Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 11:30

Και ας απορρίψουμε από εμάς τον ζυγό τους. Το βάρος του νόμου, για το οποίο έχει πει: Διότι ο ζυγός μου είναι χρηστός και το φορτίο μου είναι ελαφρύ. [Τον ζυγό τους· διότι η επιβουλή εναντίον του Χριστού ανάγεται και στον ίδιο τον Πατέρα. Διότι, εάν ο Πατέρας είναι μέσα στον Υιό, και ο Υιός μέσα στον Πατέρα, πώς η ύβρις απέναντί τους δεν θα ήταν μία;] Εκείνος που κατοικεί στους ουρανούς θα τους περιγελάσει.

Αθανάσιος. Εδώ παραλείπεται η λέξη «λέγοντας», ώστε το νόημα να είναι το εξής: Συγκεντρώθηκαν εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού του, λέγοντας: Ας διαρρήξουμε τα δεσμά τους. Ποιών; Του Πατρός και του Υιού· διότι δεν ήθελαν να εισέλθουν στο ιερό δίχτυ. Ας απορρίψουμε τον ζυγό, δηλαδή τον ευαγγελικό νόμο και την εντολή, για τον οποίο έχει γραφεί: Ο ζυγός μου είναι χρηστός. Αυτό ακριβώς τους έλεγε ο ίδιος επικρίνοντάς τους μέσω του Ιερεμία: Είπες: Δεν θα σε υπηρετήσω· δηλαδή, με τέτοιο τρόπο πολιτεύθηκες, ώστε να αποσείσεις τη δουλεία σε μένα. Επομένως, είτε αυτά λέγονται εκ μέρους των Ιουδαίων, οι οποίοι αθετούν την υποταγή στον Κύριο και δεν θέλουν να μπουν κάτω από τον ζυγό ούτε σε Αυτόν ούτε στον Πατέρα· είτε το Πνεύμα προτρέπει εκείνους που πίστεψαν και λέει: Ας μην ομοιωθούμε με εκείνους που επιβουλεύτηκαν τον Χριστό, ούτε να συνδεθούμε μαζί τους έχοντας τα ίδια φρονήματα· αλλά ας αποτινάξουμε και τον βαρύ ζυγό του παλαιού νόμου, θεωρώντας ως μηδέν τους τύπους, εάν αυτοί δεν κατανοούνται πνευματικά. Διότι η σκιά δεν συμβάλλει σε καμία ωφέλεια, εάν δεν απεικονίζει το μυστήριο του Χριστού.

Αλλά εξαιτίας του καλύμματος της σάρκας μην αγνοείς τον Θεό, ο οποίος αμέσως συμπληρώνει μιλώντας για τον εαυτό του και λέει: «Κανείς δεν γνωρίζει τον Υιό παρά μόνο ο Πατέρας, ούτε γνωρίζει κανείς τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, και εκείνος στον οποίο θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει. Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και οι φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά· και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας· διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου είναι ελαφρύ». Ο Κύριος σου απέκλεισε τη συκοφαντία· παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως Θεό, ο οποίος ακόμη και με την ανθρώπινη μορφή γνωρίζεται μόνο από τον Πατέρα, και γνωρίζει τον Πατέρα, και αποκαλύπτει σε όσους κρίνονται άξιοι τη γνώση του εαυτού του και του Πατέρα, μας προσκαλεί κοντά του, υποσχόμενος ανάπαυση πλησίον του, και προτρέποντάς μας να βαστάξουμε τον δικό του ζυγό.

Ερώτηση: Και τώρα τον βοηθά ο Θεός; Απόκριση: Τέκνο, το στάδιο έχει ανοίξει και όποιος θέλει να σωθεί ακούει τον Ιησού που του φωνάζει και λέει: «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Και μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας, διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου ελαφρύ.» Πρόσεξε τι ακούς: «πράος και ταπεινός», για να τα μάθουμε αυτά από εκείνον. Δεν πρέπει να αποθαρρύνεται και να φοβάται αυτός που προσέρχεται στον Θεό, επειδή αλλιώς ποτέ δεν θα κάνει την αρχή στον δρόμο του. Διότι ο Θεός προσέχει την καρδιά και διακρίνει την προαίρεση. Και αυτός γνωρίζει την ασθένεια του ανθρώπου, ότι τίποτα δεν μπορεί να κατορθώσει από μόνος του. Αλλά αυτός είναι το παν και αυτός δίνει στον άξιο δύναμη για να ενεργήσει με δύναμη. Επειδή, εάν αποσύρει τη δύναμη του ισχυρού, πού θα βρεθεί ο ταλαίπωρος άνθρωπος; Και εάν αποσύρει τη σοφία του σοφού και αλλοιώσει την καρδιά του, η σοφία του καταντά σαν ενός αμαθούς και άφρονος. Έχοντας λοιπόν πεποίθηση, ας προσέλθουμε σε αυτόν, γνωρίζοντας ότι αυτός είναι που μας χορηγεί δύναμη για τον αγώνα. Εσύ λοιπόν ετοίμασε την ψυχή σου, και όχι μόνο για τον αγώνα, αλλά και για να στεφανωθεί. Ο Κύριος ας σου συμπαρασταθεί σύμφωνα με το θέλημά του, με τις ευχές των αγίων. Αμήν.

Έτσι και εσύ, εάν ρωτήσεις κάτι τους Πατέρες, και προς στιγμήν σε ταράξουν οι δαίμονες εξαιτίας των λόγων τους, ποτέ να μην παραιτηθείς από το να τους συμβουλεύεσαι, διότι δεν επιτάσσουν τίποτα το βλαβερό ή βαρύ. Επειδή είναι μαθητές Εκείνου που είπε ότι «Ο ζυγός μου είναι χρηστός και το φορτίο μου ελαφρύ.» Και αργότερα θα βρούμε τον καρπό της ωφέλειάς τους και τότε ας αναφωνήσουμε μαζί με τον ψαλμωδό που λέει: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά για εμένα», και τα εξής.

Είναι χρηστός, είναι ελαφρύς· δεν καταπονεί τον αυχένα, αλλά τον δοξάζει. Διότι δεν δένεται καταναγκαστικά ο ζυγός γύρω από τον τράχηλο, αλλά επιζητεί εκείνον που τον έλκει να είναι αυτεξούσιος. Βλέπεις ότι ο Εφραίμ κατηγορείται ως αφηνιασμένο δαμάλι, επειδή περιπλανιέται άτακτα, καταφρονώντας τον ζυγό του νόμου; Υπόταξε τον αδάμαστο αυχένα σου· γίνε υποζύγιο του Χριστού, για να μην γίνεις εύκολη λεία στα θηρία, μένοντας χωρίς τον ζυγό και διάγοντας ασύδοτο βίο.

ΟΡΟΣ ΜΔ΄. Ότι ο ζυγός του Χριστού είναι χρηστός και το φορτίο Του είναι ελαφρύ για την ανάπαυση εκείνων που τα αποδέχονται· ενώ όλα όσα είναι ξένα προς τη διδασκαλία του Ευαγγελίου είναι βαριά και φορτικά.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Διότι ο ζυγός μου είναι χρηστός και το φορτίο μου είναι ελαφρύ.

Ματθ. 11, 30. «Ελαφρός» είναι «ο ζυγός» του Χριστού, επειδή δεν μας τιμωρεί όπως ο νόμος, ο οποίος απαιτεί το αναμάρτητο και το απαθές, αλλά με απλά λόγια περιέχει την υπόσχεση και το υπόδειγμα της αρετής.

Ο Σωτήρας έβγαλε κι εμάς τους ίδιους από τη νοητή Αίγυπτο, δηλαδή από το σκοτάδι και την πλεονεξία των δαιμόνων, και μας ελευθέρωσε από τον πηλό και την πλινθοποιία, δηλαδή προφανώς από τα σαρκικά πάθη και την ακάθαρτη φιληδονία. Μας πέρασε δε και από τη θάλασσα, δηλαδή τους περισπασμούς σε τούτο τον κόσμο, και μας απάλλαξε από τα πικρά κύματα των κινδύνων που προέρχονται από αυτούς, και χάραξε στον νου μας τους θείους νόμους. Ανέδειξε δε και ως ιερουργό τον «αρχηγό και τελειωτή» της σωτηρίας μας, τον Ιησού. Απέστειλε δε, όπως ακριβώς τη Μαριάμ, προφανώς την Εκκλησία, η οποία θα αλαλάξει λαμπρά εναντίον της επιβουλής των εχθρών, αναπέμποντας τη δόξα στον Θεό που μας έσωσε. Διότι πάντοτε αναπέμπονται ύμνοι και ευχαριστίες, και έπαινοι και διακηρύξεις της δόξας του Θεού μέσα στις εκκλησίες. Πρέπει, λοιπόν, να προσέχουμε κι εμείς οι ίδιοι, μήπως τυχόν η ραθυμία μάς υποβάλει στα ιουδαϊκά εγκλήματα, και να μη θεωρούμε βαρύ αυτό που είναι αρεστό στον Θεό. Διότι, όπως λέει ο μακάριος Ιωάννης, «Οι εντολές του δεν είναι βαριές». Και ο ίδιος ο Χριστός λέει: «Διότι ο ζυγός μου είναι χρηστός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ».

«Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου ελαφρύ». Κάποιοι όμως θεωρούσαν δυσβάσταχτες με διαφορετικό τρόπο τις πορείες του, μέσω των οποίων μπορούσε κανείς να διαβεί εύκολα στην αιώνια ζωή. Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός διασαφήνιζε ποια ακριβώς είναι η δύναμη της μυστικής ευλογίας, λέγοντας: «Αμήν, αμήν σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του Ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας». Εκείνοι όμως, ακούγοντας αυτούς τους τόσο σεπτούς λόγους, παραλογίζονταν και έλεγαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει; Πώς μπορεί αυτός να μας δώσει να φάμε τη σάρκα του;» Και ο Ευαγγελιστής το επιμαρτύρησε, λέγοντας ότι: «Εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές του γύρισαν πίσω, και δεν περπατούσαν πλέον μαζί του». Τότε ο Χριστός πρόσθεσε και στους ίδιους τους μαθητές, για την περίπτωση που θα επέλεγαν και αυτοί να τον εγκαταλείψουν, λέγοντας: «Μήπως θέλετε κι εσείς να φύγετε;» Απάντησε όμως ο θεσπέσιος Πέτρος, ανακράζοντας: «Κύριε, σε ποιον να πάμε; Έχεις ρήματα αιώνιας ζωής». Διότι αυτοί δεν εξέλαβαν τις πορείες του ως κόπο, αλλά ο λόγος ήταν γι' αυτούς γλυκύς και αληθινά άξιος να ακουστεί. Και αναφέρει ότι οι πορείες αυτές είναι αιώνιες.

Άραγε λοιπόν δεν είναι αυτό ολοφάνερα εκείνο που είπε ο ίδιος ο Χριστός: «Ο ζυγός μου είναι χρηστός και το φορτίο μου ελαφρύ»; ΠΑΛΛ. Έτσι φαίνεται. ΚΥΡ. Θα ήθελα να προσθέσω σε όσα ειπώθηκαν και το εξής. Διότι δεν θα ήταν ανώφελο για την επιβεβαίωση: στην πρώτη απογραφή των Λευιτών, είχαν ταχθεί στην αρχή οι απόγονοι του Γεδσών, έπειτα στη μέση ο Καάθ, και τελευταίος ο Μεραρί (αυτοί είναι Λευιτικοί δήμοι)· στη δεύτερη όμως, αυτήν από την ηλικία των είκοσι πέντε ετών, ο Καάθ τοποθετήθηκε πριν από τους άλλους και αναφέρεται πρώτος.

Διότι πρέπει, λέει, όσοι θέλουν να έχουν επίγνωση του Θεού, να αντικρίζουν μέσα στη διάνοιά τους με λογισμό απαλλαγμένο από οργή, ακόμη και τα πρόσωπα εκείνων που οργίζονται αδικαιολόγητα. Όταν συμβεί αυτό, ο νους μας όχι μόνο θα κινηθεί απρόσκοπτα γύρω από τη θεολογία, αλλά και θα ανέλθει προς την αγάπη του Θεού με πολλή παρρησία, σαν να σπεύδει ανεμπόδιστα από τη δεύτερη βαθμίδα προς την πρώτη. {93.} Η οδός της αρετής, σε εκείνους που μόλις αρχίζουν να αγαπούν την ευσέβεια, φαίνεται πολύ τραχιά και σκυθρωπή, όχι επειδή είναι πράγματι τέτοια, αλλά επειδή η ανθρώπινη φύση, ευθύς εξαρχής από την κοιλιά της μητέρας, έχει συνηθίσει να συναναστρέφεται την ευρυχωρία των ηδονών. Σε εκείνους όμως που κατορθώνουν να περάσουν το μέσον της, αναδεικνύεται ολόκληρη ευχάριστη και άνετη. Διότι, όταν το φαύλο υποταχθεί στην καλή συνήθεια μέσω της έμπρακτης εφαρμογής του αγαθού, εξαφανίζεται μαζί με την ανάμνηση των παράλογων ηδονών. Έτσι, λοιπόν, η ψυχή διαπορεύεται με ευχαρίστηση όλα τα μονοπάτια των αρετών. Γι' αυτό ο Κύριος, εισάγοντάς μας στην οδό της σωτηρίας, λέγει: Πόσο στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη βασιλεία, και λίγοι είναι αυτοί που πορεύονται δι' αυτής. Προς εκείνους όμως που θέλουν να προσέλθουν με μεγάλη προθυμία στην τήρηση των αγίων εντολών του, λέγει: Διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου είναι ελαφρύ.

Ας αποφύγουμε, λοιπόν, αγαπητοί, αυτές τις πονηρές πράξεις που προκαλούνται από τη φιλαργυρία, για να μην εκπέσουμε από τη βασιλεία. Ας αποθέσουμε, λοιπόν, το βαρύ φορτίο των μεριμνών του κόσμου, και ας υποβληθούμε στον αγαθό ζυγό του Κυρίου, και ας βαστάξουμε το ελαφρύ του φορτίο, και ας τον πλησιάσουμε με καθαρή καρδιά, για να μας αναπαύσει στους αιώνες των αιώνων· διότι ο ίδιος έχει πει: Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω.

Σας παρακαλώ, λοιπόν, και σας ικετεύω πάντοτε: ας αποφύγουμε τον Πονηρό· ας απομακρυνθούμε από αυτόν· ας λύσουμε και τα δεσμά με τα οποία μας έδεσε εξαιτίας της δικής μας προαιρέσεως. Ας καταφύγουμε στον Χριστό, βαστάζοντας τον αγαθό και ελαφρύ ζυγό της ευσπλαχνίας Του, ώστε, περπατώντας στον αγαθό δρόμο των εντολών του Χριστού, να φτάσουμε στην πόλη που ετοίμασε ο Θεός για όσους Τον αγαπούν. Σε Αυτόν πρέπει η τιμή και η μεγαλοπρέπεια, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Μήπως είμαι εγώ καλύτερος από τους κοσμικούς, οι οποίοι δεν εργάζονται μόνο την ημέρα, αλλά και τη νύχτα, και έχουν τη φροντίδα γυναικών και τέκνων και οικίας και ενοικίου; Εμένα όμως από όλα αυτά με ελευθέρωσε ο Χριστός· διότι ο ζυγός Του είναι αγαθός, και το φορτίο Του ελαφρύ. Γι' αυτό, απομακρυνθείτε από εμένα όσοι πράττετε την πονηρία, και εγώ θα εξερευνήσω τις εντολές του Θεού.

Ας αγαπήσουμε, λοιπόν, την ταπεινοφροσύνη, αγαπητοί· διότι ο Ίδιος έχει πει: πάρτε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας· διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου είναι ελαφρύ. Ναι, ευλογημένε· ναι, δεδοξασμένε· ναι, ελεήμον· ναι, φιλάνθρωπε, αγαθέ· πάρα πολύ αγαθός είναι ο ζυγός σου και το φορτίο σου ελαφρύ για όλους όσους προσέρχονται να σε υπηρετήσουν με αληθινή καρδιά. Διότι σε εσένα πρέπει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ελάτε, δείτε, αδελφοί, μια ψυχή που αιχμαλωτίζεται, όχι από βαρβάρους και μαχαίρι, αλλά από την κακοφροσύνη. Διότι κατηγορεί τον αγαθό Θεό, Εκείνον που θέλει να σωθεί κάθε άνθρωπος και να έλθει σε επίγνωση της αλήθειας, Εκείνον που για εμάς υπέμεινε σταυρό. Αυτός προσκαλεί λέγοντας: ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, και μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου ελαφρύ. Και πάλι λέγει: ζητάτε, και θα σας δοθεί. ψάχνετε, και θα βρείτε. χτυπάτε, και θα σας ανοιχθεί. διότι καθένας που ζητά λαμβάνει, και αυτός που ψάχνει βρίσκει, και σε αυτόν που χτυπά θα ανοιχθεί. Πώς λοιπόν λες: εάν ο Θεός ήθελε να σωθώ, θα μου έδινε υπομονή; Γιατί σε εξαπατά ο Εχθρός, και ανέχεσαι τη συμβουλή του; Προς τι για σένα τόση ζημία, να αποβάλεις τη στολή της δόξας και να χωρίσεις τον εαυτό σου από την πολιτεία των Αγγέλων και να κυλιέσαι σε πάθη ατιμίας; Προς τι για σένα αυτή η αισχύνη; Προς τι για σένα αυτό το όνειδος; Το να ακούγεσαι ως αποσχηματισμένος μοναχός, και να αποκαλείσαι: «Ιδού αυτός που αθέτησε τη χάρη του Κυρίου και Θεού του»; Προς τι για σένα αυτός ο θάνατος;

Εγώ σου λέω: μόνο τήρησέ το. Εάν λοιπόν υπακούσεις στον Κύριο, θα σε εισακούσει και εκείνος· διότι έτσι είπε ο Κύριος: εάν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα συγχωρήσει και ο Πατέρας σας ο επουράνιος τα δικά σας παραπτώματα. Ιδού, άκουσες μόλις μία εντολή, μεγάλη και ελαφριά· διότι είπε ο φιλάνθρωπος Θεός, ότι το φορτίο μου είναι ελαφρύ. Διότι ποιο βάρος υπάρχει στο να συγχωρείς τα παραπτώματα του αδελφού και να συγχωρούνται από τον Θεό τα δικά σου παραπτώματα; Ώστε να λες με θάρρος: συγχώρεσέ μου τα σφάλματά μου, Δέσποτα· διότι και εγώ συγχώρεσα τον αδελφό μου.

Περί αγάπης. Ορθώς είπε ο Κύριος ότι το φορτίο μου είναι ελαφρύ. Διότι ποιο βάρος ή ποιος κόπος είναι το να συγχωρήσεις τα παραπτώματα στον αδελφό σου, τα οποία είναι ελαφρά και μηδαμινά, και να συγχωρεθούν τα δικά σου, και να δικαιωθείς σύντομα; Δεν είπε: προσφέρετέ μου χρήματα, ή μοσχάρια, ή ερίφια, ή νηστεία, ή αγρυπνία, ώστε να πεις, δεν έχω, δεν μπορώ· αλλά αυτό που είναι ελαφρύ και εύκολο και σύντομο, αυτό προσέταξε λέγοντας: συγχώρεσε εσύ τα παραπτώματα στον αδελφό σου, και εγώ συγχωρώ τα δικά σου. Εσύ συγχωρείς μικρά σφάλματα, ίσως λίγους οβολούς, ή και τρία δηνάρια, ενώ εγώ σου χαρίζω τα μύρια τάλαντα.

Ω ησυχία, πρόξενε της ακτημοσύνης. Ω ησυχία, ζυγέ χρηστέ και φορτίο ελαφρύ, που αναπαύεις και βαστάζεις εκείνον που σε βαστάζει. Ω ησυχία, χωράφι του Χριστού που καρποφορείς αγαθούς καρπούς. Ω ησυχία, που είσαι συζευγμένη με τον φόβο του Θεού· τείχος και οχύρωμα εκείνων που επιθυμούν να αγωνιστούν για τη βασιλεία των ουρανών.

Ω ησυχία, συγκάτοικε της ταπεινοφροσύνης. Ω ησυχία, συζευγμένη με τον φόβο του Θεού, φωταγωγέ της διανοίας. Ω ησυχία, κατάσκοπε των λογισμών και συνεργάτιδα της διακρίσεως. Ω ησυχία, γεννήτρια κάθε αγαθού, στερέωμα της νηστείας και εμπόδιο της γαστριμαργίας. Ω ησυχία, σχολείο της προσευχής και της αναγνώσεως. Ω ησυχία, γαλήνη των λογισμών και απάνεμο λιμάνι. Ω ησυχία, αμεριμνία της ψυχής. Ω ησυχία, ζυγέ αγαθέ και φορτίο ελαφρύ, που αναπαύεις και βαστάζεις εκείνον που σε βαστάζει.

Επειδή όμως δεν δέχονται πλέον εύκολα τη θεραπεία οι προαναφερθέντες τόσο σπουδαίοι βασιλείς της γης και οι άρχοντες, εκ των εθνών και των λαών, των βασιλέων και των αρχόντων, ορατών και αοράτων, που συγκεντρώθηκαν εναντίον του Κυρίου και του Χριστού Του, το Άγιο Πνεύμα μάς προστάζει να διαρρήξουμε τα δεσμά της ειδωλολατρίας και να απορρίψουμε από την ψυχή μας τον βαρύ ζυγό της αμαρτίας. Διότι υποδουλωμένοι σε αυτά, υποτασσόμασταν προηγουμένως σε άλλους άρχοντες, έτσι ώστε, αφού ελευθερωθούμε από εκείνους, να αναλάβουμε τον ελαφρύ ζυγό του Σωτήρα, στον οποίο μας προσκαλεί λέγοντας: Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου, και δείτε ότι είναι αγαθός.

ΙΖʹ. Αξίζει δε να μην προσπεράσουμε ούτε τον τρόπο της βρώσεως, διότι ούτε ο νόμος τον παρέλειψε, επεξεργαζόμενος επιμελώς το πνευματικό νόημα μέσα στο γράμμα μέχρι και σε αυτό το σημείο. Διότι θα καταναλώσουμε το θύμα με βιασύνη, τρώγοντας μαζί άζυμα με πικρά χόρτα, έχοντας τις οσφύες περιεζωσμένες, φορώντας τα υποδήματα, και κρατώντας ραβδί σαν ηλικιωμένοι. Με βιασύνη μεν, για να μην πάθουμε αυτό που απαγορεύτηκε σε εκείνον τον Λωτ από την εντολή: να μην κοιτάξουμε γύρω μας, να μη σταθούμε πουθενά στην περίχωρο· ας διασωθούμε στο βουνό, για να μη συμπαρασυρθούμε από το Σοδομιτικό και ξένο πυρ, ούτε να παγώσουμε σε στήλη άλατος εξαιτίας της στροφής προς τα χειρότερα, πράγμα που προκαλεί η αναβλητικότητα. Με πικρά χόρτα δε, εξαιτίας του πικρού και ανηφορικού χαρακτήρα του κατά Θεόν βίου, ιδίως για τους αρχαρίους, ο οποίος βρίσκεται υψηλότερα από τις ηδονές. Διότι, αν και ο νέος ζυγός είναι αγαθός και το φορτίο ελαφρύ, όπως ακούς, αυτό ισχύει εξαιτίας της ελπίδας και της ανταπόδοσης, η οποία είναι πολύ πλουσιότερη από την εδώ κακοπάθεια· επειδή, κατά τα άλλα, ποιος δεν θα έλεγε ότι το Ευαγγέλιο είναι πολύ πιο κοπιαστικό και επίπονο από τις διατάξεις του νόμου; Διότι, ενώ ο νόμος εμποδίζει την τέλεση των αμαρτημάτων, εμείς κατηγορούμαστε και για τις αιτίες τους, σχεδόν σαν να ήταν πράξεις.

Μην ερευνάτε με περιφρόνηση, ερευνήστε με προσοχή και τότε κλίνετε το αυτί σας σε υπακοή. Διότι εκείνος που ακούει τον νόμο του Θεού επιφανειακά, τον θεωρεί είτε περιττό είτε φορτικό, γι' αυτό και το αυτί του δεν θα μπορέσει να ακούσει. Αντιθέτως, εκείνος που μελετά με προσοχή, αισθάνεται ότι ο ζυγός του είναι χρηστός και το φορτίο του ελαφρύ, και κλίνει το αυτί του στα λόγια της προφητείας, δηλαδή αφιερώνει σε αυτά όλη την προφητεία, από αγάπη προς αυτά, έχοντας μέσα του το Πνεύμα από το οποίο ενεργείται το καθετί. Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές, θα αρθρώσω αινίγματα από την αρχή. Όσα ακούσαμε και γνωρίσαμε, και οι πατέρες μας μάς τα διηγήθηκαν. Αν και πρόκειται, λέει, να μιλήσω με παραβολές των παλαιών χρόνων και με αρχαία αινίγματα, ωστόσο είμαι αξιόπιστος ομιλώντας για αυτά. Διότι τα διδάχθηκα μέσα από την ακοή και τη γνώση, τα οποία δεν μας παρέδωσαν οι κατά σάρκα πατέρες, αλλά οι ιερείς και οι προφήτες. Και ορθώς δεν αναφέρει απλώς ότι τα άκουσε ή τα γνώρισε, αλλά αποδεικνύει ότι τα συμμερίζεται με πολλούς άλλους, λέγοντας: Όσα ακούσαμε και γνωρίσαμε. Επειδή αυτού του είδους η γνώση και η ακρόαση των προφητών έχει καταστεί κοινή σε όλους.

Θα ανατείλει σε εσάς που φοβάστε το όνομά μου ο Ήλιος της δικαιοσύνης, και θα υπάρχει ίαση στις φτερούγες του. Αλλά, αν και είναι ανατολή λόγω του δικού του φωτός, επιβιβάστηκε επί των δυσμών, κάνοντας όχημά του τους αμαρτωλούς που επέστρεψαν σε αυτόν· στους οποίους είπε: Σηκώστε τον ζυγό μου πάνω σας, διότι είναι αγαθός, και το φορτίο μου, διότι είναι ελαφρύ. Ο Δαβίδ παραγγέλλει σε αυτούς να ετοιμάσουν την οδό για τον Θεό μέσω της μετάνοιας· διότι αυτοί, όχι μόνο αφού λάβουν συγχώρεση ενώπιόν του, αλλά και αφού γίνουν οικείοι του, πρόκειται να αγαλλιάσουν. «Στις εκκλησίες ευλογείτε τον Θεό.» Εκκλησία ονομάζεται και η κατ' οίκον σύναξη των ευσεβών· γι' αυτό και ο Παύλος λέει: Σας ασπάζονται εν Κυρίω θερμά ο Ακύλας και η Πρίσκιλλα, μαζί με την κατ' οίκον Εκκλησία τους. Από τις πηγές δε του Ισραήλ, δηλαδή τους προφήτες και τους αποστόλους, θέλει να δοξολογείται ο Κύριος και Θεός· ώστε, με τον τρόπο που εκείνοι δίδαξαν, έτσι και εμείς να φρονούμε περί του Θεού. «Ο Θεός του Ισραήλ θα δώσει δύναμη.» Ο Θεός του Ισραήλ είναι ο Χριστός· διότι γι' αυτόν λέει ο Ησαΐας: Διότι εσύ είσαι ο Θεός μας, και δεν το γνωρίζαμε· ο Θεός του Ισραήλ, ο Σωτήρας. Αυτός χαρίζει ισχύ και δύναμη στον λαό που προέρχεται από τα έθνη, ώστε να απομακρυνθεί από την πλάνη και να επιστρέψει σε αυτόν· οι οποίοι, ως δικός του λαός, ονομάζονται Χριστιανοί εξαιτίας του Χριστού.

Και δεν είναι δυνατόν να γίνουν ορατά στην ψυχή τα αγαθά έργα, τα οποία δίδαξε ο Κύριος, εάν δεν τηρηθούν οι εντολές. Και το ότι οι εντολές δεν είναι βαριές για εκείνους που αγαπούν την αλήθεια, το είπε ο Κύριος: «Ελάτε», λέει, «σε εμένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω· διότι ο ζυγός μου είναι χρηστός και το φορτίο μου ελαφρύ». Και το ότι πρέπει να τηρούνται με επιμέλεια όλες οι εντολές από εμάς, και αυτό ο ίδιος το προσέταξε λέγοντας: «Εκείνος που θα καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές και θα διδάξει έτσι τους ανθρώπους, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών». Ύστερα από όλα αυτά που νομοθετήθηκαν για τη σωτηρία μας, δεν μπορώ να πω ότι δεν πρέπει να τηρούμε όλες τις εντολές, αλλά ούτε και η ίδια η ψυχή είναι ικανή να καθαριστεί, εάν δεν τις τηρήσει, οι οποίες δόθηκαν από τον Κύριο ως φάρμακα για να καθαρίζουν τα πάθη και τα πταίσματα.

Η τήρηση των εντολών βρίσκεται ακόμη κάτω από την πνευματική αγάπη. Και επειδή οι περισσότεροι τηρούν τις εντολές από φόβο, ή για την ανταμοιβή των μελλοντικών αγαθών, και όχι από αγάπη, προτρέπει θερμά στην τήρηση των εντολών που προέρχονται από την αγάπη, οι οποίες παρέχουν στην ψυχή το φως. Και πάλι: Για να βλέπουν οι άνθρωποι τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. Και δεν είναι δυνατόν να φαίνονται στην ψυχή τα αγαθά έργα, τα οποία δίδαξε ο Κύριος, εάν δεν τηρηθούν οι εντολές. Και ότι οι εντολές δεν είναι βαριές για εκείνους που αγαπούν την αλήθεια, ο Κύριος είπε: Ελάτε σε μένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω· διότι ο ζυγός μου είναι καλός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ. Ότι δε όλες οι εντολές οφείλουν να τηρούνται από εμάς με επιμέλεια, ο ίδιος παρήγγειλε φανερά λέγοντας: Όποιος καταλύσει μία από τις πιο μικρές εντολές και διδάξει έτσι τους ανθρώπους, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών. Λοιπόν, δεν αρκεί μετά από όλα αυτά που γράφτηκαν για τη σωτηρία μας να πει κανείς ότι δεν πρέπει να τηρούμε όλες τις εντολές, αλλά ούτε και η ίδια η ψυχή μπορεί να καθαριστεί, εάν δεν τηρήσει τις εντολές, οι οποίες δόθηκαν από τον Κύριο σαν φάρμακα για να καθαρίζουν τα πάθη και τα σφάλματα.

Καλός είναι ο σπόρος της νηστείας, διότι ξεριζώνει τις αμαρτίες μας σαν αγκάθια, και εγείρει και βλασταίνει τη δικαιοσύνη σαν άνθος· καλός είναι ο κόπος της νηστείας, διότι ανακουφίζει την ψυχή από το βάρος των αμαρτιών, και της χαρίζει το ελαφρύ φορτίο των εντολών του Χριστού. Σηκώστε, λοιπόν, τον ζυγό μου επάνω σας· διότι ο ζυγός μου είναι χρηστός, και το φορτίο μου ελαφρύ. Ζυγός είναι η πίστη που έχει τεθεί επάνω σε όλους· φορτίο είναι τα έργα των εντολών, τα οποία βαστάζονται στους ώμους της ψυχής μέσω των πράξεων, και φανερώνονται στους ουρανούς.

Τι είναι πιο ευχάριστο, να δει κανείς ένα ωραίο όνειρο και στην πραγματικότητα να τιμωρείται, ή να δει ένα δυσάρεστο όνειρο και στην πραγματικότητα να απολαμβάνει αγαθά; Δεν είναι ολοφάνερο ότι ισχύει το δεύτερο; Πώς λοιπόν, πες μου, αποκαλείς την αρετή τραχιά; Διότι φαίνεται τραχιά όταν εξετάζεται σε σύγκριση με τη δική μας αμέλεια· επειδή, για το ότι πράγματι είναι εύκολη και απλή, άκου τι λέει ο Χριστός: «Ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου ελαφρύ». Εάν όμως δεν αισθάνεσαι την ελαφρότητα, είναι ολοφάνερο ότι δεν διαθέτεις ισχυρή προθυμία. Διότι, όπως ακριβώς όταν υπάρχει αυτή η προθυμία και τα βαριά γίνονται ελαφριά, έτσι και όταν απουσιάζει, ακόμη και τα ελαφριά γίνονται βαριά.

Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι εκείνοι που εισέρχονται από αυτήν. Και στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι αυτοί που την βρίσκουν. Και όμως, μετά από αυτά έλεγε: Ο ζυγός μου είναι χρηστός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ· αλλά και σε όσα ελέχθησαν προσφάτως, το ίδιο υπονόησε. Πώς λοιπόν εδώ λέει ότι αυτή είναι στενή και τεθλιμμένη;

Ελάτε, όχι επειδή έχω ανάγκη τη δόξα σας, αλλά επειδή επιθυμώ τη σωτηρία σας. Διότι εγώ, λέγει, θα σας αναπαύσω. Δεν είπε μόνο, «Θα σώσω»· αλλά και αυτό που ήταν πολύ ανώτερο: «Θα σας παράσχω κάθε ασφάλεια και αμεριμνησία». Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά· και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός, και το φορτίο μου ελαφρύ. Μην φοβηθείτε, λέγει, ακούγοντας τη λέξη ζυγός, διότι είναι αγαθός· μην τρομάξετε, επειδή μίλησα για φορτίο, διότι είναι ελαφρύ. Και πώς προηγουμένως έλεγε: «Στενή είναι η πύλη, και τεθλιμμένη η οδός»; Αυτό συμβαίνει όταν είσαι ράθυμος, όταν είσαι αμελής· διότι, αν κατορθώσεις να κάνεις πράξη αυτά που ειπώθηκαν, το φορτίο θα είναι ελαφρύ· γι' αυτό και τώρα το ονόμασε έτσι. Και πώς κατορθώνεται αυτό; Εάν γίνεις ταπεινός, πράος και επιεικής.

Γ΄. Τι λοιπόν φοβάσαι; λέγει. Μήπως μειωθείς, επειδή είσαι ταπεινός; Κοίταξε εμένα, και όλα τα δικά μου· από εμένα να μαθαίνεις, και τότε θα γνωρίσεις ξεκάθαρα, πόσο μεγάλο είναι αυτό το αγαθό. Βλέπεις πώς με κάθε τρόπο τους οδηγεί στην ταπεινοφροσύνη; Από όσα ο ίδιος έπραξε: «Μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος»· από όσα οι ίδιοι πρόκειται να κερδίσουν: «Διότι θα βρείτε», λέγει, «ανάπαυση για τις ψυχές σας»· από όσα τους χαρίζει: «Διότι και εγώ θα σας αναπαύσω», λέγει· από το γεγονός ότι το κατέστησε ελαφρύ: «Διότι ο ζυγός μου είναι καλός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ». Το ίδιο κάνει και ο Παύλος λέγοντας: «Διότι η παρούσα ελαφριά θλίψη μας απεργάζεται για εμάς ένα υπερβολικά μεγάλο και αιώνιο βάρος δόξας». Και πώς είναι ελαφρύ, λέγει, το φορτίο, όταν λέει: «Εάν κάποιος δεν μισήσει πατέρα και μητέρα»· και, «Όποιος δεν σηκώνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου»· και, «Όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»· όταν προστάζει να παραδίδουν και αυτήν ακόμη τη ζωή τους; Ας σε διδάξει ο Παύλος λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Η θλίψη; ή η στενοχώρια; ή ο διωγμός; ή η πείνα; ή η γυμνότητα; ή ο κίνδυνος; ή το μαχαίρι;» και ότι «Δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς».

Ποιο είναι το αποτέλεσμα, πες μου, σε κάθε μόχθο του; Δεν λέω ότι από τον μόχθο το ένα μέρος είναι καλό, ενώ το άλλο κακό. Φέρε τα όλα ενώπιόν μου και δεν θα βρεις τίποτα. Διότι τα έργα της ευσέβειας δεν αποτελούν μόχθο· επειδή η προσωρινή και ελαφριά θλίψη κατεργάζεται για εμάς υπερβολικό βάρος δόξας· και «ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες· σηκώστε τον ζυγό μου, επειδή είναι χρηστός, και το φορτίο μου ελαφρύ». Αυτό όμως είναι πραγματικός μόχθος, επειδή ούτε τον Θεό έχει ως συνεργό, ούτε ανακουφίζεται από τις ελπίδες.

Πώς λοιπόν, θα πει κάποιος, λέει: «Ο ζυγός μου είναι χρηστός και το φορτίο μου ελαφρύ»; Διότι, εάν η οδός είναι στενή και τεθλιμμένη, πώς πάλι την αποκαλεί ελαφριά και αβαρή; Το πρώτο οφείλεται στη φύση των πειρασμών, ενώ το δεύτερο στην προαίρεση εκείνων που τη βαδίζουν.

Διότι όσα θα μάθω από τη δική σου αγαθότητα, αυτά θα διδάξω σε όσους τα αγνοούν. Στην οδό των μαρτυρίων σου ευφράνθηκα, όπως σε κάθε πλούτο. Κοπιαστική βέβαια είναι η οδός της αρετής, αλλά για τους τέλειους είναι τριπόθητη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Δεσπότης Χριστός είπε: Πάρτε τον ζυγό μου επάνω σας, διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ. Αυτό διατύπωσε και ο προφητικός λόγος: ότι από κάθε πλούτο πιο ευχάριστη είναι για μένα η απόκτηση των μαρτυρίων σου. Η δε φράση «σε κάθε πλούτο», δεν προστίθεται τυχαία, αλλά υποδηλώνει τον κάθε είδους πλούτο.

Έτσι και εκείνοι που περιμένουν κάποιον από τους γνωστούς τους να επιστρέψει από αποδημία, τον ποθούν μεν συνεχώς, αλλά λιώνουν από τον πόθο όταν διαψεύδονται οι προσδοκίες τους· έτσι και εκείνοι που διψούν υπερβολικά και στερούνται το νερό· έτσι και εκείνοι που παλεύουν με διάφορες συμφορές και περιμένουν τη θεία ευμένεια, βλέποντάς την να καθυστερεί, αποκάμνουν. Σωτήριο, λοιπόν, του ανθρωπίνου γένους είναι η προς εμάς συγκατάβαση του Ενός της Αγίας Τριάδος. Επειδή και σε άλλον ψαλμό λέγει: «Δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και δώσε μας το σωτήριό σου»· έτσι, λοιπόν, και αυτός ευχόταν αυτό το σωτήριο, το οποίο είχε φυλαχθεί, να έλθει ταχύτερα. «Εξαντλήθηκαν τα μάτια μου προσμένοντας τον λόγο σου, λέγοντας: Πότε θα με παρηγορήσεις;» Λόγιο ονομάζεται και η θεία υπόσχεση και η θεόπνευστη Γραφή. Αποκάμνει, λοιπόν, όχι μόνο εκείνος που αναμένει τη θεία υπόσχεση και προσδοκά την απαλλαγή από τα παρόντα δεινά, αλλά και εκείνος που μελετά τα θεία λόγια και επιθυμεί να κατανοήσει με ακρίβεια το νόημά τους, και θεωρεί την ανακάλυψή του ως παρηγοριά και πνευματική ανάταση. Εντείνει, επομένως, τον λόγο του, προσδοκώντας αυτήν την παρηγοριά, η οποία είναι ο ευαγγελικός λόγος. Διότι ο ίδιος ο Σωτήρας, όταν ήλθε, μας παρηγόρησε λέγοντας: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιασμένοι και φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω»· και, «Ο ζυγός μου είναι αγαθός, και το φορτίο μου ελαφρύ». «Διότι έγινα σαν ασκός στην πάχνη· τα δικαιώματά σου δεν τα λησμόνησα».

Αν λοιπόν δέχονται εκείνα με ευχαρίστηση, πώς δεν πρέπει πολύ περισσότερο να δεχόμαστε με πολλή χαρά τα προστάγματα του Θεού, τα οποία είναι σωτηριώδη και γεμάτα δόξα, που μας προσφέρουν πολλή πνευματική σοφία και καθιστούν την ψυχή καλύτερη, και να μη θεωρούμε ότι υπάρχει σε αυτά κάτι το δύσκολο; Διότι τη δυσκολία δεν συνηθίζει να τη δημιουργεί η φύση των προσταγμάτων, αλλά η ραθυμία των πολλών. Αφού, αν κάποιος τα δεχθεί με προθυμία, θα διαπιστώσει ότι είναι ελαφρά και πανεύκολα. Γι' αυτό ο Χριστός έλεγε: «Ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου είναι ελαφρύ». Και για να μάθεις ότι αυτά έτσι έχουν, και ότι η μεν ραθυμία των πολλών παρουσιάζει ως δύσκολα ακόμη και τα εύκολα, ενώ ο ζήλος παρουσιάζει ως πανεύκολα και τα δύσκολα: όταν οι Ιουδαίοι απολάμβαναν το μάννα, δυσφορούσαν και εύχονταν τον θάνατο· ενώ ο Παύλος, παλεύοντας με την πείνα, χαιρόταν και σκιρτούσε από αγαλλίαση. Και εκείνοι μεν έλεγαν: «Η ψυχή μας άδειασε με το μάννα. Μας έβγαλες έξω για να μας σκοτώσεις, επειδή τάχα δεν υπήρχαν μνήματα στην Αίγυπτο».

Τι θα μπορούσε να είναι πιο αξιολύπητο από αυτούς, οι οποίοι εξοργίζουν τον Θεό όχι μόνο με την παράβαση του νόμου, αλλά και με την τήρησή του; Γι' αυτό λέει: Σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι στην καρδιά, εσείς πάντοτε αντιστέκεστε στο Άγιο Πνεύμα· όχι μόνο με το να παραβαίνετε τις διατάξεις του νόμου, αλλά και με το να επιθυμείτε να τις τηρείτε σε ακατάλληλο χρόνο. Σκληροτράχηλοι. Και πολύ σωστά τους αποκάλεσε σκληροτράχηλους· διότι δεν υπέμειναν τον ζυγό του Χριστού, καίτοι ήταν χρηστός και δεν είχε τίποτα το καταπιεστικό ούτε το επαχθές. Διότι λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά»· και, «Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, διότι ο ζυγός μου είναι χρηστός και το φορτίο μου ελαφρύ».

Ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα υπονομεύσει ξένο γάμο. Διότι εκείνος που υποτάχθηκε στον ζυγό του Χριστού και έμαθε να είναι πράος και ταπεινός στην καρδιά, οπωσδήποτε θα επιδείξει κάθε αρετή και θα ακολουθήσει πιστά τα ίχνη του Δεσπότη. Ας υποταχθούμε, λοιπόν, στον χρηστό ζυγό και ας σηκώσουμε το ελαφρύ φορτίο, ώστε να μπορέσουμε να βρούμε και εμείς την ανάπαυση.