Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 11:29

Και αυτό μας το δίδαξε ο ίδιος ο Χριστός, προσφωνώντας και λέγοντας: «Ελάτε σε εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». Και κοπιάζοντες και πεφορτισμένους λέει ότι είναι αυτοί που υπόκεινται στον νόμο, ενώ τον εαυτό του τον ονόμασε πράο, καθώς ο νόμος δεν το έχει αυτό.

Συνετός δε και αξιοθαύμαστος είναι εκείνος που, ενώ του επιτρέπεται να καυχιέται αμέμπτως ανάμεσα στους πρώτους, δεν το επιδιώκει, αλλά σχεδόν παραχωρεί τη θέση του σε άλλους, προκειμένου να μη φανεί ότι νικιέται από τη φιλοδοξία· ένας τέτοιος άνθρωπος θα λάβει την τιμή ως οφειλή. Διότι θα ακούσει από αυτόν που τον κάλεσε: Ανέβα πιο πάνω. Μεγάλο λοιπόν και εξαιρετικό αγαθό είναι η μετριοφροσύνη. Διότι, εάν κάποιος ζητά να προτιμάται έναντι των άλλων, ας το κερδίζει αυτό μέσω της άνωθεν κρίσης, και ας στεφανώνεται με τις τιμές που προέρχονται από τον Θεό, ας ξεπερνά τους πολλούς με τη λαμπρότητα των αρετών, με την ταπεινοφροσύνη· διότι ενώπιον του Θεού το συνεσταλμένο φρόνημα είναι υψηλό. Έτσι γίνεται μιμητής του Χριστού που είπε: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Λέγοντας δε αυτά, δεν επιπλήττει πλέον αυστηρά, αλλά συμβουλεύει με καλωσύνη· καθώς η συμβουλή επιφέρει το ίδιο αποτέλεσμα, μάλλον δε και μεγαλύτερο, σε όσους διαθέτουν ευαισθησία.

Εάν όμως κάποιος θεωρεί σωστό να κατανοήσει τα πράγματα πνευματικά, θα μπορούσε να ακολουθήσει και μια άλλη οδό. Διότι με το αμπέλι και τη συκιά πρέπει να παρομοιάσουμε πολύ εύστοχα την παιδαγωγία του Νόμου που οδηγεί στον Χριστό. Επειδή παιδαγωγεί προς αυτόν τον σκοπό, σύμφωνα με τον λόγο του μακαρίου Παύλου. Και το αμπέλι θα μπορούσε να θεωρηθεί σύμβολο ευφροσύνης, ενώ η συκιά σύμβολο γλυκύτητας. Και ότι για μια φιλόθεη ψυχή ο νόμος του Θεού είναι πράγματι γλυκύς και ικανός να την ευφραίνει, πώς θα μπορούσε κανείς να αμφιβάλλει; Επομένως, ο Ισραήλ παρέμεινε αναγκαστικά αμέτοχος των άνωθεν και πνευματικών αγαθών. Αντίθετα, αυτά δόθηκαν προς μετάληψη σε αυτούς που έμοιαζαν με θηρία και ερπετά, εννοώ τους προερχόμενους από τα έθνη, οι οποίοι, πριν από την έλευση του Σωτήρα, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι ελάχιστα διέφεραν από τα θηρία και τα ιοβόλα ερπετά, εξαιτίας της αγριότητας των τρόπων τους. Όμως, δεν παρέμειναν σε αυτήν την κατάσταση, καθώς επέλεξαν να ακολουθήσουν τον Χριστό που λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας».

Εάν λοιπόν ενδιαφερόμαστε και λογαριάζουμε την οικειότητα με τον Θεό, ας υποτάξουμε σε αυτόν τον αυχένα μας και ας προσέλθουμε με καλή υπακοή στον Χριστό που λέει: «Ελάτε σε μένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας». Διότι έτσι θα είμαστε καρποφόροι και αλώβητοι, χωρίς να ξεραίνεται η ρίζα μας, χωρίς ο καρπός μας να πέφτει στο τίποτα, χωρίς να είμαστε περιπλανώμενοι και μακριά από τον Θεό, αλλά κοντά του και μαζί του, έχοντας ως πόλη την άνω και επουράνια, τη μητέρα των πρωτοτόκων, την τροφό των αγίων, το καθαρό ενδιαίτημα των άνω πνευμάτων. <Κληματαριά με καλά κλήματα ήταν ο Ισραήλ, ο καρπός της άφθονος· ανάλογα με το πλήθος των καρπών του επλήθυνε τα θυσιαστήρια, και ανάλογα με τα αγαθά της γης του οικοδόμησε στήλες. Μοίρασαν τις καρδιές τους, τώρα θα αφανιστούν· αυτός θα κατασκάψει τα θυσιαστήριά τους, θα ταλαιπωρηθούν οι στήλες τους.> Αφού είπε ότι ο Εφραΐμ αρρώστησε στις ρίζες, και ότι θα γίνει άκαρπος και όμοιος με εκείνους που δεν γέννησαν καθόλου, καθώς η αγριότητα των Ασσυρίων καταναλώνει τα γεννήματά τους, δείχνει αναγκαίως και σε ποια κατάσταση βρισκόταν παλιά, και ότι είχε γίνει εύκαρπος, όταν ακολουθούσε σοφά τη ζωή σύμφωνα με τον νόμο. Διότι φαινόταν σαν μια όμορφη κληματαριά με καλά κλήματα στους γειτονικούς εθνικούς, και δικαιολογημένα τον θαύμαζαν.

«Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου ελαφρύ». Κάποιοι όμως θεωρούσαν δυσβάσταχτες με διαφορετικό τρόπο τις πορείες του, μέσω των οποίων μπορούσε κανείς να διαβεί εύκολα στην αιώνια ζωή. Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός διασαφήνιζε ποια ακριβώς είναι η δύναμη της μυστικής ευλογίας, λέγοντας: «Αμήν, αμήν σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του Ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας». Εκείνοι όμως, ακούγοντας αυτούς τους τόσο σεπτούς λόγους, παραλογίζονταν και έλεγαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει; Πώς μπορεί αυτός να μας δώσει να φάμε τη σάρκα του;» Και ο Ευαγγελιστής το επιμαρτύρησε, λέγοντας ότι: «Εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές του γύρισαν πίσω, και δεν περπατούσαν πλέον μαζί του». Τότε ο Χριστός πρόσθεσε και στους ίδιους τους μαθητές, για την περίπτωση που θα επέλεγαν και αυτοί να τον εγκαταλείψουν, λέγοντας: «Μήπως θέλετε κι εσείς να φύγετε;» Απάντησε όμως ο θεσπέσιος Πέτρος, ανακράζοντας: «Κύριε, σε ποιον να πάμε; Έχεις ρήματα αιώνιας ζωής». Διότι αυτοί δεν εξέλαβαν τις πορείες του ως κόπο, αλλά ο λόγος ήταν γι' αυτούς γλυκύς και αληθινά άξιος να ακουστεί. Και αναφέρει ότι οι πορείες αυτές είναι αιώνιες.

Διότι από αυτούς έχει πιστέψει ένα όχι μικρό πλήθος. Αυτοί ήταν οι πράοι, οι οποίοι δεν εξαγριώνονταν με οργή εναντίον του Χριστού, όπως ακριβώς εκείνοι που τότε τον είχαν παραδώσει στον Πιλάτο, κραυγάζοντας και λέγοντας: «Άρε, άρε, σταύρωσον αυτόν», έχοντας προσθέσει σε αυτά και το: «Εάν δεν τον σκοτώσεις, δεν είσαι φίλος του Καίσαρα». Διότι τι θα μπορούσε να είναι πιο σκληρό από τέτοιους ανθρώπους, ή τι πιο άγριο στον θυμό; Οι οποίοι, επισωρεύοντας το ίδιο το δίκαιο αίμα στα δικά τους κεφάλια, έλεγαν χωρίς καμία έγνοια: «Το αίμα του ας είναι πάνω μας και πάνω στα τέκνα μας». Πράος λοιπόν είναι ο λαός, αυτός που δεν συμμετείχε στην αγριότητα αυτών· και ταπεινός πάλι, στο μέτρο που έχει υποταχθεί στον Χριστό και έχει υποβάλει τον αυχένα της διανοίας του στον ζυγό Του, και έχει υπακούσει με μεγάλη προθυμία από αγάπη σε Αυτόν που λέει: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου πάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». Γίνονται σύμμορφοι λοιπόν και ως προς αυτό με τον Χριστό που πτώχευσε για εμάς, ο οποίος σχεδόν παραιτήθηκε από τη θεοπρεπή δόξα και τη φυσική του υπεροχή, για να υποβληθεί στη μορφή του δούλου κατ' οικονομίαν. Επομένως, μετριόφρονες σύμφωνα με το παράδειγμά Του είναι όσοι διαπαιδαγωγούνται από τους δικούς Του νόμους. Αυτοί και θα ευλαβηθούν το όνομα του Κυρίου.

Αποτελεί δε αλήθεια, αφενός, ότι βρίσκεται πέρα από τους τύπους και τη σκιά του νόμου του Μωυσή, και διδάσκει ξεκάθαρα και απροκάλυπτα το μυστήριο του Χριστού. Είναι δε και πραότητα, αφετέρου· διότι δεν έχει την αυστηρότητα που υπήρχε στον νόμο. Όπως άλλωστε λέει ο Παύλος: «Όποιος καταπατήσει τον νόμο του Μωυσή, πεθαίνει χωρίς οίκτο με τη μαρτυρία δύο ή τριών μαρτύρων». Είναι όμως πραότητα και με άλλον τρόπο το ευαγγελικό κήρυγμα· διότι καθιστά πράους εκείνους που πιστεύουν στον Χριστό, όχι εκδικητικούς και οργίλους, ούτε βέβαια τέτοιους που θέλουν να απαιτούν οφθαλμό αντί οφθαλμού, πόδι αντί ποδιού, και χέρι αντί χεριού, αλλά τέτοιους που σε αυτόν που τους χτυπά τη δεξιά σιαγόνα, στρέφουν και την άλλη· και που ακολουθούν Εκείνον που λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». Αν πάλι κάποιος έλεγε ότι και στον ίδιο τον Χριστό ενυπάρχει η αλήθεια σε όλα (διότι κανένα από τα θεοπρεπή γνωρίσματα δεν είναι ψευδές σε Αυτόν), καθώς βεβαίως και η άκρα πραότητα και δικαιοσύνη, δεν θα βρισκόταν εκτός του ορθού.

Νομίζω δε ότι είναι απόλυτη ανάγκη, εφόσον είμαστε άνθρωποι λογικοί και πλασμένοι σύμφωνα με την άχραντη εικόνα του Δημιουργού μας, να εξημερωνόμαστε με τους νόμους της αγάπης, και μάλλον να φροντίζουμε να μιμούμαστε τον Κύριο που λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά»· και όχι να καταπίπτουμε προς την αγριότητα των ατίθασων θηρίων, και αντί για την αγάπη να παροξυνόμαστε σε μισαλλόδοξη συμπεριφορά· ή, πολύ περισσότερο, να φαινόμαστε αγριότεροι από τα άγρια θηρία και πιο παράλογοι από τα άλογα ζώα. Διότι τα θηρία, και επιπλέον τα πολύμορφα γένη των άλογων ζώων, αν και δεν κυβερνώνται από τη λογική προς την άριστη διαγωγή, συνηθίζουν με κάποιον τρόπο να συμβιώνουν μεταξύ τους και να ζουν μαζί. Και τα βόδια με ευχαρίστηση βόσκουν μαζί με τα βόδια, και τα πρόβατα μαζί με τα πρόβατα. Ακόμη και οι σκύλοι, οι οποίοι πολλές φορές λυσσομανούν εναντίον πολλών άλλων και έχουν τη μανία σαν δικό τους φυσικό χαρακτηριστικό, προκαλούν τον θαυμασμό επειδή αγαπούν ο ένας τον άλλον ως ομογενείς. Και οι αρκούδες σέβονται τις αρκούδες, και οι λέοντες τους λέοντες. Ο άνθρωπος όμως, ο οποίος έλαβε την κυριαρχία όλων αυτών, και ο οποίος καθοδηγείται σε καθετί με τη φρόνηση και τη λογική, δεν αντιλαμβάνεται ότι έχει ξεπέσει στην έσχατη αφροσύνη.

Διότι ο μεν Θεός και Πατέρας μέσω της φωνής των προφητών έκανε την ανακήρυξη, σχετικά με αυτόν και τους αγίους αποστόλους, λέγοντας: «Ιδού, δίκαιος βασιλιάς θα βασιλεύσει, και άρχοντες θα κυβερνήσουν με δικαιοσύνη.» Ο ίδιος, βέβαια, είπε μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Εγώ όμως εγκαταστάθηκα ως βασιλιάς από αυτόν, στο Σιών, το άγιο όρος του, διακηρύσσοντας το πρόσταγμα του Κυρίου.» Και επιπλέον, παραγγέλλει να υπαχθούμε στον ζυγό της δικής του βασιλείας, προσθέτοντας ξεκάθαρα: «Ελάτε σε εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου πάνω σας.» Αλλά εάν είναι βασιλιάς νοούμενος απλώς ως ένας ψιλός άνθρωπος σαν εμάς, και όχι μάλλον ο μονογενής Λόγος του Θεού που ενώθηκε με τη δική μας φύση, τότε η δική μας κατάσταση δεν βρίσκεται σε καθόλου καλύτερη μοίρα από εκείνη των παλαιότερων. Αν και λέγεται ότι τα πράγματά μας έχουν ανακαινιστεί προς το ασυγκρίτως ανώτερο, ακριβώς λόγω του ότι ο Χριστός βασίλευσε επάνω μας.

ΛΟΓΟΣ ΚΖ'. 1. Πάλι μάς συγκεντρώνει στον συνήθη εορτασμό και την πάναγνη εορτή ο λαμπρός χορός των αγίων, και μας παραγγέλλει να αναπέμπουμε ευχαριστήριες ωδές στον Σωτήρα των πάντων Χριστό, λέγοντας: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη». Διότι παλαιά μεν, μέσω του πανσόφου Μωυσή, ο Ισραήλ απαλλασσόταν από τη δουλεία στην Αίγυπτο. Τα υπόλοιπα όμως έθνη, από την ανατολή μέχρι τη δύση και σε όλα τα άλλα σημεία της γης, όντας υποδουλωμένα σε ανόσιο τύραννο, δηλαδή στον Σατανά, και έχοντας αδιαχώριστο τον ζυγό της αμαρτίας, ήταν γεμάτα από την έσχατη αθλιότητα. Επειδή όμως εβασίλευσε ο Χριστός σε όλη την υφήλιο, προσφωνώντας προς όσους πιστεύουν σε Αυτόν και λέγοντας: «Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας»· απαλλαγμένοι από τη βδελυρότητα του πονηρού και αποστάτη δαίμονα, και έχοντας διαφύγει από τα πικρά στίφη των δαιμόνων, σχεδόν προτρέποντας με κραυγές ο ένας τον άλλον και λέγοντας: «Ας συντρίψουμε τα δεσμά τους, και ας απορρίψουμε από πάνω μας τον ζυγό τους»· και γεμίζοντας με απέραντη χαρά, τιμούν τον χορηγό της σωτηρίας και πρύτανη κάθε τους ευημερίας με τις δοξολογίες που Του πρέπουν, και λένε εκείνο που ειπώθηκε δια της φωνής του θεσπέσιου Δαβίδ: «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, διότι θαυμαστά έργα έπραξε ο Κύριος, τον έσωσε η δεξιά Του και ο άγιος βραχίονάς Του». Ως δεξιά δε και βραχίονα του Θεού και Πατρός ονομάζουν τον Υιό.

«Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας.» Διότι το ότι επρόκειτο να μας αναπαύσει ο Χριστός, το προανήγγειλε και ο αρχάγγελος Γαβριήλ στην αγία Παρθένο λέγοντας: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους.» Και βέβαια και οι θεσπέσιοι προφήτες φρόντιζαν να προαναγγέλλουν την ανάπαυση που θα ερχόταν μέσω αυτού. Διότι ο ένας έλεγε: «Έχε θάρρος, Σιών, ας μην παραλύσουν τα χέρια σου, ο Κύριος ο Θεός σου που είναι μέσα σου είναι δυνατός, θα σε σώσει και θα σε ανακαινίσει με την αγάπη του.» Ο δε Ησαΐας πάλι σχεδόν τον παρουσίαζε μπροστά στα μάτια μας λέγοντας: «Δυναμώστε, χέρια χαλαρά και γόνατα παραλυμένα, παρηγορηθείτε οι λιγόψυχοι στη διάνοια, δυναμώστε, μη φοβάστε. Ιδού ο Θεός μας.»

Διότι δεν απέχει πολύ από τη θεώρηση που υπάρχει σε εκείνα, αλλά έχει νόημα αδελφό και συμφυές. Επειδή και αυτά μιλούν για το μυστήριο, και παρουσιάζουν την ατιμία της Συναγωγής των Ιουδαίων για τις ύβρεις που διέπραξε εναντίον του. Διαφέρει όμως κάπως, σε μικρό βαθμό, ο τρόπος των σφαλμάτων. Διότι σε εκείνα, η Συναγωγή γινόταν λεπρή και ήταν ακάθαρτη, καταστρέφοντας τον εαυτό της με πολλά και διάφορα παραπτώματα. Σε αυτά όμως, ο λόγος παρουσιάζει σε εμάς τα εγκλήματα μόνο της υβριστικής συμπεριφοράς προς τον Χριστό, και από τη μία περιγράφει την έπαρση της ιουδαϊκής αλαζονείας, ενώ από την άλλη καταδεικνύει την πραότητα Εκείνου που λέει: «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Επιπλέον, εισάγει και τη φιλανθρωπία του Δικαιοκρίτη, ο οποίος δεν επιφέρει στους σφάλλοντες την οργή παντοτινά, ούτε ατελείωτα, αλλά περιποιείται την πληγή μετά το χτύπημα, και σώζει και θεραπεύει.

ΑΛΛΟ. Συνήθεια του Σωτήρα Χριστού είναι να προβάλλει πάντοτε τα αγαθά που του ανήκουν εκ φύσεως και να προστάζει να εξομοιωνόμαστε με αυτά, αναπλάθοντάς μας έτσι σύμφωνα με τη θεία εικόνα, κατά την οποία έχουμε και δημιουργηθεί. Όταν λοιπόν θέλει να διδάξει και εμάς να είμαστε πράοι, λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Και όταν μαθαίνοντας από αυτόν γίνουμε πράοι, δεν εξομοιωνόμαστε καθόλου μαζί του ως προς τη φύση, αλλά μόνο ως προς το σχήμα της πραότητας. Επομένως, όταν λέει για εμάς: «Για να είναι ένα, όπως εμείς είμαστε ένα», λαμβάνοντας το παράδειγμα από τον εαυτό του, δεν το λέει αυτό για να γίνουμε ένα ως προς τη φύση σε σχέση με τον Θεό, αλλά για να γίνουμε και εμείς ένα αναμεταξύ μας μέσω της ομοψυχίας και του κοινού φρονήματος, όπως ακριβώς εκείνος είναι ένα κατά φύση με τον Πατέρα, λαμβάνοντας τη φυσική ταυτότητα του Πατέρα προς τον Υιό ως εικόνα της αδιάσπαστης ομόνοιας, η οποία μπορεί να μας κάνει ένα σώμα και μία ψυχή. Διότι έτσι έχει γραφτεί για εκείνους που πίστεψαν, ότι «το πλήθος αυτών που πίστεψαν είχε μία καρδιά και μία ψυχή».

ΑΛΛΟ. «Ελάτε σε μένα, λέει, όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας.» Εάν ολόκληρη η φύση των δημιουργημάτων βρίσκεται υπό τον θεϊκό ζυγό, και δουλεύει μόνο στον Δημιουργό, έχοντας κλίνει τον αυχένα, σύμφωνα με εκείνον που λέει προς τον Θεό: «Διότι τα σύμπαντα είναι δούλα σου»· ο Σωτήρας όμως μας υπάγει και μας θέτει κάτω από τον δικό Του ζυγό· άρα είναι Δεσπότης και Κύριος και Δημιουργός ως Θεός. Πώς λοιπόν ανήκει στα δημιουργήματα ένας τέτοιος; Και πώς βρίσκεται υπό ζυγό και δουλεία Εκείνος που κατευθύνει και κυβερνά τα πάντα ως Κύριος; Διότι, αν δεν ισχύει αυτό, θα βρεθούμε ένοχοι να προσκυνούμε ένα δημιούργημα, και να δουλεύουμε σε ένα κτίσμα αντί για τον Κτίστη. Όμως, όσον αφορά εμάς, τα πράγματα δεν είναι έτσι· διότι ο Υιός είναι αληθινός Θεός.

Διότι σαγήνευσε ολόκληρη την οικουμένη με τα ευαγγελικά κηρύγματα, ως τρυγόνα άνωθεν και εξ ουρανού, εκπέμποντας σαν ένα γλυκύτατο μέλος, και διατρανώνοντας το θέλημα του Θεού και Πατρός. Διότι, όπως λέγει ο θεσπέσιος Ιωάννης: «Εκείνος που απέστειλε ο Θεός, λαλεί τα ρήματα του Θεού». Καλούσε δε και εμάς προς μίμηση της πραότητας και της ημερότητας που ενυπήρχε σε αυτόν, λέγοντας τα εξής: «Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, και μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Θα λάβει λοιπόν την τρυγόνα, λέγει, «ο ιερέας, και θα την αποκόψει με το νύχι». Διότι έτσι σφάζονται τα ελαφρά πτηνά. Πλην όμως, δεν θα αποκόψει εντελώς, και είναι προφανές ότι εννοεί την κεφαλή. Διότι έτσι έχει πραγματοποιηθεί ο θάνατος του Χριστού, όχι προς μερισμό, αλλά προς ένωση. Γι' αυτό και εξαρχής, θέτοντας τον νόμο για το Πάσχα, διέταξε μεν να θυσιάζεται ο αμνός, πλην όμως: «Σε μία οικία θα φαγωθεί», λέγει, «και δεν θα βγάλετε τίποτε από το κρέας του έξω». Διότι ο Χριστός δεν μερίζεται καθόλου, αλλά είναι ένας, ολοκληρωτικά και στον καθένα και σε όλους, και αυτός είναι η ειρήνη μας, συνάγοντάς μας σε ένωση, αφενός μεταξύ μας με ομοψυχία, και αφετέρου μέσω του εαυτού του με τον Θεό εν Πνεύματι.

«Είναι προσφορά θυσίας, οσμή ευωδίας προς τον Κύριο». Παρατήρησε λοιπόν πάλι, πώς με άριστο και έντεχνο τρόπο έχει διατηρηθεί στους αγίους το να φαίνονται σύμμορφοι με τον Χριστό. Διότι, πράγματι, αυτός είναι η άνωθεν και λαλίστατη τρυγόνα, και ομοίως η πραότατη περιστερά. Και πράγματι, στο Άσμα Ασμάτων είναι γραμμένο για αυτόν: «Φωνή τρυγόνας ακούστηκε στην έρημο»· ως τύπο δε και υπογραμμό υπέρτατης και ανώτατης πραότητας παρέθετε ο ίδιος τον εαυτό του σε εμάς, λέγοντας: «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος, και ταπεινός στην καρδιά». Αλλά ιδού, και στους ίδιους τους αγίους, επειδή ακριβώς έλαβαν τη μορφή του Χριστού, το ευπρεπές και αξιοθαύμαστο σε παρόμοια αγαθά έχει διατηρηθεί σε μεγάλο βαθμό· διότι ως τρυγόνες θα μπορούσαν εύλογα να νοηθούν και αυτοί, καθώς εκπέμπουν τον θείο και ιερό λόγο σε αυτούς που τους ακούν, και φροντίζουν με ζήλο να αναπέμπουν ωδές και μέλη προς δόξα του Θεού. Γι' αυτό άλλωστε και λέγουν: «Η γλώσσα μου θα μελετά τη δικαιοσύνη σου, όλη την ημέρα τον έπαινό σου». Και επιπλέον, διάγουν τον εν Χριστώ βίο, και πορεύονται την πραότατη οδό της ευαγγελικής πολιτείας, προσφέροντας και την αριστερή σιαγόνα σε εκείνους που θέλουν να τους χτυπήσουν στη δεξιά, και σε εκείνους που τους αγγαρεύουν για ένα μίλι, προσφέρουν θεληματικά, εφόσον το επιλέξουν, να διανύσουν και δύο. Επομένως, καθιερώνουν τους εαυτούς τους στον Θεό, ως οσμή ευωδίας και ως ολοκαύτωμα, και μάλιστα με τη μορφή τρυγόνων και περιστερών.

Ποια είναι, λοιπόν, αυτή η θεραπεία και ποια η αιτία της περιφρόνησης; Ακούστε τι λέει ο ίδιος ο Κύριός μας: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». Ιδού, εδώ με συντομία, με έναν λόγο μάς έδειξε τη ρίζα και την αιτία όλων των κακών, και τη θεραπεία της, που είναι η αιτία όλων των αγαθών· έδειξε ότι η υπερηφάνεια μάς κατέβαλε και ότι είναι αδύνατον να ελεηθούμε με άλλον τρόπο, παρά μόνο μέσω του αντιθέτου της, που είναι η ταπεινοφροσύνη. Διότι η υπερηφάνεια γεννά την περιφρόνηση και την ολέθρια παρακοή, όπως ακριβώς και η ταπεινοφροσύνη γεννά την υπακοή και τη σωτηρία των ψυχών. Και εννοώ την πραγματική ταπεινοφροσύνη, όχι την ταπείνωση που υπάρχει μόνο στα λόγια ή στο εξωτερικό σχήμα, αλλά μια βαθιά ταπεινή διάθεση που δημιουργείται μέσα στην ίδια την καρδιά, μέσα στο ίδιο το φρόνημα· διότι έτσι λέει: «ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά».

Όμως η αγαθότητα του Θεού, όπως πολλές φορές έχω πει, δεν παραμέλησε το δικό της πλάσμα, αλλά πάλι το προτρέπει, πάλι το παρακαλεί: Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σαν να λέει δηλαδή: Ιδού, κοπιάσατε, ιδού, ταλαιπωρηθήκατε, ιδού, γευτήκατε το κακό της ανυποταξίας σας. Ελάτε λοιπόν, επιστρέψτε, ελάτε, αναγνωρίστε την αδυναμία και την ατιμία σας, για να φτάσετε στην ανάπαυση και τη δόξα σας. Ελάτε να ζήσετε δια της ταπεινοφροσύνης, αφού θανατωθήκατε εξαιτίας της υπερηφάνειας. Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση για τις ψυχές σας.

Και αφού, μετά την προσευχή αυτή, πραϋνθεί η καρδιά σου, μπορείς πλέον με σύνεση και ταπείνωση, σύμφωνα με την αποστολική παραγγελία, να ελέγξεις, να επιτιμήσεις, να παρακαλέσεις και, με συμπάθεια, να θεραπεύσεις και να διορθώσεις τον αδελφό ως ασθενές μέλος. Τότε και ο ίδιος ο αδελφός δέχεται με εσωτερική βεβαιότητα τη διόρθωση, κατακρίνοντας τον εαυτό του για τη σκληρότητά του· και με τη δική σου ειρήνη ειρηνεύεις και τη δική του καρδιά. Τίποτε, λοιπόν, ας μη σε χωρίζει από την αγία διδασκαλία του Χριστού, ο οποίος λέγει: «Μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Πρέπει πρώτα να φροντίζουμε να βρισκόμαστε σε ειρηνική κατάσταση, ώστε να μη θολώνουμε την καρδιά μας ούτε με δίκαιες προφάσεις ούτε δήθεν για χάρη κάποιας εντολής, έχοντας την πεποίθηση ότι όλες τις εντολές τις ασκούμε για χάρη της αγάπης και της καθαρότητας της καρδιάς. Καθοδηγώντας με αυτόν τον τρόπο τον αδελφό, θα ακούσεις τη φωνή που λέγει: «Εάν ξεχωρίσεις το πολύτιμο από το ανάξιο, θα είσαι σαν το στόμα μου».

Μακάριοι όσοι πενθούν. Πενθήστε, μετανοήστε, επιστρέψτε σε μένα, και εγώ θα σας αναπαύσω εκεί όπου δεν υπάρχει πλέον πόνος, ούτε δάκρυ, ούτε φροντίδα, ούτε μέριμνα, ούτε οδυρμός. Επιστρέψτε, υιοί των ανθρώπων, και εγώ θα σας αναπαύσω εκεί όπου δεν υπάρχει πλέον άρρεν και θήλυ, όπου δεν υπάρχει πλέον Διάβολος, ούτε θάνατος, ούτε νηστεία, ούτε λύπη, ούτε έριδα, ούτε φθόνος, αλλά χαρά και ειρήνη και ανάπαυση και αγαλλίαση. Επιστρέψτε σε μένα, και εγώ θα σας αναπαύσω εκεί όπου υπάρχει το ύδωρ της αναπαύσεως, και ο τόπος της χλόης, και η άμπελος που καλλιεργείται από τον Θεό των όλων· σε εκείνη τη μακάρια γη των πράων, πάνω στην οποία εγώ, η αληθινή άμπελος, βλαστάνω, της οποίας γεωργός, όπως ακούτε, είναι ο Πατέρας. Ελάτε όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω εκεί όπου υπάρχει η άφθαρτη ζωή και η ευφροσύνη κάθε αγαθότητας. Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε, και εγώ θα σας αναπαύσω εκεί όπου βρίσκεται το μόνο εράσμιο, το διηνεκές αγαλλίαμα, η αιώνια ευφροσύνη, το ανέσπερο φως, ο άδυτος ήλιος. Σηκώστε τον ζυγό μου πάνω σας και μάθετε ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας, εκεί όπου ακούγεται η φωνή εκείνων που εορτάζουν, εκεί όπου ανακαλύπτονται οι απόκρυφοι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης.

Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Διότι σε τίποτα δεν θα μας ωφελήσει η μέριμνα του αιώνος τούτου, αλλά μάλλον και μας κατακρίνει, και προξενεί τη γέεννα· διότι κανείς που αγαπά το χρυσάφι δεν μπορεί να σωθεί. Εξαιτίας αυτής της πονηρής επιθυμίας ο Ιούδας παρέδωσε τον Κύριο, και απαγχονίστηκε.

Μακάριοι οι πενθούντες. Πενθήστε, μετανοήστε, επιστρέψτε σε εμένα, και εγώ θα σας αναπαύσω, εκεί όπου δεν υπάρχει πόνος, ούτε έγνοια, ούτε μέριμνα, ούτε οδυρμός. Επιστρέψτε, υιοί των ανθρώπων, και εγώ θα σας αναπαύσω, όπου δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ, όπου δεν υπάρχει Διάβολος, ούτε θάνατος, ούτε νηστεία, ούτε λύπη, ούτε έριδα, ούτε φθόνος, αλλά χαρά και ειρήνη και ευφροσύνη και ανάπαυση και αγαλλίαση. Επιστρέψτε σε εμένα, και εγώ θα σας αναπαύσω, εκεί όπου είναι το ύδωρ της αναπαύσεως και ο χλοερός τόπος, και η άμπελος που καλλιεργείται από τον Θεό των όλων. Εκεί είναι η μακάρια γη των πράων, πάνω στην οποία εγώ, η αληθινή άμπελος, βλαστάνω, της οποίας γεωργό ακούτε ότι είναι ο Πατέρας. Ελάτε όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω, όπου υπάρχει η άφθαρτη ζωή και η ευφροσύνη κάθε αγαθότητας. Ελάτε όλοι οι κοπιάζοντες, και εγώ θα σας αναπαύσω, εκεί όπου βρίσκεται το μόνο αξιέραστο, η ατελεύτητη αγαλλίαση, η αιώνια ευφροσύνη, το ανέσπερο φως, ο άδυτος ήλιος. Σηκώστε τον ζυγό μου πάνω σας και μάθετε ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας, εκεί όπου ακούγεται ο ήχος αυτών που εορτάζουν, εκεί όπου ανακαλύπτονται οι απόκρυφοι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης.

Ας αγαπήσουμε, λοιπόν, την ταπεινοφροσύνη, αγαπητοί· διότι ο Ίδιος έχει πει: πάρτε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας· διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου είναι ελαφρύ. Ναι, ευλογημένε· ναι, δεδοξασμένε· ναι, ελεήμον· ναι, φιλάνθρωπε, αγαθέ· πάρα πολύ αγαθός είναι ο ζυγός σου και το φορτίο σου ελαφρύ για όλους όσους προσέρχονται να σε υπηρετήσουν με αληθινή καρδιά. Διότι σε εσένα πρέπει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ελάτε, δείτε, αδελφοί, μια ψυχή που αιχμαλωτίζεται, όχι από βαρβάρους και μαχαίρι, αλλά από την κακοφροσύνη. Διότι κατηγορεί τον αγαθό Θεό, Εκείνον που θέλει να σωθεί κάθε άνθρωπος και να έλθει σε επίγνωση της αλήθειας, Εκείνον που για εμάς υπέμεινε σταυρό. Αυτός προσκαλεί λέγοντας: ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, και μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου ελαφρύ. Και πάλι λέγει: ζητάτε, και θα σας δοθεί. ψάχνετε, και θα βρείτε. χτυπάτε, και θα σας ανοιχθεί. διότι καθένας που ζητά λαμβάνει, και αυτός που ψάχνει βρίσκει, και σε αυτόν που χτυπά θα ανοιχθεί. Πώς λοιπόν λες: εάν ο Θεός ήθελε να σωθώ, θα μου έδινε υπομονή; Γιατί σε εξαπατά ο Εχθρός, και ανέχεσαι τη συμβουλή του; Προς τι για σένα τόση ζημία, να αποβάλεις τη στολή της δόξας και να χωρίσεις τον εαυτό σου από την πολιτεία των Αγγέλων και να κυλιέσαι σε πάθη ατιμίας; Προς τι για σένα αυτή η αισχύνη; Προς τι για σένα αυτό το όνειδος; Το να ακούγεσαι ως αποσχηματισμένος μοναχός, και να αποκαλείσαι: «Ιδού αυτός που αθέτησε τη χάρη του Κυρίου και Θεού του»; Προς τι για σένα αυτός ο θάνατος;

Παραίνεση. Ακούστε αυτά εσείς που είστε υιοί φωτός και φυλάξτε τα, διότι αυτή η παραίνεση θα γίνει για σας πρόξενος της βασιλείας των ουρανών. Γρηγορείτε σύμφωνα με αυτούς τους λόγους, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Δυναμώστε από την αδυναμία, κραταιούμενοι με τον φόβο του Θεού. Η προσευχή σας ας είναι καθαρή προς τον Θεό. Αλλά σας παρακαλώ και για εμένα. Καθίσταστε κληρονόμοι της αιώνιας ζωής, εάν δεν αμελήσετε αυτές τις παραινέσεις. Ας είναι το δικό σας ναι, ναι, και το όχι, όχι· ευαγγελικό είναι το παράγγελμα. Ο θάνατος δεν θα σας κυριεύσει, διότι έχετε μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή. Ο Ιησούς είναι η ζωή σας, στον οποίο προσκολλώμενοι δεν πεθαίνετε· διότι είναι κύριος ζωής και θανάτου, και ζωοποιεί αυτούς που τον πλησιάζουν. Συγχωρεί τα αμαρτήματα, καθαρίζει τα ανομήματα εκείνων που τον επικαλούνται. Θεραπεύει αυτούς που μετανοούν και αγιάζει αυτούς που επιστρέφουν. Κατανοήστε, λοιπόν, τη δύναμη της μετάνοιας, και προς αυτήν σπεύστε όσοι έχετε αμαρτήσει. Διότι το είδος της αμαρτίας είναι ξένο σε εσάς, ω φίλοι του Θεού· διότι η αμαρτία δεν θα κυριεύσει τη νοητή σας σάρκα, εφόσον έχετε αναλάβει την αφθαρσία. Βρίσκεστε εκτός πειρασμού, αδελφοί, επειδή απαλλαγήκατε από την πικρία, έχοντας στερεωθεί στους θείους λόγους. Περιφρονήσατε τα γήινα, λαμβάνοντας τον σταυρό στο μέτωπό σας, φέροντας ένα θέαμα φοβερό για τον Διάβολο. Επειδή τιμήσατε τη δικαιοσύνη και τηρήσατε την αγνεία, βρίσκεστε ήδη μέσα στον παράδεισο.

Πρόσελθε, σε παρακαλώ. Σπεύσε να θεραπευτείς. Θέλεις να χαροποιήσεις την ουράνια στρατιά με τη μετάνοιά σου. Ο ήλιος έφτασε στην εσπερινή ώρα· για σένα περιμένει, ώστε να φτάσεις στο κατάλυμα. Έως πότε θα ανέχεσαι τον μιαρό Εχθρό σου, εκτελώντας αναιδώς το θέλημά του; Διότι εκείνος θέλει να σε ρίξει και στη φωτιά· αυτή είναι η επιδίωξή του· αυτό είναι το δώρο του σε όσους τον αγαπούν. Αυτός πολεμά πάντοτε με τις κακές και μιαρές επιθυμίες, εναντίον όλων των ανθρώπων· αυτός πάλι ο μιαρός φέρνει σε απελπισία όσους τον υπακούουν· σκληραίνει την καρδιά, ξηραίνει τα δάκρυα, ώστε να μην κατανυχθεί ο αμαρτωλός. Απόφευγέ τον εντελώς, άνθρωπε, μίσησε και βδελύξου τα θέλγητρά του. Μίσησε τον Πονηρό, και απόφευγε τον Δόλιο· διότι είναι ανθρωποκτόνος από την αρχή μέχρι το τέλος. Απόφευγέ τον, άνθρωπε, για να μη σε σκοτώσει. Άκουσε, αγαπητέ, τη μακάρια φωνή που λέει καθημερινά: ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, και μάθετε ότι είμαι ήσυχος, πράος και επιεικής, και θα βρείτε ανάπαυση για τις ψυχές σας. Ανάπαυση σου λέει, και ζωή υπόσχεται μέρα με τη μέρα. Πλησίασε, μη φοβηθείς.

Και αν, λοιπόν, ακόμη και οι ίδιοι οι δαίμονες, παρά τη θέλησή τους, ομολογούν ότι δεν μπορούν να αντισταθούν στην ταπείνωση, αλλά τη φοβούνται και φρίττουν ενώπιόν της, γιατί εμείς παραμελούμε μια τέτοια αξία; Διότι αυτή αστράφτει ως ένα πνευματικό σημείο, το οποίο οι υπερήφανοι δαίμονες δεν μπορούν να αντέξουν. Αφού ο Κύριος είπε, μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας, ας πούμε εμείς προς αυτόν: Σε ευχαριστούμε, Κύριε, Παμβασιλέα και Θεέ, διότι έγινες για εμάς οδός σωτηρίας· εσύ, Κύριε, και τους δαίμονες χαλιναγωγείς, και απαλλάσσεις από κάθε κακό όσους ελπίζουν σε εσένα.

Και δες αρετή· έπειτα από τόσους κινδύνους και έπειτα από τόσα κατορθώματα, με ταπεινοφροσύνη έλεγε: αδελφοί, εγώ δεν θεωρώ ακόμη για τον εαυτό μου ότι έχω κατακτήσει τον σκοπό. Αυτά δε τα έλεγε για να απομακρύνει την έπαρση, γνωρίζοντας τι είδους οργή προκαλεί σε όσους την αγαπούν. Και τι είναι η υψηλοφροσύνη; Το να επαίρεται κανείς είναι όμοιο με το να προσβάλλει τον Θεό για τα δικά του κατορθώματα. Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει στα ανθρώπινα πράγματα, εάν κάποιος δώσει ένα δώρο στον πλησίον του, και αρχίσει να υπερηφανεύεται εις βάρος του, η μεν ευγνωμοσύνη θα χαθεί και η φιλία του πλησίον θα διαλυθεί. Γι' αυτό ο τέτοιος άνθρωπος είναι βδελυρός. Γι' αυτό και ο Κύριος και προστάτης της ζωής μας, θέλοντας να μας απαλλάξει από αυτό το ολέθριο πάθος, μας δίδαξε λέγοντας: όταν κάνετε όλα όσα σας έχουν προσταχθεί, να λέτε ότι είμαστε δούλοι αχρείοι. Εάν όμως δεν τα κάνουμε, ούτε καν δούλοι αχρείοι δεν είμαστε άξιοι να ονομαζόμαστε· διότι μέγας είναι ο Κύριός μας και μεγάλες και ισχυρές οι δωρεές Του. Και για να μάθεις ότι ο Κύριος δεν μας δίδαξε μόνο να ταπεινολογούμε, αλλά και με το έργο Του μας εκπαίδευσε να ταπεινοφρονούμε, ζώστηκε το λέντιο και έπλυνε τα πόδια των Αποστόλων. Γι' αυτό λέει: μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά· και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Όταν δε υπομείνεις τα λυπηρά που έρχονται αντίθετα με τη θέλησή σου, σαν να ήταν σύμφωνα με τη θέλησή σου, τότε να γνωρίζεις ότι έχεις φθάσει στα μέτρα ενός ενάρετου και ταπεινού ανθρώπου.

Ω ησυχία, συγκάτοικε της ταπεινοφροσύνης. Ω ησυχία, συζευγμένη με τον φόβο του Θεού, φωταγωγέ της διανοίας. Ω ησυχία, κατάσκοπε των λογισμών και συνεργάτιδα της διακρίσεως. Ω ησυχία, γεννήτρια κάθε αγαθού, στερέωμα της νηστείας και εμπόδιο της γαστριμαργίας. Ω ησυχία, σχολείο της προσευχής και της αναγνώσεως. Ω ησυχία, γαλήνη των λογισμών και απάνεμο λιμάνι. Ω ησυχία, αμεριμνία της ψυχής. Ω ησυχία, ζυγέ αγαθέ και φορτίο ελαφρύ, που αναπαύεις και βαστάζεις εκείνον που σε βαστάζει.

Μήπως διότι δεν είδαμε τον ίδιο τον Θεό Λόγο ταπεινό σε μορφή δούλου, ώστε να γίνουμε και εμείς ταπεινοί; Ή διότι δεν είδαμε το ακατάληπτο πρόσωπό του να φτύνεται, ώστε και εμείς, όταν υβριζόμαστε ή επιπληττόμαστε, να μην εξαγριωνόμαστε; Αλλά μήπως διότι δεν είδαμε την άγια πλάτη του να παραδίδεται σε μαστιγώσεις, ώστε και εμείς να υποκύπτουμε σε όλα στους ηγουμένους μας; Ή δεν είδαμε το πρόσωπό του, που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει, πώς ραπιζόταν, ώστε και εμείς, όταν εξουθενωνόμαστε, να μη γινόμαστε σαν θηρία; Αλλά μήπως διότι δεν τον ακούσαμε να λέει ότι «εγώ δεν κάνω τίποτα από τον εαυτό μου», ώστε και εμείς να μη γίνουμε αυθάδεις, ιδιογνώμονες και αυτεξούσιοι; Αλλά μήπως διότι δεν τον ακούσαμε να λέει, «εγώ όμως δεν απειθώ, ούτε αντιλέγω», ώστε και εμείς να μην αντιλέγουμε και να μην είμαστε απειθείς; Αλλά μήπως διότι δεν τον ακούσαμε να λέει, «μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», ώστε και εμείς να γίνουμε πράοι και ταπεινοί, και να μη φθονούμε, να μη δαγκώνουμε και να μην κατασπαράζουμε ο ένας τον άλλον; Αλλά ποια απολογία έχουμε να του δώσουμε;

Ορισμένα δε από τα χωρία που βρίσκονται στο Ευαγγέλιο τα προσαρμόζουν σε αυτόν τον τύπο, όπως την απάντησή του προς τη μητέρα του, όταν ήταν δώδεκα ετών: «δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατέρα μου;». Με αυτό, λένε, τους ανήγγειλε έναν Πατέρα τον οποίο δεν γνώριζαν· και για τον λόγο αυτόν απέστειλε τους μαθητές στις δώδεκα φυλές, για να κηρύξουν τον άγνωστο σε αυτούς Θεό. Και σε εκείνον που του είπε «διδάσκαλε αγαθέ» ισχυρίζονται ότι ομολόγησε τον αληθινά αγαθό Θεό λέγοντας: «τι με αποκαλείς αγαθό; Ένας είναι αγαθός, ο Πατέρας στους ουρανούς»· λένε, μάλιστα, ότι εδώ με τον όρο ουρανούς εννοούνται οι Αιώνες. Και εξηγούν ότι, με το να μην απαντήσει σε όσους του είπαν «με ποια δύναμη τα κάνεις αυτά;», αλλά φέρνοντάς τους σε αμηχανία με μια ανταπερώτηση, απέδειξε το άρρητο του Πατέρα με το να μην μιλήσει. Αλλά και όταν είπε «πολλές φορές επιθύμησα να ακούσω έναν από αυτούς τους λόγους, και δεν βρήκα εκείνον που θα τον πει», λένε ότι φανερώνει μέσω της λέξης «έναν» τον αληθινά ένα Θεό, τον οποίο δεν γνώριζαν. Επιπλέον, με το ότι, όταν πλησίασε την Ιερουσαλήμ, δάκρυσε για αυτήν και είπε: «μακάρι να γνώριζες και εσύ σήμερα αυτά που φέρνουν την ειρήνη· τώρα όμως εκρύβη [κρύφτηκαν] από εσένα», δήλωσε το απόκρυφο του Βυθού μέσω του ρήματος «εκρύβη». Και πάλι, όταν είπε «ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και φορτωμένοι, και μάθετε από εμένα», ανήγγειλε τον Πατέρα της αλήθειας.

Όπως ακριβώς παραθέσαμε και την άλλη φράση που ερμηνεύθηκε πιο πάνω, την οποία μας έθεσαν ως ερώτημα, δηλαδή το: «Θέλοντας γέννησε τον Υιό ή μη θέλοντας;», έτσι αποδείξαμε σχετικά με τον Θεό ότι δεν υπάρχει σε Αυτόν καμία αναβολή, αλλά ταυτόχρονα τα πάντα σε Αυτόν είναι τέλεια, και δεν βούλεται πρώτα προτού να πράξει, ούτε πράττει χωρίς βούληση, και δεν σκέπτεται για να προετοιμάσει κάτι, ούτε η προετοιμασία Του έχει ανάγκη από σκέψη. Επομένως, σε Αυτόν το γέννημα έχει πάντοτε γεννηθεί και δεν έχει αρχίσει μέσα στον χρόνο, αλλά υπάρχει πάντοτε γεννημένο μαζί με τον Πατέρα και ποτέ δεν παύει να υπάρχει. Έτσι και εδώ, επαναλαμβάνοντας τη φράση, την παραθέτω ξανά: ότι ούτε θέλοντας γέννησε ούτε μη θέλοντας, αλλά μέσα στη φύση που υπερβαίνει τη βούληση· διότι ο Υιός είναι γέννημα της φύσεως, υπεράνω της βουλήσεως και κάθε εννοίας και υπονοίας. 71. Παρόμοια δε με αυτή τη φράση, όπως ανέφερα, οι νέοι Αριστοτελικοί επινοούν για εμάς και κάποια άλλη. Διότι από εκείνον αφομοίωσαν τον δηλητηριώδη χαρακτήρα και εγκατέλειψαν την ακακία και την πραότητα του Αγίου Πνεύματος, όπως λέει ο Κύριος: «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». Αυτοί όμως, έχοντας εγκαταλείψει την πραότητα, παραδόθηκαν μάλλον στη ρητορική δεινότητα, ενδυόμενοι τον Αριστοτέλη και τους άλλους διαλεκτικούς αυτού του κόσμου, των οποίων τους καρπούς επιδιώκουν, χωρίς να γνωρίζουν κανέναν καρπό δικαιοσύνης, ούτε έχοντας αξιωθεί να έχουν μέσα τους τη δωρεά του Πνεύματος, αυτοί οι φιλόνικοι.

Αυτό ακριβώς εκπλήρωνε και εμπράκτως ο Χριστός του Θεού, κατά την παρουσία του στον θνητό βίο· ούτε, λοιπόν, λύπησε κάποιον ταπεινό και αδύναμο ανάμεσα στους ανθρώπους, ούτε καταδίωξε κανέναν από τους επηρμένους και τους υπερήφανους· αντίθετα, απέναντι σε όλους τους ανθρώπους ήταν «πράος και ταπεινός στην καρδιά».

Επειδή όμως δεν δέχονται πλέον εύκολα τη θεραπεία οι προαναφερθέντες τόσο σπουδαίοι βασιλείς της γης και οι άρχοντες, εκ των εθνών και των λαών, των βασιλέων και των αρχόντων, ορατών και αοράτων, που συγκεντρώθηκαν εναντίον του Κυρίου και του Χριστού Του, το Άγιο Πνεύμα μάς προστάζει να διαρρήξουμε τα δεσμά της ειδωλολατρίας και να απορρίψουμε από την ψυχή μας τον βαρύ ζυγό της αμαρτίας. Διότι υποδουλωμένοι σε αυτά, υποτασσόμασταν προηγουμένως σε άλλους άρχοντες, έτσι ώστε, αφού ελευθερωθούμε από εκείνους, να αναλάβουμε τον ελαφρύ ζυγό του Σωτήρα, στον οποίο μας προσκαλεί λέγοντας: Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου, και δείτε ότι είναι αγαθός.

Διότι ο Θεός, νομοθετώντας, άλλη μεν οδό δείχνει σε αυτούς που αμαρτάνουν, άλλη σε αυτούς που επιστρέφουν από την αμαρτία, άλλη πάλι σε αυτούς που προκόπτουν στην αρετή, και άλλη στους τελειότερους. Γι' αυτό, στους μεν αμαρτάνοντες υποδεικνύει οδό· τους δε πράους θα τους οδηγήσει με ορθή κρίση, προνοώντας γι' αυτούς ως καλύτερους· γι' αυτό και τους αξιώνει μακαρισμών, σύμφωνα με το: «Μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη». Σε αυτούς, μάλιστα, διδάσκει τις οδούς Του. Αντί δε για το «τις οδούς Του», ο Ακύλας και ο Σύμμαχος απέδωσαν «τη δική Του οδό». Διότι αυτήν ακριβώς την οδό βάδισε ο ίδιος ο Σωτήρας, σύμφωνα με το λεχθέν: «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά».

Διότι το ρητό, «Μην αναζωπυρώνεις τους άνθρακες του αμαρτωλού», ο Δαβίδ το γνώριζε καλύτερα από όλους· γι' αυτό υποχωρούσε και παραμέριζε, αν και ήταν αγαπητός από όλο το έθνος και είχε πάρα πολλούς που τον συμπονούσαν και συμμερίζονταν τον πόνο του, οι οποίοι θα μπορούσαν να τον φιλοξενήσουν στα σπίτια τους και να τον κρύψουν. Αλλά, για να μη γίνει πρόξενος κινδύνων και για άλλους, έφυγε προς τις έρημες περιοχές και ασπάστηκε τη διαμονή στα σπήλαια. Και μου φαίνεται ότι και τη δική του μνήμη υπαινίσσεται ο ιερός Απόστολος όταν λέει: «Περιπλανώμενοι σε ερήμους και βουνά και σπήλαια και στις οπές της γης». Όπως δε ο προηγούμενος από τον παρόντα δεν επιγραφόταν ψαλμός, αλλά στηλογραφία, το οποίο ο Ακύλας ερμήνευσε «ενός ταπεινού και τέλειου» και ο Σύμμαχος «του ταπεινόφρονος και άμωμου»· έτσι και ο παρών λόγος αναφέρεται στην ύψιστη αρετή της πραότητας και της ανεξικακίας του Δαβίδ, του ταπεινού και τέλειου, του ταπεινόφρονος και άμωμου· έπειτα, καταθέτει τη στηλογραφία αυτή θεωρώντας ότι η ταπεινοφροσύνη είναι άξια αιώνιας μνήμης. Για αυτήν την αρετή εξάλλου έδινε μαρτυρία ο Μωυσής, και ο Σωτήρας και Κύριός μας σε αυτήν προέτρεπε λέγοντας: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Επειδή όμως μια τέτοια αρετή χρειαζόταν σταθερή παραμονή και εξαιρετικά μακροχρόνια φύλαξη (διότι «εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί»)· γι' αυτό έχει επιγραφεί: «Εις το τέλος, μη διαφθείρης». Διότι πολλοί, αν και άρχισαν καλά, δεν άντεξαν μέχρι το τέλος.

Αλλά, αφού την ανέλαβε ο Σωτήρας, την κατήρτισε, θεμελιώνοντάς την πάνω στην άρρηκτη και άσειστη πέτρα της πίστεώς του· πράγμα το οποίο βέβαια και υποσχέθηκε ότι θα κάνει, λέγοντας: «Πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την κατισχύσουν». Αφού δε την θεμελίωσε και την κατήρτισε, εγκατέστησε σε αυτήν τα δικά του ζωντανά όντα. Και ποια θα έλεγες ότι είναι τα ζωντανά όντα του Θεού, παρά οι ψυχές που αντλούν από τη ζωή που βρίσκεται κοντά του και ζωοποιούνται; Και όλα αυτά, λέει, «τα ετοίμασας» μέσω της δικής σου αγαθότητας και φιλανθρωπίας, ή μέσω «της αγαθωσύνης σου», σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές, «για τον φτωχό». Και «φτωχό» εδώ έχει ονομάσει μυστικά τον κατά σάρκα άνθρωπο του Σωτήρα μας, ο οποίος «ενώ ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για εμάς, ώστε εμείς με τη δική του φτώχεια να γίνουμε πλούσιοι». Φανέρωνε δε τη φτώχεια του και ο ίδιος λέγοντας: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Σε αυτόν τον φτωχό, λοιπόν, ο Θεός και Πατέρας του με τη δική του φιλανθρωπία και αγαθότητα ετοίμασε όλα τα προαναφερθέντα· εννοώ την εκούσια βροχή, τη δηλωθείσα κληρονομιά, τα προαναφερθέντα ζωντανά όντα. Γι' αυτό σε όλα έχει προστεθεί το: «Ετοίμασας με την αγαθότητά σου για τον φτωχό. Ο Κύριος θα δώσει τον λόγο σε εκείνους που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Τέτοια είναι τα κατορθώματα του Κυρίου που επιβαίνει επί των δυσμών. Επειδή, όμως, έπρεπε αυτά να γίνουν ακουστά σε όλους τους ανθρώπους, πάλι ο ίδιος ο Κύριος επιτελεί και αυτό μαζί με τα άλλα.

Αλλά λέει επίσης: «Ας μην εισέλθουν στη δικαιοσύνη σου.» Διότι η δική σου δικαιοσύνη προσκαλεί τους δικαίους, και υποδέχεται τους πάντες στα ενδότερα της βασιλείας σου σύμφωνα με τις υποσχέσεις· όσοι όμως τόλμησαν τέτοια πράγματα δεν θα εισέλθουν μαζί με εκείνους που θα συμπορευθούν χάρη στη δικαιοσύνη σου· αλλά ούτε θα καταγραφούν στη βίβλο των ζώντων· αντίθετα, θα υποστούν τα αντίθετα από αυτούς που θα καταγραφούν. Διότι, αν και αυτοί πρώτοι αξιώθηκαν τη χάρη μου και καταγράφηκαν κάποτε στη βίβλο των ζώντων χάρη στους πατέρες τους που ζουν ενώπιον του Θεού, ώστε να δοθούν και σε αυτούς οι υποσχέσεις· όμως, επειδή τόλμησαν τέτοια πράγματα, «Ας εξαλειφθούν από τη βίβλο των ζώντων.» Αποσαφηνίζοντας δε την έννοια της βίβλου των ζώντων, προσθέτει στη συνέχεια: «Και ας μην καταγραφούν μαζί με τους δικαίους.» Διότι, όταν θα γίνει η επιλογή αυτών που έζησαν τον ανθρώπινο βίο, εκείνοι μεν που είναι άξιοι της ζωής κοντά στον Θεό, χάρη στη δική τους δικαιοσύνη, θα καταγραφούν από Αυτόν· ενώ θα αποβληθούν από τη βίβλο εκείνοι που αρνήθηκαν τον αρχηγό της ζωής. Και αυτό μεν είναι το τέλος εκείνων που τόλμησαν τα προλεχθέντα εναντίον του Σωτήρα μας· στη συνέχεια όμως ο λόγος μεταβάλλεται προς το χαρμοσυνότερο, κάνοντας από εδώ και πέρα την αρχή της ευαγγελικής χάριτος. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ· η σωτηρία σου, Θεέ, με βοήθησε.» Αυτός που είπε στα Ευαγγέλια: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», μέσα από τα προκείμενα λέει: «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ.»

Και ο Ακύλας λέει: «Επάνω μου πέρασαν οι οργές σου». Το πώς όμως ήταν φτωχός και βρισκόταν σε κόπους από τη νεότητά του, το διδάσκει ο ίδιος στα Ευαγγέλια λέγοντας για τον εαυτό του: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Και ο Απόστολος λέει: «Ο οποίος, αν και υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του»· ώστε να είναι σαφές πώς έχει ειπωθεί από τους Εβδομήκοντα το: «Φτωχός είμαι εγώ και σε κόπους από τη νεότητά μου».

Αν και εκφράζοντας απορία λέω «θα φωνάξω και δεν θα εισακούσεις;», ωστόσο ο λόγος μου δεν προφέρεται «από ανοησία». Γνωρίζω βέβαια πώς να αναπέμπω την προσευχή, χωρίς να υπερηφανεύομαι ούτε να καυχώμαι, αλλά ταπεινοφρονώντας. Επειδή δηλαδή «είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», μιλώ για τον εαυτό μου ταπεινά, με ταπείνωση και ανάλογα με τη δική μου πραότητα· έτσι λοιπόν ονομάζω τον εαυτό μου και «σκώληκα». Διότι τι θα μπορούσε να υπάρξει πιο ταπεινό από τον σκώληκα; Γι' αυτό ούτε καν άνθρωπο δεν θα αποκαλούσα τον εαυτό μου, έχοντας κατέλθει από το δικό μου μεγαλείο σε τόσο μεγάλη ταπείνωση, ώστε να φαίνεται πως σε τίποτα δεν διαφέρω από τον σκώληκα, επειδή έφτασα μέχρι τον θάνατο και τη φθορά του σώματος. Άλλωστε, από πού αλλού θα μπορούσε να γεννηθεί σκώληκας παρά από τη φθορά των σωμάτων; Στην οποία αφού κατήλθα και εγώ, εύλογα αναγνωρίζω τον εαυτό μου ως σκώληκα και όχι ως άνθρωπο. Γι' αυτό και έγινα «όνειδος των ανθρώπων και εξουθένημα του λαού», ενώ δεν θα γινόμουν ούτε «όνειδος ανθρώπων» ούτε «εξουθένημα», εάν δεν είχα φτάσει μέχρι την κατάσταση του σκώληκα κατά τον καιρό του πάθους. Τότε λοιπόν, βλέποντάς με κρεμασμένο πάνω στον σταυρό, «με χλεύασαν» και «μίλησαν με τα χείλη, κούνησαν το κεφάλι» λέγοντας: «ήλπισε στον Κύριο, ας τον λυτρώσει· ας τον σώσει, διότι τον θέλει».