Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 11:29

Και έπεσα μπροστά στα πόδια του και τον προσκύνησα. Και μου λέει: «Πρόσεχε, μην το κάνεις αυτό· είμαι σύνδουλός σου και των αδελφών σου που έχουν τη μαρτυρία του Ιησού. Τον Θεό προσκύνησε· διότι η μαρτυρία του Ιησού είναι το πνεύμα της προφητείας». «Μην με προσκυνάς», λέει ο θείος άγγελος επειδή προλέγει τα μέλλοντα, «διότι η ομολογία, δηλαδή η μαρτυρία προς τον Χριστό, αυτή είναι η χορηγός του προφητικού πνεύματος». Πρέπει όμως να νοηθεί και διαφορετικά, ότι η προφητεία υπάρχει γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, για να βεβαιωθεί η μαρτυρία του Χριστού και να διακηρυχθεί η πίστη από τους αγίους. Γι' αυτό, μην προσκυνάς τον σύνδουλο, αλλά Εκείνον που έχει την κυριαρχία των πάντων. Μέσα από αυτά μαθαίνουμε επίσης το ταπεινό φρόνημα των αγίων αγγέλων, πώς δηλαδή δεν σφετερίζονται τη θεία δόξα όπως οι αλάστορες δαίμονες, αλλά την προσφέρουν στον Δεσπότη. Είθε και εμείς, δίνοντας το προβάδισμα ο ένας στον άλλον στην ταπεινοφροσύνη, να εκπληρώνουμε τον δεσποτικό λόγο: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση για τις ψυχές σας», και να αξιωθούμε της μελλοντικής ανάπαυσης, εκεί όπου απέδρασε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός, εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται, καταυγαζόμενοι από το φως του προσώπου του Χριστού, του Θεού μας, στον οποίο πρέπει κάθε δοξολογία, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το ζωοποιό Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Και αυτή πάλι είναι η χάρη του Σωτήρα: διότι, αφού έγινε άνθρωπος για εμάς, πρόσφερε το δικό του σώμα στον θάνατο υπέρ ημών, για να απαλλάξει τους πάντες από τον θάνατο. Θέλοντας δε να μας δείξει την ουράνια και ευάρεστη πολιτεία του, την αποτύπωσε στον εαυτό του, ώστε να μην εξαπατώνται πλέον εύκολα ορισμένοι από τον εχθρό, έχοντας ως ενέχυρο για την ασφάλειά τους τη νίκη που Εκείνος πέτυχε για εμάς εναντίον του διαβόλου. Γι' αυτό, λοιπόν, όχι μόνο δίδαξε, αλλά και έκανε πράξη όσα δίδαξε, ώστε ο καθένας να τον ακούει μεν να ομιλεί, αλλά και βλέποντάς τον σαν σε εικόνα, να λαμβάνει από αυτόν το παράδειγμα της έμπρακτης εφαρμογής, ακούγοντας: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Τελειότερη δε διδασκαλία ως προς την αρετή δεν θα μπορούσε κανείς να βρει από εκείνη που ο Κύριος αποτύπωσε στον εαυτό του. Διότι, είτε ανεξικακία, είτε φιλανθρωπία, είτε αγαθότητα, είτε ανδρεία, είτε ελεημοσύνη, είτε δικαιοσύνη, όλα θα τα βρει κανείς να έχουν γίνει πράξη σε Αυτόν, ώστε να μη λείπει τίποτα από την αρετή σε εκείνον που μελετά αυτόν τον ανθρώπινο βίο Του. Αυτό, άλλωστε, γνωρίζοντας ο Παύλος έλεγε: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού». Οι μεν νομοθέτες των Ελλήνων έχουν τη χάρη μόνο μέχρι τα λόγια· ο Κύριος όμως, επειδή είναι αληθινά ο Κύριος των πάντων και φροντίζει για τα δημιουργήματά Του, όχι μόνο νομοθετεί, αλλά έδωσε και τον εαυτό Του ως πρότυπο, ώστε να γνωρίζουν όσοι το επιθυμούν τη δύναμη της έμπρακτης εφαρμογής.

Ο Κύριος αναλαμβάνει υπό την προστασία Του τους πράους. Πράους βέβαια ονομάζει αυτούς που αποδέχθηκαν την πίστη Του, εκείνους που μιμήθηκαν Αυτόν ο οποίος είπε: «Εγώ είμαι πράος». Τους δε αμαρτωλούς, λέει, τους μισώ, οι οποίοι είναι οι ακάθαρτοι δαίμονες, αυτοί που κατοικούν στο πυρ.

Ο Λόγος, λοιπόν, είναι ανόμοιος προς εμάς, αλλά όμοιος προς τον Πατέρα· γι' αυτό εκείνος είναι κατά φύση και κατ' αλήθεια ένα με τον δικό του Πατέρα· εμείς όμως, όντας ομογενείς μεταξύ μας (διότι όλοι έχουμε προέλθει από έναν και μία είναι η φύση όλων των ανθρώπων), γινόμαστε ένα μεταξύ μας ως προς τη διάθεση, έχοντας ως πρότυπο τη φυσική ενότητα του Υιού προς τον Πατέρα. Διότι, όπως ακριβώς δίδασκε την πραότητα με βάση τον εαυτό του λέγοντας: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά» –όχι για να εξισωθούμε με αυτόν, αφού αυτό είναι αδύνατον, αλλά για να παραμένουμε πάντοτε πράοι ατενίζοντας εκείνον– έτσι και εδώ, θέλοντας να έχουμε αληθινή, σταθερή και αδιάλυτη διάθεση ο ένας προς τον άλλον, αντλεί το παράδειγμα από τον εαυτό του και λέει: «Για να είναι ένα, όπως και εμείς». Η δε μεταξύ μας ενότητα είναι αδιαίρετη· ώστε, διδασκόμενοι και αυτοί από εμάς την αδιαίρετη φύση, να διαφυλάσσουν κατ' αυτόν τον τρόπο τη μεταξύ τους συμφωνία. Εξάλλου, η μίμηση καθίσταται ασφαλέστερη για τους ανθρώπους όταν αντλείται από τα κατά φύση, όπως έχει ήδη λεχθεί. Διότι, επειδή αυτά παραμένουν σταθερά και ποτέ δεν μεταβάλλονται, ενώ ο χαρακτήρας των ανθρώπων τυγχάνει ευμετάβλητος, μπορεί κανείς, ατενίζοντας αυτό που είναι κατά φύση αμετάβλητο, να αποφεύγει τα φαύλα και να αναμορφώνει τον εαυτό του σύμφωνα με τα άριστα.

Διότι, όπως ακριβώς δίδασκε την πραότητα μέσα από τον ίδιο του τον εαυτό λέγοντας: «μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», όχι για να εξισωθούμε με αυτόν —αφού αυτό είναι αδύνατον—, αλλά για να παραμένουμε πάντοτε πράοι προσηλώνοντας το βλέμμα μας σε εκείνον· έτσι και εδώ, επειδή θέλει να έχουμε αληθινή, σταθερή και αδιάλυτη διάθεση ο ένας προς τον άλλον, λαμβάνει το παράδειγμα από τον εαυτό του, και λέει: «για να είναι ένα όπως κι εμείς» —η δε ενότητα σε εμάς είναι αδιαίρετη—, «έτσι ώστε κι αυτοί, αφού διδαχθούν από εμάς την αδιαίρετη φύση, με τον ίδιο τρόπο να διαφυλάσσουν και τη μεταξύ τους συμφωνία». Και η μίμηση γίνεται ασφαλέστερη για τους ανθρώπους όταν αντλείται από τα κατά φύσιν ιδιώματα, όπως έχει ειπωθεί. Διότι, επειδή αυτά παραμένουν και δεν μεταβάλλονται ποτέ, ενώ ο τρόπος των ανθρώπων τυγχάνει ευμετάβλητος, μπορεί κανείς, ατενίζοντας το αμετάβλητο της φύσεως, αφενός να αποφεύγει τα φαύλα και αφετέρου να αναμορφώνει τον εαυτό του προς τα βέλτιστα. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο και η φράση «για να είναι και αυτοί ένα μέσα σε εμάς» λαμβάνει και πάλι την ορθή της έννοια.

Αλλά εξαιτίας του καλύμματος της σάρκας μην αγνοείς τον Θεό, ο οποίος αμέσως συμπληρώνει μιλώντας για τον εαυτό του και λέει: «Κανείς δεν γνωρίζει τον Υιό παρά μόνο ο Πατέρας, ούτε γνωρίζει κανείς τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, και εκείνος στον οποίο θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει. Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και οι φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά· και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας· διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου είναι ελαφρύ». Ο Κύριος σου απέκλεισε τη συκοφαντία· παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως Θεό, ο οποίος ακόμη και με την ανθρώπινη μορφή γνωρίζεται μόνο από τον Πατέρα, και γνωρίζει τον Πατέρα, και αποκαλύπτει σε όσους κρίνονται άξιοι τη γνώση του εαυτού του και του Πατέρα, μας προσκαλεί κοντά του, υποσχόμενος ανάπαυση πλησίον του, και προτρέποντάς μας να βαστάξουμε τον δικό του ζυγό.

Σε παρακαλώ, Πάτερ, επειδή διαβάζω στα ελληνικά και δεν κατανοώ τι λέω, προσευχήσου να μου δώσει ο Κύριος σύνεση στην ανάγνωση, και πες μου αν οφείλω να μάθω στα ελληνικά τους ψαλμούς. Απόκριση Βαρσανουφίου: Σχετικά με την ελληνική ανάγνωση, εάν ζητήσουμε κατά Θεόν και με ταπείνωση όσα είναι προς ωφέλεια της ψυχής, ο Θεός είναι αυτός που παρέχει τη σύνεση. Και εάν είναι δώρο Θεού, είναι φανερό ότι συντελεί και στη σωτηρία της ψυχής. Διότι τα περισσότερα βιβλία βρίσκονται στην ελληνική γλώσσα. Εάν δε κοπιάσεις να μάθεις και τους ψαλμούς σε αυτήν τη γλώσσα, αυτό θα σου γίνει βοήθεια για τα αναγνώσματα αυτής της γλώσσας. Είτε λοιπόν πρόκειται για αναγνώσματα είτε για εκμάθηση ψαλμών, να θυμάσαι αδιάλειπτα τον Θεό που λέει: «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». Κατανόησε αυτά που σου λέω και εάν κοπιάσεις, ο κόπος σου θα βρεθεί να έχει χάρη για την αιώνια ζωή, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα εις τους αιώνας. Αμήν.

Διότι ο Ιησούς που λέει: «Είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», είπε: «Ο Υιός του Θεού δεν ήλθε για να υπηρετηθεί αλλά για να υπηρετήσει», και τα εξής. Μην κλείσεις λοιπόν την πόρτα, αλλά τη γλώσσα, μην εμποδίσεις εντελώς το κρασί, αλλά τον θυμό, που μεθά τον ανόητο άνθρωπο. Μην ομοιάσεις με εμένα που τα λέω αυτά και δεν τα κάνω, διότι μερικές φορές με βλέπεις να με υπηρετούν και σκανδαλίζεσαι. Αλλά πολλοί διδάσκουν και δεν πράττουν, για τους οποίους και ο Κύριος είπε: «Να ακούτε από αυτούς και να πράττετε, αλλά σύμφωνα με τα έργα τους να μην πράττετε.» Σπάνια δε, για τις απολύτως αναγκαίες σου υποθέσεις να βγαίνεις έξω, και εάν δεν υπάρχει ανάγκη, να μην βγεις από την πόρτα. Να ζεις με στενότητα και όχι με άνεση, μην λυπηθείς εναντίον εκείνου που δεν σε αναπαύει, αλλά να χαίρεσαι.

Ερώτηση: Και τώρα τον βοηθά ο Θεός; Απόκριση: Τέκνο, το στάδιο έχει ανοίξει και όποιος θέλει να σωθεί ακούει τον Ιησού που του φωνάζει και λέει: «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Και μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας, διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου ελαφρύ.» Πρόσεξε τι ακούς: «πράος και ταπεινός», για να τα μάθουμε αυτά από εκείνον. Δεν πρέπει να αποθαρρύνεται και να φοβάται αυτός που προσέρχεται στον Θεό, επειδή αλλιώς ποτέ δεν θα κάνει την αρχή στον δρόμο του. Διότι ο Θεός προσέχει την καρδιά και διακρίνει την προαίρεση. Και αυτός γνωρίζει την ασθένεια του ανθρώπου, ότι τίποτα δεν μπορεί να κατορθώσει από μόνος του. Αλλά αυτός είναι το παν και αυτός δίνει στον άξιο δύναμη για να ενεργήσει με δύναμη. Επειδή, εάν αποσύρει τη δύναμη του ισχυρού, πού θα βρεθεί ο ταλαίπωρος άνθρωπος; Και εάν αποσύρει τη σοφία του σοφού και αλλοιώσει την καρδιά του, η σοφία του καταντά σαν ενός αμαθούς και άφρονος. Έχοντας λοιπόν πεποίθηση, ας προσέλθουμε σε αυτόν, γνωρίζοντας ότι αυτός είναι που μας χορηγεί δύναμη για τον αγώνα. Εσύ λοιπόν ετοίμασε την ψυχή σου, και όχι μόνο για τον αγώνα, αλλά και για να στεφανωθεί. Ο Κύριος ας σου συμπαρασταθεί σύμφωνα με το θέλημά του, με τις ευχές των αγίων. Αμήν.

Γίνεται ξένος προς τη δουλεία του Χριστού, διότι λέει ο Απόστολος: «Αν ακόμη προσπαθούσα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού». Και υποτάξου στον Κύριο που λέει: «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». Σβήσε την οργή από μέσα σου, διότι είναι πτώση για τον άνθρωπο. Πράττε τα πάντα σύμφωνα με τον Θεό, και θα τον βρεις βοηθό. Και πάντοτε να φοβάσαι τον θάνατο, διότι πρόκειται να έρθει σε εμάς.

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Το πώς να αποκτήσεις την τέλεια ταπεινοφροσύνη, αδελφέ, το δίδαξε ο Κύριος λέγοντας: «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». Εάν, λοιπόν, θέλεις να αποκτήσεις τέλεια ταπείνωση, μάθε τι υπέμεινε Εκείνος και υπέμεινε και εσύ, και κόψε σε όλα το δικό σου θέλημα. Διότι ο Ίδιος είπε: «Κατέβηκα από τον ουρανό για να κάνω όχι το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Αυτή είναι η τέλεια ταπεινοφροσύνη: το να βαστάξεις ύβρεις και ονειδισμούς και όλα όσα έπαθε ο διδάσκαλός μας Ιησούς.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡϟΗ΄. Τι είναι η ταπεινοφροσύνη και πώς θα την κατορθώσουμε; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ταπεινοφροσύνη είναι το να θεωρεί κανείς όλους τους άλλους ανώτερους από τον εαυτό του, σύμφωνα με τον ορισμό του Αποστόλου. Την κατορθώνει δε κανείς, πρώτον μεν, εάν θυμηθεί την εντολή του Κυρίου που είπε: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά» (πράγμα που σε πολλές περιπτώσεις και με πολλούς τρόπους και το έδειξε και το δίδαξε)· και εάν πιστέψει στην υπόσχεσή Του, ότι «Όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί»· έπειτα, εάν ομαλά και αδιάκοπα μελετά και ασκείται στα έργα της ταπεινοφροσύνης σε κάθε του δραστηριότητα. Διότι μόνο έτσι, με τη συνεχή άσκηση, θα μπορέσει να αποκτήσει τη σταθερή έξη της ταπεινοφροσύνης, όπως ακριβώς συνηθίζει να συμβαίνει και με τις τέχνες. Ο ίδιος δε τρόπος ισχύει για την κατόρθωση κάθε αρετής, σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Επομένως, κάθε αμαρτία είναι ύβρις και βλάστημα της ύβρεως, η οποία πλήττει πρώτα τον ίδιο τον υβριστή. Θα ταπεινώσει δε και την ύβριν των υπερηφάνων, διότι και η υπερηφάνεια είναι αδελφή της ανομίας. Διότι ο άδικος περιφρονεί με υπερηφάνεια τη δικαιοσύνη και επαίρεται εναντίον της· και ο ακόλαστος καταφέρεται εναντίον της σωφροσύνης, όταν χλευάζει εκείνον που προσέχει με ακρίβεια τη συμπεριφορά του σε όλα και παιδαγωγεί ακόμη και την κίνηση των ματιών του. Ο άσωτος χλευάζει τον εγκρατή στη διαβίωση, ο άφρων καταγελεί εκείνους που υπερέχουν στη σοφία και που με φιλοπονία συγκεντρώνουν για τον εαυτό τους τη γνώση από παντού. Ο Κύριος, λοιπόν, ο Οποίος αντιτάσσεται στους υπερηφάνους και ταπεινώνει τους αμαρτωλούς έως τη γη, Αυτός υπόσχεται ότι θα ταπεινώσει την ύβριν των υπερηφάνων. Αυτός λοιπόν που ταπεινώνει τους υπερηφάνους, αφενός τους λυτρώνει από την ομοιότητα με τον διάβολο, ο οποίος είναι ο πατέρας της υπερηφάνειας, αφετέρου τους καθοδηγεί στο να μαθητεύσουν σε Εκείνον που είπε: «Μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά».

Διότι ας ακούσουν εκείνοι που πρόκειται να γίνουν μαθητές του Χριστού ύστερα από πολλές γενεές. Επειδή αυτούς ονόμασε πράους, προς τους οποίους απευθύνεται ο Κύριος: «Μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Όσοι έχουν γαληνεμένο το ήθος τους και είναι απαλλαγμένοι από κάθε πάθος, έτσι ώστε να μην κατοικεί καμία απολύτως ταραχή στις ψυχές τους, αυτοί προσαγορεύονται πράοι. Γι' αυτό και για τον Μωυσή μαρτυρείται ότι ήταν πράος περισσότερο από όλους τους ανθρώπους επί της γης.

Επομένως, δεν είναι σε κάθε περίπτωση μακάριος ο στερημένος, αλλά εκείνος που θεώρησε την εντολή του Χριστού ανώτερη από τους θησαυρούς του κόσμου. Αυτούς μακαρίζει και ο Κύριος λέγοντας: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι»· όχι οι φτωχοί ως προς την περιουσία, αλλά εκείνοι που επέλεξαν την πτωχεία εκ ψυχής. Διότι τίποτα από όσα γίνονται χωρίς ελεύθερη προαίρεση δεν είναι αξιομακάριστο. Επειδή κάθε αρετή, και μάλιστα αυτή προπάντων, χαρακτηρίζεται από το εκούσιο. «Αυτός λοιπόν ο πτωχός», λέει, «έκραξε». Με τη δεικτική αυτή λέξη στρέφει τη διάνοιά σου προς εκείνον που είναι πτωχός κατά Θεόν, και πεινά, και διψά, και στερείται· «Αυτός ο πτωχός», δείχνοντας σχεδόν με το δάχτυλο· «Αυτός είναι ο μαθητής του Χριστού». Είναι δυνατόν να αναγάγουμε τον λόγο και στον Χριστό, ο οποίος, αν και ήταν εκ φύσεως πλούσιος, διότι όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα είναι δικά του, πτώχευσε για χάρη μας, ώστε εμείς να πλουτίσουμε με τη δική του πτωχεία. Διότι σχεδόν κάθε έργο που οδηγεί στον μακαρισμό το ξεκίνησε πρώτος ο ίδιος ο Κύριος, προβάλλοντας τον εαυτό του ως παράδειγμα στους μαθητευομένους. Ανάτρεξε στους μακαρισμούς, και εξετάζοντας τον καθένα θα διαπιστώσεις ότι προηγήθηκε της λεκτικής διδασκαλίας με τα έργα του. «Μακάριοι οι πραείς». Πώς λοιπόν να μάθουμε την πραότητα; «Μάθετε από εμένα», λέει, «διότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί».

Και, ένεκεν πραότητος, ώστε με το δικό σου υπόδειγμα να οδηγηθούν όλοι στην επιείκεια και τη χρηστότητα. Γι' αυτό και ο Κύριος έλεγε: Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. Και παρείχε την απόδειξη της πραότητάς του μέσα από τα ίδια του τα έργα: λοιδορούμενος, σιωπούσε· μαστιγόμενος, υπέμενε.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΑΞΙΜΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ Ο καλός και αγαθός Θεότεκνος μου ανήγγειλε τα σχετικά με τη σεμνότητά σου και μου προκάλεσε τον πόθο της συνάντησης, σκιαγραφώντας ολοζώντανα με τον λόγο του τον χαρακτήρα της ψυχής σου, και σε τέτοιο βαθμό άναψε μέσα μου την αγάπη για εσένα, ώστε, εάν δεν ήμουν βεβαρημένος από τα γηρατειά και δεν κατεχόμουν από την ασθένεια που με συντροφεύει, και εάν δεν ήμουν δεσμευμένος από τις αμέτρητες φροντίδες της Εκκλησίας, τίποτα δεν θα με εμπόδιζε να έλθω εγώ ο ίδιος κοντά σου. Διότι, πράγματι, δεν είναι μικρό κέρδος το ότι, προερχόμενος από μεγάλη οικογένεια και περιφανές γένος και έχοντας πλέον μεταβεί στον ευαγγελικό βίο, χαλιναγώγησες με τον λογισμό τη νεότητά σου, υπέταξες τα πάθη της σάρκας στον λογισμό, και επέδειξες την ταπεινοφροσύνη που οφείλει να έχει ο χριστιανός ο οποίος συλλογίζεται για τον εαυτό του, όπως είναι φυσικό, από πού προήλθε και προς τα πού πορεύεται. Διότι η επίγνωση της φύσεως καταστέλλει αφενός την έξαψη της ψυχής, και αφετέρου εξορίζει κάθε αλαζονεία και αυθάδεια, και γενικότερα καθιστά τον άνθρωπο μαθητή του Κυρίου, ο Οποίος είπε: «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Διότι, πράγματι, προσφιλέστατο τέκνο, το μόνο περιζήτητο και αξιέπαινο είναι το διαρκές αγαθό.

Διότι ο Κύριος, ο οποίος αντιτάσσεται στους υπερηφάνους και ταπεινώνει τους αμαρτωλούς έως τη γη, αυτός υπόσχεται ότι θα ταπεινώσει την αλαζονεία των υπερηφάνων. Εκείνος, λοιπόν, που ταπεινώνει τους υπερηφάνους, αφενός τους απαλλάσσει από την ομοιότητα με τον διάβολο, ο οποίος είναι ο πατέρας της υπερηφάνειας, και αφετέρου τους οδηγεί στο να μαθητεύσουν σε Εκείνον που είπε: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Γιατί υπερηφανεύεσαι για τον εαυτό σου, ότι δήθεν κατακόβεις έθνη και καταλύεις τις δυναστείες των πόλεων; Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε και το τσεκούρι να υπερηφανεύεται, επειδή ρίχνει κάτω στη γη τα ογκώδη δέντρα· και το πριόνι, επειδή διαχωρίζει τα συμπαγή και ενωμένα ξύλα. Αλλά ούτε το τσεκούρι κόβει χωρίς τα χέρια, ούτε το πριόνι χωρίς εκείνον που το κινεί.

Κεφάλαιο Α΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄. Διότι γνωρίζω την προθυμία σας, για την οποία καυχώμαι για εσάς στους Μακεδόνες, ότι η Αχαΐα έχει προετοιμαστεί από πέρυσι, και ο δικός σας ζήλος παρακίνησε τους περισσότερους.

ΟΡΟΣ ΜΔ΄. Ότι ο ζυγός του Χριστού είναι χρηστός και το φορτίο Του είναι ελαφρύ για την ανάπαυση εκείνων που τα αποδέχονται· ενώ όλα όσα είναι ξένα προς τη διδασκαλία του Ευαγγελίου είναι βαριά και φορτικά.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Διότι ο ζυγός μου είναι χρηστός και το φορτίο μου είναι ελαφρύ.

Κεφάλαιο Ιʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε βεβαρημένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. ΙΩΑΝΝΗΣ. Όταν, λοιπόν, έπλυνε τα πόδια των μαθητών του και πήρε τα ιμάτιά του, αφού κάθισε πάλι, τους είπε: Γνωρίζετε τι σας έχω κάνει; Εσείς με αποκαλείτε, ο Διδάσκαλος και ο Κύριος, και ορθώς λέτε, διότι είμαι. Εάν λοιπόν εγώ, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, έπλυνα τα πόδια σας, και εσείς οφείλετε να πλένετε τα πόδια ο ένας του άλλου. Διότι σας έδωσα υπόδειγμα, ώστε, καθώς εγώ έκανα σε εσάς, να κάνετε και εσείς ο ένας στον άλλον.

Κεφάλαιο α'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εσείς με αποκαλείτε, ο Διδάσκαλος και ο Κύριος· και ορθώς λέγετε, διότι είμαι. Εάν λοιπόν εγώ, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, έπλυνα τα πόδια σας, οφείλετε και εσείς να πλένετε ο ένας τα πόδια του άλλου. Διότι σας έδωσα υπόδειγμα, ώστε, καθώς εγώ έπραξα σε εσάς, να πράττετε και εσείς.

ΕΡΩΤΗΣΗ Μ΄. Περί των εμπορικών συναλλαγών στις συνάξεις. ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Αλλά ούτε και τις αγοραπωλησίες που λαμβάνουν χώρα στα μαρτύρια θεωρεί ο ορθός λόγος ως αρμόζουσες σε εμάς. Διότι για κανέναν άλλο λόγο δεν επιβάλλεται να παρευρίσκονται οι Χριστιανοί στα μαρτύρια ή στους χώρους γύρω από αυτά, παρά μόνο για χάρη της προσευχής, ώστε, φέρνοντας στη μνήμη τους την μέχρι θανάτου καρτερία των αγίων υπέρ της ευσέβειας, να παρακινηθούν σε παρόμοιο ζήλο· ενθυμούμενοι τη φοβερότατη οργή του Κυρίου, ο Οποίος, αν και πάντοτε και παντού ήταν πράος και ταπεινός στην καρδιά, όπως είναι γραμμένο, μόνο εναντίον εκείνων που πουλούσαν και αγόραζαν στον χώρο του ιερού ύψωσε το μαστίγιο, διότι η εμπορία μετέτρεπε τον οίκο της προσευχής σε σπήλαιο ληστών.

Επομένως, αρμόζει αυτοί πρώτοι, τηρώντας το μέτρο της ταπεινοφροσύνης που παραδόθηκε από τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, να γίνονται ακριβές υπόδειγμα. Διότι λέγει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Η πραότητα, λοιπόν, της συμπεριφοράς και η ταπείνωση της καρδιάς ας χαρακτηρίζουν τον προϊστάμενο.

Θα σε ομολογήσει δε ο Χριστός ως δικό Του μαθητή ενώπιον των αγγέλων και θα σε δοξάσει, εάν γίνεις μιμητής της ταπεινοφροσύνης Του, Εκείνου που λέγει: «Μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας»· στον Οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΑ΄ Εάν επιβάλλεται ή εάν είναι ακίνδυνο να αποφεύγει κανείς κάτι από όσα έχουν προσταχθεί από τον Θεό, ή να εμποδίζει αυτόν που έχει λάβει την εντολή να την εκτελέσει, ή να ανέχεται όσους τον εμποδίζουν· προπαντός εάν αυτός που τον εμποδίζει είναι στενά συνδεδεμένος μαζί του, ή εάν ένας λογισμός που φαίνεται εύλογος αντιτίθεται στην προσταγή. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Εφόσον ο Κύριος λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», είναι φανερό ότι διδασκόμαστε τα πάντα με μεγαλύτερη ασφάλεια όταν φέρνουμε στη μνήμη μας τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον μονογενή Υιό του ζώντος Θεού, όταν ο Ιωάννης ο Βαπτιστής Τού είπε: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;» και Εκείνος του αποκρίθηκε: «Άφησέ το τώρα· διότι έτσι πρέπει να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη». Στην περίπτωση πάλι των μαθητών, όταν ο Πέτρος ευχήθηκε να αποτραπούν τα πάθη στην Ιερουσαλήμ, τα οποία ο ίδιος ο Κύριος είχε προφητεύσει ότι θα υποστεί, Εκείνος του μίλησε με αγανάκτηση: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά, μου είσαι σκάνδαλο· διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Και πάλι, όταν ο ίδιος ο Πέτρος αρνήθηκε τη διακονία παρακινούμενος από διάθεση σεβασμού προς τον Δεσπότη, ο Κύριος του είπε ξανά: «Εάν δεν σε νίψω, δεν έχεις μέρος μαζί μου». Εάν δε η ψυχή έχει ανάγκη να βοηθηθεί περισσότερο με παραδείγματα από τους συνανθρώπους μας, ας θυμηθούμε τον Απόστολο που λέει: «Τι κάνετε και κλαίτε, και συντρίβετε την καρδιά μου;»

Το λαμπρό λοιπόν καύχημα του Πατέρα, το να μπορεί δηλαδή να καλεί και να σώζει, λέω, όσους βρίσκονται στα πέρατα της γης, και να λαλεί τη δικαιοσύνη, και να διαθέτει λόγο τόσο ισχυρό και ανώτερο από κάθε αθέτηση, θα μπορούσες να το αποδώσεις σε κάποιον άλλον εκτός από Αυτόν, πες μου; Β. Εγώ τουλάχιστον όχι. Διότι μόνο στον Θεό θα ταίριαζαν όσα ανήκουν αποκλειστικά σε Αυτόν και μόνο. Α. Εάν όμως και η φύση του Υιού κοσμείται με τα ίδια καυχήματα, και έχει ισότιμη δόξα, μήπως θα του ταίριαζε πλέον κάτι το κατώτερο, καλέ μου, έστω και στο παραμικρό; Β. Σε καμία περίπτωση. Α. Θα τον ακούσεις λοιπόν να διακηρύσσει φανερά: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιασμένοι και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας.» Μήπως αυτό δεν ισοδυναμεί με το «Εγώ είμαι ο Θεός και δεν υπάρχει άλλος;» Διότι τα πάντα έχουν υποταχθεί στον θείο ζυγό, και έχουν επιβαρυνθεί με τα μέτρα της δουλείας. Σχετικά δε με τους δικούς του λόγους λέει τα εξής: «Αλήθεια σας λέω, έως ότου παρέλθει ο ουρανός και η γη, ούτε ένα γιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα. Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, οι δε λόγοι μου δεν θα παρέλθουν.» Κατανοείς λοιπόν πώς οι λόγοι του Υιού δεν επιδέχονται την αθέτηση, ακριβώς όπως άλλωστε και οι λόγοι του Πατέρα; Β. Το κατανοώ. Α.

Μήπως δεν ήταν καλύτερος ο χρόνος για τον Μονογενή όταν κάποιοι αντιστέκονταν, αποκρούοντας την υποχρέωση να υποταχθούν, παρά εκείνος κατά τον οποίο αναγκαστικά θα εξέπιπτε από τη βασιλεία, επειδή οι εχθροί του θα είχαν υποταχθεί σε αυτόν και όσοι είχαν αποφασίσει να τον πολεμούν θα είχαν ήδη μπει κάτω από τον ζυγό του; Β. Έτσι φαίνεται. Α. Θα προσέθετα κι εγώ, χωρίς κανέναν δισταγμό, στα προλεχθέντα και το εξής: Ο Πατέρας, όπως φαίνεται, απεργαζόταν την ανατροπή της βασιλείας του Υιού, υποτάσσοντας σε αυτόν τους εχθρούς του και τρέποντας σε φυγή αυτούς που τον μισούσαν. Διότι έτσι μίλησε μέσω της φωνής του Δαβίδ. Ίσως μάλιστα και ο ίδιος ο Υιός να αποδεικνυόταν ότι αγνοούσε τα μέσα με τα οποία θα μπορούσε να αποκτήσει δόξα μακρά και ακατάσειστη. Διότι δεν θα θεωρούσε αναγκαίο να απευθύνει φιλάνθρωπα τον λόγο σε αυτούς που ακόμη επιδίδονται στην ανταρσία και δεν αποδέχονται την εν πίστει νοούμενη υποταγή εξαιτίας του δύστροπου χαρακτήρα τους, λέγοντας: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου πάνω σας.» Δεν θα ήταν άραγε η εκφορά αυτών των λόγων, αγαθέ μου, σημάδι κάποιου που ωθεί προς το τέλος της την ίδια του τη βασιλεία και δόξα, εάν επρόκειτο να μην κυβερνά πλέον όσους του έχουν υποταχθεί; Β. Έτσι είναι. Α. Θα έλεγα ότι θα ψευδόταν και ο ίδιος ο Πατέρας, όταν λέει προς τον ενανθρωπήσαντα Υιό: «Ζήτησε από εμένα και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης.» Διότι πώς είναι δυνατόν να νοείται πλέον η κληρονομιά του Υιού, εάν παραδίδεται στον Πατέρα;

Του Κυρίλλου. Και βέβαια, το ότι ο νόμος ήταν καταπιεστικός και δυσβάσταχτος, το ομολόγησαν πράγματι οι θεσπέσιοι μαθητές, επιπλήττοντας την αμάθεια ορισμένων. Διότι έλεγαν: «Τώρα λοιπόν γιατί προκαλείτε;» και τα εξής. Του ιδίου. Διότι ο νόμος ήταν ομολογουμένως δυσβάσταχτος για τους προερχόμενους από τον Ισραήλ· και αυτό το ομολογούσαν και οι θεσπέσιοι μαθητές. Αλλά και ο ίδιος ο Σωτήρας μάς το δίδαξε αυτό προσκαλώντας και λέγοντας: «Ελάτε σε μένα όλοι οι κοπιάζοντες και φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου πάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά· και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας.» Και αναφέρει ως κοπιάζοντες και φορτωμένους όσους βρίσκονταν υπό τον νόμο, ενώ ονόμαζε τον εαυτό του πράο, καθώς ο νόμος δεν διέθετε αυτό το γνώρισμα.

Θα μπορούσε κανείς, και μάλιστα πολύ εύλογα, να θαυμάσει τον άγιο Ευαγγελιστή, ο οποίος διασώζει παντού με πολλή προσοχή τα όσα αρμόζουν στη θεία φύση. Διότι, επειδή είπε προηγουμένως ότι «Κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό», και τώρα λέει ότι ο μακάριος Βαπτιστής είδε το Πνεύμα να κατεβαίνει πάνω στον Υιό από τον ουρανό, προσθέτει αναγκαστικά το ότι «Έχω δει το Πνεύμα», αλλά με μορφή περιστεριού, όχι αυτό καθαυτό όπως υπάρχει κατά φύση γυμνό, αλλά έχοντας λάβει το σχήμα του πιο πράου ζώου· για να φανεί και πάλι και μέσω αυτού ότι διατηρεί τη φυσική οικειότητα και ομοιότητα προς τον Υιό, ο οποίος λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Επομένως, το Πνεύμα δεν εκπίπτει από το να είναι Θεός κατά φύση· διότι διατηρήθηκε σε αυτό το να μην έχει θεαθεί ποτέ, παρά μόνο στον σχηματισμό του περιστεριού, για την ανάγκη αυτού που μαθαίνει. Διότι ο μακάριος Βαπτιστής λέει ότι η κάθοδος του Πνεύματος του δόθηκε ως σημείο και γνώρισμα, προσθέτοντας στις μαρτυρίες περί του Σωτήρος μας ότι: «Εκείνος που με έστειλε να βαπτίζω με νερό, Εκείνος μου είπε: Σε όποιον δεις το Πνεύμα να κατεβαίνει και να μένει πάνω του, αυτός είναι που βαπτίζει με Πνεύμα Άγιο».

Ακούς πώς βρισκόμαστε εν Θεώ, εφαρμόζοντας δηλαδή την αγάπη μεταξύ μας και προσπαθώντας όσο είναι δυνατόν να ακολουθήσουμε τα ίχνη της αρετής του Σωτήρος· και όταν λέω αρετή, δεν εννοώ εκείνη που συνίσταται στο να μπορεί κανείς να δημιουργεί ουρανούς, ή να πλάθει αγγέλους, ή να θεμελιώνει τη γη, ή να απλώνει τη θάλασσα, ούτε βέβαια εκείνη σύμφωνα με την οποία, με άρρητη και ανεξερεύνητη δύναμη, με έναν λόγο κατεύνασε τη βία των ανέμων και ανέστησε τους νεκρούς, ή χάρισε την όραση στους τυφλούς, ή με μεγάλη εξουσία πρόσταξε τον λεπρό να καθαριστεί· αλλά μάλλον εκείνη που θα ταίριαζε στα μέτρα της ανθρωπότητας. Θα τον βρούμε, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος, να λοιδορείται από τους ανόσιους Ιουδαίους και να μην ανταποδίδει τις λοιδορίες, αλλά να πάσχει και να μην απειλεί, παραδίδοντας μάλλον τον εαυτό του σε εκείνον που κρίνει δίκαια· θα τον βρούμε πάλι να λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση για τις ψυχές σας». Επομένως, προσπαθώντας μέσω τέτοιων κατορθωμάτων να μιμηθούμε τον Χριστό, τον οδηγό μας σε κάθε αρετή, λέγεται ότι μένουμε και στον Πατέρα και σε Αυτόν, κερδίζοντας αυτή την κατάσταση ως έπαθλο και ανταμοιβή για τη σεμνότητα του βίου μας.

Διότι κάποτε ο Κύριος πήγε για να καταλύσει σε κάποιο από τα συνοριακά χωριά της Ιουδαίας· αυτό όμως ανήκε στους Σαμαρείτες, και αυτοί τον απέτρεπαν σκληρά καθώς πλησίαζε. Έτσι λοιπόν, πειραγμένοι από αυτό, οι μαθητές τον πλησίασαν και έλεγαν: «Κύριε, θέλεις να πούμε να κατεβεί φωτιά από τον ουρανό και να τους καταναλώσει;». Προς αυτούς όμως πάλι ο Σωτήρας είπε: «Αφήστε τους· ή δεν γνωρίζετε ότι μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα μου παραστήσει αμέσως δώδεκα λεγεώνες αγγέλων;». Διότι δεν ήρθε ως Θεός για να χρησιμοποιήσει την ιδιαίτερη και έμφυτη δύναμή του εναντίον εκείνων που τον εξύβριζαν, αλλά μάλλον για να γίνει σε εμάς δάσκαλος της άκρας ανεξικακίας, και να καταστεί πρότυπο της ανώτατης όλων αοργησίας. Γι' αυτό και έλεγε: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Ο σκοπός λοιπόν του Πέτρου, ο οποίος ύψωσε το μαχαίρι εναντίον των αντιπάλων, δεν βρίσκεται έξω από τη νομική εντολή. Διότι ο Νόμος διέταζε να ανταποδίδουν ανεγκλήτως στους αδικούντες πόδι αντί ποδιού και χέρι αντί χεριού και τραύμα αντί τραύματος και μώλωπα αντί μωλώπων. Τι άλλο όμως ήρθαν να πράξουν εκείνοι που ήταν οπλισμένοι με μαχαίρια και ξύλα, και εξοπλισμένοι με όπλα, και συγκεντρωμένοι σε πλήθος, αν όχι οπωσδήποτε εκείνα εξαιτίας των οποίων ήταν φυσικό να διατρέξουν τον έσχατο κίνδυνο οι μαθητές;

Διότι δεν ήθελαν βεβαίως να αποδεχθούν την πίστη στον Χριστό, παρόλο που ο νόμος τους διαλαλούσε περίτρανα το μυστήριο γύρω από αυτόν, και το υποδείκνυε με αμέτρητους τρόπους. Γι' αυτό λοιπόν και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός τους είπε: «Μήπως νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω προς τον Πατέρα; Υπάρχει εκείνος που σας κατηγορεί, ο Μωυσής, στον οποίο εσείς στηρίξατε τις ελπίδες σας. Διότι αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα, διότι εκείνος έγραψε για εμένα.» Ήταν λοιπόν απειθείς, μη θέλοντας ούτε το θέλημα του νόμου να ερμηνεύουν καθαρό και ανόθευτο στους άλλους, ούτε βέβαια να τιμήσουν την πίστη που είχε προκηρυχθεί μέσω του Μωυσή, των προφητών και των αγίων. Διότι δεν ήθελαν να υπακούσουν στον Χριστό που έλεγε: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας.» Και εκτός από το ότι ήταν σκληροί και απειθείς, έγιναν συνεργοί κλεφτών· αφενός διότι συντάχθηκαν με αυτούς που δωροδοκούσαν, και αφετέρου διότι συνέπραξαν με τις ανόσιες βουλές εκείνου που τους πρόδωσε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος ήταν ένας πονηρός και κατεξοχήν κλέφτης μαθητής. Φιλοχρήματοι δε ήταν και κατά άλλους τρόπους οι διδάσκαλοι των Ιουδαίων, αφού επέβαλλαν τη δεκάτη στο κύμινο, στο άνηθο και σε κάθε λαχανικό, και παραμελούσαν τα βαρύτερα του νόμου, δηλαδή την κρίση, το έλεος και την πίστη. Διότι δεν απένειμαν δικαιοσύνη στα ορφανά και στις χήρες.

Διότι πίστεψαν στον Χριστό που λέει: «Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας.» Μαζί λοιπόν με την πίστη κέρδισαν και την απαλλαγή από την παλαιά σκληρότητα, και το να είναι αγαθοί και πράοι, και το να ζουν μαζί με τους αγίους. Διότι και αυτοί αναδείχθηκαν συμπολίτες των αγίων και οικείοι του Θεού· αυτό νομίζω ότι μας υπονοεί με πολλούς τρόπους ο προφητικός λόγος σε αυτά. Διότι λέει, θα βοσκήσει ο λύκος μαζί με το αρνί, και η λεοπάρδαλη θα αναπαυθεί μαζί με το ερίφιο, δηλαδή, μέσω του Χριστού θα ενωθούν τα άγρια με τα ήμερα, εκείνα που δεν είναι με κανέναν τρόπο ιερά με τα ιερά και τα άγια. Διότι, όσον αφορά το γεγονός ότι ο Ισραήλ διαπαιδαγωγήθηκε από τον νόμο και γνώρισε τους τρόπους της επιείκειας, ήταν ήμερος και πράος, καθώς και ιερός, και κατά κάποιον τρόπο παρόμοιος με πρόβατο και κατσίκι· και τα δύο αυτά ζώα είναι ιερά και καθαρά, και επιπλέον έλαβαν την ημερότητα από την ίδια τους τη φύση.

Αλλά εσύ, λέει, είσαι και ο μόνος μέγας αιώνιος Θεός· και αυτό το απέδειξες από τα ίδια τα πράγματα· διότι, αφού τους ταπείνωσες, κατέβασες αυτούς που κατοικούν στα ψηλά. Δηλαδή, συγκλόνισες την ισχύ των υπερηφάνων, που βρίσκονταν ψηλά, και τους αλαζόνες τους κατέβασες στη γη, και σαν να ήταν οχυρωμένες πόλεις τους γκρέμισες εκ θεμελίων. Διότι αυτό σημαίνει το «έως το έδαφος». Και τους παρέδωσες για να καταπατηθούν από τα πόδια των πράων και των ταπεινών. Και ποιοι είναι πάλι αυτοί, παρά οι γνήσιοι φύλακες των προσταγμάτων του Σωτήρα; εκείνοι που φροντίζουν να μιμούνται τον Δεσπότη τους, ο οποίος αναφωνεί και λέει: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιώντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας.» Θυμόμαστε δε πάλι τον λόγο του: «Ιδού, σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε πάνω σε φίδια και σκορπιούς, και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.» Διότι έχει καταπατηθεί ο αποστάτης δράκοντας· και έχουμε πατήσει πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, εμείς που θέλουμε να κατοικούμε με τη βοήθεια του Υψίστου, και έχουμε βρεθεί υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού, δηλαδή προφανώς του Χριστού, διότι προσκυνείται στον ουρανό· «Διότι όταν, λέει, εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, αναφέρει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού.» <Η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία, και είναι προετοιμασμένη η οδός των ευσεβών. Διότι η οδός του Κυρίου είναι κρίση.>

Διότι, όπως λέει πάλι κάπου ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας εκ μέρους του Σωτήρα όλων μας Χριστού: «Βρέθηκα από εκείνους που με ζητούσαν, έγινα φανερός σε εκείνους που δεν με ρωτούσαν. Είπα, Ιδού είμαι εγώ, στο έθνος που δεν με γνώριζε. Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς έναν λαό απειθή και αντιδραστικό.» Στα ευαγγελικά συγγράμματα, εξάλλου, θα βρούμε πάρα πολλές φορές τον Κύριο να καλεί στην πίστη τους δικούς του: «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας.» Και άλλοτε πάλι: «Εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής.» Και βέβαια, αποδεικνύοντας σε αυτούς ότι η πίστη είναι καρποφόρα και ωφέλιμη, λέει: «Αλήθεια σας λέω, ότι αυτός που πιστεύει έχει ζωή αιώνια.» Θα μπορούσε κανείς να συγκεντρώσει πάρα πολλές και άλλες ρήσεις που έχουν την ίδια δύναμη, εάν ήθελε να μακρηγορήσει. Επομένως, «κάλεσα, και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει», λέει. Αλλά ίσως να πουν εκείνο αυτοί που έχουν προσκρούσει εξαιτίας μιας τόσο μακροχρόνιας αφροσύνης, αυτοί που έχουν σκληρό και άθραυστο νου, ότι δηλαδή δεν θα είχε τη δύναμη το δικό μου χέρι να προσφέρει λύτρωση.

Επειδή όμως έλαμψε σε εμάς ο βασιλιάς και Κύριος των όλων, αφού διαρρήξαμε τα δεσμά τους και απορρίψαμε τον ζυγό εκείνου που παλαιότερα μας καταδυνάστευε, υποτάξαμε τον αυχένα στα σκήπτρα του Θεού, και βασίλευσε σε εμάς ο Θεός και Πατέρας διά του Υιού, και το γεγονός αυτό έγινε για εμάς αφορμή πανηγυρισμού. Ψάλλει, λοιπόν, ο Δαβίδ και λέει: «Ο Κύριος βασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη». Και πάλι: «Ψάλτε, λοιπόν, με σύνεση, βασίλευσε ο Θεός σε όλα τα έθνη». Προς τούτο μας έχει καλέσει, όπως είπα, και ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας: «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω· σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας». Επομένως, ζούσαμε άθλια και βρισκόμασταν σε έσχατα δεινά, υποταγμένοι σε άγριο τύραννο, και έχοντας υπεισέλθει κάτω από τον ζυγό της αμαρτίας.

μιας ζωής απαλλαγμένης από πονηριά και φιλοδοξία· διότι έχει ανυστερόβουλο φρόνημα, ανόθευτη καρδιά και βρίσκεται σε απλότητα λογισμών. Δεν αγαπά τη φιλοδοξία, δεν γνωρίζει τον τρόπο της οποιασδήποτε υπεροχής, αλλά ούτε και αποφεύγει να φαίνεται ότι μειονεκτεί. Έχει πολλή γαλήνη στον νου και στην καρδιά, που πηγάζει από την απλότητα και την ακακία. Γι' αυτό, άλλωστε, και ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγε κάποτε στους αγίους Αποστόλους, ή μάλλον σε όλους όσοι τον αγαπούν: «Αλήθεια σας λέω, εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν αυτά τα παιδιά, δεν δύνασθε να εισέλθετε στη βασιλεία του Θεού». Το τι σημαίνει, όμως, το να μεταστραφεί κανείς και να εξομοιωθεί με τα παιδιά, το διασαφηνίζει γράφοντας ο μακάριος Παύλος: «Μη γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια, ενώ στο μυαλό να γίνεστε τέλειοι». Και πάλι κάποτε, όταν του έφερναν βρέφη κάποιες γυναίκες, και έπειτα οι μαθητές τις εμπόδιζαν, είπε: «Αφήστε τα παιδιά να έρχονται σε μένα· διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών». Εκείνους που είναι τέτοιοι τους δέχεται και τους αγαπά και τους θεωρεί άξιους να τους έχει κοντά του, καθώς επέλεξαν να έχουν το δικό του φρόνημα· διότι είπε: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά».

Αν θέλεις να μάθεις και την ερμηνεία των αποστολικών ονομάτων, μάθε ότι Πέτρος σημαίνει αυτός που επιλύει ή αυτός που επιγιγνώσκει, Ανδρέας σημαίνει δύναμη ευπρεπής ή αυτός που αποκρίνεται, Ιάκωβος σημαίνει αυτός που υποσκελίζει τον πόνο, Ιωάννης, η χάρη του Κυρίου, Ματθαίος, ο δωρηθείς, Φίλιππος, στόμα χεριών ή στόμα λαμπάδας, Βαρθολομαίος, ο υιός που κρέμασε ύδατα, Θωμάς, άβυσσος ή δίδυμος, Ιάκωβος του Αλφαίου, υποσκελισμός της βάδισης της ζωής, Ιούδας, εξομολόγηση, και Σίμων, υπακοή. <Μακάριοι οι πτωχοί.> (A f. 95 b, B f. 63 b, C f. 118) Ρυθμίζοντας λοιπόν ο Σωτήρας τους μαθητές του σε μια νέα ευαγγελική ζωή μετά τη χειροτονία τους, λέει αυτά. Είναι αναγκαίο όμως να δούμε για ποιους άραγε πτωχούς τα έλεγε αυτά. Διότι, στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, λέει ότι μακάριοι θα είναι οι πτωχοί τω πνεύματι και ότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών, για να εννοούμε ως πτωχό τω πνεύματι τον μετριόφρονα και εκείνον που έχει συνεσταλμένο νου. Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι αξιοζήλευτος και γνώριμος στον Θεό. Και γι' αυτό είπε μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Σε ποιον θα επιβλέψω, παρά μόνο στον ταπεινό και ήσυχο και σε αυτόν που τρέμει τα λόγια μου;» Είπε επίσης και ο προφήτης Δαβίδ ότι «Καρδία συντετριμμένη και τεταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει». Βεβαίως και ο ίδιος ο Σωτήρας είπε: «Μάθετε από εμένα, λέει, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά».