Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:9

Κεφάλαιο γ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ασθενείς να θεραπεύετε, λεπρούς να καθαρίζετε, δαιμόνια να εκβάλλετε· δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε. Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας. ΠΡΑΞΕΙΣ. Είπε δε ο Πέτρος: Άργυρος και χρυσός δεν υπάρχουν σε εμένα· ό,τι όμως έχω, αυτό σου δίνω. Στο όνομα του Ιησού Χριστού του Ναζωραίου, σήκω και περπάτα. Και πιάνοντάς τον από το δεξί χέρι, τον σήκωσε. ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ Α΄. Διότι ούτε με λόγια κολακείας παρουσιαστήκαμε ποτέ, όπως γνωρίζετε, ούτε με προφάσεις πλεονεξίας, ο Θεός είναι μάρτυρας· ούτε ζητήσαμε δόξα από ανθρώπους, ούτε από εσάς, ούτε από άλλους. Αν και μπορούσαμε να σας είμαστε βάρος, ως απόστολοι του Χριστού· αλλά γίναμε ήπιοι ανάμεσά σας. Όπως η τροφός περιθάλπει τα δικά της παιδιά, έτσι, τρέφοντας θερμή στοργή για εσάς, ευδοκήσαμε να σας μεταδώσουμε όχι μόνο το Ευαγγέλιο του Θεού, αλλά και τις ίδιες μας τις ψυχές, διότι μας γίνατε αγαπητοί.

Κεφάλαιο ΚΗʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Μην προμηθευτείτε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας· ούτε σακίδιο για τον δρόμο, ούτε δύο χιτώνες, ούτε υποδήματα, ούτε ραβδί· διότι ο εργάτης είναι άξιος της τροφής του. ΛΟΥΚΑΣ. Μην παίρνετε τίποτα για τον δρόμο, ούτε ραβδιά, ούτε σακίδιο, ούτε άρτο, ούτε αργύριο, ούτε να έχετε από δύο χιτώνες. ΠΡΑΞΕΙΣ.

Ματθ. 10, 9 Καθ' υπερβολήν ο λόγος απαγορεύει κάθε κτήση, από χρυσό μέχρι και ράβδο, ως το μέγιστο εμπόδιο προς την αρετή και τη θεοσέβεια. Την αναγκαία τροφή όμως δεν την απαγορεύει, ώστε, αν μας ήταν δυνατό να ζούμε και χωρίς τροφή, θα απαγόρευε και αυτήν.

Και τι πρόκειται να κατορθώσει, το διασαφηνίζει πάλι ο ίδιος. Διότι, λέει, έχω έρθει για να εξαγγείλω το πρόσταγμα του Κυρίου. Και ποιο είναι αυτό; Διότι επιθυμεί ο φιλάρετος Δεσπότης μας να απέχουμε από κάθε γήινο και πρόσκαιρο πράγμα, να μη φιλονικούμε με τους αδελφούς μας, αλλά μάλλον να υποχωρούμε σε αυτούς, ακόμη κι αν θέλουν να μας εκμεταλλεύονται. «Διότι από αυτόν που παίρνει τα δικά σου», λέει, «μην τα απαιτείς πίσω»· αλλά μάλλον να αναζητούμε όλα όσα είναι χρήσιμα και αναγκαία για τη σωτηρία της ψυχής. Σε αυτούς που έχουν συνηθίσει να ζουν έτσι, ο Χριστός ορίζει νόμους, σύμφωνα με τους οποίους θα γίνουν λαμπροί και αξιοθαύμαστοι· είπε λοιπόν: «Μην αποκτήσετε άργυρο, ούτε χρυσό, ούτε δύο χιτώνες, ούτε σακίδιο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας». Και πάλι: «Φτιάξτε για τους εαυτούς σας πουγκιά που δεν παλιώνουν, θησαυρό ανεξάντλητο στους ουρανούς». Και πάλι, επειδή κάποιος νεαρός που τον πλησίασε τον ρώτησε: «Τι να κάνω για να κληρονομήσω την αιώνια ζωή;», «Πήγαινε», λέει, «πούλησε τα υπάρχοντά σου, και δώσε τα στους φτωχούς». Επομένως, σε αυτούς μεν που υποτάσσουν ευπειθώς σε Αυτόν τον αυχένα της διάνοιάς τους, και διατάζει, και νομοθετεί, και μοιράζει την ουράνια κληρονομιά, και διανέμει τις πνευματικές ευλογίες· σε αυτούς όμως που φρονούν μόνο τα επίγεια, δικαιολογημένα θα πει: «Ποιος με κατέστησε άρχοντα ή μεριστή πάνω σας;» Αποδιώχνει, λοιπόν, εκείνον ως ενοχλητικό, και ως κάποιον που δεν ήθελε να μάθει τίποτα από όσα θα έπρεπε να γνωρίζει.

Καλή και θεάρεστη εορτή είναι η μετάνοια με δάκρυα. Εορτή είναι εκεί όπου ο Κύριος συνεόρτασε. Αν και ήταν Θεός, πτώχευσε. Να τιμάτε τις εορτές του Κυρίου. Με σπουδή να προσέρχεστε, εορτάζοντας όχι πανηγυρικά, αλλά θεϊκά· όχι κοσμικά, αλλά υπερκόσμια· όχι ειδωλολατρικά, αλλά χριστιανικά. Ας μη στολίσουμε τις εισόδους με στεφάνια· ας μη στήσουμε χορούς· ας μην κοσμήσουμε τις αγορές· ας μην εκθηλύνουμε την ακοή μας με αυλούς και κιθάρες· ας μην ντυθούμε με πολυτελή ενδύματα· ούτε με χρυσές λάμψεις. Όπως παρήγγειλε ο Δεσπότης, να μην έχουμε καθόλου χαλκό στις ζώνες μας. Όχι με ξεφαντώματα και μέθες. Μην καταστρέφεις το έργο του Θεού εξαιτίας του φαγητού. Μη στερηθείς την αγία λειτουργία ασχολούμενος στο μαγειρείο για την αχόρταγη κοιλιά· διότι δεν γνωρίζεις αν θα αξιωθείς να δεις άλλη λειτουργία. Αλλά ας τα αφήσουμε αυτά σε εκείνους των οποίων θεός είναι η κοιλιά και η δόξα.

Λέει, λοιπόν, προς αυτούς: Οι 〈άγγελοι〉 των αγαθών, εσείς οι μαθητές του Χριστού, 〈πορευθείτε〉, όπως ακριβώς σας διέταξε και ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «να 〈πορεύεστε〉 δε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», και: «〈αφού πορευθείτε〉, κάντε μαθητές μου όλα τα έθνη στο όνομά μου». 〈Πορευόμενοι〉 δε, λέει, να γίνετε 〈ελαφροί〉 και ευκίνητοι, ώστε να κάνετε την πορεία σας εύκολη, πράγμα το οποίο και ο ίδιος πάλι τους συμβούλευε λέγοντας: «να μην πάρετε τίποτα για τον δρόμο», και: «να μην αποκτήσετε χρυσό ούτε άργυρο ούτε χαλκό στις ζώνες σας, να μην έχετε σακίδιο για τον δρόμο ούτε δύο χιτώνες ούτε υποδήματα ούτε ραβδί». Γι' αυτόν τον λόγο με απόλυτη ευστοχία τους ονόμασε 〈ελαφρούς αγγέλους〉, και προστάζει «να 〈πορεύονται προς έθνος μετέωρο και ξένο και προς λαό σκληρό〉»· διότι δεν 〈αποστέλλονταν〉 προς γνωστούς, ούτε προς κάποιους οικείους και αδελφούς, αλλά προς κάποιους αποξενωμένους, άγνωστους άνδρες και αλλογενείς ανάμεσα σε όλα τα έθνη, όπου ήταν πραγματικά 〈μετέωροι〉, καθώς δεν στέκονταν σε τίποτα το σταθερό, αλλά περιπλανιόνταν «και παρασύρονταν από κάθε άνεμο» της πολυθεϊστικής πλάνης. Αυτοί, επίσης, αποτελούσαν και 〈σκληρό έθνος〉, καθώς διάκειντο εχθρικά και πολεμικά προς τον λόγο της θεοσέβειας. Ωστόσο, προς αυτούς ακριβώς παρακινεί να απευθυνθούν οι 〈άγγελοι〉 οι 〈ελαφροί〉 και σε αυτούς να κηρύξουν, και να διαβούν έως τα πέρατα της γης.

«Να μην παίρνετε τίποτε για τον δρόμο, ούτε ραβδιά, ούτε σακίδιο». Σύμφωνα λοιπόν με τον Ματθαίο, τους απαγόρευσε την κτήση χρυσού, αργύρου και χαλκού, προγνωρίζοντας το μέλλον· διότι διέβλεπε ότι εκείνοι που επρόκειτο να θεραπευθούν από αυτούς από τις ασθένειές τους και να απαλλαγούν από τα ανίατα πάθη, θα επιθυμούσαν να τους παραχωρήσουν ακόμη και όλα τους τα υπάρχοντα. Γι' αυτό προκαταβολικά τους έδωσε αυτές τις εντολές, προτρέποντάς τους να μην καπηλεύονται τη χάρη ούτε να πωλούν τα δώρα του Θεού. Σύμφωνα δε με τους υπόλοιπους Ευαγγελιστές αλλά και με τον ίδιο τον Ματθαίο, μη επιτρέποντάς τους να φέρουν μαζί τους ούτε ραβδί, ούτε σακίδιο, ούτε υποδήματα, ούτε δύο χιτώνες, αλλά ούτε καν άρτο ή χρήματα, ενώ επρόκειτο να σταλούν σε ξένους τόπους, δοκίμαζε την πίστη και την προθυμία τους, για να διαπιστώσει εάν, έχοντας λάβει την εντολή να ακολουθήσουν τον απολύτως ακτήμονα βίο, ώστε να μην προνοούν ούτε για την καθημερινή τους τροφή, ούτε να παίρνουν μαζί τους δεύτερο χιτώνα, ούτε να φορούν υποδήματα, παρότι επρόκειτο να περιέλθουν ολόκληρη την οικουμένη, δεν θα απέφευγαν τις παραγγελίες αυτές· αλλά και επειδή επιθυμούσε να είναι αυτοί αφιλοχρήματοι και απερίσπαστοι από τις μέριμνες του βίου.

«Απόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου και αυτός θα σε θρέψει· δεν θα αφήσει ποτέ να κλονιστεί ο δίκαιος» και τα εξής. Έχει ήδη φανερωθεί ποιο τέλος θα έχουν, αφενός εκείνοι που με απάτη και υποκρισία κάνουν εξωτερικά απαλά τα λόγια τους, ενώ εσωτερικά τα εκσφενδονίζουν χειρότερα από βέλη, και αφετέρου ο ίδιος που έγινε προδότης του Σωτήρος. Εσύ όμως που τα ακούς αυτά, αφού συνετιστείς από το τέλος αυτών που προαναφέρθηκαν, και αφού παραδώσεις ολοκληρωτικά τον εαυτό σου σε Εκείνον που έχει προφητευτεί, να έχεις θάρρος. Απόθεσε τη φροντίδα σου σε Αυτόν, ως μαθητής της Καινής Διαθήκης, μέσω της οποίας ο ίδιος ο Σωτήρας διδάσκει λέγοντας: «Μη μεριμνάτε τι θα φάτε ούτε τι θα πιείτε» και «Μην αποκτήσετε χρυσό ούτε άργυρο ούτε χαλκό στις ζώνες σας». Τηρώντας λοιπόν αυτά, απόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου και αυτός θα σε θρέψει, δίνοντάς σου τον επιούσιο άρτο, καθώς και τη λογική και επουράνια τροφή· χορηγώντας σου επαρκώς και τα αναγκαία για τον βίο. Διότι αυτό ακριβώς υποσχέθηκε λέγοντας: «Γνωρίζει ο ουράνιος Πατέρας σας τι έχετε ανάγκη, πριν ακόμη του ζητήσετε κάτι».

Σπάνιοι δε είναι αυτοί· γι' αυτό, σύμφωνα με τον Ακύλα, ονομάστηκαν «μονογενείς», επειδή έχουν προσομοιάσει με τον μονογενή Υιό του Θεού. Σύμφωνα δε με τους Εβδομήκοντα, είναι «μονότροποι», και όχι πολύτροποι, ούτε μεταβάλλουν τον τρόπο τους πότε έτσι και πότε αλλιώς, αλλά κατορθώνουν μόνο έναν, εκείνον που φτάνει στην ύψιστη αρετή. Η δε πέμπτη έκδοση τους ονόμασε «μονοζώνους», ως μοναχικούς και αναζωσμένους από μόνοι τους. Τέτοιοι δε είναι όλοι όσοι επιτυγχάνουν τον μονήρη και αγνό βίο, από τους οποίους πρώτοι υπήρξαν οι μαθητές του Σωτήρος μας, στους οποίους ειπώθηκε: «Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο στις ζώνες σας, ούτε σακίδιο για τον δρόμο, ούτε υποδήματα, ούτε ραβδί». Διότι, με το να λέει ότι δεν πρέπει να αποκτούν χρυσό ούτε άργυρο στις ζώνες τους, τους παρουσιάζει αναζωσμένους. Έτσι, εξάλλου, παραγγέλλει και σε όλους μας ο Απόστολος λέγοντας: «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωσμένη την οσφύ σας με αλήθεια». Αλλά και αυτοί που έτρωγαν το Πάσχα διατάσσονταν να έχουν τις οσφύες τους περιζωσμένες. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, κατορθώνει πρώτον σε όσους κατοικούν στη δύση, όταν τους επισκέπτεται αυτός για τον οποίο γίνεται η προφητεία.

Και ποιους φτωχούς εννοεί, παρά εκείνους που μπορούν να πουν ομοίως με τον Παύλο: «Μέχρι αυτήν την ώρα και πεινάμε και διψάμε, και στερούμαστε ενδυμάτων, και γρονθοκοπούμαστε, και δεν έχουμε μόνιμη κατοικία»· και εκείνους που, ομοίως με τον Πέτρο, είπαν: «Ασήμι και χρυσάφι δεν έχω». Τέτοιους δε φτωχούς προετοίμαζε ο ίδιος για τον εαυτό του, προτρέποντάς τους να μην αποκτήσουν χρυσό ούτε ασήμι στα ζωνάρια τους, ούτε σακίδιο για τον δρόμο, ούτε δύο χιτώνες, ούτε υποδήματα, ούτε ραβδί. «Τέτοιοι ήταν και εκείνοι που παλαιά περιφέρονταν με προβιές και κατσικίσια δέρματα, αντιμετωπίζοντας στερήσεις, θλίψεις, κακουχίες, πλανώμενοι σε ερήμους και βουνά, σε σπήλαια και στις τρύπες της γης». Αλλά εάν ο λόγος μνημόνευε μόνον αυτούς, θα είχε αποκλειστεί καθένας που δεν είναι τέτοιος· τώρα όμως απαριθμεί και μια δεύτερη τάξη ανθρώπων, λέγοντας: «Και θα σώσει τους υιούς των πενήτων». Υιοί δε των πενήτων ήταν οι ακόλουθοι των αποστόλων και των μαθητών του Σωτήρα μας, τους οποίους υποδήλωνε ο Απόστολος όταν έλεγε: «Διότι, εάν έχετε πολλούς παιδαγωγούς εν Χριστώ, δεν έχετε όμως πολλούς πατέρες· διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα»· και πάλι: «Τέκνα μου, για τα οποία υποφέρω πάλι ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας».

«Όταν λοιπόν δω την προφήτισσα να έχει λάβει και χρυσό και άργυρο και πολυτελή ενδύματα, πώς να μην την απορρίψω;» Και πάλι πιο κάτω, σχετικά με κάποιον από τους δικούς τους ομολογητές, αναφέρει τα εξής: «Ακόμη δε και ο Θεμίσων, ο οποίος έχει ενδυθεί την αξιόπιστη πλεονεξία, ο οποίος δεν βάσταξε το σημείο της ομολογίας, αλλά με πλήθος χρημάτων αποτίναξε τα δεσμά του, ενώ θα έπρεπε για τον λόγο αυτό να ταπεινοφρονεί, καυχιέται ως μάρτυρας, και τόλμησε, μιμούμενος τον απόστολο, να συντάξει κάποια καθολική επιστολή, να κατηχεί εκείνους που έχουν πιστέψει καλύτερα από αυτόν, να συντάσσεται με τους λόγους της κενοφωνίας, και να βλασφημεί τον Κύριο και τους αποστόλους και την αγία Εκκλησία». Και για κάποιον άλλον πάλι από αυτούς που τιμούνται από εκείνους δήθεν ως μάρτυρες γράφει τα εξής: «Και για να μην μιλάμε για περισσότερους, ας μας πει η προφήτισσα τα σχετικά με τον Αλέξανδρο, ο οποίος αποκαλεί τον εαυτό του μάρτυρα, με τον οποίο συνεστιάζεται, και τον οποίο επίσης πολλοί προσκυνούν· του οποίου τις ληστείες και τα άλλα τολμήματα για τα οποία τιμωρήθηκε, δεν χρειάζεται να τα λέμε εμείς, αλλά υπάρχουν στο δημόσιο αρχείο. Ποιος λοιπόν συγχωρεί σε ποιον τα αμαρτήματα; Άραγε ο προφήτης τις ληστείες στον μάρτυρα, ή ο μάρτυρας στον προφήτη τις πλεονεξίες; Διότι, ενώ ο Κύριος έχει πει 〈μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε δύο χιτώνες〉, αυτοί υπέπεσαν στο εντελώς αντίθετο σφάλμα σχετικά με την απόκτηση αυτών των απαγορευμένων αγαθών.»

Αν πάλι ισχυριστούν ότι εξαρχής ο Σωτήρας μας δεν έκανε τίποτε το θαυμαστό, ούτε κάτι παράδοξο από όσα μαρτύρησαν οι μαθητές του, ας εξετάσουμε αν ο ισχυρισμός τους θα είναι πειστικός, εφόσον αδυνατούν να εξηγήσουν την αιτία για την οποία οι μεν αποτέλεσαν μαθητές, ο δε δάσκαλος. Διότι αυτός που διδάσκει υπόσχεται τη διδασκαλία κάποιου μαθήματος, ενώ οι μαθητές, επιθυμώντας τη διδαχή, προσφέρονται και εμπιστεύονται τους εαυτούς τους στον δάσκαλο. Ποια, λοιπόν, μπορούμε να πούμε ότι ήταν η αιτία της παραμονής των μαθητών του Ιησού κοντά του, και ποια η αναγκαιότητα της αφοσίωσής τους σε αυτόν; Και για ποια μαθήματα τον αναγνώριζαν ως δάσκαλο; Ή μήπως αυτό είναι φανερό; Οπωσδήποτε γι' αυτά που έμαθαν από αυτόν και τα μετέδωσαν σε άλλους· οι παραγγελίες του αφορούσαν έναν φιλοσοφικό βίο, τον οποίο περιγράφοντάς τον σε αυτούς έλεγε: «μην αποκτήσετε χρυσό ούτε άργυρο στις ζώνες σας, ούτε σακίδιο για τον δρόμο», και άλλα παρόμοια, αναθέτοντας τους εαυτούς τους στην πρόνοια που κυβερνά τα πάντα, ώστε να μην μεριμνούν καθόλου για τις βιοτικές ανάγκες. Τους προέτρεπε, επίσης, να έχουν φρόνημα ανώτερο από όσα είχαν παραγγελθεί στους Ιουδαίους από τον Μωυσή.

Αφού λοιπόν ελέγχθηκε αυτό, ελάτε, ανατρέχοντας στην αλήθεια των Ιερών Γραφών, να παρατηρήσουμε το ήθος των μαθητών του Ιησού. Ευθύς εξαρχής, πώς θα μπορούσε οποιοσδήποτε συνετός άνθρωπος να μην τους κρίνει άξιους κάθε αποδοχής; Άνδρες που ήταν ομολογουμένως ταπεινοί και απαίδευτοι στον λόγο, περιήλθαν σε θείο έρωτα για την ευσεβή και φιλόσοφη διδασκαλία, και αποδέχθηκαν έναν βίο καρτερικό και επίπονο, ο οποίος κατορθώνεται με νηστείες, με αποχή από οίνο και κρέας, και με πολλή άλλη ταπείνωση του σώματος, καθώς και με προσευχές και ικεσίες προς τον Θεό, αλλά και προεχόντως με άκρα σωφροσύνη και αγνεία τόσο του σώματος όσο και της ψυχής. Ποιος, λοιπόν, δεν θα τους θαύμαζε που, λόγω του ύψους της φιλοσοφίας τους, απαρνήθηκαν ακόμη και τις νομίμως συγχωρημένες συζύγους, και ούτε παρασύρθηκαν από τη φυσική ηδονή, ούτε υποδουλώθηκαν στην επιθυμία απόκτησης παιδιών και απογόνων, εφόσον δεν επιθύμησαν θνητούς απογόνους, αλλά αθάνατους; Και πώς να μην εκπλαγεί κανείς με τον αφιλοχρήματο χαρακτήρα τους; Λαμβάνοντας δε τούτο ως τεκμήριο από το γεγονός ότι δεν απέφυγαν, αλλά αντίθετα ασπάστηκαν έναν Διδάσκαλο, ο οποίος απαγόρευε την απόκτηση χρυσού και αργύρου και νομοθετούσε να μην αυξάνουν τα υπάρχοντά τους ούτε καν προσθέτοντας δεύτερο χιτώνα. Πράγμα που, ενώ ίσως κάποιος, ακούγοντάς το, θα είχε παραιτηθεί από το βάρος της προσταγής, εκείνοι αποδεικνύεται ότι έκαναν τον λόγο πράξη.

Και βέβαια, αυτούς πρέπει πρώτα από όλους να τους ρωτήσουμε, τι θα έλεγαν για όσα έχουν προεκτεθεί; Άραγε είναι δυνατόν να συλλάβει ο νους, ένας άνδρας διδάσκαλος σεμνής και πανάρετης πολιτείας, και υγιών και αληθινών δογμάτων, όπως αυτά που προαναφέραμε, να ήταν αγύρτης στον χαρακτήρα; Αν δε ήταν κάποιος μάγος και φαρμακός, απατεώνας και αγύρτης, πώς θα μπορούσε να καταστεί αιτία μιας τέτοιας διδασκαλίας σε όλα τα έθνη, σαν και αυτήν που βλέπουμε με τα ίδια μας τα μάτια και παραλαμβάνουμε με τα αυτιά μας μέχρι σήμερα; Και ποιος θα επιχειρήσει να συνδυάσει τα ασυμβίβαστα; Διότι ένας αληθινός αγύρτης, όντας ανόσιος και μιαρός στον χαρακτήρα, επιχειρώντας απαγορευμένα και ανόσια έργα, πράττει τα πάντα χάριν αισχρού και ρυπαρού κέρδους. Μήπως λοιπόν και ο Σωτήρας και Κύριός μας, ο Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, ήταν ένοχος για τέτοιου είδους πράγματα; Από πού, ή πώς, Εκείνος που είπε στους μαθητές Του, όπως έχει μαρτυρηθεί από αυτούς: «μην αποκτήσετε χρυσό μήτε άργυρο στις ζώνες σας, μήτε σακούλι για τον δρόμο, μήτε υποδήματα»; Πώς θα πείθονταν στα λόγια Του, και πώς θα αξίωναν να παραδώσουν αυτά γραπτώς σε απομνημονεύματα, εάν έβλεπαν τον διδάσκαλο να χρηματίζεται και να πράττει τα αντίθετα από αυτά που δίδασκε στους άλλους; Προ πολλού θα Τον είχαν περιγελάσει και θα είχαν απορρίψει τα λόγια Του, και ευλόγως θα είχαν εγκαταλείψει τη μαθητεία, εάν Τον έβλεπαν να νομοθετεί σε αυτούς με τέτοια σεμνότητα, αλλά τον ίδιο τον νομοθέτη να μην ακολουθεί με κανέναν τρόπο τα δικά Του λόγια.

Άλλοι άφησαν στους συγγενείς τους τα αλιευτικά τους σύνεργα, καθώς καλούνταν από τον Θεό σε καλύτερη αλιεία. Διότι είχαν οδηγηθεί από τους άριστους λόγους του Χριστού, ο οποίος πτώχευσε και προσέλαβε το πάχος της σάρκας, ενώ είναι ο μέγιστος Νους και η πρώτη φύση του νου. Και αφού όρισε φτωχούς διαγγελείς του λόγου, τους δίνει ως μόνη συνοδοιπόρο την πίστη· γυμνούς, χωρίς χάλκινα νομίσματα, χωρίς να έχουν κρεμασμένο επάνω τους σακούλι, χωρίς σανδάλια και χωρίς πόρους, τους εμπιστεύθηκε το μυστήριο ολόκληρης της νέας οικουμένης, και δεν τους επέτρεψε να κρατούν ούτε ράβδο στα χέρια, ώστε η πίστη να είναι η ισχύς του λόγου.

Νήστευσε ο Σωτήρας μας σαράντα ημέρες και καταντρόπιασε τον διάβολο, αυτός που δεν έπραξε αμαρτία ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Νήστευσε δίνοντάς μας το παράδειγμα ότι μέσω των νηστειών μπορούμε να τύχουμε εξιλέωσης των αμαρτημάτων. Ας νηστεύσουμε, λοιπόν, αγαπητοί, με νηστεία καθαρή, για την οποία λέει ο απόστολος Ιάκωβος ότι «αυτή είναι η καθαρή θρησκεία: να επισκέπτεται κανείς» τους αδελφούς «στη θλίψη τους, και να διατηρεί τον εαυτό του αμόλυντο από τον κόσμο.» Νήστευσε ο Ιησούς του Ναυή και πρόσταξε τον ήλιο και τη σελήνη. Οι απόστολοι, μη έχοντας τίποτα πάνω στη γη, έλαβαν την εξουσία να δένουν και να λύνουν, και εκπληρώνεται σε αυτούς το ρηθέν: «ως μη έχοντες τίποτα και τα πάντα κατέχοντες.» Διότι ο Πέτρος, λέει, και ο Ιωάννης ανέβηκαν στο ιερό γύρω στην ενάτη ώρα για να προσευχηθούν. Και κάποιος που ήταν χωλός από την κοιλιά της μητέρας του καθόταν εκεί, ο οποίος δεν περπάτησε ποτέ. Αυτός περίμενε να λάβει κάτι από τους αποστόλους. Αποκρίθηκε όμως ο Πέτρος λέγοντάς του: «Αυτά που προσδοκάς να λάβεις δεν τα έχω, αυτά όμως που δεν προσδοκάς να λάβεις τα έχω. Ασήμι προσδοκάς να λάβεις, εγώ σου παρέχω υγεία· διότι είναι προτιμότερη η υγεία του σώματος από τον αμέτρητο πλούτο. Θα σου ομολογήσω την αλήθεια: 'Ασήμι και χρυσάφι δεν έχω'. Διότι ο Χριστός μάς παράγγειλε λέγοντας: 'Να μην αποκτήσετε χρυσό ούτε ασήμι ούτε χαλκό'. Μας έδωσε όμως εξουσία λέγοντας: 'Να εκβάλλετε δαιμόνια, να θεραπεύετε ασθενείς, να καθαρίζετε λεπρούς'.»

Και αφού έστησε τον λίθο στη θέση στήλης και έχυσε επάνω λάδι (διότι ήταν φυσικό να φέρει μαζί του μόνο αυτό, επειδή οδοιπορούσε με αυτόν τον τρόπο), απευθύνει στον φιλάνθρωπο Θεό προσευχή που είναι γεμάτη από κάθε είδους πνευματική φιλοσοφία. Ε'. Και αν θέλετε, ας ακούσουμε τα ίδια τα λόγια του. Διότι προσευχήθηκε, λέει, αναπέμποντας δέηση και λέγοντας: «Εάν ο Κύριος ο Θεός είναι μαζί μου, και με φυλάξει σε αυτήν την οδό στην οποία εγώ πορεύομαι». Επειδή του είχε πει ότι «Εγώ είμαι μαζί σου, και θα σε διαφυλάξω στην οδό όπου και αν πορευθείς»· γι' αυτόν τον λόγο και αυτός λέει: «Εάν μου δοθούν εκείνα τα οποία μου υποσχέθηκες». Έπειτα, υποβάλλει από μόνος του και ένα δικό του αίτημα, λέγοντας: «Εάν μου δώσει ο Κύριος άρτο και ένδυμα να ντυθώ». Δεν ζήτησε πλούτο, ούτε κάποια περιουσία, αλλά άρτο και ένδυμα, το ένα για την κάλυψη του σώματος, και το άλλο για την αναγκαία τροφή. Πρόσεξε πώς, μέσω αυτού του αιτήματος, μας άφησε να εννοήσουμε το αποστολικό του ήθος· τόσο πολύ ήταν γεμάτο από πνευματική φιλοσοφία το φρόνημα του δικαίου. Διότι εκείνο που έλεγε ο Χριστός: «Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε δύο χιτώνες», αυτό εκείνος, χωρίς να το έχει διδαχθεί ακόμη από κανέναν, αλλά μαθαίνοντάς το από μόνος του και από τον δάσκαλο που είναι εμφυτευμένος στη φύση μας, ζητούσε να του παρασχεθεί από τον Δεσπότη: άρτο για να φάει και ένδυμα για να ντυθεί.

Αγάπη ανυπόκριτη, πίστη ακλόνητη, ειρήνη άδολη, φιλαδελφία αδιάσπαστη, ευσέβεια ακαπήλευτη, θεογνωσία αφιλάργυρη, παρθενία άσπιλη, άσκηση αλύγιστη, συζυγία αχώριστη· να υπομένει κανείς κάθε πόνο υπέρ της αλήθειας, να μη δειλιάζει απέναντι σε εκείνους που αποκτείνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να αποκτείνουν την ψυχή. Καθώς ο Κύριος δίδασκε αυτά και έλεγε επιπροσθέτως: «Όποιος αγαπά την ψυχή του, θα την απολέσει»· και πάλι: «Όποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθεί»· και πάλι: «Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας, ούτε σακίδιο, ούτε βαλάντιο, ούτε δύο χιτώνες»· καθώς, λοιπόν, ο Κύριος δίδασκε αυτά, ο Σίμων ακούγοντας, επειδή νόμιζε ότι είχε εκμισθώσει το πλοιάριο στον Κύριο, άρχισε να γογγύζει και να λέει μέσα του: «Από αυτόν περιμένουμε να λάβουμε μισθό; Υπέστην νυχθημερινή ζημία· ποιον συνάντησα σήμερα; Αυτός μιλάει για ακτημοσύνη· διδάσκει να μην έχει κανένας τίποτα. Μήπως θέλει να πωλήσω και εγώ το πλοιάριο, για να διανείμω τα χρήματα στους πτωχούς; Από αυτόν περιμένω να λάβω μισθό;». Ενώ ο Σίμων διαλογιζόταν αυτά μέσα του, ο Κύριος ολοκληρώνει τη διδασκαλία, ώστε να επιδείξει το θαύμα και να βεβαιώσει πλήρως τον Σίμωνα. Διότι είναι κοπιαστικό να πείσεις ποτέ μόνο με τον λόγο έναν απλοϊκό άνθρωπο.

Γ'. «Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω;» Αυτά σε δίδαξε ο Χριστός, πες μου; Δεν έλεγε γι' αυτόν τον λόγο: «Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας», εμποδίζοντας εξαρχής μέσα σου την αφορμή της φιλαργυρίας; Δεν σε συμβούλευε για αυτά συνεχώς και μαζί με αυτά έλεγε: «Εάν κάποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, γύρισέ του και την άλλη»; «Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω;» Ω της παραφροσύνης!

γ'. «Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω;» Πες μου, Ιούδα, αυτά σε δίδαξε ο διδάσκαλος σε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα; Έτσι λησμόνησες τις συνεχείς παραινέσεις του; Δεν έλεγε γι' αυτό τον λόγο: «Να μην αποκτήσετε ούτε χρυσό ούτε άργυρο», αναχαιτίζοντας εκ των προτέρων την υπερβολή της μανίας σου για τα χρήματα; Δεν προέτρεπε λέγοντας: «Εάν κάποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του και την άλλη»; Για ποιον λόγο, πες μου, παραδίδεις τον διδάσκαλο; Επειδή σου παρέδωσε την εξουσία κατά των δαιμόνων, ώστε και ασθένειες να θεραπεύεις, και λεπρούς να καθαρίζεις, και πολλά άλλα τέτοια θαύματα να επιδεικνύεις; Αντί, λοιπόν, για αυτές τις ευεργεσίες, τέτοιες αμοιβές τού ανταποδίδεις; Ω της μανίας, ή μάλλον της φιλαργυρίας! Διότι όλα αυτά τα κακά τα προκάλεσε η φιλαργυρία, η ρίζα των κακών, η οποία σκοτίζει τις ψυχές μας και τους ίδιους τους νόμους της φύσεως, και μας βγάζει από τα λογικά μας, και δεν μας επιτρέπει να θυμόμαστε ούτε φιλία ούτε συγγένεια ούτε τίποτε άλλο· αλλά, αφού τυφλώσει εντελώς τα μάτια της διανοίας μας, μας κάνει έτσι να βαδίζουμε στο σκοτάδι.

Και πάλι έλεγε στους μαθητές: Να μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε δύο χιτώνες. Και ο Παύλος γράφοντας έλεγε: Σαν να μην έχουμε τίποτα, και όμως τα πάντα κατέχουμε. Και ο Πέτρος έλεγε στον εκ γενετής χωλό: Αργύριο και χρυσίο δεν έχω.

Εάν πράττει αυτά, και εγώ τον κατηγορώ και δεν τον σπλαχνίζομαι, αλλά δηλώνω ότι είναι ανάξιος της ιερωσύνης. Διότι πώς θα μπορέσει να προτρέπει τους άλλους να μην ασχολούνται με αυτά τα περιττά πράγματα, όταν ο ίδιος δεν μπορεί να προτρέψει τον εαυτό του; Εάν όμως επειδή διαθέτει την αναγκαία τροφή, θεωρείται γι' αυτόν τον λόγο ότι αδικεί· μήπως έπρεπε να περιφέρεται και να ζητιανεύει; Και δεν θα ντρεπόσουν εσύ, πες μου, που είσαι μαθητής του; Αλλά εάν μεν ο σαρκικός σου πατέρας το έκανε αυτό, θα θεωρούσες την πράξη ντροπή· εάν όμως ο πνευματικός πατέρας αναγκάζεται να το πράττει, δεν θα κρύψεις το πρόσωπό σου από ντροπή; Ή μάλλον, δεν θα θεωρήσεις ότι αξίζει να ανοίξει η γη να σε καταπιεί; Η ατιμία του πατέρα, λέγει, αποτελεί όνειδος για τα παιδιά. Αλλά τι; Έπρεπε να πεθάνει από την πείνα; Αλλά ούτε και αυτό αρμόζει σε ευσεβή άνθρωπο· διότι δεν το θέλει ο Θεός. Αλλά όταν τους λέμε αυτά, αμέσως αρχίζουν να φιλοσοφούν: «Είναι γεγραμμένο», λένε, «Να μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε δύο χιτώνες, ούτε χάλκινα νομίσματα στις ζώνες σας, ούτε ραβδί. Αυτοί όμως έχουν και τρία και τέσσερα ενδύματα, και στρωμένα κρεβάτια». Αισθάνομαι την ανάγκη να αναστενάξω πικρά αυτή τη στιγμή· και αν δεν επρόκειτο να φανώ άπρεπος, θα δάκρυζα κιόλας. Γιατί άραγε; Διότι, ενώ για τα σκουπιδάκια των άλλων είμαστε τόσο σχολαστικοί εξεταστές, τα δοκάρια που έχουμε εμείς οι ίδιοι στα δικά μας μάτια ούτε καν τα αντιλαμβανόμαστε.

Όπως ακριβώς ανέφερα, κανείς δεν τα εξετάζει αυτά, κανείς δεν τα ερευνά, κανείς δεν λέει στον εαυτό του τίποτα από αυτά. Θέλετε να προσθέσω και άλλα; «Εάν κάποιος δεν απαρνηθεί», λέει ο Χριστός, «όλα του τα υπάρχοντα, δεν είναι άξιός μου». Τι συμβαίνει όταν λέει: «Δύσκολα θα εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών»; Και τι όταν λέει: «Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους, διότι έχετε ήδη λάβει την παρηγοριά σας»; Κανείς δεν το εξετάζει αυτό, κανείς δεν το συλλογίζεται, κανείς δεν συζητά με τον εαυτό του, αλλά για τα ζητήματα των άλλων όλοι κάθονται ως αυστηροί εξεταστές. Αλλά τούτο σημαίνει το να τους καθιστά κανείς κοινωνούς των εγκλημάτων. Προκειμένου όμως, χάριν εσάς, να τους απαλλάξω και από εκείνα για τα οποία λέτε ότι οι ιερείς είναι υπόλογοι, ακούστε: διότι το να είστε πεπεισμένοι για αυτούς ότι παραβαίνουν τον νόμο του Θεού, συνιστά μεγάλη ροπή προς το κακό. Εμπρός, λοιπόν, ας εξετάσουμε και εκείνα: Είπε ο Χριστός: «Μην αποκτήσετε χρυσό, μήτε άργυρο, μήτε δύο χιτώνες, μήτε υποδήματα, μήτε ζώνη, μήτε ραβδί». Τι λοιπόν, πες μου; Ο Πέτρος ενεργούσε αντίθετα προς την εντολή; Πώς όχι, αφού είχε και ζώνη και ιμάτιο και υποδήματα; Διότι, το ότι τα είχε, άκου τον άγγελο που του λέει: «Ζώσου και υπόδησαι τα σανδάλιά σου». Καίτοι δεν υπήρχε τόσο μεγάλη ανάγκη γι' αυτά τα υποδήματα· επειδή ήταν δυνατό εκείνον τον καιρό να κυκλοφορεί κανείς και ανυπόδητος, ενώ η μεγάλη ανάγκη είναι τον χειμώνα· αλλά παρ' όλα αυτά είχε. Τι ισχύει δε για τον Παύλο;

Υπάρχει όμως και η πενία που επαινείται από Αυτόν, όπως εκείνη που πρότεινε τότε σε εκείνον τον πλούσιο, λέγοντας: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα ακολούθησέ με»· και στους μαθητές του πάλι νομοθετώντας και λέγοντας: «Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε δύο χιτώνες».

Αλλά βέβαια, όσα έλεγα στο μεταξύ, και τα οποία παρενεβλήθησαν στη συνέχεια, είναι αναγκαίο να τα παραθέσω ενώπιόν σας, διότι απαιτούν πολλή έρευνα. Και ποιο είναι αυτό; Έλεγα ότι ακόμη και η ενδυμασία των αποστολικών ιματίων μάς παρέχει μεγάλη ωφέλεια· ενώ όμως τα έλεγα αυτά, παρενεβλήθη ο νόμος του Χριστού, τον οποίο τους έθεσε λέγοντας τα εξής: «Να μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας, ούτε υποδήματα, ούτε ραβδί για τον δρόμο»· ωστόσο ο Πέτρος φαίνεται πως φορούσε σανδάλια.

Από πού είναι αυτό φανερό; Από τα ίδια του τα λόγια· διότι, αφού κάλεσε τους δώδεκα μαθητές, τους είπε: Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· να πορεύεστε δε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Ασθενείς να θεραπεύετε, λεπρούς να καθαρίζετε, δαιμόνια να εκβάλλετε· δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε. Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας. Δες τη σοφία του Διδασκάλου, πώς έκανε ελαφριά την προσταγή. Διότι, αφού είπε προηγουμένως: «Ασθενείς να θεραπεύετε, λεπρούς να καθαρίζετε, δαιμόνια να εκβάλλετε», και αφού τους έδωσε άφθονη τη χάρη Του, τότε τους διέταξε αυτά, κάνοντας με την αφθονία των θαυμάτων εύκολη και ελαφριά εκείνη την πενία. Και δεν είναι μόνο από αυτό φανερό ότι αυτά είχαν διαταχθεί μόνο σε αυτούς, αλλά και από πολλά άλλα. Διότι και εκείνες τις παρθένους γι' αυτό τις τιμώρησε, επειδή δεν είχαν λάδι στις λαμπάδες τους· και σε άλλους επιρρίπτει ευθύνη, διότι τον είδαν να πεινάει και δεν τον έθρεψαν, να διψάει και δεν τον πότισαν. Αυτός λοιπόν που δεν έχει χαλκό, ούτε υποδήματα, παρά μόνο ένα ιμάτιο, πώς ήταν δυνατόν να θρέψει άλλον, πώς να ντύσει τον γυμνό, πώς να βάλει στο σπίτι του τον άστεγο;

Εκτός όμως από αυτά, αυτό το ίδιο θα γίνει σαφές και ολοφάνερο και από αλλού. Διότι, όταν κάποιος προσήλθε και είπε: «Διδάσκαλε, τι να κάνω για να κληρονομήσω την αιώνια ζωή;», αφού Εκείνος του απαρίθμησε όλα τα παραγγέλματα του νόμου, εκείνος ρωτώντας περαιτέρω έλεγε: «Όλα αυτά τα τήρησα από τη νεότητά μου· τι μου λείπει ακόμη;», του λέγει: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους πτωχούς, και έλα, ακολούθει με». Καίτοι, εάν αυτό ήταν νόμος και πρόσταγμα, θα έπρεπε να το έχει πει πρώτο εξ αρχής, και να το νομοθετήσει, και να το θέσει σε τάξη προστάγματος, και όχι να το εισαγάγει υπό μορφή συμβουλής και παραίνεσης. Διότι, όταν μεν λέγει: «Μην αποκτήσετε χρυσό, μήτε άργυρο», το λέγει επιτάσσοντας· όταν όμως λέγει: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος», το λέγει συμβουλεύοντας και παραινώντας. Δεν είναι δε το ίδιο να συμβουλεύει κανείς και να νομοθετεί. Διότι αυτός που νομοθετεί επιθυμεί με κάθε τρόπο να εφαρμόζεται το επιτασσόμενο· ενώ εκείνος που συμβουλεύει και παραινεί, επειδή επαφίει την επιλογή των όσων λέγονται στην κρίση εκείνου που τα ακούει, καθιστά τον ακροατή κύριο του να τα αποδεχθεί ή όχι. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν είπε απλώς: «Πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου», για να μη θεωρήσεις ότι τα λόγια αυτά αποτελούν νόμο, αλλά πώς [το είπε];

Αυτοί δεν ενδιαφέρονταν για χρήματα, ούτε για περιουσίες· διότι πώς ήταν δυνατόν να ενδιαφέρονται, όταν Εκείνος τους έλεγε: 〈«Μην αποκτήσετε χρυσό ούτε άργυρο ούτε χαλκό στις ζώνες σας;»〉 Ούτε απειλούσαν να αμυνθούν εναντίον εχθρών· διότι δεν είχαν εχθρούς.

Έπειτα, καθιστώντας τους αξιόπιστους, λέει: «Ασθενείς να θεραπεύετε, λεπρούς να καθαρίζετε, δαιμόνια να εκβάλλετε· δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε». Πρόσεξε πώς επιμελείται τα ήθη τους, και μάλιστα όχι λιγότερο από ό,τι τα θαύματα, αποδεικνύοντας ότι τα θαύματα χωρίς αυτά δεν αποτελούν τίποτα. Διότι καταστέλλει το φρόνημά τους λέγοντας: «Δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε»· και τους προετοιμάζει να παραμένουν καθαροί από τη φιλαργυρία. Έπειτα, για να μη θεωρηθεί ότι είναι δικό τους κατόρθωμα και υπερηφανευθούν από τα θαύματα που επιτελούνται, λέει: «Δωρεάν λάβατε». Καμία χάρη δεν κάνετε σε αυτούς που σας δέχονται· διότι δεν τα λάβατε αυτά έναντι αμοιβής, ούτε κοπιάζοντας· επειδή δική μου είναι η χάρις. Έτσι, λοιπόν, να δίνετε και σε εκείνους· διότι δεν είναι δυνατόν να βρεθεί τίμημα αντάξιό τους. Έπειτα, ξεριζώνοντας αμέσως τη ρίζα των κακών, λέει: «Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας, μήτε σακίδιο για τον δρόμο, ούτε δύο χιτώνες, ούτε υποδήματα, ούτε ραβδί». Δεν είπε: «Να μην πάρετε μαζί σας», αλλά: «Ακόμη κι αν είναι δυνατόν να πάρετε από αλλού, να αποφύγετε αυτό το πονηρό νόσημα».

Αυτό λοιπόν τους λέει και αργότερα: «Μήπως στερηθήκατε τίποτα, όταν σας έστειλα γυμνούς και ανυπόδητους;» Δεν είπε αμέσως: «Μην αποκτήσετε τίποτα»· αλλά όταν είπε: «Να καθαρίζετε λεπρούς, να εκβάλλετε δαιμόνια», τότε είπε: «Μην αποκτήσετε τίποτα· δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε»· παρέχοντάς τους, μέσω αυτών των πραγμάτων, και το συμφέρον και το πρέπον και το εφικτό. Αλλά ίσως πει κάποιος, ότι τα άλλα έχουν κάποια λογική· το να μην έχουν όμως σακίδιο για τον δρόμο, ούτε δύο χιτώνες, ούτε ραβδί, ούτε υποδήματα, για ποιον λόγο το διέταξε; Επειδή ήθελε να τους ασκήσει στην απόλυτη ακρίβεια· αφού και πρωτύτερα δεν τους επέτρεψε να μεριμνούν ούτε για την αυριανή ημέρα. Διότι επρόκειτο να τους αποστείλει ως διδασκάλους σε ολόκληρη την οικουμένη.

Μολονότι δεν είχε πει ακόμη τίποτε για τον εαυτό του, όπως για παράδειγμα ότι θα δεθεί, θα μαστιγωθεί και θα θανατωθεί, ώστε να μην ταράξει και με αυτόν τον τρόπο τη διάνοιά τους, εντούτοις προς το παρόν προαναγγέλλει όσα επρόκειτο να συμβούν στους ίδιους. Έπειτα, για να μάθουν ότι αυτός ο νόμος του πολέμου είναι καινοφανής και παράδοξος ο τρόπος της παρατάξεως, αφού τους στέλνει στερημένους από όλα, με έναν μόνο χιτώνα, ανυπόδητους, χωρίς ραβδί, χωρίς ζώνη και ταγάρι, και προστάζοντας να τρέφονται από αυτούς που θα τους φιλοξενούν, δεν σταμάτησε τον λόγο του ούτε εδώ, αλλά, φανερώνοντας την άφατη δύναμή του, λέει: Και αναχωρώντας έτσι, να επιδεικνύετε την ημερότητα των προβάτων, και μάλιστα ενώ πρόκειται να πάτε σε λύκους· και όχι απλώς σε λύκους, αλλά ανάμεσα σε λύκους. Και δεν τους προστάζει να έχουν μόνο την ημερότητα των προβάτων, αλλά και την ακεραιότητα της περιστεράς. Διότι έτσι κυρίως θα αποδείξω τη δική μου ισχύ, όταν τα πρόβατα επικρατήσουν των λύκων, και, μολονότι βρίσκονται ανάμεσα στους λύκους και δέχονται αναρίθμητα δαγκώματα, όχι μόνο δεν αφανίζονται, αλλά μεταστρέφουν και εκείνους. Αυτό είναι πολύ πιο θαυμαστό και ανώτερο από το να τους θανατώσουν: το να αλλάξουν το φρόνημά τους και να αναμορφώσουν τη διάνοιά τους· και μάλιστα ενώ αυτοί είναι μόνο δώδεκα, την ώρα που η οικουμένη είναι γεμάτη από λύκους.

Και πάλι, όταν τους έστελνε, δεν τους είπε «Να νηστεύετε», αλλά «Να τρώτε καθετί που παρατίθεται ενώπιόν σας». Αναφορικά με τα χρήματα, όμως, απαίτησε μεγάλη αυστηρότητα, λέγοντας: «Μην αποκτήσετε χρυσό ή άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας». Και αυτά τα λέω όχι για να κατακρίνω τη νηστεία· μη γένοιτο· αλλά αντιθέτως την επαινώ πάρα πολύ. Λυπάμαι όμως όταν, ενώ έχουν παραμεληθεί τα άλλα, νομίζετε ότι αυτή αρκεί για τη σωτηρία σας, παρόλο που κατέχει την τελευταία θέση στον χορό των αρετών. Διότι το μέγιστο είναι η αγάπη, η επιείκεια και η ελεημοσύνη, η οποία ξεπέρασε ακόμη και την παρθενία. Επομένως, εάν θέλεις να γίνεις ίσος με τους αποστόλους, δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο. Διότι αρκεί μόνο να κατορθώσει κανείς αυτήν την αρετή, για να μην υστερεί σε τίποτα από εκείνους. Κανείς, λοιπόν, ας μην αναβάλλει επικαλούμενος τα θαύματα.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, έδωσε εντολή να προσεύχονται, έτσι προσεύχεται και ο ίδιος, για να σε εκπαιδεύσει να προσεύχεσαι, και όχι επειδή ο ίδιος αδυνατούσε να παρέχει άφεση. Πάλι, έδωσε εντολή να ευεργετούμε όσους μας μισούν και να κάνουμε καλό σε όσους μας κακομεταχειρίζονται· και αυτό το έκανε πράξη. Διότι έβγαλε τους δαίμονες από τους Ιουδαίους, από αυτούς δηλαδή που τον αποκαλούσαν δαιμονισμένο, ευεργετούσε αυτούς που τον καταδίωκαν, έτρεφε αυτούς που τον επιβουλεύονταν, και καθοδηγούσε προς τη βασιλεία αυτούς που ήθελαν να τον σταυρώσουν. Έλεγε πάλι στους μαθητές: «Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας», προετοιμάζοντάς τους για την ακτημοσύνη. Αυτό πάλι το δίδασκε μέσα από τα έργα του, λέγοντας τα εξής: «Οι αλεπούδες έχουν φωλιές, και τα πουλιά του ουρανού καταλύματα· ο Υιός του ανθρώπου όμως δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι του». Και δεν είχε δικό του τραπέζι, ούτε σπίτι, ούτε τίποτε άλλο παρόμοιο· όχι επειδή βρισκόταν σε στέρηση, αλλά επειδή εκπαίδευε τους ανθρώπους να βαδίσουν αυτόν τον δρόμο. Με αυτόν λοιπόν τον τρόπο τους δίδασκε και να προσεύχονται. Του έλεγαν, συνεπώς: «Δίδαξέ μας να προσευχόμαστε». Γι' αυτόν τον λόγο προσεύχεται και ο ίδιος, για να μάθουν εκείνοι να προσεύχονται. Αλλά δεν έπρεπε να μάθουν μόνο να προσεύχονται, αλλά και πώς πρέπει να προσεύχονται· γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τους παρέδωσε προσευχή που λέει τα εξής: Πατέρα μας που βρίσκεσαι στους ουρανούς, ας αγιαστεί το όνομά σου· ας έλθει η βασιλεία σου· ας γίνει το θέλημά σου, όπως στον ουρανό, έτσι και στη γη.

Δεν υπολόγισε καμία καταγωγή μπροστά στην αγάπη του Σωτήρος, δεν προέκρινε καμία πόλη έναντι της μαθητείας, δεν προτίμησε κανέναν πλούτο έναντι της ακολουθίας Του. Άκουσε: Μην αποκτήσετε χρυσό ούτε άργυρο, και με τη θέλησή του ενστερνιζόταν πρόθυμα την πτωχεία. Άκουσε: Δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε, και προσέφερε άμισθο το κήρυγμα της σωτηρίας. Άκουσε: Ελάτε οπίσω μου και θα σας κάνω αλιείς ανθρώπων, και με τον πόθο του προέτρεχε της κλήσεως. Άκουσε: Πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα σε πτωχούς, και πουλούσε μαζί με τα υπάρχοντά του και τον ίδιο του τον εαυτό για την κάλυψη των αναγκών των ενδεών. Άκουσε:

Το να μην είναι κανείς πρόθυμος για κακία ούτε επιρρεπής στην καχυποψία. Η απλότητα είναι τίμια ενώπιον του Θεού. Διότι η πανουργία, έστω κι αν είναι αποδεκτή στις κατά Θεόν προσπάθειες, σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσε ποτέ να συμπεριληφθεί στην ευωδία της αρετής. ΤΙΤΛΟΣ ΚΣΤʹ. — Περί ακτημοσύνης, και αυτάρκειας, και ολιγοδείας. «Είναι προτιμότερο το λίγο για τον δίκαιο, παρά ο πολύς πλούτος των αμαρτωλών.» «Καλύτερη είναι η φιλοξενία με λάχανα που προσφέρεται με φιλία και χάρη, παρά η παράθεση κόπων (μόσχων) μαζί με έχθρα. Καλύτερα να λαμβάνει κανείς λίγα με δικαιοσύνη, παρά πολλά εισοδήματα με αδικία.» «Καλύτερα ένα κομμάτι ψωμί με ευχαρίστηση εν ειρήνη, παρά ένα σπίτι γεμάτο από πολλά αγαθά και άδικα χρήματα μαζί με διαμάχες.» «Πλούτο και φτώχεια μην μου δώσεις, Κύριε, αλλά όρισε για μένα τα αναγκαία και τα επαρκή, ώστε να μην χορτάσω και γίνω ψεύτης και πω: Ποιος με βλέπει; Ή, αν φτωχύνω, μήπως κλέψω και ορκιστώ στο όνομα του Θεού.» «Εάν βρεις μέλι, φάε όσο είναι αρκετό, μήπως και χορτάσεις υπερβολικά και το ξεράσεις. Το να τρώει κανείς πολύ μέλι δεν είναι καλό.» «Είναι προτιμότερο να είναι γεμάτη μια χούφτα με ανάπαυση, παρά να είναι γεμάτες δύο χούφτες με κόπο.» «Η ζωή της αυτάρκειας του εργάτη θα γλυκαθεί.» «Ο υγιεινός ύπνος στηρίζεται στο μετριασμένο στομάχι.» «Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας, ούτε σακούλι για τον δρόμο, ούτε δύο χιτώνες, ούτε υποδήματα, ούτε ραβδιά. Διότι ο εργάτης είναι άξιος της τροφής του.» «

Η κανονική και εγκύκλιος Επιστολή προς άπαντες τους Οσιωτάτους Μητροπολίτες, και προς τον Πάπα Ρώμης, ήτοι ο Κανόνας του Αγίου Γενναδίου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, και της συν αυτώ Συνόδου, ερμηνευόμενος. Ο Δεσπότης και Θεός μας, και Σωτήρας Ιησούς Χριστός, έχοντας εμπιστευθεί στους Αγίους του Μαθητές το κήρυγμα του Ευαγγελίου και αποστέλλοντάς τους ως διδασκάλους των ανθρώπων σε όλη την Οικουμένη, παρήγγειλε ρητά, τη δωρεά που έλαβαν από αυτόν δωρεάν, αυτήν να μεταδίδουν και οι ίδιοι στους ανθρώπους δωρεάν, χωρίς να αποκτούν ως αντάλλαγμα γι' αυτήν χαλκό, ή άργυρο, ή χρυσό, ή οποιαδήποτε άλλη εντελώς υλική ή γήινη περιουσία. Διότι δεν πρέπει να είναι αμοιβή των επουράνιων και πνευματικών χαρισμάτων τα γήινα και φθαρτά. Αυτή την εντολή δεν την έδωσε μόνο σε εκείνους, αλλά και σε εμάς μέσω εκείνων, τους οποίους καταξίωσε να εισαγάγει στον δικό τους βαθμό και τη θέση· και πρέπει, όπως ακριβώς εκείνοι τότε, έτσι και εμείς τώρα να τη φυλάττουμε και να την τηρούμε με ακρίβεια, και να μην επινοούμε σοφιστείες για τα αδιαμφισβήτητα, ούτε να διακινδυνεύουμε ρίχνοντας επικίνδυνα ζάρια. «Δωρεάν», λέει, «λάβατε, δωρεάν να δώσετε. Μην αποκτήσετε χαλκό, ούτε άργυρο, μήτε χρυσό στις ζώνες σας». Ο λόγος αυτής της εντολής είναι απλός και σαφής, δεν περιέχει τίποτα το περίπλοκο, ούτε το δυσνόητο, ούτε χρειάζεται σοφιστική εξήγηση.

Ερμηνεία Η παρούσα επιστολή προοιμιάζει από τα ίδια τα σπλάχνα του λόγου. Διότι προβάλλει ρητό του Ευαγγελίου, το οποίο απευθύνεται αμέσως σε αυτήν την υπόθεση και τον σκοπό, για τον οποίο αυτή συντάχθηκε και απεστάλη. Λέει δηλαδή ότι ο Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός, εκείνη την εντολή που έδωσε στους ιερούς του Αποστόλους και μαθητές, όταν τους έστειλε στο κήρυγμα του Ευαγγελίου, δηλαδή το να δίνουν αυτοί στους άλλους δωρεάν και ως χάρισμα εκείνη τη δωρεά και χάρη που έλαβαν από αυτόν, και γι' αυτήν να μην πάρουν χαλκό, ή ασήμι, ή χρυσό, ή κανένα άλλο πράγμα υλικό και γήινο (διότι τα υλικά και φθαρτά πράγματα δεν μπορούν ποτέ να είναι μισθός και πληρωμή των ουρανίων και αφθάρτων χαρισμάτων του πνεύματος), εκείνη, λέω, την εντολή που έδωσε στους Αποστόλους τότε, αυτήν την ίδια έδωσε μέσω των Αποστόλων και σε εμάς τους διαδόχους των Αποστόλων, Πατριάρχες και Αρχιερείς, και πρέπει καθώς εκείνοι την φύλαξαν με ακρίβεια, έτσι και εμείς να την φυλάττουμε, και να μη ζητούμε να σοφιζόμαστε με παρεξηγήσεις τα ξεκάθαρα και φανερά λόγια του Κυρίου. Δωρεάν, είπε ο Κύριος, λάβατε, δωρεάν δώστε. Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε ασήμι, ούτε χαλκό στις ζώνες σας.

Εξ αυτών το πρώτο ζήτημα αφορά το τι σημαίνει «ο πατέρας μου έως άρτι εργάζεται». Δεύτερον, περί εκείνου που στο Ευαγγέλιο βαστάζει τη στάμνα με το ύδωρ. Τρίτον, περί του «μην αποκτήσετε δύο χιτώνες». Τέταρτον, περί της καταραμένης γης στα έργα του Αδάμ.

Αλλά ας δούμε, αν συμφωνείτε, και ας εξετάσουμε ποιος είναι αυτός ο λόγος και ποια η δύναμή του. Όταν ο Κύριος το λέει αυτό στον Πέτρο: «Ποίμαινε», λέει, «τα πρόβατά μου», άραγε μιλάει για βιωτική προστασία, δηλαδή για φροντίδα υλικών πραγμάτων ή χρημάτων της ζωής των λογικών προβάτων Του, ώστε να διατηρούνται σώα με τη δική του επιμέλεια ή και να αυξάνονται; Μήπως του λέει να ασχολείται με τις τροφές τους και να τους παρέχει τα ενδύματα; Μήπως προστάζει τον απόστολο να φιλοξενεί κάτω από τη στέγη του αυτούς που είναι ξένοι, ή να διακονεί τους ασθενείς, ή να αναγκάζεται να μεριμνά για τα αναγκαία προς τροφή και ένδυση για όλους τους πιστούς όταν συγκεντρώνονται στο ίδιο μέρος; Σε καμία απολύτως περίπτωση· διότι τίποτα από αυτά δεν του πρόσταξε ο Θεός. Από πού είναι αυτό φανερό; Από τα ίδια τα λόγια του Κυρίου· διότι λέει προς τους αποστόλους Του: «Να μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε ραβδί, ούτε σακούλι, ούτε δύο χιτώνες.» Αυτός, λοιπόν, που τους δίνει την εντολή να μην κατέχουν απολύτως τίποτα, πώς θα τους διέταζε να δίνουν σε άλλους ή να μεριμνούν καθόλου για τέτοια πράγματα;

Αυτά δεν τα διαπιστώνω έτσι μόνο εγώ ο ταλαίπωρος, αλλά, όπως νομίζω, και καθένας που τα εξετάζει, αν έχει αληθινό το κριτήριο της συνείδησης. Πώς λοιπόν, ενώ ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός απαγόρευσε, μαζί με τα άλλα υλικά, να κατέχουμε έστω και χαλκό στη ζώνη μας, εμείς, σαν να έχουμε ξεχάσει την εντολή, το πράττουμε αυτό; Διότι, ακόμη και αν το είδος του χαλκού δεν υπάρχει μέσα στη ζώνη, βρίσκεται όμως γύρω από τη ζώνη, ή στο μικρό μαχαίρι, ή στο κλειδί. Και αποδεικνύεται να ισχύει το ίδιο, έστω και για κάτι ελάχιστο, ότι δηλαδή καθόλου δεν τηρούμε με καθαρότητα τη θεοπαράδοτη εντολή. Ενώ λοιπόν είναι δυνατόν σε εμάς να εξυπηρετήσουμε την ανάγκη μας και με μαχαίρι που έχει απλό σιδερένιο κρίκο, και με κλειδί ομοίως, και με γραφίδα το ίδιο, και με τα άλλα εργαλεία, εκτός από τα απολύτως αναγκαία, όπως πάλι και στα κουμπιά με τα ξύλινα, και στα πινακίδια με αυτά που δεν έχουν πύξο και σκάλισμα, και στα λουριά με αυτά χωρίς μετάξι και ραφές, και με τον ίδιο τρόπο στα υπόλοιπα, γιατί ματαιοπονούμε και για τον ωραϊσμό και τον καλλωπισμό άπληστων οφθαλμών προτιμούμε τέτοια πράγματα, εκτρεπόμενοι από το καλό και το απέριττο, και θα προσθέσω, και από την ίδια την εντολή;