Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 12:32

Γι' αυτόν τον λόγο, συμβουλεύω και προτρέπω τους πάντες, ούτε εμείς οι ίδιοι να εξετάζουμε τα θεία δόγματα με καινοφανείς συλλογισμούς, ούτε να δίνουμε καθόλου προσοχή σε άλλους που τους προβάλλουν. Να μην τα εξετάζουμε, επειδή το Άγιο Πνεύμα μας παρέδωσε όλα τα θεία λόγια απολύτως δοκιμασμένα μέσω των θείων διδασκάλων, και όσα έχουν δοκιμαστεί από εκείνους, είναι περιττό και μάταιο να τα δοκιμάζουμε εμείς οι αμαθείς από την αρχή, και να αποφαινόμαστε γι' αυτά άλλοτε έτσι και άλλοτε αλλιώς, και σύμφωνα με ό,τι νομίζουμε. Και αυτό, όπως πιστεύω, οδηγεί στην απιστία και τη βλασφημία, και μπορεί να προξενήσει μεγάλο κίνδυνο στις ψυχές μας. Διότι είναι σαν να καθιστούμε τους εαυτούς μας σοφότερους από το Πνεύμα. Και να μην ακούμε, μήπως, όταν αυτός που συζητά μαζί μας, αφού καταλήξει στα συμπεράσματα που του αρέσουν, μας θέσει κάποια ερώτηση ή απορία, βιαστούμε τυχόν και πούμε το ναι στο ψέμα, κάνοντας τη χειρότερη ομολογία, ή το όχι στην αλήθεια, κάνοντας την καταραμένη άρνηση, και συμβεί έτσι να μολύνουμε τη γλώσσα μας μέσω της βλασφημίας κατά του Αγίου Πνεύματος, η οποία δεν έχει άφεση, όπως λένε τα ιερά λόγια, ούτε στον παρόντα αιώνα ούτε στον μέλλοντα.

Ακόμη, «γι' αυτό σας λέω: κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους, αλλά η βλασφημία κατά του Πνεύματος δεν θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους· και όποιος πει λόγο κατά του Υιού του ανθρώπου, θα του συγχωρεθεί· όποιος όμως πει κατά του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί, ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μέλλοντα». Ακόμη, «εάν όμως εγώ με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού». Ακόμη, «αν λοιπόν εσείς, που είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας που είναι στον ουρανό θα δώσει Άγιο Πνεύμα σε όσους του το ζητούν». Ακόμη, «πηγαίνετε και βαπτίζετέ τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Και πάνω από όλα, «ο μεν Ιωάννης σας βάπτισε με νερό, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Άγιο Πνεύμα σε λίγες ημέρες». Και αυτά μεν τα είπε ο Κύριος.

Διότι, αν βέβαια η άφεση δεν μπορούσε σε καμία περίπτωση να επιφέρει κάθαρση χωρίς τιμωρία, ο δικός σας ισχυρισμός θα ήταν εύλογος. Εάν, όμως, η πρώτη και μέγιστη και τελειότατη άφεση των αμαρτιών μέσω του βαπτίσματος είναι η ίδια κάθαρση από κάθε ρύπο και απαλλαγή από κάθε τιμωρία, ποια ανάγκη υπάρχει αυτή η άφεση να μην έχει τη δύναμη να καθαρίζει, αλλά αυτό να αποδίδεται μόνο στην τιμωρία; Επιπροσθέτως στα όσα έχουν ειπωθεί, δηλώνουμε ότι τα παρατιθέμενα χωρία δεν συντείνουν με κανέναν τρόπο στη δική σας άποψη. Διότι το μεν χωρίο που ελήφθη από τους Μακκαβαίους δείχνει ότι εκείνος ο ιλασμός και η θυσία υπέρ των νεκρών δεν έγινε για κάποια μικρή αμαρτία, αλλά για κάποιο μέγιστο και θανάσιμο αμάρτημα, όπως έχει λεχθεί· το δε ευαγγελικό, ότι σε αυτόν που βλασφήμησε δεν θα συγχωρεθεί ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μελλοντικό, σε καμία περίπτωση δεν οδηγεί στο δικό σας συμπέρασμα, ότι δηλαδή η άφεση δίδεται τότε, αλλά δηλώνει το εξής: ότι, επειδή ορισμένες αμαρτίες τιμωρούνται εδώ, κάποιες στη μελλοντική ζωή, και κάποιες και στις δύο, η αμαρτία αυτή, ούσα εντελώς ασυγχώρητη, θα υποστεί την αναπόφευκτη τιμωρία και στην παρούσα και στη μελλοντική ζωή.

4. Μετά από αυτό, προχωρώντας λίγο πιο κάτω, θελήσατε να θεμελιώσετε το προαναφερθέν δόγμα του καθαρτηρίου πυρός, πρώτον μεν από το βιβλίο των Μακκαβαίων, στο οποίο αναφέρεται ότι «είναι καλό και σωτήριο να προσεύχεται κανείς υπέρ των κεκοιμημένων, ώστε να απαλλαγούν από τις αμαρτίες τους»· δεύτερον δε από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, στο οποίο ο Σωτήρας λέγει ότι «σε όποιον βλασφημήσει κατά του Αγίου Πνεύματος δεν θα συγχωρεθεί ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μέλλοντα», θεωρώντας έτσι ότι υπάρχει άφεση και στη μέλλουσα ζωή.

Η συζήτηση που έκανε ο Κύριος με τον Νικόδημο, στην οποία λέει ότι το Πνεύμα όπου θέλει πνέει και τη φωνή του την ακούς, για ποιο πνεύμα μιλάει; Μερικοί μεν νομίζουν ότι ο Κύριος αναφέρεται στο αέρινο πνεύμα (στον άνεμο), σε εμένα όμως φαίνεται μάλλον ότι μιλάει για το Άγιο Πνεύμα. Διότι το Άγιο Πνεύμα πνέει εξουσιαστικά όπου θέλει, και επιλέγει να πνέει σε αυτούς που είναι δεκτικοί και έχουν καθαρή διάνοια. Και αυτοί, καθώς δέχονται την έμπνευση των θείων χαρισμάτων, δεν γνωρίζουν από πού τους δόθηκε το οποιοδήποτε χάρισμα ούτε για ποια αιτία, ούτε σε ποιο σκοπό καταλήγει η δωρεά του χαρίσματος. Ακούνε μόνο τη φωνή, δηλαδή την ίδια την ενέργεια του χαρίσματος, η οποία φανερώνεται μέσω της καθαρότητας του βίου τους και η οποία, κατά κάποιον τρόπο, εκπέμπει φωνή, είτε πρόκειται για χάρισμα διδασκαλίας, είτε ιαμάτων, είτε ακόμη *** *** *** Τι είναι η βλασφημία κατά του Πνεύματος και πώς κάθε αμάρτημα θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους, ενώ σε αυτούς που βλασφημούν εναντίον του δεν θα συγχωρεθεί, ούτε σε τούτο τον αιώνα ούτε στον μέλλοντα;

Η απορία περί της βλασφημίας κατά του Πνεύματος βρίσκει από μόνη της τη λύση της· διότι, ενώ ο Κύριος επιτελούσε ποικίλες ιάσεις, οι Ιουδαίοι απέδιδαν αυτές τις ενέργειες του Πνεύματος στον άρχοντα των δαιμόνων. Το γεγονός, όμως, ότι δεν δίδεται άφεση σε όσους βλασφημούν ούτε στον παρόντα ούτε στον μέλλοντα βίο, πρέπει να εξεταστεί στη συνέχεια. Αναφέρουν ορισμένοι από εκείνους που έχουν διερευνήσει με ακρίβεια τέτοιου είδους ζητήματα διά του Πνεύματος, ότι υπάρχουν τέσσερις τρόποι διά των οποίων γίνεται η συγχώρηση των αμαρτημάτων: δύο στον παρόντα και δύο στον μέλλοντα βίο.

Αισθητή ήταν η συγκατάβαση, προκειμένου να αναχθεί η ανθρώπινη φύση στην τριαδική γνώση· και αν μειώνεις το Πνεύμα επειδή εμφανίστηκε με μορφή περιστεριού, θα μπορούσες να πεις ότι και ο Πατέρας έχει σώμα επειδή άφησε να ακουστεί μια αισθητή φωνή. Ποιος είναι λοιπόν ο Θεός που δημιούργησε και συγκρατεί τα σύμπαντα; Πού είναι «ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών»; Πού είναι εκείνος που έχει «τον ουρανό για θρόνο και τη γη για υποπόδιο»; Πού είναι «εκείνος που μέτρησε με το χέρι το νερό, τον ουρανό με τη σπιθαμή και όλη τη γη με τη χούφτα»; Πού είναι «εκείνος που ζύγισε τα όρη με τον στατήρα και τις κοιλάδες με τη ζυγαριά» και που «κατέχει τον κύκλο της γης, ενώ οι κάτοικοί της είναι σαν ακρίδες»; Πού είναι «εκείνος που έστησε τον ουρανό σαν καμάρα, τον άπλωσε σαν σκηνή για κατοικία και κάνει τους άρχοντες να μην εξουσιάζουν πλέον»; Και ποιος είναι εκείνος που αμφιβάλλει, λέει, και ισχυρίζεται πως δεν υπάρχει Θεός που να είναι η αιτία και ο συγκρατητής όλων των δημιουργημάτων; Εκείνος που ισχυρίζεται ότι ο Υιός και το Πνεύμα, τα ενυπόστατα πρόσωπα που είναι ομοούσια με τον Πατέρα, δεν είναι Θεός, γνωρίζει τον Θεό κατά το ήμισυ και επομένως αμφιβάλλει ότι ο Υιός του Θεού και το Παράκλητο Πνεύμα είναι τέλειος Θεός, συνεξευτελίζοντας οπωσδήποτε, στο μέτρο που εξαρτάται από αυτόν, και τον Πατέρα που είναι η αιτία τους. Διότι, «όποιος δεν τιμά τον Υιό», λέει, «δεν τιμά τον Πατέρα»· και: «κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρηθεί στους ανθρώπους, η βλασφημία όμως εναντίον του Αγίου Πνεύματος δεν θα συγχωρηθεί στους ανθρώπους, ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μελλοντικό».

Δες ότι το Πνεύμα είναι Θεός, και ότι είναι δημιουργός, και ότι είναι πνοή του Παντοκράτορος, και ότι είναι δάσκαλος. Και αν δεν ήταν Θεός, δεν θα ήταν δημιουργός, και αν δεν ήταν ομοούσιο με τον Θεό, δεν θα ήταν πνοή του Θεού· δεν πρέπει όμως να αντιλαμβανόμαστε με τρόπο υλικό την πνοή όσον αφορά εκείνη την άρρητη και ασώματη φύση. Την ονόμασε δε πνοή ακολουθώντας τη δική μας συνήθεια και γνώση, διότι κάθε πνοή πνέει από την ουσία εκείνου που αναπνέει και όχι από αλλού. Αν όμως επιχειρείς να τα αντικρούσεις αυτά, ω θεομάχε, άκουσε τον Σολομώντα: «το άγιο πνεύμα της παιδείας», λέει, «θα αποφύγει τον δόλο», δηλαδή σε έναν βλάσφημο, δόλιο και άπιστο άνθρωπο δεν θα μεταδώσει ποτέ τη χάρη, την παιδεία και τη σοφία του, αλλά μάλλον θα αποτραβηχτεί από τους λογισμούς των ασύνετων ανθρώπων και θα απομακρυνθεί, επειδή προφανώς τους αποστρέφεται και τους βδελύσσεται. «Διότι το πνεύμα της σοφίας είναι φιλάνθρωπο και δεν θα αθωώσει τον βλάσφημο για τα λόγια των χειλιών του»· διότι, λέει, έστω κι αν είναι φιλάνθρωπο, και μάλιστα πολύ φιλάνθρωπο, ωστόσο τον βλάσφημο δεν θα τον αθωώσει. Αυτό μας έλεγε και ο Κύριος όταν φανερώθηκε σε εμάς, ότι σε αυτόν που βλασφημεί ενάντια στο Άγιο Πνεύμα, «δεν θα του συγχωρεθεί, ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μελλοντικό», διότι «ο Θεός είναι μάρτυρας των απόκρυφων διαλογισμών του και αληθινός επόπτης της καρδιάς του και ακροατής της γλώσσας του, επειδή το πνεύμα του Κυρίου έχει γεμίσει την οικουμένη και αυτό που συγκρατεί τα πάντα έχει γνώση κάθε φωνής».

Βεβαίως, όπως ακριβώς πριν από την ενανθρώπηση, όντας Λόγος, χορηγούσε στους αγίους το Πνεύμα ως δικό του, έτσι και αφού έγινε άνθρωπος, αγιάζει τους πάντες με το Πνεύμα. Στο δε τρίτο των ιδίων αναφέρει: Εάν το Πνεύμα γνωρίζει, πολύ περισσότερο ο Λόγος, καθότι είναι Λόγος, γνωρίζει, από τον οποίο λαμβάνει και το Πνεύμα. Και πάλι: Και όσα έχει το Πνεύμα, αυτά τα έχει από τον Λόγο. Ερμηνεύοντας δε το «όποιος πει κατά του Υιού του ανθρώπου, θα του συγχωρεθεί», λέει για τον Χριστό ότι αυτός, όντας Λόγος του Θεού, ο ίδιος ενεργεί τα πάντα διά του Πνεύματος. Προς δε τον επίσκοπο Σεραπίωνα:

Στον αρχιεπίσκοπο και σκευοφύλακα Ευλάμπιο. Επειδή, επιπλέον των ερμηνειών που οι θείοι πατέρες μας έχουν παραδώσει, με περισσότερες από τέσσερις νομίζω έννοιες, για το χωρίο «κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους, η βλασφημία όμως κατά του Πνεύματος δεν θα συγχωρεθεί· και όποιος πει λόγο κατά του Υιού του Ανθρώπου, θα του συγχωρεθεί, όποιος όμως πει λόγο κατά του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί, ούτε στον παρόντα αιώνα ούτε στον μέλλοντα» —επειδή λοιπόν αναζητάς και κάποια άλλη πέρα από όσες έχουν πει εκείνοι, αν και είναι τόσες πολλές, δεν γνωρίζω τον λόγο (αφού εκείνες επαρκούν για να ικανοποιήσουν την επιθυμία μιας φιλομαθούς ψυχής), ίσως δεν θα ήταν άσχημο να εξετάσουμε και τούτο, το οποίο παρουσιάζει τη μέγιστη δυνατή συμφωνία με τα ίδια τα πράγματα. Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Ότι εκείνος που προσκόπτει στον Χριστό και Θεό μας εξαιτίας των ανθρώπινων εκδηλώσεών Του, όπως το ότι έτρωγε μαζί με τελώνες και αμαρτωλούς, ότι κοιμόταν, ότι κοπίαζε, ότι έλεγε «περίλυπη είναι η ψυχή μου» και καθετί παρόμοιο, καθένα από τα οποία ο Λόγος, που κυβερνά τα πάντα με σοφία, το έπραττε για την επιβεβαίωση και την εναργή απόδειξη της ενανθρώπησής Του —όσοι, λοιπόν, προσέκοψαν στον Χριστό εξαιτίας τέτοιων γεγονότων, μπορούν, όπως είναι φυσικό, να βρουν εύκολα τη διόρθωση.

Πολύ σωστά, λοιπόν, και σοφά έχει λεχθεί ότι «όποιος πει λόγο κατά του Υιού του ανθρώπου, θα του συγχωρεθεί, όποιος όμως πει κατά του Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί ούτε στον παρόντα αιώνα ούτε στον μέλλοντα». Διότι σε εκείνους που σκανδαλίστηκαν με τον δεσπότη Χριστό εξαιτίας των πιο ανθρώπινων και ταπεινών γνωρισμάτων Του, είναι εύκολη η μεταστροφή και η συγχώρεση μέσω των σπουδαιότερων και υψηλότερων, ενώ για εκείνους που συμπεριφέρθηκαν με αυθάδεια απέναντι στα πνευματικά, τα υπερφυή και τα θεία, η διόρθωση είναι πάρα πολύ δύσκολη έως και αδύνατη. Γι' αυτόν τον λόγο και δεν πρόκειται να υπάρξει καμία συγχώρεση για τα παραπτώματά τους.

Πώς πρέπει να νοηθεί το «κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους, αλλά σε εκείνον που θα βλασφημήσει ενάντια στο Άγιο Πνεύμα δεν θα συγχωρεθεί ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μελλοντικό»; Έχουν μεν λεχθεί από τους μακάριους πατέρες μας αυτά που άρμοζε να λεχθούν στην εποχή τους, και καμία κηλίδα αιρετικής δοξασίας δεν βρήκε καμία αφορμή να στιγματίσει τα όσα ειπώθηκαν· θα λεχθούν όμως και τώρα εκείνα που προβάλλουν ισχύ όχι μικρότερη από την πρώτη αιτία, ενώ έχουν αποφύγει περισσότερο τη δεύτερη.

Γνωρίζω μάλιστα κάποιους που έλεγαν ότι, κατά τον καιρό εκείνο που εκφωνήθηκε η δεσποτική απόφαση, η ισχύς της ήταν περιορισμένη. Διότι τότε δεν είχε ακόμη επέλθει η ανάσταση, ούτε είχε φανερωθεί η ανάληψη στους ουρανούς, ούτε το Πνεύμα είχε καταστήσει τους μαθητές αυθόρμητους και κοινούς ρήτορες της οικουμένης. Επειδή, λοιπόν, δεν είχαν ακόμη συμβεί αυτά τα υπερφυή γεγονότα, όποιος βλασφημεί τον Υιό του Ανθρώπου και σφάλλει ως προς τα ανθρώπινα ιδιώματα θα βρει τη συγχώρεση, διότι τότε το αξίωμα της θεότητας επισκιαζόταν γι' αυτούς από την ανθρώπινη σάρκα. Σε εκείνον όμως που βλασφημεί κατά του Πνεύματος, ούτε σε εκείνον τον καιρό ούτε στον μελλοντικό αιώνα θα δοθεί άφεση για τη βλασφημία του, διότι δεν είχαν μπροστά τους κανένα εμπόδιο που να τους εμποδίζει να διακρίνουν την υπερβατική ενέργεια και τις ακτίνες της θεότητας που άστραφταν μέσα από αυτήν.

Άλλοι πάλι, μέσα από τα προκείμενα λόγια, έλκονται προς ένα τέτοιο νόημα· ποιο είναι αυτό; Εφόσον, λένε, το λουτρό της αφέσεως, το οποίο τελεσιουργείται με το Άγιο Πνεύμα και με πυρ, δεν είχε ακόμη καταστεί φανερό, δεν μπορούσε να βρει την άφεση αυτός που είχε βλασφημήσει το θείο, επειδή δεν υπήρχε η δυνατότητα να συμμετάσχει στην παλιγγενεσία και στη συνεπαγόμενη κάθαρση· γι' αυτό εύλογα εκείνος που βλασφήμησε το Άγιο Πνεύμα ούτε στον παρόντα αιώνα και, εξαιτίας αυτού, ούτε στον μέλλοντα τυγχάνει καθόλου αφέσεως.

Αμέσως ο Ματθαίος: «Όποιος πει λόγο», λέει, «εναντίον του Υιού του ανθρώπου, θα του συγχωρηθεί», και πάλι: «Διότι πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να έλθει με τη δόξα του Πατέρα του», και πάλι: «Σε κανέναν να μην πείτε το όραμα, μέχρις ότου ο Υιός του ανθρώπου αναστηθεί από τους νεκρούς». Και ο θεσπέσιος Παύλος: «Διότι, αν με το παράπτωμα του ενός πέθαναν οι πολλοί, πολύ περισσότερο η χάρη του Θεού και η δωρεά μέσω της χάριτος του ενός ανθρώπου, του Ιησού Χριστού, περίσσευσε για τους πολλούς». Διότι σε όλα αυτά, η αναφορά στον άνθρωπο, που εισάγεται με το γενικό άρθρο, καθόλου δεν διαίρεσε τον έναν Κύριό μας Ιησού Χριστό σε διαφορά υποστάσεων. Και ο θεοφόρος και μάρτυς Ιγνάτιος, γράφοντας στους Σμυρναίους, ομοίως χρησιμοποιεί το άρθρο. Και ο επίσκοπος Ρώμης Ιούλιος, στην επιστολή του προς τον Δόκιο, λέει: «Ώστε, ας είναι ανάθεμα καθένας που δεν ομολογεί ότι ο εκ της Μαρίας άνθρωπος είναι ένσαρκος Θεός».

Λόγος ΛΒ'. Αδελφοί και πατέρες, «κάθε αμαρτία», λέει ο ιερότατος λόγος του Σωτήρος, «θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους, σε εκείνον όμως που θα βλασφημήσει ενάντια στο Άγιο Πνεύμα δεν θα συγχωρεθεί ούτε στον τωρινό αιώνα, ούτε στον μελλοντικό».

Κεφάλαιο ΚΑ' Λέει ο ιερότατος λόγος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ότι κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους, αλλά σε αυτόν που βλασφήμησε εναντίον του Αγίου Πνεύματος δεν θα συγχωρεθεί ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μελλοντικό. Ας εξετάσουμε λοιπόν τι είναι η βλασφημία εναντίον του Αγίου Πνεύματος. Βλασφημία λοιπόν εναντίον του Αγίου Πνεύματος είναι το να αποδίδει κανείς τις ενέργειές του στο αντίθετο πνεύμα, όπως λέει ο Μέγας Βασίλειος. Και πώς το κάνει κάποιος αυτό; Όταν βλέπει κανείς είτε θαύματα που γίνονται από το Άγιο Πνεύμα, είτε κάποιο άλλο θείο χάρισμα σε έναν από τους αδελφούς του —εννοώ δηλαδή κατάνυξη ή δάκρυα ή ταπείνωση ή θεία γνώση ή λόγο άνωθεν σοφίας ή κάτι άλλο που χαρίζεται από το θείο Πνεύμα σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό— και λέει ότι αυτό προέρχεται από την απάτη του διαβόλου. Αλλά και εκείνος που λέει για αυτούς που καθοδηγούνται από το θείο Πνεύμα ως υιοί του Θεού, αυτούς που εκτελούν τα προστάγματα του πατέρα τους και Θεού, ότι πλανώνται από δαίμονες, και αυτός βλασφημεί εναντίον του Αγίου Πνεύματος που ενεργεί μέσα τους, όπως ακριβώς έκαναν κάποτε και οι Ιουδαίοι απέναντι στον Υιό του Θεού. Διότι εκείνοι έβλεπαν τους δαίμονες να διώχνονται από τον Χριστό, και βλασφημούσαν κατά του Αγίου Πνεύματός Του και με αναίδεια οι αναιδείς έλεγαν: Με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμονίων, εκβάλλει τα δαιμόνια.

Τους αποδεικνύει λοιπόν πραγματικά δαιμονικούς. «Γι' αυτό σας λέω: Κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους, η βλασφημία όμως κατά του Πνεύματος δεν θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους. Και όποιος πει λόγο εναντίον του Υιού του ανθρώπου, θα του συγχωρεθεί· όποιος όμως πει λόγο εναντίον του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί ούτε στον τωρινό αιώνα, ούτε στον μέλλοντα.» Αυτό λέγει εδώ, ότι κάθε άλλη αμαρτία έχει έστω και κάποια μικρή δικαιολογία, όπως η πορνεία, η κλοπή. Διότι επικαλούμαστε την ανθρώπινη αδυναμία και είμαστε περισσότερο αξιοσυγχώρητοι. Όταν όμως κάποιος βλέπει θαύματα να επιτελούνται διά του Πνεύματος και τα συκοφαντεί ως γινόμενα από δαίμονα, ποια δικαιολογία θα έχει αυτός; Διότι είναι ολοφάνερο ότι γνωρίζει μεν πως γίνονται από το Άγιο Πνεύμα, αλλά δρα με εσκεμμένη κακία. Πώς λοιπόν ένας τέτοιος άνθρωπος μπορεί να είναι αξιοσυγχώρητος;