φτάσουν σε μεγαλύτερη και πιο δυνατή ηλικία, προσφέροντας στα αγαπημένα τους τέκνα τις γαλακτοφόρες πηγές των μαστών τους, τα καλοπιάνουν για να θηλάσουν την άκοπη τροφή του γάλακτος. Όταν όμως φτάσουν σε μεγαλύτερη ηλικία και αντίληψη, ώστε πλέον να μπορούν με τα δόντια τους να μασούν τις μαλακές τροφές, οι μητέρες, αφού πρώτα θρυμματίσουν το σκληρό μέρος του ψωμιού και ετοιμάσουν την τροφή απαλή και τρυφερή σαν μεδούλι, την τοποθετούν στο στόμα τους. Τέτοιοι είναι οι δάσκαλοι της Εκκλησίας. Διότι σε εκείνους που είναι ακόμη νήπια ως προς την πνευματική ωριμότητα, δεν τους παρουσιάζουν δυσνόητα και δυσδιάκριτα νοήματα, αλλά, σαν μητέρες, προσφέροντάς τους τη θηλή της διανοίας, τους παρακινούν με πράο τρόπο να θηλάσουν το άδολο γάλα του θείου λόγου.

Ήλθα να βάλω πυρ επί της γης· και, Δεν ήλθα να βάλω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. Αλλά όσοι είναι νήπιοι στον νου νομίζουν ότι ο Κύριος έχει έλθει για να αναλώσει τα πάντα με το πυρ, και να κατασφάξει τους πάντες με τη μάχαιρα.

Αλλά ελάτε, αφού και εμείς σκεφτούμε τα ίδια με τα νήπια, ας απευθυνθούμε προς τον Κύριο με τα ίδια του τα λόγια, ώστε να μεταφέρουμε τα λόγια του Κυρίου στα νήπια. Φωτιά ήρθα να ρίξω στη γη. Φωτιά ήρθες να ρίξεις στη γη, Κύριε, και δεν ήρθες να φέρεις ειρήνη, αλλά μάχαιρα; Η αμαρτία μάς κατανίκησε, ο θάνατος μας κυρίευσε, η γέεννα του πυρός μάς απειλεί, το στρατόπεδο των μιαρών δαιμόνων μάς κατατρόπωσε, και εμείς σε περιμέναμε, ακούγοντας από τους προφήτες ότι είσαι ο βοηθός μας· και ερχόμενος λες: «Φωτιά ήρθα να ρίξω στη γη»· και: «Δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα»; Δεν υπήρχε σε εμάς τρόπαιο πίστεως, δεν έχουμε τη δύναμη να αντισταθούμε στην παράταξη του διαβόλου· διότι όπλο πίστεως δεν υπήρχε σε εμάς· τον Αδάμ, ενώ βρισκόταν ακόμη μέσα στον παράδεισο, τον εξέδυσε ο διάβολος και τον άφησε γυμνό από τον θώρακα της δικαιοσύνης μας. Γι' αυτό, καθένας από εμάς, όντας γυμνός από κάθε βοήθεια, βοά προς εσένα λέγοντας: «Δίκασε, Κύριε, αυτούς που με αδικούν, πολέμησε αυτούς που με πολεμούν· πιάσε όπλο και ασπίδα και σήκω για να με βοηθήσεις· σύρε τη ρομφαία και κλείσε τον δρόμο απέναντι σε αυτούς που με καταδιώκουν· πες στην ψυχή μου, εγώ είμαι η σωτηρία σου»· και ενώ έχεις έρθει για βοήθειά μας λες: Δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα; Και πού είναι η ικεσία των αγίων που αναπεμπόταν προς εσένα για ειρήνη, το «Κύριε ο Θεός ημών, χάρισέ μας ειρήνη»; Διότι τα πάντα μάς τα έχεις αποδώσει.

Ειρήνη ικετεύσαμε, για γαλήνη δεηθήκαμε, πόλεμο δεν θελήσαμε, τη μάχαιρα την αποποιηθήκαμε· και έρχεσαι και λέγεις: «Δεν ήλθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα»; Εξόπλισε εναντίον μας το φοβερό στρατόπεδο των εναγών δαιμόνων του· και αφού μας κατέσφαξε όλους με τη δίστομη ρομφαία της αμαρτίας, μας κατακρήμνισε στον άδη. Γι' αυτόν τον λόγο ζητούμε από εσένα οίκτο· όλος ο χορός των αγίων αναφωνούσε προς εσένα λέγοντας: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε, εσύ που οδηγείς σαν πρόβατο τον Ιωσήφ, εσύ που κάθεσαι επί των Χερουβίμ, φανερώσου, εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις».

Λες: Δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα; Και πού είναι η υπόσχεσή σου που λέει: Ιδού, στρέφω προς αυτούς σαν ποταμός ειρήνης και σαν χείμαρρος που κατακλύζει τη δόξα των εθνών; Ή πού είναι η πρόρρηση των αγίων Πατέρων που λέει: Ιδού, εξέρχεται ο Κύριος, και θα συντρίψει τον πόλεμο; Με τη συντριβή, λοιπόν, του πολέμου εμείς αναμέναμε ειρήνη και βοήθεια· και εσύ, ερχόμενος, λες: Δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα;

Προφήτες απέστειλες εκ των προτέρων, πατριάρχες προαπέστειλες, τους θωράκισες με όπλα δικαιοσύνης προκειμένου να αντισταθούν στη μάχη του διαβόλου, και αφού συντρίψουν τον πόλεμο να χαρίσουν την ειρήνη στον κόσμο, όπως ένας από αυτούς έλεγε γεμάτος ευγνωμοσύνη: «Ευλογητός ο Κύριος που διδάσκει τα χέρια μου για μάχη, τα δάχτυλά μου για πόλεμο»· και αυτοί, όταν ηττήθηκαν, έστρεψαν τα νώτα, βοώντας προς εσένα, επικαλούμενοι εσένα ως βοηθό και λέγοντας: «Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα»· και αφού έκλινες τους ουρανούς και κατέβηκες για να σώσεις το γένος των ανθρώπων εν ειρήνη, λες: «Δεν ήλθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα»;

Γιατί, λοιπόν, μακαρίζεις τους ειρηνοποιούς, λέγοντας ότι θα ονομαστούν υιοί Θεού; Εσύ, συνεπώς, που διδάσκεις τους άλλους να ειρηνοποιούν, τι λες για τον εαυτό σου: «Δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα»; Εξαιτίας των αμαρτιών μας ο Κύριος έγινε εχθρός μας· είχαμε ανάγκη από μεσίτη, ο οποίος αφενός θα διέλυε τη μεταξύ μας έχθρα και αφετέρου θα εγκαθίδρυε τη γλυκιά ειρήνη. Και ο πατέρας μας Ιώβ ευχόταν για τον μεσίτη, λέγοντας: «Μακάρι να υπήρχε ο μεσίτης και κριτής μας»· και ενώ Εσύ ήρθες να μεσιτεύσεις και να διαλύσεις την έχθρα, λες τα αντίθετα: «Δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα»; Και από ποιον, λοιπόν, θα περιμένουμε την ελπίδα της ειρήνης; Αλλά ναι, ήρθα να βάλω φωτιά στη γη, σε αυτήν που πατιέται από τα δικά σας πόδια. Επειδή ακριβώς ο διάβολος έσπειρε μέσα στις καρδιές των ανθρώπων αγκάθια και τριβόλια αμαρτιών, ήρθα να βάλω φωτιά στη γη, για να καταναλώσει τα αγκάθια. Γι' αυτό ήρθα να βάλω φωτιά στη γη, και θέλω, αν έχει ήδη ανάψει, να καθαρίσω τη δική μου γη. Πρέπει να καταναλώσω ολοκληρωτικά με τη φωτιά τα πικρά και βλαβερά βλαστάρια του διαβόλου, ώστε σε καθαρή ψυχή να σπείρω τον ουράνιο σπόρο.

Έπειτα, δείχνοντας ότι πράττει τα πάντα από τον εαυτό του, λέει: Θα σε οδηγήσει θαυμαστά η δεξιά σου. Δεν δέχεσαι, λέει, την ενέργεια από αλλού, αλλά είσαι αρκετός στον ίδιο σου τον εαυτό. Άκουσε δε και τον ίδιο τον Θεό της ειρήνης να λέει προς τους μαθητές: Δεν ήρθα να φέρω ειρήνη επί της γης, αλλά μάχαιρα. Και πάλι: Φωτιά ήρθα να βάλω επί της γης, και τι άλλο θα ήθελα εάν έχει ήδη ανάψει;

Δεν υπάρχει κανείς. Είναι λοιπόν φανερό ότι ο Χριστός δεν ήταν πλάνος, αλλά σωτήρας, και ευεργέτης, και κηδεμόνας, και προστάτης της ζωής μας. Αφού προσθέσω μία ακόμη πρόρρηση, θα προχωρήσω στο προκείμενο. Δεν ήρθα για να φέρω ειρήνη, λέει, στη γη, αλλά μάχαιρα· λέγοντας αυτό, δεν εξέφραζε τη δική του πρόθεση, αλλά την κατάληξη των γεγονότων που θα επακολουθούσαν.

Όποιος όμως λέει ότι κατέχει και τα δύο, πλανά τον εαυτό του, ακούγοντας Εκείνον που λέει: «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους», και τα εξής. Δεν ήλθα, λέει ο Κύριος, να φέρω ειρήνη στη γη (μεταξύ γονέων, υιών και αδελφών που προαιρούνται να με υπηρετήσουν), αλλά μάχη και μάχαιρα, για να χωρίσω τους φιλόθεους από τους φιλόκοσμους, τους υλικούς από τους άυλους, τους φιλόδοξους από τους ταπεινόφρονες.

Ο μεγαλόφρων όμως και αληθινά ευγενής νέος, αφού άκουσε την περιττολογία και την ανόητη ικεσία του πατέρα του και αντιλήφθηκε τις μηχανορραφίες του σκολιού δράκοντα, πώς δηλαδή ετοίμασε παγίδα στα πόδια του εκ των δεξιών, μηχανευόμενος να λυγίσει τη θεοειδή ψυχή του και να τον εμποδίσει από το προκείμενο βραβείο, έθεσε προ οφθαλμών το πρόσταγμα του Δεσπότη Χριστού, ο οποίος είπε: «Δεν ήλθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχη και μάχαιρα· διότι ήλθα να διχάσω τον γιο εναντίον του πατέρα του και την κόρη εναντίον της μητέρας της», και τα εξής. Και ότι: «Όποιος αγαπά πατέρα ή μητέρα παραπάνω από εμένα, δεν είναι άξιός μου», και: «Όποιος με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Αφού τα αναλογίστηκε αυτά, δεσμεύοντας την ψυχή του με τον θείο φόβο και ενδυναμώνοντάς την με τον πόθο και τον θείο έρωτα, θυμήθηκε πολύ επίκαιρα εκείνη τη ρήση του Σολομώντα, που λέει: «Καιρός να αγαπήσεις και καιρός να μισήσεις, καιρός πολέμου και καιρός ειρήνης». Και πρώτα μεν, προσευχόμενος νοερά, είπε: «Ελέησόν με, Κύριε, ο Θεός, ελέησόν με, διότι σε εσένα εμπιστεύθηκε η ψυχή μου, και στη σκιά των πτερύγων σου θα ελπίσω μέχρι να παρέλθει η ανομία. Θα κράξω προς τον Ύψιστο Θεό, τον Θεό που με ευεργέτησε», και τα υπόλοιπα του ψαλμού.

Και αυτός μεν με τέτοιες τιμωρίες, έστω και αν διέφυγε, παραδίδει τον εαυτό του, ενώ το δρεπάνι που ίπταται εναντίον των επιόρκων, το βαρύ και μεγάλο και ισχυρό, αφού κατέπεσε με ορμή από ψηλά στη Δαλματία μέσω εσού, εισήλθε στον οίκο εκείνου που ορκίζεται με ψέματα και τον κατέστρεψε ολοσχερώς, μαζί με τα ξύλα και τις πέτρες του. Διότι το παμφάγο πυρ, το οποίο είχες διατάξει να ριχτεί εναντίον των εκεί κτισμάτων, όχι μόνο τύλιξε τα ξύλινα περιφράγματα και κατατρώγοντάς τα τα έκανε λεπτή θερινή σκόνη, αλλά κατέστρεψε εντελώς και τις ίδιες τις πέτρες. Το δε πλήθος αυτών που έπεσαν και το μέρος αυτών που αιχμαλωτίστηκαν ξεπέρασε κάθε μέτρο και αριθμό. Θα τους μετρήσω και θα αποδειχθούν πολυπληθέστεροι από την άμμο. Διότι δεν ήρθες για να φέρεις ειρήνη εκεί, όπως έδειξες, αλλά μάχαιρα που χωρίζει το ένα από το άλλο όσα πρωτύτερα ήταν ενωμένα με αγάπη. Εξάλλου, άλλους τους προόρισες για σφαγή και άλλους για αιχμαλωσία, και για να χρησιμοποιήσουμε τα λόγια της Γραφής, κάθε κεφάλι εκεί βρίσκεται σε πόνο και κάθε καρδιά σε λύπη. Η γη είναι έρημη, οι πόλεις καμένες από τη φωτιά.

Και αν πολλοί είναι υπερβολικά μεγαλόψυχοι, ώστε όχι μόνο να τα υπομένουν αυτά χωρίς δάκρυα, αλλά και να τα θεωρούν άξια γέλιου· εγώ όμως τόσο πολύ μικροψυχώ γι' αυτά, ώστε εξαιτίας αυτού ακριβώς του γεγονότος να θεωρώ μάλλον τη συμφορά απαρηγόρητη, επειδή όσα απαιτούν πένθος και τραγωδία αντιμετωπίζονται ως άξια γέλιου και κωμωδίας. Και ποιος, λέει, είναι ο αίτιος αυτών των κακών, αν όχι ο λίθος που τέθηκε ως πρόσκομμα, και το σκάνδαλο που βρίσκεται στον δρόμο; Ο οποίος, αν βέβαια απομακρυνθεί από τη μέση, θα αφήσει την πορεία όλων απρόσκοπτη και ασκανδάλιστη. Εκείνος που τα κρίνει αυτά, εκείνος που τα νομοθετεί αυτά, πρώτον μεν φαίνεται να αγνοεί, ότι και για τον Χριστό, τον αρχηγό της σωτηρίας μας, έχει προφητευθεί ότι θα τεθεί για την πτώση πολλών από εκείνους που δεν Τον πιστεύουν, και ότι ήλθε στον κόσμο για κρίση, και ο Ίδιος είπε ότι δεν ήλθε να βάλει ειρήνη αλλά μάχαιρα, και με αυτές ακριβώς τις φράσεις έχει ονομαστεί λίθος προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου· Και όπως λέει ο Παύλος, εμείς κηρύσσουμε Χριστόν εσταυρωμένο, που για μεν τους Ιουδαίους είναι σκάνδαλο, για δε τους Έλληνες μωρία, και βέβαια δεν πρόκειται εξαιτίας αυτών να εγκαταλείψουμε τον Χριστό, αλλά η φωνή «άρε τούτον» ανήκει στους στρατιώτες.

Προς τον Γρηγόριο, διάκονο και χαρτουλάριο τον Αμασιανό. Ακούω ότι κάποιοι από τους αντιπάλους διακηρύσσουν ειρήνη και επιχειρούν να δελεάσουν τους πιο απλοϊκούς με αυτή την προσωνυμία. Αλλά αν μεν πρόκειται για την ειρήνη που δίνει ο Κύριος, δεν πρέπει να τη διακηρύσσουν εκείνοι, αλλά οφείλουν να τη διδαχθούν από εμάς. Αν όμως πρόκειται για εκείνη την ειρήνη που ο ίδιος ήρθε να καταλύσει («διότι δεν ήρθα», λέει, «να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα»), ας γνωρίζουν ότι πολεμούν τον Χριστό, εγείροντας πολιορκία εναντίον του υπό το όνομα της ειρήνης.

Αν πάλι κάποιος ήθελε να το εκβιάσει κάπως πιο τολμηρά και να εκλάβει το «κρίμα» ως διάκριση και διαχωρισμό, νομίζω πως δεν θα έβρισκε στα ιερά κείμενα τη λέξη να έχει αδιαπτώτως αυτή τη σημασία στη χρήση της. Θα βρει ίσως όμως νοήματα που δεν είναι καθόλου ασύμβατα με τέτοιες σημασίες, όπως: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα· διότι ήρθα να διχάσω τον άνθρωπο από τον πατέρα του, και τη θυγατέρα από τη μητέρα της, και τη νύφη από την πεθερά της»· και: «Εκείνου που το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του και θα καθαρίσει το αλώνι του, και το μεν σιτάρι θα το συνάξει στην αποθήκη, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστο πυρ», καθώς και κάποια άλλα παρόμοια. Πλην όμως, ούτε έτσι δεν πρόκειται επ' ουδενί να προκύψει αντίφαση ανάμεσα στα ιερά λόγια για αυτόν που τα μελετά, εννοώ δηλαδή ανάμεσα στο «για κρίση ήρθα εγώ στον κόσμο» και στο «δεν ήρθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να τον σώσω».

Γι' αυτό δεν αντιφάσκει το «δεν ήλθα να φέρω ειρήνη αλλά μάχαιρα». Διότι, λέει, δεν ήλθα να φέρω την κοσμική ειρήνη. Και πάλι: «Θα είστε μισητοί από όλους», και πολλά παρόμοια. Διότι η ένωση των ευσεβών με τον Θεό ξεσήκωνε τους ασεβείς σε μίσος και φθόνο και φόνο. Ήλθε λοιπόν ο Σωτήρας για να φέρει την ειρήνη, η οποία καθιστά τα του σώματος σύμφωνα με την ψυχή και υποτάσσει το κατώτερο στα θελήματα του ανώτερου. Και την παρέσχε αυτήν, ενώνοντας στη στασιαστική φύση μας την ειρήναρχο θεότητα.