Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 11:12

Ερώτ. πγ΄. Εφόσον ο Απόστολος λέει: «Όχι από λύπη ή από ανάγκη· διότι ο Θεός αγαπά αυτόν που δίνει με ιλαρότητα», δεν πρέπει λοιπόν ο άνθρωπος να καταναγκάζει τον λογισμό του για να κάνει ελεημοσύνη; Απόκ. Το να πράττουν πάντοτε το αγαθό με ιλαρότητα είναι γνώρισμα των τελείων· όμως και εκείνοι που βιάζουν τον εαυτό τους για να τηρήσουν την εντολή σχετικά με τον πτωχό, είναι ευπρόσδεκτοι από τον Θεό, ο οποίος είπε: «Οι βιαστές αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών». Ερώτ. πδ΄. Εάν κάποιος μετανοήσει για τις αμαρτίες του, είναι προφανές ότι εξαλείφει τις αμαρτίες του· άραγε λοιπόν, και εάν κάποιος, αφού κάνει μια αγαθοεργία, μεταμεληθεί, εξαλείφει με τη μεταμέλειά του τον μισθό του έργου που έκανε;

Διότι δεν έχουν έτσι τα πράγματα. Διότι πολλοί προσέρχονται στον ενάρετο βίο, λίγοι όμως αποδέχονται τον ζυγό του. Διότι η βασιλεία των ουρανών ανήκει στους βιαστές, και οι βιαστές την αρπάζουν. Ευαγγελικός είναι αυτός ο λόγος. Βία ονόμασε την καταπόνηση του σώματος, την οποία υπομένουν εκουσίως οι μαθητές του Χριστού με την άρνηση των δικών τους θελημάτων και της αναπαύσεως του σώματος, καθώς και με την τήρηση όλων των εντολών του Χριστού. Εάν, λοιπόν, θέλεις να αρπάξεις τη βασιλεία του Θεού, γίνε βιαστής· υπόταξε τον αυχένα σου στον ζυγό της δουλείας του Χριστού.

Ματθ. 11, 12 Επειδή η «βασιλεία των ουρανών» είναι η πίστη στον Χριστό, άρχισε από το κήρυγμα του Ιωάννη, ο οποίος υπεδείκνυε αυτόν που κηρυσσόταν ότι μέσω του βαπτίσματος οδηγεί στη βασιλεία. Εκείνοι δε που βιάζονται να εισέλθουν στη βασιλεία των ουρανών είναι αυτοί που αποτάσσονται την παλαιά και μάταιη συνήθεια της ειδωλολατρίας και αυτοί που δεν προσκολλώνται στο γράμμα, αλλά, σαν να ελκύονται από κάποια βία, προσέρχονται μέσω της πίστεως στον Χριστό. Λέγοντας δε ότι η βασιλεία αρπάζεται από βιαστές, υπαινίσσεται την κακοήθεια των Ιουδαίων, οι οποίοι όχι μόνο δεν πίστευαν στον Χριστό, αλλά και εμπόδιζαν τους άλλους με απειλές και χτυπήματα. Και έπρεπε να αποδειχθούν σταθεροί στο φρόνημα εκείνοι που ήθελαν μέσω της πίστεως στον Χριστό να συμμετάσχουν στη βασιλεία των ουρανών, περιφρονώντας τις απειλές των Ιουδαίων. Εξάλλου και ο πιστός, όταν ανθίσταται με σθένος στα σωματικά και ψυχικά πάθη προκειμένου να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών, αυτός είναι φιλόθεος βιαστής. Το δε «έως άρτι» σημαίνει έως το διηνεκές.

Η πίστη στον Χριστό δια του βαπτίσματος είναι η βασιλεία του Θεού, η οποία άρχισε από το κήρυγμα του Ιωάννη, ο οποίος υπέδειξε τον Χριστό. Και εκείνοι που την κατακτούν με βία είναι αυτοί που αποτάσσονται την ειδωλολατρία και την παλαιά συνήθεια.

Είναι γεγραμμένο, λοιπόν, ότι «άνθρωπος μέσα σε κόπους κοπιάζει για τον εαυτό του, και εκβιάζει τη δική του απώλεια»· διότι, όπως πάλι ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Η βασιλεία των ουρανών κερδίζεται με βία, και οι βιαστές την αρπάζουν». Πλατιά δε είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός, που οδηγεί πολλούς στον όλεθρο. Και ποιο θα μπορούσε να νοηθεί ότι είναι το πλάτος της;

Σύμφωνα με τους νόμους του Μωυσή μίλησαν οι προφήτες. Επομένως, λέει, δεν υπάρχει τίποτα παράξενο, δηλαδή τίποτα που να μην έχει προγνωστεί, όταν απειθείτε στα λόγια μου· διότι μέχρι τον Ιωάννη τον Βαπτιστή εκτείνεται ο λόγος της προφητείας που αφορά εμένα και εσάς. Από τις ημέρες όμως του Ιωάννη, η βασιλεία των ουρανών ευαγγελίζεται, και καθένας βιάζεται να εισέλθει σε αυτήν. Και ως βασιλεία των ουρανών εννοεί εδώ τη δικαίωση μέσω της πίστης, τον καθαρισμό από την αμαρτία, δηλαδή μέσω του αγίου βαπτίσματος, τον αγιασμό μέσω του Πνεύματος, την εν Πνεύματι προσκύνηση, το καύχημα της υιοθεσίας, την ελπίδα της δόξας που πρόκειται να δοθεί στους αγίους. Ευαγγελίζεται, λοιπόν, η βασιλεία των ουρανών, από τότε που παρουσιάστηκε ο Βαπτιστής και έλεγε: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου», και υποδείκνυε τον ήδη παρόντα Αμνό του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου. Και όποιος έχει γίνει ακροατής και εραστής των ιερών κηρυγμάτων, εισέρχεται με βία· δηλαδή, χρησιμοποιώντας κάθε προθυμία και κάθε δύναμη, επιθυμεί να εισέλθει εντός της ελπίδας. Όπως άλλωστε λέει κάπου αλλού: «Η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και βιαστές την αρπάζουν». <Είναι δε ευκολότερο, κ.λπ.> (A f. 218 b) Λέει ότι είναι ευκολότερο να παρέλθει ο ουρανός και η γη, χωρίς ακόμη να το έχει προστάξει αυτό ο Θεός, παρά να πέσει μία κεραία του νόμου.

Διότι με όσους διαβαίνουν τον Ιορδάνη, του οποίου προτύπωση αποτελεί ο Ιαβώκ, δεν παλεύει ο Χριστός, ούτε κατατάσσει σε θέση εχθρών ή αντιπάλων αυτούς που τιμούν τα μυστήριά του. Αντιθέτως, τους διασώζει και, αφού έχουν νικήσει τον κόσμο, σε μια νοητή μάχη -εννοώ-, τους στεφανώνει και τους λαμπρύνει με τις ύψιστες τιμές. Και το όνομα του ποταμού σημαίνει «πάλη». Διότι «η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και οι βιαστές την αρπάζουν». Και, «Πολύ στενή είναι η πύλη, και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που την βρίσκουν». Ότι λοιπόν οι απόγονοι του Ιακώβ επρόκειτο με την πάροδο του χρόνου, να μη διαβούν τον Ιορδάνη, δηλαδή τη χάρη του αγίου βαπτίσματος, και να την ατιμάσουν ανόσια, και κατά συνέπεια θα είχαν ως αντίπαλο τον ίδιο τον Εμμανουήλ, αυτό υποδήλωνε το γεγονός. Διότι ότι όσοι δεν τον τιμούν με την πίστη θα καταλογιστούν εξάπαντος και οπωσδήποτε στους αντιπάλους, το βεβαιώνει ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Όποιος δεν είναι μαζί μου, είναι εναντίον μου». Αλλά μαζί του βεβαίως είναι αυτοί που έχουν πιστέψει. Ότι είναι αληθές και το αντίθετο, πώς θα μπορούσε κανείς να αμφιβάλλει; Πλην όμως «Πάλευε, λέει, με τον Ιακώβ ο άνθρωπος έως το πρωί, και είδε ότι δεν μπορεί να τον νικήσει». Ακούς πώς η πάλη έγινε μέσα στη νύχτα; Και ελεγχόταν πέφτοντας και νικώμενος, επειδή επιζητούσε τα ανέφικτα, έχοντας επιλέξει να θεομαχεί και να υπερισχύσει του παντοδύναμου Θεού.

Ναι, σας λέω, και κάτι περισσότερο από προφήτη. Διότι αυτός είναι για τον οποίο έχει γραφτεί: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου εμπρός σου.» Έπειτα προσθέτει σε αυτά το ζητούμενο: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, δεν έχει αναδειχθεί μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες μεγαλύτερος από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή· όμως ο μικρότερος στη βασιλεία των ουρανών είναι μεγαλύτερός του.» Και ο λόγος δεν σταματά σε αυτά. Διότι προσθέτει αμέσως: «Από τις ημέρες δε του Ιωάννη του Βαπτιστή μέχρι τώρα η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και οι βιαστές την αρπάζουν.» Σε αυτά, θα λέγαμε, όλο το κεφάλαιο βρίσκει την ολοκλήρωσή του. Νομίζω όμως ότι πρέπει, εξετάζοντας εν συντομία το κάθε νόημα, να πούμε, ποια μεν αιτία κατέστησε δέσμιο τον άγιο Βαπτιστή, για ποιο λόγο δε ρωτούσε τον Χριστό μέσω των δικών του μαθητών, εάν πράγματι ήταν σαφώς αυτός ο ερχόμενος· και ποια ή από πού προήλθε η απάντηση του Χριστού προς τα πλήθη.

Το ότι πάλι αποκαλεί βασιλεία των ουρανών τη δωρεά του θείου Πνεύματος και την αναγέννηση μέσω αυτού σε όσους πιστεύουν στον Θεό, δεν θα χρειαστούμε μεγάλους κόπους για να το αποδείξουμε ξεκάθαρα, αλλά θα το γνωρίσουμε από τα ίδια τα λόγια του Σωτήρα: «Διότι από τις ημέρες του Ιωάννη έως τώρα», λέει, «η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και βιαστές την αρπάζουν.» Διότι, καθώς ο Ιωάννης φώναζε «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις ατραπούς του», πολλοί από όσους τον άκουγαν, εγκαταλείποντας την εν αμαρτίαις και άσχημη ζωή, και με την έφεση προς το καλύτερο αναμορφώνοντας με άσκηση βίας και ένταση τον τρόπο της ζωής τους προς την αρετή, αναδεικνύονταν γεννημένοι από τον Θεό μέσω του Πνεύματος, έχοντας φωτισμένο τον νου και όντας καθαρμένοι μέσω του αγίου βαπτίσματος. Ή, εάν θεωρείται από εκείνους που πρεσβεύουν την άλλη άποψη ότι τέτοια πράγματα δεν λέγονται ορθά και αναγκαία, ας μας διδάξουν για ποιον ακριβώς λόγο λέει ότι η βασιλεία των ουρανών αρπάζεται από τις ημέρες του Ιωάννη, ωσάν να μην είχε αρπάξει κανείς τη βασιλεία των ουρανών πριν από αυτόν. Πού λοιπόν θα χαθεί η ελπίδα των προφητών; Και τι θα πράξει ο τόσο μεγάλος χορός των αγίων, εάν βρεθεί έξω από τη βασιλεία των ουρανών; Εάν δηλαδή το να αρπάζεται έλαβε αρχή τότε για πρώτη φορά, όταν, έπειτα από πολλά χρόνια, αναδείχθηκε μόλις ο Βαπτιστής, λέγοντας: «Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών.»

Τι θα πεις στον Κριτή εκείνη τη φοβερή και φρικτή ημέρα; Πείνασα για εσένα, ή δίψασα, ή έμεινα γυμνός, ή ταπεινώθηκα; Ή σε αγάπησα με όλη μου την ψυχή; Με παρρησία συνεχώς φωνάζει ο Δάσκαλος. Ας δεχθεί ο ευρισκόμενος σε εξουσία το χαλινάρι, ο ευρισκόμενος σε δουλεία την ισοτιμία, ο φτωχός τον ασύλητο πλούτο. Γιατί [προτιμάς] όχι την ελευθερία, αλλά τη στενοχώρια; Γιατί αναμένεις τον καιρό, και όχι τον ορθό λογισμό; Γιατί [αναμένεις] τον επίβουλο φίλο, και όχι τον σωτήριο πόθο; Γιατί δεν βοηθούμε τη φύση ενώ έχουμε καιρό; Ενόσω είσαι ακόμη κύριος των λογισμών σου· ενόσω δεν νοσεί ακόμη το σώμα και η διάνοια· ενόσω το δικό σου αγαθό δεν εξαρτάται από άλλους· ενόσω το δώρο είναι φανερό σε εσένα και όχι αμφίβολο, και η χάρη αγγίζει το βάθος [της ψυχής]· προτού τα δάκρυα γύρω σου γίνουν μηνύματα της εξόδου· πρόλαβε, στάσου γενναία κατά των παθών μαζί με τη συμμαχία στην παράταξη του Θεού· αρίστευσε εναντίον του Γολιάθ, μήπως σε προλάβει ληστής, μήπως σε αρπάξει πρώτος φονιάς, μήπως κάποιος από τους βιαστές και άρπαγες σε αποκλείσει από τη βασιλεία. Πρέπει να φοβόμαστε και με κάθε προσοχή να προσέχουμε, μήπως φανούμε ψεύτες της ομολογίας μας. Διότι, αν ο Θεός, όταν λαμβάνεται ως μεσολαβητής, επικυρώνει τις συμφωνίες μεταξύ των ανθρώπων, πόσος είναι ο κίνδυνος να βρεθούμε παραβάτες των θείων συνθηκών που συνάψαμε μαζί Του, και να είμαστε υπόλογοι στην αλήθεια όχι μόνο για τα άλλα αμαρτήματα, αλλά και για το ίδιο το ψεύδος, και μάλιστα εφόσον δεν υπάρχει δεύτερη αναγέννηση, ούτε ανάπλαση, ούτε αποκατάσταση στην αρχαία κατάσταση.

Αλίμονο σε εκείνον που ζει μέσα στην τρυφή για λίγο χρόνο, διότι θα ζητηθεί σαν αμνός για σφαγή. Αλίμονο στον υποκριτή, διότι ο Ποιμένας τον αρνείται και ο λύκος τον αρπάζει. Μακάριος είναι εκείνος που βαδίζει τη στενή οδό, διότι ανέρχεται στεφανηφόρος στον ουρανό. Μακάριος είναι εκείνος που έχει υψηλό βίο, αλλά ταπεινό φρόνημα, διότι μιμείται τον Χριστό και θα παρακαθίσει μαζί Του. Μακάριος είναι εκείνος που ευεργετεί πολλούς φτωχούς, διότι κατά την κρίση του θα βρει πολλούς συνηγόρους. Μακάριος είναι εκείνος που βιάζει τον εαυτό του προς όλα τα αγαθά, διότι οι βιαστές αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών.

Το Ευαγγέλιο όμως επιλύει το ζήτημα· είπε ότι η βασιλεία των ουρανών ανήκει στους βιαστές· διότι το πνεύμα βιάζει τη φύση προς τα θειότερα, επειδή η φύση έλκεται προς τα κάτω, προς τα γήινα, από τη σάρκα. Αυτή η βία είναι ο πόλεμος.

Αλλ' όσον αφορά τη σωματική γέννηση, το παιδί που γεννιέται φθάνει στην ανδρική ηλικία ακολουθώντας κάποια αναγκαιότητα και σύμφωνα με τον νόμο της φύσης· διότι έτσι διέταξε η πρόνοια του Θεού να ολοκληρώνεται η σωματική ηλικία, με τον όρο της ανάγκης και όχι με την ελεύθερη επιλογή της θέλησης. Στην περίπτωση όμως της άνωθεν πνευματικής γέννησης, δεν όρισε την ίδια ακολουθία, αλλά εναπόθεσε τον πόνο, τον αγώνα και τον δρόμο με πολλή υπομονή στην αυτεξούσια προαίρεση του ανθρώπου, σύμφωνα με όσα είπε ο Κύριος: αγωνίζεσθε να εισέλθετε από τη στενή θύρα. Και πάλι: βιάζεσθε, διότι οι βιασταί αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών. Και, εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί· και, με την υπομονή σας αποκτήστε τις ψυχές σας.

Είναι φοβερό να προσπεράσει κανείς το μάννα, και ύστερα να επιζητεί τροφή. Είναι φοβερό πράγμα η όψιμη μεταμέλεια, και το να αντιλαμβάνεται κανείς τη ζημία τότε που δεν υπάρχει πλέον θεραπεία της, μετά την από εδώ εκδημία και τον πικρό απολογισμό των όσων έπραξε ο καθένας στη ζωή του, καθώς και την κόλαση των αμαρτωλών και τη λαμπρότητα των κεκαθαρμένων. Γι' αυτό, μην καθυστερείτε να προσέλθετε στη χάρη, αλλά σπεύσατε, μήπως σας προλάβει κάποιος ληστής, μήπως σας προσπεράσει κάποιος μοιχός, μήπως πάρει το προβάδισμα κάποιος άπληστος, μήπως αρπάξει πρώτος το αγαθό κάποιος φονιάς, ή τελώνης, ή πόρνος, ή κάποιος από τους βιαστές και άρπαγες της Βασιλείας. Διότι αυτή εκούσια υφίσταται βία, και κυριεύεται εξαιτίας της αγαθότητάς της.

«Αγωνιστείτε να εισέλθετε από τη στενή πύλη»· και πάλι: «Να βιάζετε τον εαυτό σας· διότι οι βιαστές αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών»· και: «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί»· και: «Με την υπομονή σας να αποκτήσετε τις ψυχές σας»· και ο απόστολος επίσης λέει: «Με υπομονή ας τρέχουμε τον αγώνα που βρίσκεται μπροστά μας»· και: «Έτσι», λέει, «να τρέχετε, για να κατακτήσετε το έπαθλο»· και πάλι: «Ως διάκονοι του Θεού με πολλή υπομονή» και τα εξής. Για τον λόγο αυτόν προτρέπει να τρέχουμε και παραγγέλλει να επιδιδόμαστε με ένταση στους αγώνες, επειδή η δωρεά της χάριτος μετριέται ανάλογα με τους κόπους εκείνου που τη δέχεται. Διότι την αιώνια ζωή και την ανείπωτη χαρά στους ουρανούς τα δωρίζει η χάρη του Πνεύματος, την αξιοσύνη όμως του να δεχτεί κανείς τα δώρα και να απολαύσει τη χάρη, την παρέχει ο διά της πίστεως έρωτας για τους πνευματικούς κόπους. Όταν δε ενωθούν το έργο της δικαιοσύνης και η χάρη του Πνεύματος, την ψυχή στην οποία ενώθηκαν τη γεμίζουν από κοινού με μακάρια ζωή· εάν όμως χωριστούν μεταξύ τους, δεν προσφέρουν κανένα κέρδος στην ψυχή. Διότι η μεν χάρη του Θεού δεν έχει από τη φύση της την ιδιότητα να επιφοιτά σε ψυχές που αποφεύγουν τη σωτηρία, η δε δύναμη της ανθρώπινης αρετής δεν αρκεί από μόνη της για να ανυψώσει σε αυτό το είδος της ζωής τις ψυχές που στερούνται τη χάρη.

Επειδή, λοιπόν, η βασιλεία του Θεού έχει πλησιάσει και βρίσκεται μέσα μας, και σε λίγο καταφθάνει, ας κάνουμε με τα έργα της μετάνοιας τους εαυτούς μας άξιους για αυτήν· ας ασκήσουμε βία στον εαυτό μας, ανακόπτοντας τις πονηρές προλήψεις και συνήθειες· διότι η βασιλεία των ουρανών κατακτιέται με βία και οι βιαστές την αρπάζουν. Ας ζηλώσουμε την υπομονή των θεοφόρων πατέρων μας, την ταπείνωση, την ίδια τους την πίστη· διότι, λέγει, «αναλογιζόμενοι την έκβαση της αναστροφής τους, να μιμείστε την πίστη τους». Ας νεκρώσουμε τα μέλη μας που βρίσκονται στη γη, την πορνεία, την ακαθαρσία, κάθε κακό πάθος και την πλεονεξία, και μάλιστα κατά τις ιερές αυτές ημέρες της νηστείας.

Αλλά ας μην δυσανασχετεί κανείς, αδελφοί, παρακαλώ, ακούγοντάς μας να αναγγέλλουμε ανόθευτα το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο θέλημα του Θεού, ούτε ας δυσανασχετεί νομίζοντας ότι τα παραγγέλματα είναι δυσέφικτα, αλλά πρώτα μεν ας αναλογίζεται εκείνο, ότι η βασιλεία των ουρανών κερδίζεται με βία και οι βιαστές την αρπάζουν, και ας ακούει τον Πέτρο, τον κορυφαίο των Αποστόλων του Χριστού, που λέει ότι: «Ο Χριστός έπαθε για εμάς, αφήνοντάς μας υπόδειγμα, για να ακολουθήσουμε τα ίχνη Του». Έπειτα ας υπολογίζει δικαίως και τούτο, ότι, αφού ο καθένας μάθει αληθινά πόσα οφείλει στον Δεσπότη, όταν δεν μπορεί να τα αποδώσει όλα, προσφέρει με μετριοφροσύνη όσα βεβαίως μπορεί και προαιρείται, ενώ για όσα υπολείπονται ταπεινώνεται και πάλι ενώπιόν Του, και ελκύοντας τη συμπάθεια Του μέσω αυτής της ταπείνωσης, αναπληρώνει την έλλειψη. Εάν λοιπόν κάποιος βλέπει τον λογισμό του να επιθυμεί πλούτο και πολυκτημοσύνη, ας γνωρίζει ότι ο λογισμός αυτός είναι σαρκικός και θα τον χωρίσει από τον Χριστό που σταυρώθηκε μέσα του.

Εάν λοιπόν κάποιος θέλει να αγαπά τη ζωή και να δει αγαθές ημέρες, ας συγκρατήσει τη γλώσσα του από το κακό και τα χείλη του από το να λαλήσουν δόλο· ας απομακρυνθεί από το κακό και ας πράξει το αγαθό. Κακό λοιπόν είναι η γαστριμαργία, η μέθη και η ασωτία· κακό η φιλαργυρία, η πλεονεξία και η αδικία· κακό η κενοδοξία, η θρασύτητα και η υπερηφάνεια. Ας απομακρυνθεί, επομένως, ο καθένας από τέτοιου είδους κακά και ας εργάζεται τα αγαθά. Ποια είναι αυτά; Την εγκράτεια, τη νηστεία, τη σωφροσύνη, τη δικαιοσύνη, την ελεημοσύνη, τη μακροθυμία, την αγάπη, την ταπείνωση, ώστε να μεταλάβουμε αξίως τον Αμνό του Θεού που θυσιάστηκε για εμάς και να λάβουμε από εδώ τον αρραβώνα της αφθαρσίας και να τον φυλάξουμε μέσα μας προς πλήρη βεβαιότητα της κληρονομίας που μας έχει υποσχεθεί στους ουρανούς. Αλλά μήπως το αγαθό είναι δυσκατόρθωτο και οι αρετές είναι πιο δύσκολες από τις κακίες; Εγώ τουλάχιστον δεν το βλέπω έτσι· διότι, από την ίδια τη φύση των πραγμάτων, περισσότερους κόπους υφίσταται ο μέθυσος και ο ακρατής από τον εγκρατή, και ο ακόλαστος από τον σώφρονα, και αυτός που βιάζεται να πλουτίσει από εκείνον που ζει με αυτάρκεια, και αυτός που ζητά να περιβληθεί με δόξα από εκείνον που ζει στην αφάνεια. Αλλά επειδή, εξαιτίας της δικής μας ηδυπάθειας, μας φαίνονται δυσκολότερες οι αρετές, ας ασκήσουμε βία στον εαυτό μας· «διότι η βασιλεία των ουρανών», λέει ο Κύριος, «κατακτιέται με βία, και οι βιαστές την αρπάζουν».

Αλλά βεβαίως και «τυμπανίσθηκε», «πέθανε με σφαγή μαχαιριού», «δοκίμασε δεσμά και φυλακή» «και μαστιγώσεις», «λιθοβολήθηκε, πριονίστηκε»· διότι, καθώς πολλοί τα υπέφεραν αυτά για την ευσέβεια, ο ίδιος συμπάσχει με όλους ως πατέρας όλων· «περιπλανήθηκε με προβιές, με δέρματα κατσικιών», μιμούμενος τον Ηλία στην πραότητα· «στερούμενος» ως προς τη σάρκα και «θλιβόμενος», διότι γνώριζε ότι οι θλίψεις είναι η οδός προς τη βασιλεία των ουρανών· «κακουχούμενος», επειδή ο Αντώνιος προτιμούσε «να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας». «Δεν ήταν άξιος γι' αυτόν ο κόσμος»· γι' αυτό, ενώ ζούσε ακόμη, μετέστησε τον εαυτό του στον ουρανό. Έπειτα, ας διατρέξουμε το μεγάλο πλήθος των προφητών. Ο Χριστός, η κεφαλή, ας επισφραγίσει τα παρόντα εγκώμια, λέγοντας ακόμη και τώρα: «η βασιλεία των ουρανών κατακτιέται με βία και οι βιαστές την αρπάζουν»· διότι ο Αντώνιος έλιωνε το σώμα του, χαλιναγωγούσε την ψυχή του, τιμωρούσε τις ηδονές, απείχε από την τρυφή, αψηφούσε τον κορεσμό, χρησιμοποιούσε τον ύπνο μόνο τόσο όσο για να ωφελεί τη φύση του, θεωρούσε βδελυρή ακόμη και την ονομασία της πορνείας, και ελάχιστα από τα γήινα απήλαυσε. Ήταν όλος δοσμένος στον ουρανό, όλος στραμμένος στην άνω ζωή, θεωρώντας ζημία τα επίγεια πράγματα. Ζούσε μόνο για τις αρετές, όντας νεκρός ως προς τα πάθη.

5. (ια) για τους οποίους λέει ο Χριστός: «Η βασιλεία των ουρανών αρπάζεται, και βιαστές την αρπάζουν»· διότι αυτοί μέσα στη νύχτα, δηλαδή κρυφά, λεηλατούν τον διάβολο. (ιβ) δηλαδή «θα έκλεβαν». (ιγ) οι απόστολοι. (ιδ) το έσχατο και ελάχιστο μέρος του καρπού.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΛΥΠΙΟ 1331. Επειδή τα έπαθλα είναι ανώτερα από κάθε ανθρώπινη αξία και υπερβαίνουν κατά πολύ την ανταμοιβή που οφείλεται στους κόπους —«διότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι αντάξια προς τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σ’ εμάς», είπε το σκεύος της εκλογής—, εξαναγκάζουν την ασθένεια της φύσεως. Γι’ αυτό και ειπώθηκε: «Η βασιλεία των ουρανών κατακτάται με βία, και οι βιαστές την αρπάζουν». Ποιοι είναι οι βιαστές; Εκείνοι που υπέταξαν το ίδιο τους το σώμα με νηστείες, σωφροσύνη, αγνότητα και την υπόλοιπη αρετή, το υπήγαγαν στους νόμους του πνεύματος και το κατέστησαν ευπειθές όργανο και ορμητήριο της αρετής.

γ΄. Τι λες, ότι έκανες το χρέος σου; Έχασες το θήραμα, στερήθηκες τον θησαυρό, και θεωρείς ότι έκανες το καθήκον σου; Τότε μόνο θα είχες κάνει το καθήκον σου, εάν δεν είχες αφήσει να πέσει από τα χέρια σου ο θησαυρός, εάν δεν είχες προσπεράσει την άγρα, εάν δεν είχες επιδείξει μια φιλοξενία με τυπικότητα που εξαντλείται μόνο στα λόγια. Όμως ο δίκαιος δεν ενήργησε έτσι· αλλά τι έκανε; Βλέποντάς τους να φέρνουν αντίρρηση και να επιθυμούν να καταλύσουν στην πλατεία (και αυτό το έκαναν οι άγγελοι, επειδή επιθυμούσαν να αποκαλύψουν ακόμη περισσότερο την αρετή του δικαίου και να διδάξουν σε όλους εμάς πόσο μεγάλη ήταν η φιλοξενία του), δεν ανέχεται πλέον να τους παρακαλεί απλώς με λόγια, αλλά τους ασκεί και βία. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Οι βιαστές αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών». Διότι, όπου διακυβεύεται πνευματικό κέρδος, η άσκηση πίεσης είναι καίρια και η βία επαινετή. Και, όπως λέει η Γραφή, τους πίεζε πάρα πολύ.

Αν παραβλέψουμε το ευκολότερο, πώς θα αντέξουμε το δυσκολότερο; Αλλά είναι πολλή η στενότητα, πολλή η βία. Όμως άκουσε ότι οι βιαστές αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών, ότι στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή. Επειδή, λοιπόν, βαδίζουμε σε στενή και τεθλιμμένη οδό, πρέπει και εμείς οι ίδιοι να περιορίζουμε και να θλίβουμε τους εαυτούς μας, για να μπορέσουμε να διαβούμε τη στενή και τεθλιμμένη οδό. Διότι εκείνος που δίνει άνεση στον εαυτό του δεν θα μπορούσε τόσο εύκολα να διατρέξει τη στενεμένη οδό, αλλά μάλλον εκείνος που τον συγκρατεί, τον θλίβει και τον πιέζει.

Γίναμε συγκληρονόμοι και ονομαζόμαστε αδελφοί. Γιατί εμείς καταβιβάζουμε τους εαυτούς μας προς τα κάτω, ενώ Εκείνος μας ελκύει προς τα πάνω και προς τον εαυτό Του; Μέχρι πότε θα είμαστε πενιχροί, μέχρι πότε φτωχοί; Ο ουρανός βρίσκεται μπροστά μας, και εμείς στρεφόμαστε γύρω από τη γη; Η βασιλεία των ουρανών μάς προσφέρεται, και εμείς προτιμούμε την εδώ φτώχεια; Αθάνατη ζωή υπάρχει, και εμείς αναλωνόμαστε σε ξύλα και λίθους και χωράφια; Γίνε πλούσιος, αυτό επιθυμώ κι εγώ· πλεονέκτησε και άρπαξε. Εδώ δεν υπάρχει καμία μομφή· εδώ το να μην πλεονεκτήσεις είναι έγκλημα, εδώ το να μην αρπάξεις αποτελεί κατηγορία. Τι σημαίνει άραγε αυτό; «Η βασιλεία των ουρανών», λέει, «βιάζεται και οι βιαστές την αρπάζουν». Γίνε βίαιος εκεί, γίνε άρπαγας· διότι αυτό που αρπάζεται δεν μειώνεται.

Οι βιαστές, λέγει, αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών. Απαιτείται βία και αρπαγή· διότι δεν προσφέρεται απλώς, ούτε υπάρχει έτοιμη. Εκείνος που αρπάζει, πάντοτε νήφει, βρίσκεται σε εγρήγορση, φροντίζει και μεριμνά, ώστε να επιχειρήσει την αρπαγή την κατάλληλη στιγμή. Δεν βλέπετε στους πολέμους ότι αυτός που θέλει να αρπάξει αγρυπνεί όλη τη νύχτα; Ότι παραμένει οπλισμένος καθ' όλη τη διάρκειά της; Εάν λοιπόν αυτοί που αρπάζουν τα βιοτικά αγαθά αγρυπνούν μέσα στη νύχτα και εξοπλίζονται, πώς εμείς, που επιθυμούμε να αρπάξουμε τα πνευματικά, τα οποία απαιτούν πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια από εκείνα, κοιμόμαστε και ροχαλίζουμε ακόμη και κατά τη διάρκεια της ημέρας, και παραμένουμε πάντοτε άοπλοι και γυμνοί; Διότι εκείνος που αναστρέφεται μέσα στις αμαρτίες είναι άοπλος και γυμνός, ενώ, αντιθέτως, εκείνος που ζει με δικαιοσύνη είναι οπλισμένος. Δεν οχυρώνουμε τους εαυτούς μας με ελεημοσύνη, δεν ετοιμάζουμε για εμάς τις αναμμένες λαμπάδες, δεν θωρακιζόμαστε με πνευματικά όπλα, δεν μαθαίνουμε την οδό που οδηγεί εκεί, δεν νήφουμε, δεν βρισκόμαστε σε εγρήγορση· γι' αυτόν τον λόγο δεν μπορούμε να αρπάξουμε τίποτα. Εάν κάποιος επιθυμούσε να επιτεθεί σε ένα βασίλειο, δεν προετοιμάζεται πρωτίστως να αντιμετωπίσει μύριους θανάτους; Δεν θα έχει προηγουμένως εξοπλιστεί; Δεν θα έχει μελετήσει την πολεμική τέχνη; Δεν πράττει τα πάντα για αυτόν τον σκοπό, και τότε μόνο ορμά στην επίθεση; Αλλά εμείς δεν πράττουμε έτσι, παρά επιθυμούμε να αρπάζουμε ενώ κοιμόμαστε· γι' αυτό ακριβώς αναχωρούμε με άδεια χέρια. Δεν βλέπεις εκείνους που αρπάζουν, πώς διαφεύγουν, πώς τρέχουν, πώς διαπερνούν τα πάντα;

δʹ. Γι' αυτό, παρακαλώ, ας κάνουμε τα πάντα, ώστε να διορθωθεί ο βίος μας, ώστε να καθαρθεί η διάνοιά μας, ώστε τίποτα το ρυπαρό να μη γίνει εμπόδιο σε εμάς. Ανάψτε, λοιπόν, για τους εαυτούς σας το φως της γνώσης και μη σπέρνετε πάνω σε αγκάθια. Διότι εκείνος που δεν γνωρίζει ότι η πλεονεξία είναι κακό, πότε θα κατανοήσει το ανώτερο; Αυτός που δεν απέχει από τούτα, πότε θα προσκολληθεί σε εκείνα; Καλό είναι το να αρπάζει κανείς, όχι όμως τα φθαρτά, αλλά τη βασιλεία των ουρανών. Διότι, λέει, «οι βιαστές την αρπάζουν». Επομένως, δεν είναι δυνατόν να την επιτύχει κανείς με ραθυμία, αλλά με ζήλο. Τι σημαίνει όμως «βιαστές»;

Γʹ. Διότι, αν και ο ίδιος γεννήθηκε από γυναίκα, ωστόσο όχι με τον ίδιο τρόπο όπως ο Ιωάννης· διότι δεν ήταν απλός άνθρωπος, ούτε γεννήθηκε όμοια με άνθρωπο, αλλά με γέννηση πρωτόγνωρη και παράδοξη. «Από τις ημέρες δε του Ιωάννη του Βαπτιστή», λέγει, «έως τώρα, η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και βιαστές την αρπάζουν». Και ποια λογική ακολουθία θα μπορούσε να έχει αυτό με όσα ειπώθηκαν προηγουμένως;

Και μάλιστα όταν ο ίδιος ήταν εκείνος που προέτρεπε σε αυτό και τους προσέλκυε; Διότι λέγοντας «οι βιαστές την αρπάζουν», τους διεγείρει σε προθυμία· και λέγοντας «όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει», πράττει ακριβώς το ίδιο.

Δεύτερον, με το να πει: «Η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και βιαστές την αρπάζουν»· διότι αυτό χαρακτηρίζει εκείνον που προτρέπει και παρακινεί. Τρίτον, με το να δείξει ότι το έργο όλων των προφητών ολοκληρώθηκε· διότι και αυτό φανέρωνε ότι Αυτός είναι εκείνος που είχε προαναγγελθεί μέσω αυτών. Τέταρτον, με το να δείξει ότι όλα όσα έπρεπε να γίνουν από Αυτόν, όλα έχουν γίνει, όταν μάλιστα μνημόνευσε και την παραβολή των παιδιών. Πέμπτον, με το να ονειδίσει όσους δεν πίστεψαν, να τους εκφοβίσει και να εκτοξεύσει μεγάλες απειλές.

Και τι, θα πει κάποιος, να κάνουμε; Ένα μόνο κάνε: μίσησε τα χρήματα και αγάπησε τη ζωή σου. Αποχωρίσου τα υπάρχοντά σου, δεν λέω όλα, αλλά περικόψε τα περιττά. Μην επιθυμείς τα ξένα, μην απογυμνώσεις τη χήρα, μην κατακλέψεις το ορφανό, μην αρπάξεις το σπίτι τους. Δεν αναφέρομαι σε πρόσωπα, αλλά σε πράγματα. Εάν όμως η συνείδηση κάποιου τον ελέγχει, αυτός είναι ο υπεύθυνος, και όχι ο δικός μου λόγος. Τι αρπάζεις εκεί όπου υπάρχει φθόνος; Άρπαξε εκεί όπου υπάρχει στέφανος. Μην αρπάζεις τη γη, αλλά τον ουρανό. Η βασιλεία των ουρανών ανήκει στους βιαστές, και οι βιαστές την αρπάζουν. Γιατί αρπάζεις τον φτωχό που σε εγκαλεί; Άρπαξε τον Χριστό που σε επαινεί. Είδες αχαριστία και μανία;

Σήμερα, αδελφοί, ο Αδάμ εκδιώχθηκε από τον παράδεισο λόγω της παρακοής, σήμερα εισάγεται και πάλι στον παράδεισο. Και μάρτυρας αυτού είναι ο ληστής. Εξήλθε κλέπτης και εισήλθε κλέπτης· εξήλθε εκείνος που έκλεψε ενάντια στο θέλημα της εντολής και εισήλθε εκείνος που έκλεψε από τον σταυρό τη σωτηρία. Γνωρίζω ότι και προηγουμένως έχω μιλήσει για τον ληστή, αλλά ο λόγος περί του σταυρού περιλαμβάνει ποικίλες ιστορίες. Εκείνος ο ληστής θανατώνεται μέσω του ξύλου, τούτος ο ληστής τρυγά τη σωτηρία από το ξύλο. Δεν του αρκούσαν τα επίγεια, αλλά σύλησε και τα επουράνια, όχι επικρατώντας με τη δύναμη, αλλά νικώντας με την πίστη. Διότι αυτή είναι η φωνή του Δεσπότη που λέγει: «Η βασιλεία των ουρανών βιάζεται και οι βιαστές την αρπάζουν».

Σας παρακαλώ, λοιπόν, να καταπονήσετε την πλάτη σας μέχρι θανάτου. Πολλή βία χρειάζεται αυτό το έργο, διότι στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη θύρα της ζωής, και όσοι βιάζουν τον εαυτό τους εισέρχονται από αυτήν· διότι στους βιαστές ανήκει η βασιλεία των ουρανών, λέγει ο Κύριος.

Αμήν. Σας παρακαλώ, λοιπόν, βιάστε τον εαυτό σας, πάλι λέω, βιάστε τον νου σας μέχρι θανάτου. Διότι το έργο αυτό έχει ανάγκη από πολλή βία, επειδή στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη θύρα της ζωής και όσοι ασκούν βία εισέρχονται από αυτήν· διότι σε όσους βιάζουν τον εαυτό τους ανήκει η βασιλεία των ουρανών.

Διότι δεν τους έχουμε ακόμη φανερώσει το σώμα του νοήματος, και ήδη πρόλαβαν και συνέλαβαν το θήραμα. Όμως, όπως οι κυνηγοί, αφού εσείς θηρεύσατε τα νοήματα, ας διαχωρίσουμε τα μέλη του θηράματος. Λέγαμε, λοιπόν, ότι για τον λόγο αυτόν εμπιστεύθηκε τα κλειδιά της βασιλείας στον Πέτρο, και δεν τα εμπιστεύθηκε σε κανέναν από τους αναμάρτητους, ώστε ο Πέτρος, όταν δει κάποιους από εκείνους που επιστρέφουν από τις αμαρτίες και μέσω της μετανοίας εισέρχονται με βία στη βασιλεία (διότι οι βιαστές αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών), φέρνοντας στον νου του το προσωπικό του παράδειγμα, να ανοίξει την πύλη και σε εμάς που προσερχόμαστε μέσω της μετανοίας. Είδες τη φιλανθρωπία Εκείνου που του τα εμπιστεύθηκε;

Είναι αδύνατον να συνυπάρχει η αγάπη προς τον κόσμο με την αγάπη προς τον Θεό, όπως είναι αδύνατον να συνυπάρχουν μεταξύ τους το φως και το σκοτάδι. ΣΤΟΙΧΕΙΟΝ Β΄. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. —Περί της βασιλείας των ουρανών. «Να ζητάτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν.» «Από τις ημέρες του Ιωάννη του Βαπτιστή η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και οι βιαστές την αρπάζουν.» «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με θησαυρό κρυμμένο στον αγρό, τον οποίο, όταν τον βρήκε ένας άνθρωπος, τον έκρυψε, και από τη χαρά του πηγαίνει, πουλάει όλα όσα έχει και αγοράζει τον αγρό εκείνο.» —«Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια· ο οποίος, όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, έφυγε, πούλησε όλα όσα είχε, και το αγόρασε.» «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγήκε πολύ πρωί για να μισθώσει εργάτες,» και τα εξής. «Αποκρινόμενος ο Ιησούς, πάλι τους μίλησε με παραβολές, λέγοντας: Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος έκανε τους γάμους του υιού του. Και έστειλε τους δούλους του για να καλέσουν τους προσκεκλημένους στους γάμους, και εκείνοι δεν ήθελαν να έρθουν· πάλι έστειλε άλλους δούλους, λέγοντας: Πείτε στους προσκεκλημένους, Ιδού, ετοίμασα το γεύμα μου, οι ταύροι και τα θρεφτά ζώα έχουν σφαγιαστεί, και όλα είναι έτοιμα· ελάτε στους γάμους.»

Η αξία της βασιλείας δεν έχει ανώτερή της καμία τυραννία. —Η θλίψη είναι το άνθος των προσδοκώμενων αγαθών. Χάριν του καρπού, ας δρέψουμε το άνθος. Η βασιλεία του Θεού δεν ανήκει σε εκείνους που κοιμούνται και ραθυμούν, αλλά οι βιαστές την αρπάζουν. Διότι αυτή είναι η μόνη καλή βία: το να εκβιάσει κανείς τον Θεό και να αρπάξει ζωή από τον Θεό. Εκείνος δε, γνωρίζοντας αυτούς που κρατιούνται σταθερά, ή μάλλον βίαια, παραχώρησε και υποχώρησε. Διότι ο Θεός χαίρεται να ηττάται σε τέτοια πράγματα.

Να τι εννοώ: Μην αρπάξεις τον φτωχό, μην επιθυμήσεις τα υπάρχοντα του πλησίον σου· μην απογυμνώσεις τη χήρα· μην αρπάξεις το ορφανό· μην πάρεις το σπίτι του φτωχού. Εάν η συνείδηση κάποιου τον ελέγχει, ο ίδιος είναι ο αίτιος. Γιατί αρπάζεις τον φτωχό; Γιατί αρπάζεις εκεί όπου υπάρχει φθόνος και κατάρες; Άρπαξε εκεί όπου υπάρχει το στεφάνι της αφθαρσίας. Μην αρπάζεις τα της γης, ούτε την ίδια τη γη, αλλά άρπαξε τον ουρανό. Διότι, όπως λέει, η βασιλεία των ουρανών κατακτιέται με βία, και οι βιαστές την αρπάζουν. Αρπάζεις τον φτωχό, ο οποίος προσφεύγει στον Θεό εναντίον σου νύχτα και μέρα και κραυγάζει; Άρπαξε τον Χριστό, ο οποίος σε επαινεί.

Η βασιλεία του Θεού δεν ανήκει σε όσους κοιμούνται και ραθυμούν, αλλά οι βιαστές την αρπάζουν. Διότι αυτή είναι η μόνη καλή βία, το να ασκήσει κανείς βία στον Θεό και να αρπάξει ζωή από τον Θεό. Εκείνος δε, αναγνωρίζοντας τους βιαίους, ή μάλλον όσους Τον κρατούν με σταθερότητα, παραχώρησε και ενέδωσε. Διότι ο Θεός χαίρεται να ηττάται σε τέτοια πράγματα.

Παντού, από τη φύση των πραγμάτων, τα ωφέλιμα έρχονται στους ανθρώπους μέσα από δυσκολίες και κόπους. Οι κόποι είναι παντού οι χορηγοί των αγαθών. Η βασιλεία του Θεού δεν ανήκει σε όσους κοιμούνται και ραθυμούν, αλλά οι βιαστές την αρπάζουν.

Είχε πει δε τα εξής, σχετικά με το ότι δεν θα υπάρξει πλέον προφήτης στο γένος σας και σχετικά με την επίγνωση ότι η Καινή Διαθήκη, που από παλαιά είχε κηρυχθεί από τον Θεό ότι θα θεσπιστεί, ήταν ήδη τότε παρούσα, ότι δηλαδή ήταν ο ίδιος ο Χριστός: «Ο νόμος και οι προφήτες μέχρι τον Ιωάννη τον Βαπτιστή· από τότε η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και βιαστές την αρπάζουν. Και εάν θέλετε να το αποδεχθείτε, αυτός είναι ο Ηλίας που μέλλει να έλθει. Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει».