Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 12:28

Ήθελα, λοιπόν, να σιωπήσω εντελώς για το θέμα αυτό, και να αρκεστώ μόνο σε εκείνα τα προηγούμενα γράμματα. Επειδή, όμως, σκέφτηκα μήπως επιμένοντας μου γράψεις και δεύτερη φορά γι' αυτό, πίεσα τον εαυτό μου να σου γράψω τη μέτρια κατανόηση που έχω διδαχθεί για αυτό· έχοντας το θάρρος ότι, αν μεν πετύχουμε τον σκοπό, θα την αποδεχθείς προς τιμήν εκείνου που με δίδαξε· αν πάλι δεν τον πετύχουμε, δεν θα με κατακρίνεις, γνωρίζοντας την προθυμία αλλά και την αδυναμία μας. Το χωρίο, λοιπόν, είναι το εξής: όταν, ενώ γίνονταν τόσα σημεία στο Ευαγγέλιο, οι μεν Φαρισαίοι έλεγαν: «Αυτός δεν εκβάλλει τα δαιμόνια παρά μόνο με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμονίων»· ο δε Κύριος, γνωρίζοντας τις σκέψεις τους, τους είπε: «Κάθε βασιλεία που διαιρείται εσωτερικά ερημώνεται». Και αφού είπε: «Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού»· στη συνέχεια προσθέτει: «Γι' αυτό σας λέω, κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρεθεί σε εσάς τους ανθρώπους· αλλά η βλασφημία κατά του Πνεύματος δεν θα συγχωρεθεί· και όποιος πει λόγο εναντίον του Υιού του ανθρώπου, θα του συγχωρεθεί· όποιος όμως πει εναντίον του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί ούτε σε τούτον τον αιώνα ούτε στον μέλλοντα». Εσύ, λοιπόν, αναζητούσες γιατί άραγε η μεν βλασφημία κατά του Υιού συγχωρείται, ενώ η βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος δεν έχει άφεση ούτε στον παρόντα αιώνα ούτε στον μέλλοντα;

Αλλά ούτε σε αυτά πίστευαν οι Φαρισαίοι, ούτε ήθελαν να δουν όσα έπρατταν οι γιοι τους· γι' αυτό ο Κύριος τους ελέγχει πάλι με πραότητα, λέγοντας: «Αν εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με τον Βεελζεβούλ, οι γιοι σας με ποιον τα εκβάλλουν; Γι' αυτό αυτοί θα είναι οι κριτές σας· αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού». Και στο σημείο αυτό είπε το «με το Πνεύμα του Θεού», όχι επειδή είναι κατώτερος από το Πνεύμα, ούτε επειδή το Πνεύμα ενεργούσε αυτά μέσα σε αυτόν, αλλά για να δηλώσει πάλι ότι ο ίδιος, όντας ο Λόγος του Θεού, ενεργεί τα πάντα διά του Πνεύματος, και για να διδάξει τους ακροατές ότι όσο αποδίδουν τα έργα του Πνεύματος στον Βεελζεβούλ, τόσο δυσφημούν εκείνον που χορηγεί το Πνεύμα. Διότι, λέγοντας και αυτό, αποδεικνύει ότι δεν εμπλέκουν τον εαυτό τους σε μια τέτοια αναπόδραστη βλασφημία από άγνοια, αλλά εκουσίως.

Ο Κύριος, λοιπόν, όταν, όπως προανέφερα, βαπτιζόταν ως άνθρωπος εξαιτίας της σάρκας που έφερε, αναφέρεται ότι κατέβηκε πάνω του το Άγιο Πνεύμα· και καθώς το έδινε στους μαθητές, έλεγε: «Λάβετε Πνεύμα Άγιο»· και τους δίδασκε: «Ο Παράκλητος, το Πνεύμα το Άγιο, το οποίο θα πέμψει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας τα διδάξει όλα». Και λίγο αργότερα έλεγε για το ίδιο Πνεύμα: «Όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα»· και πάλι: «Διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα σας είναι αυτό που μιλάει μέσα σας»· και λίγο αργότερα: «Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, άρα έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού».

Ο Κύριος λοιπόν, όταν, καθώς προείπα, βαπτιζόταν με ανθρώπινο τρόπο εξαιτίας της σάρκας που έφερε, λέγεται ότι κατέβηκε επάνω του το Άγιο Πνεύμα· και μεταδίδοντάς το στους μαθητές, έλεγε: «Λάβετε Πνεύμα Άγιο»· τους δίδασκε δε: «Ο Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα, το οποίο θα πέμψει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα». Και μετά από λίγο έλεγε για το ίδιο θέμα: «Όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας πέμψω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα»· και πάλι: «Διότι δεν είστε εσείς που ομιλείτε, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα σας, το οποίο ομιλεί μέσα σας»· και μετά από λίγο: «Εάν δε εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, άρα έφθασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού».

Τι το θαυμαστό, λοιπόν, ή τι το απίστευτο υπάρχει, εάν ο Κύριος, ο οποίος χορηγεί το Πνεύμα, λέγεται τώρα ότι ο ίδιος χρίεται από το Πνεύμα, εφόσον βεβαίως, όταν πάλι το απαιτούσε η ανάγκη, δεν απέφυγε, εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης του, να παρουσιάσει τον εαυτό του ακόμη και κατώτερο από το Πνεύμα; Διότι, όταν οι Ιουδαίοι έλεγαν ότι αυτός εκβάλλει τα δαιμόνια με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, αποκρίθηκε και τους είπε, προκειμένου να τους ελέγξει για τη βλασφημία τους: «Αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού». Ιδού, λοιπόν, ο χορηγός του Πνεύματος λέγει τώρα ότι εκβάλλει τα δαιμόνια εν Πνεύματι· και τούτο δεν έχει λεχθεί για κανέναν άλλο λόγο παρά μόνο εξαιτίας της σάρκας. Επειδή, δηλαδή, η ανθρώπινη φύση δεν είναι ικανή από μόνη της να εκβάλλει τους δαίμονες, ει μη μόνον με τη δύναμη του Πνεύματος, για τον λόγο αυτόν έλεγε ως άνθρωπος: «Αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού». Μάλιστα, υποδεικνύοντας ότι η βλασφημία εναντίον του Αγίου Πνεύματος είναι βαρύτερη από εκείνη κατά της ανθρώπινης φύσης, έλεγε: «Όποιος πει λόγο εναντίον του Υιού του ανθρώπου, θα λάβει άφεση»· τέτοιοι ήταν αυτοί που έλεγαν: «Δεν είναι αυτός ο γιος του ξυλουργού;».

Εάν, λοιπόν, προερχόταν «εκ του μη όντος», ούτε ο ίδιος θα ήταν ο Χριστός, όντας ένας από τους πάντες και μετέχοντας και ο ίδιος. Επειδή όμως είναι Θεός, όντας Υιός του Θεού, και είναι αιώνιος βασιλιάς, υπάρχοντας ως απαύγασμα και χαρακτήρας του Πατρός, «για τον λόγο αυτόν» ευλόγως αυτός είναι «ο προσδοκώμενος Χριστός», τον οποίο ο Πατέρας «εξαγγέλλει» στους ανθρώπους, αποκαλύπτοντάς τον στους αγίους προφήτες του, ώστε, όπως ακριβώς δημιουργηθήκαμε δι' αυτού, έτσι και εν αυτώ να γίνει η λύτρωση των πάντων από τις αμαρτίες και τα πάντα να κυβερνώνται από αυτόν. Και αυτή είναι η αιτία της χρίσεως που του έγινε και της ένσαρκης παρουσίας του Λόγου, την οποία βλέποντας και ο ψαλμωδός, όταν υμνεί τη θεότητα και την πατρική βασιλεία του, αναφωνεί: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου», ενώ εξαγγέλλοντας την κάθοδό του προς εμάς λέει: «Για τον λόγο αυτόν σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Και τι το θαυμαστό ή τι το απίστευτο υπάρχει, αν ο Κύριος που χορηγεί το Πνεύμα λέγεται τώρα ότι και ο ίδιος χρίεται από το Πνεύμα, εφόσον, όταν και πάλι το απαίτησε η ανάγκη, δεν απέφυγε, εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης του, να αποκαλέσει τον εαυτό του ακόμη και κατώτερο από το Πνεύμα; Διότι, όταν οι Ιουδαίοι έλεγαν ότι «με τη δύναμη του Βεελζεβούλ εκβάλλει τα δαιμόνια», τους απάντησε και είπε, αφού πρώτα τους έλεγξε για τη βλασφημία τους: «Εάν όμως εγώ εν Πνεύματι Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια».

Και αν ονομάζεται δεξιά του Πατρός· «Διότι η δεξιά του Κυρίου επιτέλεσε δύναμη», και «η δεξιά σου, Κύριε, συνέτριψε εχθρούς», το δε Άγιο Πνεύμα ονομάζεται δάκτυλος του Θεού, σύμφωνα με το ρητό «Αν εγώ με δάκτυλο Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια», το οποίο σε άλλο Ευαγγέλιο είναι γραμμένο ως «Αν εγώ με Πνεύμα Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια», τότε το Άγιο Πνεύμα είναι της αυτής φύσεως με τον Πατέρα και τον Υιό.

Διότι, ενώ οι τρεις ευαγγελιστές αναφέρουν ότι ο Κύριος είπε προς τους Ιουδαίους: «Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφθασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού», ο Λουκάς αναφέρει ότι Εκείνος είπε: «Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το δάχτυλο του Θεού, τότε έφθασε σε εσάς η βασιλεία των ουρανών». Επομένως, και τα σημεία που έγιναν μέσω του Μωυσή στην Αίγυπτο, τα οποία έγιναν με το δάχτυλο του Θεού, και τα παράδοξα σημεία του Θεού επιτελούνταν με το Πνεύμα. Ως δάχτυλο δε του Θεού, σε αυτά τα σημεία που έγιναν από τον Μωυσή και σε εκείνα του Κυρίου, έχει ονομαστεί το Πνεύμα, όχι επειδή είναι κάποια μικρή δύναμη που συνυπάρχει με τον Θεό, όπως το δάχτυλο στο σώμα, αλλά επειδή το χάρισμα των σημείων και των ιαμάτων είναι ένα από τα διανεμόμενα χαρίσματά Του· αυτό το ένα, λοιπόν, και όχι το σύνολο των χαρισμάτων του Πνεύματος, το ονομάζει δάχτυλο. Διότι σε άλλον μεν δίδεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως, σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον προφητεία, σε άλλον διάκριση πνευμάτων, σε άλλον διάφορα είδη γλωσσών, και σε άλλον ερμηνεία γλωσσών. Όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα διανέμει ξεχωριστά στον καθένα, όπως ακριβώς βούλεται. Θα μπορούσε, συνεπώς, κάποιος να πει ότι όλα αυτά, καθώς και όσα άλλα χαρίσματα του Πνεύματος υπάρχουν, αποτελούν τρόπον τινά ένα σώμα Του, ενώ το καθένα ξεχωριστά από τα χαρίσματα αποτελεί δάχτυλο. Και ας μην παραβλέψεις αυτή τη χρησιμότητα της λέξης.

Έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα· και ομοίως στο Ευαγγέλιο: Αν όμως εγώ με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια, τότε έφθασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού. Και πάλι είναι γραμμένο: Κάθε αμαρτία και βλασφημία θα αφεθεί στους ανθρώπους, η βλασφημία όμως κατά του Πνεύματος δεν έχει άφεση. Και στο βάπτισμα κατήλθε το Άγιο Πνεύμα και παρέμεινε πάνω του· οι άγγελοι δε, αφού κατήλθαν, τον διακονούσαν. Για να γνωρίζεις ότι οι άγγελοι κατέρχονται και διακονούν προκειμένου να φανερώσουν τη δουλεία τους· το Πνεύμα όμως παρέμεινε πάνω του, ώστε, ακούγοντας για την παραμονή του, να κατανοήσεις την ελευθερία της φύσεώς του. Είναι δε γραμμένο: Και ο Πατέρας, ο οποίος μένει σε εμένα, αυτός επιτελεί τα έργα.

«Εάν όμως κάποιος δεν έχει Πνεύμα Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν.» Έπειτα προσθέτει: «Εάν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας», αντί να πει, όπως θα ήταν η λογική συνέχεια: Εάν το Πνεύμα είναι μέσα σας. Ούτε υπάρχει θεία φωνή που να διδάσκει ότι το Πνεύμα είναι δημιούργημα. Διότι το «τα πάντα δημιουργήθηκαν δι' αυτού», αναφέρεται στο πλήθος των κτισμάτων. Το δε Πνεύμα δεν ανήκει σε αυτό το πλήθος, αλλά μαζί με τη Δυάδα συμπληρώνει την Τριάδα, και είναι εντελώς ξένο προς την κτίση, και υπερέχει τα μέγιστα, εφόσον μάλιστα αγιάζει την κτίση και τη ζωοποιεί, και αποτελεί χρίσμα σε εμάς, αλλά ήδη και στην ίδια τη σάρκα του Κυρίου. Και βεβαίως ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν αγιάζεται μέσω κάποιου κτίσματος, όπως λέει ο Πέτρος: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, πώς τον έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα και δύναμη.» Ούτε λαμβάνει δύναμη μέσω κτίσματος· λέει δε: «Με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια.» Ούτε καθοδηγείται από κτίσμα· διότι έχει γραφτεί ότι: «Οδηγούνταν από το Πνεύμα στην έρημο.» Ως αυθεντία του Θεού οι μεν παλαιοί προφήτες αναφωνούσαν: «Αυτά λέει ο Κύριος·» οι δε νέοι προφήτες: «Αυτά λέει το Άγιο Πνεύμα·» και οι απόστολοι: «Κρίθηκε ορθό από το Άγιο Πνεύμα και από εμάς.» Γι' αυτό και ο Απόστολος, αποδεικνύοντας ότι εκφέρει θεία λόγια, άλλοτε μεν λέει: «Ή μήπως ζητάτε απόδειξη ότι μιλάει μέσα μου ο Χριστός;» άλλοτε δε, «Νομίζω ότι έχω Πνεύμα Θεού.» Είναι δε πλήρης και η Παλαιά Γραφή από τη δοξολογία του Πνεύματος. «

Κεφάλαιο Αʹ. Ματθαίος. Τότε έφεραν σε αυτόν έναν δαιμονιζόμενο, τυφλό και κωφό, και τον θεράπευσε, ώστε ο κωφός και τυφλός και να μιλάει και να βλέπει. Και εκπλήσσονταν όλα τα πλήθη και έλεγαν: Μήπως αυτός είναι ο υιός του Δαβίδ; Οι δε Φαρισαίοι, όταν το άκουσαν, είπαν: Αυτός δεν εκβάλλει τα δαιμόνια παρά μόνο διά του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμονίων. Γνωρίζοντας δε ο Ιησούς τις σκέψεις τους, τους είπε: Αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια διά του Πνεύματος του Θεού, άρα έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού. Στα οποία στη συνέχεια προσθέτει: Γι' αυτό σας λέω, κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους· η βλασφημία όμως κατά του Πνεύματος δεν θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους.

Έπειτα, κάθε ενέργεια επιτελούνταν με τη συμπαρουσία του Πνεύματος. Αυτό ήταν παρόν και όταν Εκείνος πειραζόταν από τον διάβολο. «Διότι οδηγήθηκε», λέει, «ο Ιησούς από το Πνεύμα στην έρημο, για να πειραστεί». Και όταν ενεργούσε τις δυνάμεις, το Πνεύμα ήταν αχώριστα μαζί Του. «Διότι εάν εγώ», λέει, «εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού». Και όταν αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν Τον εγκατέλειψε. Διότι, όταν ο Κύριος ανακαίνιζε τον άνθρωπο και του απέδιδε πάλι τη χάρη που είχε χάσει από το εμφύσημα του Θεού, φυσώντας στο πρόσωπο των μαθητών, τι λέει; «Λάβετε Πνεύμα Άγιο. Αν συγχωρήσετε τις αμαρτίες κάποιων, τους συγχωρούνται· και αν κάποιων τις κρατήσετε, παραμένουν κρατημένες». Η δε συγκρότηση της Εκκλησίας δεν ενεργείται σαφώς και αναντίρρητα διά του Πνεύματος; Διότι Αυτός έδωσε, λέει, στην Εκκλησία «πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους, έπειτα δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσών».

Θα παρουσιάσω λοιπόν, παρόλα αυτά, τον Χριστό να θαυματουργεί μέσω της ενέργειας του Πνεύματος· διότι είναι γραμμένο ότι «Οδηγούνταν ο Ιησούς με τη δύναμη του Πνεύματος στη Γαλιλαία»· και κάπου αλλού να επιπλήττει δικαιολογημένα τους Ιουδαίους, οι οποίοι φλυαρούσαν ανόσια και ακόνιζαν την άξεστη γλώσσα τους εναντίον του· διότι έλεγαν ότι: «Αυτός δεν εκβάλλει τα δαιμόνια, παρά μόνο με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμονίων»· και λίγο πιο κάτω: «Και αν εγώ, λέει, εκβάλλω τα δαιμόνια με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, οι γιοι σας με τίνος τη δύναμη τα εκβάλλουν; Γι' αυτό αυτοί θα είναι κριτές σας. Αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, άρα έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού». Διότι πρέπει να ομολογούμε ότι η γέννηση του Μονογενούς από τον Θεό Πατέρα βρίσκεται υπεράνω κάθε νου και πέρα από τον δικό μας λόγο.

Επειδή όμως έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, την ενέργεια της θεοπρεπούς εξουσίας, αν και ήταν άνθρωπος, την επιδείκνυε. Γι' αυτό τον λόγο, λοιπόν, λέει, επειδή εισήλθε στα δικά μας μέτρα: «Αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού.» Και αυτό δεν είναι τίποτε άλλο παρά να λέει εκείνο, ότι κατήλθε και στους ανθρώπους η θεοπρεπής εξουσία και δύναμη, εφόσον εγώ που έγινα σαν εσάς για χάρη σας, θαυματουργώ μέσω του Πνεύματος.

Μτ 12, 23—28 Επειδή, λέγει, 〈όχι μέσω του άρχοντα των δαιμόνων〉 εκβάλλω 〈τα δαιμόνια〉, όπως έδειξε λέγοντας ότι 〈κάθε βασιλεία που διαιρείται εναντίον του εαυτού της〉 διαλύεται και φθείρεται, άρα με τη δύναμη του Πνεύματος τα 〈εκβάλλω〉 και γι' αυτό έχει πλησιάσει η 〈βασιλεία του Θεού〉.

Έπειτα, αφού τους είπε προηγουμένως πάρα πολλά και αναγκαία, ύστερα ανέφερε: «Εάν όμως εγώ με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού.» Διότι αν εγώ, λέει, που έγινα άνθρωπος σαν και εσάς, με εξουσία και βασιλεία θεοπρεπή επιτιμώ τα ακάθαρτα πνεύματα, η δική σας φύση είναι αυτή που στεφανώνεται με τέτοια δόξα· διότι εσείς φαίνεστε ότι, μέσω εμού και εντός εμού, έχετε αποκτήσει τον πλούτο της βασιλείας του Θεού. (B f. 53) Εκδιώκονταν λοιπόν τα πονηρά δαιμόνια, και μάλιστα έχοντας οδηγηθεί στο να αισθανθούν την ανίκητη δύναμή του, και μη αντέχοντας τα χτυπήματα της θεότητας, φώναζαν με τυραννικό και πανούργο τρόπο: «Άσε μας», λέγοντας, «τι σχέση υπάρχει μεταξύ μας και εσένα;» δηλαδή: Γιατί δεν μας αφήνεις να έχουμε τόπο, αφαιρώντας την πλάνη της ασέβειας; Έπειτα υποκρίνονται ότι τον εγκωμιάζουν και τον ονομάζουν άγιο του Θεού· διότι νόμισαν ότι μέσω αυτού του εγκωμιασμού θα τον κάνουν λάτρη της κενόδοξης φήμης και θα τον πείσουν να απέχει από το να τους επιτιμά, ανταποδίδοντας κατά κάποιον τρόπο χάρη αντί χάριτος· αλλά ο δόλιος δεν θα πιάσει θήραμα. Διότι ο Θεός δεν εμπαίζεται, και ο Κύριος φράζει τις ακάθαρτες γλώσσες τους. Έπειτα τα προστάζει να αποχωρήσουν από εκείνους που τα είχαν.

Αυτό δε το αξίωμα είναι μέγιστο και ξεπερνά την ανθρώπινη φύση και ταιριάζει μόνο στον Θεό, ο οποίος βρίσκεται πάνω από τα πάντα. Αρχή δε αυτού του γεγονότος για εμάς υπήρξε ο Λόγος, που φανερώθηκε με ανθρώπινη μορφή. Και πράγματι, επιτιμούσε τα ακάθαρτα πνεύματα. Έλεγαν όμως οι άθλιοι Ιουδαίοι ότι «Αυτός δεν εκβάλλει τα δαιμόνια, παρά μόνο με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμονίων». Απέναντι σε αυτές τις ανόσιες φωνές τους απαντούσε ο Κύριος λέγοντας: «Εάν εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, οι υιοί σας με τίνος τη δύναμη τα εκβάλλουν; Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, άρα έφθασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού». Διότι, εάν εγώ, λέγει, έχοντας γίνει άνθρωπος όμοιος με εσάς, έχω κατ' αυτόν τον τρόπο την ενέργεια της θεοπρεπούς εξουσίας, τότε κατήλθε σε εσάς αυτό το τόσο μεγάλο και εξαίρετο αγαθό. Διότι δοξάζεται, λέγει, η ανθρώπινη φύση στο πρόσωπό μου, καθώς καταπατά τον Σατανά. Επομένως, έφθασε σε εμάς η βασιλεία του Θεού, δηλαδή του Λόγου που έγινε όμοιος με εμάς και ενεργούσε τα θεοπρεπή έργα ενσαρκωμένος. Είδαμε τους εαυτούς μας να μετέχουν σε αυτά. Και έχουν γίνει μακάριοι οι οφθαλμοί μας. Ακούσαμε την άρρητη μυσταγωγία του. Μας δίδαξε τα περί του Θεού και Πατρός. Μας Τον έδειξε στη δική του φύση. Κατέστησε φανερή την αλήθεια των τύπων που δόθηκαν μέσω του Μωυσή.

ΑΛΛΟ. «Εάν εγώ, λέει, εκβάλλω τα δαιμόνια με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, οι γιοι σας με ποιανού τη δύναμη τα εκβάλλουν; Γι' αυτόν τον λόγο, αυτοί θα είναι κριτές σας. Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού.» Εάν ο Θεός, εκδιώκοντας τα δαιμόνια μέσω της ενέργειας του Πνεύματος, δοξάζεται, και το Άγιο Πνεύμα είναι κτιστό και δημιούργημα, σύμφωνα με μερικούς από τους απαίδευτους, τότε η δύναμη του Θεού βρίσκεται σε ένα δημιούργημα. Και πώς δεν είναι ανώτερο από αυτόν εκείνο δια του οποίου δοξάζεται; Αλλά αυτό είναι ασεβές έστω και να το σκεφτεί κανείς, πόσο μάλλον να το πει. Άρα δεν είναι δημιούργημα το Πνεύμα δια του οποίου ο Θεός, μέσω του Υιού, κατεργάζεται τα πάντα, και γι' αυτό δοξάζεται.

Στις Πράξεις: Ανανία, γιατί γέμισε ο σατανάς την καρδιά σου, ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα και να κρατήσεις μέρος από το αντίτιμο του χωραφιού; Δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό. Στο Ευαγγέλιο: Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού.

Διότι κατασκεύασαν μοσχάρι, και οι άθλιοι τόλμησαν να πουν: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ, οι οποίοι σε έβγαλαν από τη γη της Αιγύπτου.» Εξαιτίας, λοιπόν, αυτών των τόσο φοβερών επιπολαιοτήτων ο Μωυσής δυσφόρησε και συνέτριψε τις πλάκες στις οποίες βρισκόταν ο νόμος, θεωρώντας ότι δεν είναι άξιοι ούτε σκιάς ούτε τύπων ούτε καν γενικότερα της άνωθεν παιδαγωγίας αυτοί των οποίων ο νους ήταν τόσο παραλυμένος, ώστε να λησμονήσουν τα τόσο θαυμαστά γεγονότα που πραγματοποιήθηκαν υπέρ αυτών μέσω της θείας δύναμης, και να αποδώσουν πάλι τη λατρεία σε ένα μοσχάρι, ερχόμενοι σε ανάμνηση της λατρείας στην Αίγυπτο. Αλλά σε λίθινες πλάκες τότε σκιαγραφούνταν ο νόμος για τους παλαιότερους με το δάχτυλο του Θεού, όπως έχει γραφτεί. Εκείνα όμως αποτελούσαν τύπο των όσων πιστεύουμε ότι πραγματοποιήθηκαν για εμάς εν Χριστώ. Διότι ο Δεσπότης των πάντων Θεός καταγράφει τρόπον τινά μέσα μας τη γνώση του δικού Του θελήματος, χρησιμοποιώντας σαν κάλαμο τον Υιό εν Πνεύματι. Διότι έτσι Τον ονόμασε μέσω του Δαβίδ, λέγοντας: «Η γλώσσα μου είναι κάλαμος γραμματέως οξυγράφου.» Επειδή ο κάλαμος του Πατρός, δηλαδή ο Υιός, χάραξε στις καρδιές όλων τη γνώση κάθε αγαθού, χρησιμοποιώντας ως δάχτυλο του Θεού, τρόπον τινά, το Πνεύμα, το οποίο είναι και του Πατρός και δικό Του. Διότι ονόμασε το Πνεύμα του Θεού δάχτυλο, λέγοντας, άλλοτε μεν: «Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια εν Πνεύματι Θεού», και άλλοτε πάλι: «Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το δάχτυλο του Θεού».

Και γι' αυτά βέβαια ίσως πρέπει να ερμηνεύσουμε και διαφορετικά. Πρέπει όμως να ακούσουμε τώρα τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα περί του Αγίου Πνεύματος. Διότι λέει: εάν κάποιος δεν γεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν πρόκειται να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού. Και ότι η χάρη προέρχεται από τον Πατέρα, λέει: πόσο μάλλον ο Πατέρας εξ ουρανού θα δώσει Άγιο Πνεύμα σε όσους το ζητούν από αυτόν. Και ότι πρέπει να προσκυνούμε τον Θεό εν πνεύματι, λέει: αλλά έρχεται ώρα, και ήδη είναι, που οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα εν πνεύματι και αληθεία. Διότι ο Πατέρας τέτοιους αναζητά αυτούς που τον προσκυνούν. Πνεύμα είναι ο Θεός, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία. Και πάλι: εάν όμως εγώ εν πνεύματι Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια. Και αμέσως στη συνέχεια: γι' αυτό σας λέω, κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους, αλλά η βλασφημία κατά του Πνεύματος δεν θα συγχωρεθεί. Και όποιος πει λόγο κατά του Υιού του ανθρώπου, θα του συγχωρεθεί, όποιος όμως πει λόγο κατά του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί ούτε σε αυτόν τον αιώνα ούτε στον μέλλοντα.

Αλλά δοκιμάζει την ψυχή, δεν ρίχνει τα μαργαριτάρια μπροστά στους χοίρους. Εάν υποκρίνεσαι, τώρα άνθρωποι σε βαπτίζουν, αλλά το Πνεύμα δεν θα σε βαπτίσει. Εάν όμως προσέλθεις με πίστη, οι άνθρωποι μεν υπηρετούν στο ορατό, το Άγιο Πνεύμα όμως χορηγεί το αόρατο. Έρχεσαι σε μεγάλη δοκιμασία, σε μεγάλη στρατολογία μέσα σε μία ώρα, την οποία εάν χάσεις, το κακό για εσένα είναι ανεπανόρθωτο. Εάν όμως αξιωθείς της χάριτος, φωτίζεται η ψυχή σου, λαμβάνεις δύναμη που δεν είχες. Λαμβάνεις όπλα φοβερά για τους δαίμονες. Και εάν δεν πετάξεις τα όπλα, αλλά διατηρείς τη σφραγίδα στην ψυχή σου, δεν σε πλησιάζει δαίμονας· διότι τρέμει από φόβο· και πράγματι με το Πνεύμα του Θεού εκδιώκονται τα δαιμόνια.

Εάν δε ακούσεις ότι «αφού υψώθηκε στα δεξιά του Θεού και έλαβε από τον Πατέρα την επαγγελία του Πνεύματος» ή «να περιμένετε την επαγγελία του Πατρός, την οποία ακούσατε» ή ότι «το Πνεύμα τον εκβάλλει στην έρημο» ή ότι ο ίδιος λέει «μην μεριμνήσετε τι θα πείτε, διότι το Πνεύμα του Πατρός μου είναι αυτό που λαλεί μέσα σας» ή «εάν δε εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια εν Πνεύματι Θεού» ή «όποιος βλασφημήσει εις το Άγιο Πνεύμα δεν θα του συγχωρεθεί» και τα εξής, ή «Πατέρα, στα χέρια σου θα παραθέσω το πνεύμα μου» [και τα εξής] ή «το παιδίον αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα» ή «ο Ιησούς δε, πλήρης Αγίου Πνεύματος, επέστρεψε από τον Ιορδάνη» ή «επέστρεψε ο Ιησούς με τη δύναμη του Πνεύματος» ή «εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα» (παρόμοιο με το να λέει «αυτό που έγινε σε αυτόν ήταν ζωή») ή «και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας» ή «γιατί γέμισε ο Σατανάς την καρδιά σου (λέει ο Πέτρος στον Ανανία) ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα;» και μετά από αυτά «δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό», (επομένως, Θεός εκ Θεού και Θεός είναι το Άγιο Πνεύμα, στο οποίο είπαν ψέματα όσοι υπεξαίρεσαν από το αντίτιμο του κτήματος) ή «ο οποίος φανερώθηκε εν σαρκί, δικαιώθηκε εν Πνεύματι» — από αυτό δεν έχω κάτι σπουδαιότερο να πω.

Εάν δε ακούσεις ότι «αφού υψώθηκε στα δεξιά του Θεού και έλαβε από τον Πατέρα την επαγγελία του Πνεύματος» ή «να περιμένουν την επαγγελία του Πατέρα που ακούσατε»· ή ότι «το Πνεύμα τον βγάζει στην έρημο», ή ότι ο ίδιος λέει «μη μεριμνήσετε τι θα πείτε, διότι το Πνεύμα του Πατέρα μου είναι αυτό που μιλάει μέσα σας», ή «εάν δε εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού», ή «όποιος όμως βλασφημήσει κατά του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί» και τα εξής, ή «Πατέρα, στα χέρια σου θα παραδώσω το πνεύμα μου», ή «το παιδίον αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα», ή «ο Ιησούς, πλήρης Αγίου Πνεύματος, επέστρεψε από τον Ιορδάνη» ή «επέστρεψε ο Ιησούς με τη δύναμη του Πνεύματος» ή «εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα», όμοιο με το να πει «εκείνο που έγινε σε αυτόν ήταν ζωή», ή «και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αλήθειας», ή «γιατί ο Σατανάς γέμισε την καρδιά σου (λέει ο Πέτρος στον Ανανία), ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα;» και μετά από αυτά «δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό». Άρα, Θεός εκ Θεού και Θεός είναι το Άγιο Πνεύμα, στο οποίο είπαν ψέματα αυτοί που ιδιοποιήθηκαν μέρος από το τίμημα του κτήματος, ή «ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί, δικαιώθηκε εν πνεύματι». Ανώτερο από αυτό δεν έχω να πω. Και Θεός είναι ο Υιός: «από τους οποίους (λέει) προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλα». «

Διότι όπλα του διαβόλου αποτελούσαν οι δαίμονες που ήταν εγκατεστημένοι σε όλη τη γη, οι οποίοι συνεργούσαν στην τυραννία του εναντίον των ανθρώπων· και λάφυρά του ήταν οι ψυχές των ανθρώπων, που είχαν οδηγηθεί αιχμάλωτες από τη διαβολική πανοπλία. Όμως αυτόν τον φοβερό τύραννο ο Χριστός, αφού τον έδεσε με δεσμά, συνέτριψε όλη του την πανοπλία, δηλαδή τους δαίμονες, τα ακάθαρτα πνεύματα και τις αντίπαλες δυνάμεις. Τα δε λάφυρά του, που ήταν από παλιά υποδουλωμένα στην τυραννία του, εννοώ όλα τα έθνη, αφού τα απομάκρυνε από την παλιά δουλεία, τα διαμοίρασε στους οικείους ηγεμόνες και άρχοντες, δηλαδή στους στρατιώτες της βασιλείας των ουρανών που βρίσκονται υπό τις διαταγές του: τους αποστόλους και τους διαδόχους τους. Σχετικά με αυτά τα λάφυρα είχε προαναγγελθεί με θαυμαστό τρόπο σε προφητεία που αναφέρει: «Ο βασιλιάς των δυνάμεων του Αγαπητού, στην ωραιότητα του οίκου θα μοιράσει τα λάφυρα». Και αυτά αποτελούν ξεκάθαρες αποδείξεις της βασιλείας του Θεού, η οποία καθαιρεί και ταπεινώνει κάθε αρχή, εξουσία και δύναμη, καθώς και κάθε πολυθεϊστική και δαιμονική τυραννία, ενώ αρχίζει να επικρατεί επί των ανθρώπων της γης. Γι' αυτό ο Σωτήρας λέει: «Αν όμως εγώ με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού».

Επομένως, εάν αυτά έχουν ειπωθεί σύμφωνα με το προφητικό πνεύμα, αποτελούν μαρτυρία της θεότητας του Πνεύματος· εάν όμως εναντιώνονται στην προφητεία, εξαιτίας αυτού ακριβώς καταδικάζεται η βλασφημία του, επειδή με τα λόγια του εκφράζει άποψη αντίθετη προς τους αγίους προφήτες. Έπειτα λέει: «φωτίζοντας τις ψυχές με το φως της γνώσεως». Ο λόγος της ευσέβειας αποδίδει ομοίως αυτήν τη χάρη και στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα. Διότι Εκείνος ονομάζεται φωτισμός από τον Δαβίδ, και από εκεί γεννάται το φως της γνώσεως σε αυτούς που φωτίζονται. Ομοίως, και η κάθαρση των λογισμών είναι ίδιον της δύναμης του Κυρίου, όπως λέει ο λόγος· διότι το απαύγασμα της δόξας και ο χαρακτήρας της υποστάσεώς Του πραγματοποίησε τον καθαρισμό των αμαρτιών μας. Όσο για το «να απομακρύνει τους δαίμονες», το οποίο ο Ευνόμιος λέει ότι είναι ίδιον γνώρισμα του Πνεύματος, αυτό και ο Μονογενής Θεός, ο οποίος λέει στον δαίμονα «Εγώ σε προστάζω», το επιμαρτυρεί ως έργο της δύναμης του Πνεύματος λέγοντας: «Εάν εγώ με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια»· ώστε η εκδίωξη των δαιμόνων δεν αποτελεί υποβιβασμό της δόξας του Πνεύματος, αλλά επιβεβαίωση της θείας και υπερέχουσας δύναμής Του. «Θεραπεύοντας αυτούς που νοσούν», λέει, «γιατρεύοντας αυτούς που αρρωσταίνουν, παρηγορώντας τους θλιμμένους, ανορθώνοντας αυτούς που λυγίζουν, αναζωογονώντας εκείνους που πονούν». Αυτά είναι τα λόγια των ευσεβών για το Άγιο Πνεύμα· διότι σε κανέναν άλλον δεν θα μπορούσε κάποιος να αποδώσει την ενέργεια του καθενός από αυτά, παρά μόνο στον Θεό.

Διότι, όπως ακριβώς έχοντας μάθει για τον Θεό των όλων από τη Γραφή, η οποία λέει ότι αυτός κρίνει όλη τη γη, λέμε για τον λόγο αυτό ότι αυτός είναι κριτής των πάντων, και πάλι, όταν ακούμε ότι «ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν», δεν θεωρούμε ότι η Γραφή αντιφάσκει με τον εαυτό της· διότι αυτός που κρίνει όλη τη γη το πράττει αυτό μέσω του Υιού, στον οποίο έχει δώσει όλη την κρίση. Και καθετί που επιτελείται από τον Μονογενή έχει την αναφορά του στον Πατέρα, έτσι ώστε και αυτός να είναι κριτής των πάντων και να μην κρίνει κανέναν, επειδή, όπως ελέχθη, έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό και όλη η κρίση του Υιού δεν έχει αποξενωθεί από το πατρικό θέλημα. Και κανείς δεν θα μπορούσε ευλόγως ούτε να κάνει λόγο για δύο κριτές, ούτε να πει ότι ο έτερος έχει αποξενωθεί από την εξουσία και τη δύναμη της κρίσεως. Έτσι και ως προς τον λόγο περί της θεότητος, ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού, και την εποπτική και θεατική δύναμη, την οποία ακριβώς ονομάζουμε θεότητα, ο Πατέρας την ενεργεί μέσω του Μονογενούς, 〈ο Θεός που δημιούργησε τα πάντα με σοφία〉, ενώ ο Υιός τελειοποιεί κάθε δύναμη εν Αγίω Πνεύματι και αφενός κρίνει, καθώς λέει ο Ησαΐας, με πνεύμα κρίσεως και πνεύμα καύσεως, αφετέρου ευεργετεί, σύμφωνα με την ευαγγελική ρήση την οποία απηύθυνε προς τους Ιουδαίους: εν Πνεύματι Θεού· διότι λέει: «Εάν όμως εγώ εν Πνεύματι Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια»· συμπεριλαμβάνοντας μέσα από ένα μέρος κάθε είδος ευεργεσίας δια της ενότητος ως προς την ενέργεια. Διότι σε εκείνους στους οποίους το ένα έργο ενεργείται μέσω αλλήλων, το όνομα της ενέργειας δεν είναι δυνατόν να καταμερίζεται σε πολλούς.

Διότι, επειδή και ο ίδιος ο Κύριος στα Ευαγγέλια είπε ότι με το πνεύμα του Θεού εκβάλλει τα δαιμόνια, και ο πατήρ Χρυσόστομος, λέγοντας εδώ ότι η χάρη είναι αυτή που κατήλθε επί της σαρκός, παρέθεσε τον λόγο που ειπώθηκε από τον Θεό προς τον Βαπτιστή: «σε όποιον δεις το πνεύμα να κατεβαίνει σαν περιστέρι και να μένει επάνω του, αυτός είναι ο Υιός του Θεού, διότι όλη η χάρη εξεχύθη σε εκείνον τον ναό», αυτό ακριβώς το Άγιο Πνεύμα ήταν η χάρη που εξεχύθη σε εκείνη τη σάρκα. Κατά τον Ακίνδυνο, αντίθετα, πρόκειται για την ίδια την ουσία και την υπόσταση του Παναγίου Πνεύματος, και όχι για τη χάρη και την ενέργεια. Διότι αυτός υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει άκτιστο ή ενεργό πνεύμα ή ενέργεια που να διαφέρει καθ' οιονδήποτε τρόπο από εκείνη την ουσία.

Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, σύμφωνα με τον Λουκά, λέει ότι εκβάλλει τα δαιμόνια με το δάκτυλο του Θεού· ενώ σύμφωνα με τον Ματθαίο, με το Πνεύμα του Θεού. Ο Μέγας Βασίλειος αναφέρει ότι το «δάκτυλο του Θεού» είναι μία από τις ενέργειες του Πνεύματος. Εάν, λοιπόν, η μία από αυτές είναι το Άγιο Πνεύμα, τότε βεβαίως είναι και οι άλλες, όπως άλλωστε μας το δίδαξε ο ίδιος. Όμως, δεν υπάρχουν εξαιτίας αυτού πολλοί θεοί ή πολλά πνεύματα· διότι αυτά αποτελούν προόδους, εκφάνσεις και φυσικές ενέργειες του ενός Πνεύματος, και μέσα από την καθεμία ένα είναι αυτό που ενεργεί. Οι κακόδοξοι, ωστόσο, αποκαλώντας τις κτίσματα, υποβιβάζουν το Πνεύμα του Θεού σε κτίσμα επτά φορές. Ας ντραπούν, λοιπόν, επτά φορές. Διότι ο προφήτης που μίλησε πάλι γι' αυτά, λέγοντας ότι αυτοί οι επτά είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου που επιβλέπουν όλη τη γη· και εκείνος που γράφει στην Αποκάλυψη: «Χάρη σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό και από τα επτά πνεύματα που βρίσκονται ενώπιον του θρόνου του Θεού, και από τον Χριστό», φανερώνουν ξεκάθαρα στους πιστούς ότι αυτά είναι το Άγιο Πνεύμα.

Πώς λοιπόν η σοφία και η δύναμη του Πνεύματος είναι κτιστή; Ο δε Μέγας Αθανάσιος λέει: «Ένα και το αυτό είναι το Πνεύμα, στο οποίο ανήκουν όλες οι διαιρέσεις, ενώ το ίδιο είναι αδιαίρετο κατά τη φύση». Και βέβαια, τη μία από τις ενέργειες του Πνεύματος ο Κύριος στα Ευαγγέλια, κατά μεν τον Λουκά την ονομάζει «δάκτυλο Θεού», κατά δε τον Ματθαίο «πνεύμα Θεού».

Αν όμως βρεθεί κάποιος να λέει ότι ο Υιός είναι μεγαλύτερος από το Πνεύμα, αλλά και το Πνεύμα μεγαλύτερο από τον Υιό, όπως λέει και ο θείος Κύριλλος στο έργο του «Θησαυροί»: διότι, αφού πρώτα παρέθεσε εκείνο το ρητό του Σωτήρα, «εάν όμως εγώ με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια», πρόσθεσε, «αν μέσω της ενέργειας του Πνεύματος ο Θεός δοξάζεται εκδιώκοντας τα δαιμόνια, πώς δεν είναι μεγαλύτερο από Αυτόν εκείνο μέσω του οποίου δοξάζεται;». Αποδεικνύοντας με αυτόν τον τρόπο ότι το Άγιο Πνεύμα είναι άκτιστο. Διότι, αν επρόκειτο για κτίσμα, πώς θα παρείχε την εντύπωση, μέσα από τα λόγια του Κυρίου, μιας τέτοιας ανωτερότητας; Λέγονται δε αυτά τόσο για τον Υιό όσο και για το Πνεύμα, όχι επειδή το ένα αποτελεί αίτιο του άλλου - μη γένοιτο -, αλλά εξαιτίας του ποικίλου και πολυειδούς της σοφίας του Θεού ως προς την οικονομία Του για εμάς, η οποία αποδεικνύει αμοιβαία την απόλυτη ισότητα και των δύο σε όλα, του Υιού δηλαδή και του Πνεύματος.

Το ότι δε το Άγιο Πνεύμα είναι της θείας ουσίας, αυτό εσύ ζήτησας να αποσαφηνιστεί μέσω των Γραφών. Σου είναι δυνατόν, αν σκεφτείς με οξύνοια και προχωρήσεις λίγο στα λόγια του Κυρίου που έχουμε στα χέρια μας, να βρεις και τη λύση. «Αν εγώ», λέει, «εκβάλλω τα δαιμόνια μέσω του Βεελζεβούλ, οι υιοί σας μέσω τίνος τα εκβάλλουν;» Αν όμως εγώ εκβάλλω αυτά με το Πνεύμα του Θεού, άρα έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού. Σε άλλο σημείο ο ευαγγελιστής έχει πει σαφέστερα: «Αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το δάκτυλο του Θεού». Ονομάζοντας δάκτυλο του Θεού το Άγιο Πνεύμα. Και το δάκτυλο, όπως συμβαίνει στο δικό μας ανθρώπινο παράδειγμα, είναι της ουσίας του σώματος. Την αχώριστη λοιπόν και συγγενική προς τη θεία ουσία υπόσταση του Αγίου Πνεύματος, τη φανέρωσε με την ονομασία του δακτύλου.

Δεν θα έσφαλλε κανείς εάν ονόμαζε και το πάθος Του πράξη· διότι διά του πάθους Του επιτέλεσε εκείνο το μέγα και θαυμαστό έργο, καταλύοντας τον θάνατο και κατορθώνοντας όλα τα υπόλοιπα. Μέχρι την ημέρα που αναλήφθηκε, αφού έδωσε εντολές μέσω του Αγίου Πνεύματος στους αποστόλους τους οποίους εξέλεξε. Αφού έδωσε εντολές μέσω του Πνεύματος, δηλαδή αφού τους απηύθυνε λόγια πνευματικά, τίποτε το ανθρώπινο. Ή αυτό λοιπόν μπορεί να πει κανείς, ή ότι τους έδωσε εντολές διά του Πνεύματος. Βλέπεις πώς ομιλεί ακόμη με ταπεινό τρόπο γι' Αυτόν, όπως άλλωστε και ο Ίδιος ομιλούσε για τον εαυτό Του, λέγοντας: Εάν όμως εγώ με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια. Διότι πράγματι και το Άγιο Πνεύμα ενεργούσε μέσα σε εκείνον τον ναό. Τι ακριβώς λοιπόν παρήγγειλε;

Και θέλει μεν να βγάλει συμπέρασμα από αυτά και να πει ότι: «Εάν λοιπόν συμβαίνει αυτό, άρα ο Υιός του Θεού έχει έλθει». Αλλά αυτό δεν το λέει, παρά συγκεκαλυμμένα, και με τρόπο που να μην είναι δυσάρεστος σε εκείνους, το υπαινίσσεται λέγοντας: «Άρα έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού». Είδες πλούτο σοφίας; Μέσα από εκείνα για τα οποία τον κατηγορούσαν, μέσα από αυτά ακριβώς έδειξε την παρουσία του να εκλάμπει.

Ακόμη, «γι' αυτό σας λέω: κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους, αλλά η βλασφημία κατά του Πνεύματος δεν θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους· και όποιος πει λόγο κατά του Υιού του ανθρώπου, θα του συγχωρεθεί· όποιος όμως πει κατά του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί, ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μέλλοντα». Ακόμη, «εάν όμως εγώ με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού». Ακόμη, «αν λοιπόν εσείς, που είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας που είναι στον ουρανό θα δώσει Άγιο Πνεύμα σε όσους του το ζητούν». Ακόμη, «πηγαίνετε και βαπτίζετέ τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Και πάνω από όλα, «ο μεν Ιωάννης σας βάπτισε με νερό, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Άγιο Πνεύμα σε λίγες ημέρες». Και αυτά μεν τα είπε ο Κύριος.

Και δεν είναι καθόλου παράξενο, αφού και στην περίπτωση του Μωυσή ο Θεός, παίρνοντας από το Πνεύμα, το μετέδωσε σε άλλους· στον δε Δεσπότη Χριστό είχε αναπαυθεί όλη η χάρη του Πνεύματος. Διότι ο Θεός δεν του δίνει το Πνεύμα με το μέτρο· γι' αυτό και από αυτή τη χάρη μετέδιδε και μέσω αυτής επιτελούσε τα θαύματα· διότι λέει: «Εγώ με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια».

Ζ΄. Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο: Όταν όμως σας παραδώσουν, μην μεριμνήσετε για το πώς ή τι θα πείτε· διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατρός σας που μιλάει μέσα σας. Η΄. Και λίγο μετά: Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού.

Πρώτον μεν, στα Ευαγγέλια, τα οποία αποτελούν τις αρχές της ευσέβειας και το αρραγές και αμετακίνητο θεμέλιο, δεν αναγράφεται ότι ο Υιός ενεργεί διά του Πνεύματος, αλλά έχει παραδοθεί ότι ο Πατέρας ενεργεί διά του Υιού. Διότι λέει: «Όλα έγιναν δι' αυτού», ενώ ο Υιός δεν ενεργεί διά του Πνεύματος, αλλά εν Πνεύματι, όπως ακριβώς δηλώνει ο Κύριος προς εκείνους που έλεγαν ότι έχει ακάθαρτο πνεύμα: «Αν όμως εγώ εν Πνεύματι Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια, τότε έφθασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού». Δεν είπε «διά Πνεύματος», αλλά «εν Πνεύματι»· αυτό δε δηλώνει τη φυσική διαμονή του Πνεύματος στον Υιό, και όχι ότι η ύπαρξη του Πνεύματος προέρχεται από αυτόν.

Αν και ο Υιός ονομάζεται χέρι, και το Πνεύμα δάκτυλο –διότι, ενώ οι άλλοι ευαγγελιστές αναφέρουν ότι ο Κύριος είπε: «Εάν εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού», ο Λουκάς, αντί της φράσης «με το Πνεύμα του Θεού», γράφει «με τον δάκτυλο του Θεού», αλλά και στην Αίγυπτο ο δάκτυλος του Θεού μέσω του Μωυσή μετέβαλε το χώμα σε ζωντανούς οργανισμούς, δείχνοντας ότι και η πρώτη δημιουργία των ζώων συντελέστηκε δι’ Αυτού· διότι και τότε, λέει, «το πνεύμα του Θεού φερόταν πάνω από το νερό»– δεν πρέπει εξαιτίας αυτού να υποτιμούμε το Πνεύμα, ούτε να το θεωρούμε κατώτερο του Υιού, ως μέρος Του· διότι το δάκτυλο είναι μέρος του χεριού· για να μην αναγκαστούμε να αποκαλέσουμε και τον Υιό μέρος του Πατέρα ως χέρι Του, και επομένως κατώτερο, ή να δεχθούμε ότι εκφύεται από τον Υιό. Αν και δεν έχει ονομαστεί κατ' αυτόν τον τρόπο δάκτυλος του Θεού, παρά μόνο δάκτυλος Θεού, και ούτε μόνο αυτό, αλλά υπάρχει περίπτωση όπου και αυτό λέγεται χέρι· διότι λέει: «Τα χέρια σου με εποίησαν και με έπλασαν»· και, «έργα των χειρών σου είναι οι ουρανοί», αποκαλώντας χέρια από κοινού τον Υιό και το Πνεύμα, αλλά και πάλι το καθένα ξεχωριστά.

Και πάλι: «Δεν κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· και «όσα βλέπει ο Υιός τον Πατέρα να κάνει, αυτά κάνει παρομοίως και ο ίδιος». Και «εγώ», λέει, «εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού», για να δείξει ότι συνεργεί και το Πνεύμα. Αν λοιπόν και τον αγιασμό της σάρκας κατά την ένωση τον ενήργησε ως Θεός, δεν πρέπει να θεωρήσουμε ότι αυτός αποτελεί ενέργεια μόνο δική του, αλλά κοινή και του Πατέρα και του Πνεύματος. Τέλειος λοιπόν εξ αρχής είναι ο αγιασμός της σάρκας κατά τη θεία ένωση, και τέλεια είναι η άγια σάρκα που ενώθηκε με τον Λόγο, όχι επειδή τελειοποιήθηκε μόνο από τον ίδιο τον Λόγο, όπως νομίζει εκείνος που διαφωνεί, αλλά και από τον Πατέρα και από το Πνεύμα, και δεν έχει ανάγκη πλέον από κανέναν πρόσθετο αγιασμό, προπαντός διότι έχει ήδη λάβει το μέγιστο από την ένωσή της με τον Λόγο.