Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:43

Και πλέον, επειδή υπήρχε μαζί με τον Θεό και είχε γίνει ένθεο και σύνθεο, δεν είχε τα ανθρώπινα ως απλώς ανθρώπινα, αλλά ως θεανθρώπινα· αυτά υπήρχαν βέβαια θεανδρικά και αδιαστάτως στο μοναδικό πρόσωπο του Χριστού, ενώ όμως διατηρούσαν ασύγχυτη την ιδιαίτερη ιδιότητα της καθεμιάς από τις δύο φύσεις, και έδειχναν καθαρά ότι από τα φυσικά και αδιάβλητα δικά μας γνωρίσματα ο Χριστός, με τη δική του ενανθρώπηση, άλλα τα έπραξε υπεράνθρωπα, άλλα κατά άνθρωπον και σύμφωνα με τον κοινό νόμο της φύσεώς μας, και άλλα πάλι τα έπραξε μέσα στη δική του σάρκα ακόμη και πιο ταπεινά από τα δικά μας, για να φράξει τα στόματα των αιρετικών. Διότι το ότι η μορφή του Χριστού φάνηκε επάνω στον σταυρό άτιμη και εκλείπουσα περισσότερο από των υιών των ανθρώπων, όπως λέει ο Ησαΐας, και πάλι το ότι φάνηκε άγγελος να τον ενισχύει, και το ότι πέθανε πριν από τους ληστές εξαιτίας του πόνου των ήλων, με τη θέλησή του, και το ότι έδειξε μώλωπες και ίχνη τραυμάτων σε άφθαρτο σώμα, και το ότι φάνηκε με την ευτελέστατη μορφή κηπουρού, ενώ είχε τη φύση αθανάτου και πνευματικού σώματος, και το ότι επί σαράντα ημέρες συνευρισκόταν, έτρωγε, έπινε και συμβίωνε με θνητούς και φθαρτούς ανθρώπους, ενώ η φύση εκείνου του άχραντου, ένθεου, ανενδεούς, άυλου και αθανάτου δεσποτικού σώματος ήταν μετά την ανάσταση τέτοια, όλα αυτά πράγματι ανήκουν σε κάποια πτωχεία και συγκατάβαση και ευτέλεια και ταπείνωση, που δεν αρμόζει στην αθάνατη φύση εκείνου του παναγίου σώματος του Χριστού. Διότι όλα αυτά δεν είναι υπεράνθρωπα, αλλά είναι ακόμη και πτωχότερα από τη δική μας φύση· γιατί κανένας άνθρωπος, όταν ανασταίνεται εκ νεκρών κατά την ανάσταση, δεν τρώει πλέον και δεν πίνει τροφή από ψητό ψάρι ή από κηρήθρα μελιού· κανένας, ούτε δίκαιος ούτε αμαρτωλός, δεν ανασταίνεται έχοντας στο σώμα του μώλωπες και ουλές και ίχνη τραυμάτων· κανένας δίκαιος δεν ανασταίνεται εκ νεκρών με την ευτελέστατη μορφή κηπουρού, αφού τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν όπως ο ήλιος.

Αυτός που επιτυγχάνει την προαναφερθείσα νίκη, λέει, θα λάμψει με τα ενδύματα των δικών του αρετών σαν τον ήλιο και το όνομά του στη βίβλο των ζώντων θα παραμείνει ανεξάλειπτο. Θα ομολογηθεί δε ενώπιον του Πατέρα μου και των αγίων δυνάμεων, όπως ακριβώς και οι καλλίνικοι μάρτυρες, καθώς λέει στο Ευαγγέλιο ότι οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο.

Και νύχτα δεν θα υπάρχει εκεί, και δεν έχουν ανάγκη από λύχνο και από φως ήλιου, διότι Κύριος ο Θεός θα τους φωτίζει, και θα βασιλεύσουν στους αιώνες των αιώνων. Εάν «οι δίκαιοι», όπως λέει ο Χριστός, «θα λάμψουν όπως ο ήλιος», πώς θα υπάρχει ανάγκη από φως λύχνου ή και ήλιου για εκείνους που έχουν τον Κύριο της δόξης ως φωτισμό και βασιλιά, από τον οποίο θα κυβερνώνται στους αιώνες των αιώνων, ή μάλλον, μαζί με τον οποίο θα συμβασιλεύσουν, σύμφωνα με τον θείο απόστολο;

Και θα αναδείξει σαν φως τη δικαιοσύνη σου. Διότι είναι φανερό ότι στον μέλλοντα αιώνα, όπως έχει πει ο ίδιος ο Κύριος, οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο. Φως δε της δικαιοσύνης είναι η γνώση· επειδή και η δικαιοσύνη είναι κανόνας των αρετών. Και την κρίση σου σαν το μεσημέρι. Αντί του: Θα σε κρίνει ως άξιο φωτός.

Τέτοιος ήταν ο ληστής, του οποίου την κρίση ο Ιησούς, ενώ σταυρωνόταν, εξήγαγε κατά το μεσημέρι, στο μέσο της ημέρας, και έφερε τη δικαιοσύνη γι' αυτόν στο φως, δηλαδή την κατέστησε γνωστή σε όλους. Διότι η φωνή που απευθύνθηκε σε αυτόν, «Αμήν, αμήν σου λέγω, σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο», έγινε φανερή στην οικουμένη, ή μάλλον έγινε φως για την οικουμένη, αποτελώντας προτροπή για όλους όσοι βρίσκονται σε μετάνοια. Δεν θα είναι, λέγει, συγκεκαλυμμένη η λαμπρότητα της δικαιοσύνης, όπως είναι τώρα, αλλά επιφανής όπως ο ήλιος το μεσημέρι, όπως ακριβώς λέγει ο Κύριος: «Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν ως ο ήλιος στη βασιλεία του Πατρός αυτών».

Και ο Απόστολος, γνωρίζοντας ότι θα αναστηθούμε με τα σώματά μας, δίδαξε λέγοντας: «Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί με αφθαρσία, και αυτό το θνητό να ντυθεί με αθανασία.» Μην πλανάσαι, τα σώματα ανασταίνονται μαζί με τα οστά, τα νεύρα και τις τρίχες, και έτσι θα είναι εις τον αιώνα, αλλά ωστόσο φωτεινότερα και πιο ένδοξα, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου που λέει: «Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν όπως ο ήλιος στη βασιλεία των ουρανών.» Τη δόξα την προσθέτει στα σώματα, όπως ακριβώς, για παράδειγμα, ένας απλός άνθρωπος παρουσιάζεται στον βασιλιά, και εκείνος τον αναδεικνύει στρατηγό, και εξέρχεται δοξασμένος. Δεν πρόκειται για τον ίδιο άνθρωπο; Μήπως άλλαξε το σώμα του; Ή όπως ένας διάκονος χειροτονείται ξαφνικά επίσκοπος, και βρίσκεται αμέσως δοξασμένος. Έτσι συμβαίνει και εδώ. Και τι λοιπόν; Ενώ οι άνθρωποι βρίσκονται τώρα στο σώμα, δεν γίνονται θεοφόροι; Και πώς είδε ο Μωυσής τον Κύριο; Και πριν από αυτόν ο Αβραάμ, ο Ιακώβ, ο Στέφανος στις Πράξεις των Αποστόλων και οι υπόλοιποι;

Διότι πεθάνατε, και η ζωή σας είναι κρυμμένη μαζί με τον Χριστό στον Θεό. Όταν ο Χριστός, η ζωή μας, φανερωθεί, τότε και εσείς μαζί Του θα φανερωθείτε εν δόξη», την οποία έχει υποσχεθεί ο ίδιος ο Κύριος, ο οποίος είπε: «Τότε θα λάμψουν οι δίκαιοι σαν τον ήλιο.»

Τα μέλη του σώματός μας, εφόσον μέσω της αγνείας έχουν παραμείνει μέλη του Χριστού, θα μετάσχουν οπωσδήποτε στη ζωή και τη δόξα που προέρχεται από Αυτόν· διότι «θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξης Του». Εάν όμως γίνουν μέλη πόρνης, πώς θα μπορούσαν να λάβουν τον μετασχηματισμό και τη νοητή λαμπρότητα της συμμορφίας προς Αυτόν; Διότι, όταν αναστηθούν τα χωματένια σώματα κατά τον καιρό της αναστάσεως, «οι μεν δίκαιοι θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο», οι δε ασεβείς και βέβηλοι και όσοι έζησαν άτοπα, θα εγερθούν μεν, αλλά δεν θα ζήσουν πλέον την ένδοξη ζωή, και θα παραμείνουν αμέτοχοι της δόξης. Διότι θα αναστηθούν όχι «σε κρίση ούτε σε συνέλευση δικαίων», αλλά για τιμωρία και καταδίκη, καθώς θα καταλήξουν στο εξώτερο σκοτάδι· πώς άλλωστε να βρίσκεται σε δόξα αυτό που τιμωρείται; Προσθέτει δε και κάτι άλλο, το οποίο είναι απολύτως ικανό να μας πείσει να μισήσουμε την καταραμένη σωματική ηδονή.

Διότι εκείνοι που αψηφούν τα επίγεια, είναι άξιοι και των ανώτατων βραβείων· και εκείνοι που έχουν κοπιάσει προηγουμένως με ανδρεία και υπομονή, πρόκειται να απολαύσουν στεφάνους σε ασύγκριτες υπεροχές· διότι ο κόπος για την αρετή είναι υποδεέστερος από τις τιμές που ακολουθούν έπειτα. Αναφέρει δε τη δόξα των αγίων, επειδή οι δίκαιοι θα λάμψουν εν καιρώ ως ο ήλιος, αποκτώντας τιμή και δόξα και αφθαρσία, κατά τη μεταβολή του σώματός τους, όπως ακριβώς μεταμορφώθηκε ο Χριστός στο όρος. «Διότι η διακαής προσδοκία της κτίσεως απεκδέχεται την αποκάλυψη των υιών του Θεού.» Αποκαραδοκία είναι η ελπίδα, και η προσδοκία και η προσεκτική αναμονή της εκβάσεως των πραγμάτων· απεκδέχεται, βεβαίως, η κτίση την αποκάλυψη των τέκνων του Θεού, όχι ότι η ίδια γνωρίζει εξάπαντος το μέλλον, διότι πώς ή από πού θα μπορούσε;

Το ότι, αν και υποσχέθηκε πολλές φορές να πράξει πολλά στον κατάλληλο καιρό, εντούτοις έπραξε και πριν από τον καθορισμένο καιρό προς δική μας βεβαίωση, ώστε να πιστέψουμε αληθινά ότι οπωσδήποτε θα εκπληρωθούν όσα ειπώθηκαν από αυτόν, θα το αποδείξουμε από τα εξής. Υποσχόταν ότι θα αναστήσει τους νεκρούς και θα επαναφέρει πάλι στη ζωή όσους κείτονται στη γη και στο χώμα. Διότι λέγει: «Έρχεται η ώρα κατά την οποία οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού και θα εξέλθουν, όσοι μεν έπραξαν τα αγαθά εις ανάστασιν ζωής, όσοι δε έπραξαν τα φαύλα εις ανάστασιν κρίσεως». Και βιαζόμενος να παράσχει τη βεβαίωση ότι θα κατορθώσει και αυτό εύκολα, δίδασκε λέγοντας: «Εγώ ειμι η ανάστασις και η ζωή». Επειδή όμως το υπερβολικό του πράγματος, το ότι δηλαδή οι νεκροί επρόκειτο κάποτε να ξαναζήσουν, το καθιστούσε κάπως απίστευτο, επισπεύδει ωφέλιμα τον καιρό της αναστάσεως και επιδεικνύει το σημείο ανασταίνοντας τον Λάζαρο, τον υιό της χήρας και το κορίτσι του Ιαείρου. Και τι άλλο επιπλέον αυτών; Λέγοντας ότι θα είναι ενδοξότατη η ανάσταση των αγίων, «Διότι τότε», λέγει, «οι δίκαιοι θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του πατέρα τους», για να γίνει πάλι πιστευτός ότι λέγει την αλήθεια, χάρισε πρόωρα στους μαθητές και τη θέαση αυτού του γεγονότος.

Σχετικά με το Λουκ. 9, 29. Λέμε δε ότι η μεταμόρφωση πραγματοποιήθηκε, όχι βέβαια επειδή το σώμα μετέβαλε το ανθρώπινο σχήμα του, αλλά επειδή κάποια φωτοειδής δόξα το περιέβαλε και μετέβαλε τον άδοξο χαρακτήρα της σάρκας σε μια πιο ένδοξη όψη, σύμφωνα με αυτό που καλώς και ορθώς έχει ειπωθεί από τον μακάριο Παύλο: «Σπείρεται σε ατιμία, εγείρεται σε δόξα». Διότι τώρα αυτό καθαυτό το σώμα είναι γυμνή σάρκα, χωρίς να έχει χρωματιστεί από κάποια δόξα, ούτε να έχει στολιστεί με φυσική λαμπρότητα, αλλά έχοντας απλώς και μόνο τη φυσική του αδοξία και ασθένεια. Κατά τον καιρό όμως της αναστάσεως θα υπάρξει κάποια θεοπρεπής αλλαγή και μεταβολή της δόξας, όχι του σχήματος. Διότι στο εξής θα αστράφτει ολόγυρα με το ένδυμα της θείας δόξας· επειδή «θα εκλάμψουν οι δίκαιοι σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα», σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα.

Ευλόγως δε μετά το, «Θα με ραντίσεις», πρόσθεσε αυτά· διότι τη χάρη του αγίου βαπτίσματος ακολουθεί η ελπίδα της αναστάσεως, η οποία ανάγει όσους πιστεύουν στον Χριστό στις απαρχές μιας ατελεύτητης και τρισμακάριας ζωής. Διότι τότε οι δίκαιοι θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο, και εντρυφώντας στα αγαθά που υπερβαίνουν τον νου, θα έχουν ακατάπαυστη την ευφροσύνη. Επομένως, η κάθαρση μέσω του αγίου βαπτίσματος συντελείται αμέσως· διότι η χάρη δίνεται εν Χριστώ, καθώς το άγιο Πνεύμα αγιάζει και αποκαθαίρει τις καρδιές των πιστών. Ακούγεται δε, και στο μεταξύ αποτελεί αψευδή ελπίδα, η αγαλλίαση και η ευφροσύνη για τα μελλοντικά αγαθά. Φαίνεται δε σε ορισμένους από τους εξηγητές ότι η αγαλλίαση και η ευφροσύνη, η οποία αντηχεί στις θείες ακοές, δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο ίδιος ο χορηγός της, εννοώ δηλαδή τον Χριστό, ο οποίος θα ανανεώσει και θα ανορθώσει τις δυνάμεις της ψυχής του καθενός που υπέστησαν συντριβή. Διότι ως «οστά» πρέπει να νοηθεί εδώ το σθένος του νου. Πιο απλά δε αναφέρω: Είθε να ακούσω, λέει, τη φωνή της αγαλλιάσεως, ότι μου έχει αφεθεί και συγχωρεθεί η διπλή αμαρτία. <Απόστρεψε το πρόσωπό σου από τις αμαρτίες μου, κ.τ.λ.> (A f. 290, L f. 135.)

Διότι έτσι θα έπρατταν κάτι άξιο της γενναιοδωρίας εκείνου που τους κάλεσε. Έπειτα πώς αυτό είναι αμφισβητήσιμο; Όταν λοιπόν το να μην έχει κανείς προετοιμαστεί λαμπρά για τους εορτασμούς δεν μένει ατιμώρητο, πώς δεν αρκεί για έλεγχο και καταδίκη σε αυτούς που ατιμάζουν τη θεία κλήση, το να φαίνεται ότι στερούνται τη νοερή λαμπρότητα; Αυτοί που είναι σχεδόν ρυπαροί και δύσοσμοι, και διάγουν βίο ασύμβατο και αταίριαστο με τις επιδιώξεις των αγίων, πώς θα μπορούσαν να συγκαταλεχθούν ανάμεσά τους; Και τούτο, παρόλο που ο Χριστός λέει ξεκάθαρα για την οικονομία που πρόκειται να συμβεί στους κατάλληλους καιρούς: «Τότε οι δίκαιοι θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα τους». Ας απορριφθεί λοιπόν η ανόσια κοιλία των εγκοσμίων πραγμάτων. Και ας χαθεί μαζί η πορνεία, και η πλεονεξία, και ο φθόνος, ο ψιθυρισμός και η καταλαλιά, και η απάτη, και ο δόλος. Διότι έτσι συντρίβεται μαζί με τις κατηγορίες της φαυλότητας και η ολέθρια καταδίκη που ελλοχεύει πάνω από τα κεφάλια των φιλαμαρτημόνων. Και θα ανατείλουν όλα εκείνα για τα οποία θα μπορούσε κανείς ευλόγως να σεμνύνεται. Και θα είμαστε μαζί με τον Σωτήρα όλων μας Χριστό, και έχοντας δόξα ελεύθερη από κάθε ψεγάδι, θα κερδίσουμε εύκολα το να συναυλιζόμαστε με τις χορείες των αγίων.

Διότι εάν «Οι δίκαιοι θα λάμψουν στον κατάλληλο καιρό σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα τους», ποια θα είναι λοιπόν η δόξα του ίδιου του Χριστού; Και πώς αυτή η λάμψη δεν θα ξεπερνά κάθε νου και λόγο; Χρυσοί είναι οι αναφορείς που κρατούν την κιβωτό, χρυσοί και οι κρίκοι, και όλα όσα βρίσκονται σε αυτήν· διότι μέτοχοι της δόξας είναι όσοι βρίσκονται γύρω Του, στερεωμένοι και ωφέλιμοι μέσα σε αγάπη και αγιασμό.

Η πρώτη ενάρετη ευσέβεια των Χριστιανών είναι να τιμούν τους γονείς τους, να ανταποδίδουν τους κόπους εκείνων που τους γέννησαν και με κάθε τους δύναμη να τους προσφέρουν ό,τι συντελεί στην ανάπαυσή τους· διότι, ακόμη και αν τους ανταποδώσουμε τα μέγιστα, ποτέ δεν θα μπορέσουμε να τους γεννήσουμε εμείς σε ανταπόδοση. Ώστε και αυτοί, αφού απολαύσουν την ανάπαυση από εμάς, να μας στηρίξουν με ευλογίες, τις οποίες ο υποσκελιστής Ιακώβ με σύνεση άρπαξε· και αφού αποδεχθεί την αγαθή μας προαίρεση ο εν ουρανοίς Πατέρας, είθε να μας αξιώσει να λάμψουμε μαζί με τους δικαίους σαν τον ήλιο, στη βασιλεία του Πατέρα μας. Στον οποίο ανήκει η δόξα, μαζί με τον Μονογενή και Σωτήρα Ιησού Χριστό, και με το Άγιο και ζωοποιό Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ανασταίνεται, λοιπόν, αυτό το σώμα· αλλά δεν παραμένει το ίδιο, αλλά καθίσταται αιώνιο. Δεν έχει πλέον ανάγκη από τέτοιου είδους τροφές για να ζήσει, ούτε από σκάλες για να ανέλθει· διότι γίνεται πνευματικό, κάτι το θαυμαστό και τέτοιο που δεν μπορούμε να το περιγράψουμε επαξίως. Τότε οι δίκαιοι, λέγει, θα λάμψουν όπως ο ήλιος και η σελήνη και όπως η λαμπρότητα του στερεώματος. Και επειδή ο Θεός προγνώριζε την απιστία των ανθρώπων, παραχώρησε σε μικρότατους σκώληκες το καλοκαίρι να εκπέμπουν φωτεινές ακτίνες από το σώμα τους, ώστε μέσω των ορατών να γίνει πιστευτό το προσδοκώμενο. Διότι Εκείνος που χορήγησε το μερικό, μπορεί να χορηγήσει και το όλον, και Εκείνος που έκανε έναν σκώληκα να εκπέμπει φως, πολύ περισσότερο θα καταστήσει φωτεινό τον δίκαιο άνθρωπο.

Διότι τότε, φιλόχριστοι, αφού ερευνηθούν και αποκαλυφθούν τα έργα όλων ενώπιον Αγγέλων και ανθρώπων, και τεθούν όλοι οι εχθροί κάτω από τα πόδια του, και καταργηθεί κάθε εξουσία και δύναμη, και καμφθεί στον Θεό κάθε γόνατο, όπως είναι γραμμένο, τότε θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, όπως ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια· διότι όσοι έχουν τα καλά έργα και τους καλούς καρπούς θα χωριστούν από τους άκαρπους και τους αμαρτωλούς· και αυτοί θα λάμψουν όπως ο ήλιος. Αυτοί είναι εκείνοι που τήρησαν τις εντολές του Κυρίου· οι ελεήμονες, οι φιλόπτωχοι και οι φιλόρφανοι, εκείνοι που φιλοξενούν τους ξένους, εκείνοι που ντύνουν τους γυμνούς, εκείνοι που επισκέπτονται τους φυλακισμένους, οι προστάτες των καταπονημένων, εκείνοι που επισκέπτονται τους κατάκοιτους, όσοι πενθούν τώρα, όπως είπε ο Κύριος, όσοι έγιναν φτωχοί τώρα για τον πλούτο που βρίσκεται στους ουρανούς, όσοι συγχωρούν τα παραπτώματα των αδελφών, όσοι διαφύλαξαν τη σφραγίδα της πίστεως άθραυστη και αμόλυντη από κάθε αίρεση· αυτούς θα τοποθετήσει στα δεξιά του.

Θα τα πω με δάκρυα· διότι δεν είναι δυνατόν να τα διηγηθεί κανείς χωρίς δάκρυα· επειδή πρόκειται για τα έσχατα. Αλλά, επειδή έχουμε εντολή από τον Απόστολο να τα παραδίδουμε αυτά σε πιστούς ανθρώπους, και εσείς είστε πιστοί, σας τα παραδίδω, για να τα διδάξετε και εσείς σε άλλους. Διότι, αν και πονάει η καρδιά μου με αυτή τη διήγηση, συμπάσχετε μαζί μου, ευλογημένοι μου αδελφοί. Τότε λοιπόν, φιλόχριστοι, αφού ερευνηθούν και φανερωθούν τα έργα όλων ενώπιον Αγγέλων και ανθρώπων, και τεθούν όλοι οι εχθροί κάτω από τα πόδια Του, και καταργηθεί κάθε εξουσία και δύναμη, και καμφθεί κάθε γόνυ ενώπιον του Θεού, όπως είναι γραμμένο, τότε θα τους χωρίσει μεταξύ τους, όπως ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια· διότι εκείνοι που έχουν τα καλά έργα και τους καλούς καρπούς χωρίζονται από τους άκαρπους και τους αμαρτωλούς· οι οποίοι και θα λάμψουν σαν τον ήλιο.

Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν μέσα στη δόξα του Πατέρα τους σαν τον ήλιο. Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούσει. Αυτός πάλι που σταυρώθηκε δίδαξε λέγοντας: Όταν έρθει ο Υιός του ανθρώπου με τη δόξα του και όλοι οι άγιοι Άγγελοι μαζί του, τότε θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του, και θα συγκεντρωθούν μπροστά του όλα τα έθνη, και θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, όπως ακριβώς ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια· και θα τοποθετήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά. Αυτός είναι ο Βασιλιάς, του οποίου η βασιλεία δεν θα έχει τέλος· εναντίον του οποίου βλασφήμησε εκείνο το μιαρό στόμα.

καθώς το θείο γράμμα υποδηλώνει ότι το σώμα του Μωυσή δεν ενταφιάστηκε από ανθρώπους, αλλά, όπως υποθέτει η σκέψη, από αγίους αγγέλους· και όλα αυτά ενώ αυτός βρισκόταν ακόμη σε τούτον τον κόσμο, ακόμη μέσα σε τούτο το ψυχικό σώμα, το οποίο συγχρόνως είχε γίνει τελείως πνευματικό. Λαμβάνοντας δε από εδώ τον αρραβώνα, ως υπόδειγμα της τέλειας βλάστησης (που θα γίνει) τότε, όταν θα εκπληρωθεί το ρητό: «σπείρεται με ατιμία, ανασταίνεται με δόξα· σπείρεται με αδυναμία, ανασταίνεται με δύναμη». Διότι πώς να μην είναι ασθενές αυτό που σπείρεται και δεν γνωρίζει πού σπείρεται; Πώς να μην είναι άτιμο αυτό που ρίχνεται στο μνήμα και σκεπάζεται με χώμα, που διαρρηγνύεται, θρυμματίζεται και χάνει τις αισθήσεις του; Πώς να μην είναι έντιμο αυτό που ανασταίνεται, διαμένει αιώνια και, με την ελπίδα της φιλανθρωπίας του Θεού, αποκτά τη βασιλεία στους ουρανούς, όπου θα λάμψουν «οι δίκαιοι όπως ο ήλιος», όπου θα είναι «ισάγγελοι», όπου θα χορεύσουν μαζί με τον Νυμφίο, όπου οι Απόστολοι γύρω από τον Πέτρο «θα καθίσουν πάνω σε δώδεκα θρόνους, κρίνοντας τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ», όπου οι δίκαιοι θα λάβουν «εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν»; Επομένως, η ανάστασή μας, όπως και κάθε ανθρώπου, δικαίου και αδίκου, απίστου και πιστού, εναπόκειται στον Θεό· οι μεν θα αναστηθούν για αιώνια ζωή, οι δε για αιώνια κρίση. 70.

Και για να δώσουμε περισσότερα φώτα στον λόγο μας, φως ήταν αυτό που εμφανιζόταν από τη φωτιά στον Μωυσή, όταν έκαιγε μεν τη βάτο, αλλά δεν την κατέκαιγε, για να υποδείξει τη φύση του και να κάνει γνωστή τη δύναμή του· φως, αυτό που μέσα στον πύρινο στύλο οδήγησε τον Ισραήλ και ημέρωσε την έρημο· φως, αυτό που άρπαξε τον Ηλία στο πύρινο άρμα, χωρίς να κατακάψει αυτόν που αρπαζόταν· φως, αυτό που περιέλαμψε τους ποιμένες, όταν το άχρονο φως ενώθηκε με το χρονικό· φως, η ομορφιά του αστέρα που προπορεύτηκε στη Βηθλεέμ, για να οδηγήσει τους Μάγους και να συνοδεύσει το υπέρτερο από εμάς φως που ήρθε ανάμεσά μας· φως, η θεότητα που φανερώθηκε στους μαθητές πάνω στο όρος, η οποία ήταν σχεδόν ανώτερη από τη δύναμη της όρασής τους· φως, η οπτασία που περιέλαμψε τον Παύλο, η οποία, με το να πλήξει τα μάτια του, θεράπευσε το σκοτάδι της ψυχής του· φως, και η μελλοντική λαμπρότητα για όσους έχουν καθαρθεί εδώ, όταν οι δίκαιοι θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο, ανάμεσα στους οποίους θα στέκεται ο Θεός –εφόσον θα είναι θεοί και βασιλιάδες– ξεχωρίζοντας και κατανέμοντας τις βαθμίδες της εκεί μακαριότητας· φως, πέρα από όλα αυτά, με έναν ιδιαίτερο τρόπο, είναι ο φωτισμός του Βαπτίσματος, για τον οποίο μιλάμε τώρα, ο οποίος εμπεριέχει το μέγα και θαυμαστό μυστήριο της σωτηρίας μας.

Και δεν είναι ακόμη αυτό το αξιοθαύμαστο, το αν υπάρχουν πλήθη άστρων σε τούτον τον καινούργιο κόσμο, τα οποία ο Θεός τα αριθμεί και τα ονομάζει, των οποίων τα ονόματα ο ποιητής αυτών των άστρων λέει ότι έχουν καταγραφεί στους ουρανούς (διότι έτσι άκουσα τον δημιουργό της καινής κτίσεως να λέει προς τους δικούς του φωστήρες ότι «Τα ονόματά σας έχουν εγγραφεί στους ουρανούς»), δεν είναι λοιπόν αυτό μόνο το παράδοξο της καινής κτίσεως, το ότι δηλαδή δημιουργείται μέσα σε αυτήν πλήθος άστρων από τον Λόγο, αλλά το ότι πλάθονται επίσης πολλοί ήλιοι, οι οποίοι με τις ακτίνες των αγαθών έργων φωτίζουν την οικουμένη, καθώς έτσι είπε ο ποιητής τέτοιων ήλιων: «Ας λάμψει το φως σας εμπρός στους ανθρώπους» και «Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν όπως ο ήλιος». Όπως, λοιπόν, εκείνος που ατενίζει τον αισθητό κόσμο και κατανοεί τη σοφία που φανερώνεται στο κάλλος των όντων, αναλογίζεται μέσω των ορατών τόσο το αόρατο κάλλος όσο και την πηγή της σοφίας, της οποίας η απόρροια συγκρότησε τη φύση των όντων, έτσι και εκείνος που βλέπει προς αυτόν τον καινούργιο κόσμο της κτίσεως μέσα στην Εκκλησία, βλέπει σε αυτόν Εκείνον που είναι και γίνεται τα πάντα εν πάσι, χειραγωγώντας τη γνώση προς το αχώρητο μέσα από εκείνα που είναι δυνατόν να χωρέσει και να κατανοήσει η φύση μας.

Γι' αυτό λέει: «Η καρδιά μου είδε πολλά, σοφία και γνώση», όχι επειδή η γνώση τέτοιων πραγμάτων προήλθε αυτόματα και ακοπίαστα, αλλά επειδή, όπως λέει, «Έδωσα την καρδιά μου στο να γνωρίσει σοφία και γνώση», αφού δεν θα τα είχε μάθει αυτά, εάν δεν είχε προηγηθεί ο μόχθος και η μελέτη για τη γνώση τους. Αλλά λέει: «Γνώρισα και παραβολές και επιστήμη», δηλαδή την κατανόηση του υπερβατικού που επιτυγχάνεται αναλογικά, μέσω της παράθεσης των ήδη γνωστών πραγμάτων. Και αναφέρει ότι τα έχει διδαχθεί αυτά· διότι λέει: «Γνώρισα παραβολές και επιστήμη», όπως ακριβώς και στο Ευαγγέλιο ο Κύριος, διδάσκοντας τους ακροατές του, παρουσιάζει τον λόγο περί της βασιλείας χρησιμοποιώντας ως διήγηση το μαργαριτάρι, τον θησαυρό, τον γάμο, τον σπόρο, το προζύμι ή κάτι παρόμοιο, όχι λέγοντας ότι αυτά τα ίδια είναι η βασιλεία, αλλά μέσω της ομοιότητας των εννοιών που αυτά υποδηλώνουν, υποδεικνύει παραβολικά στους ακροατές ορισμένα εναύσματα και αινίγματα για τα πράγματα που υπερβαίνουν την ανθρώπινη κατανόηση. Και σε αυτόν τον σκοπό, λέει, κατευθύνθηκε η προαίρεση του πνεύματός μου, στο να αποκτήσω πλήθος σοφίας, ώστε, με το να γίνω σοφός, να μην αποτύχω να γνωρίσω τα όντα ούτε να μείνω μακριά από την ανακάλυψη του ωφέλιμου. Διότι η γνώση πηγάζει από τη σοφία, και η γνώση μάς καθιστά ευκολότερη την κρίση για τα ανώτερα πράγματα.

Και έτσι δεχόμαστε τον νόμο περί της όγδοης ημέρας, ο οποίος καθαρίζει και περιτέμνει, διότι, όταν παύσει ο εβδομαδιαίος χρόνος, θα έλθει η όγδοη ημέρα μετά την έβδομη, η οποία λέγεται μεν όγδοη επειδή ακολουθεί την έβδομη, αλλά δεν επιδέχεται πλέον τη διαδοχή των αριθμών. Διότι παραμένει μία στο διηνεκές, χωρίς ποτέ να διαιρείται από το νυχτερινό σκοτάδι. Επειδή τη δημιουργεί άλλος ήλιος, ο οποίος ακτινοβολεί το αληθινό φως. Αυτός, όταν άπαξ λάμψει σε εμάς, όπως λέει ο απόστολος, δεν κρύβεται πλέον στη δύση, αλλά, αφού περιβάλει τα πάντα με τη φωτιστική του δύναμη, χορηγεί στους αξίους το φως διηνεκές και αδιάδοχο, καθιστώντας και τους ίδιους που μετέχουν στο φως εκείνο άλλους ήλιους, όπως αναφέρει ο λόγος στο Ευαγγέλιο, ότι «Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν όπως ο ήλιος».

Διότι, όπως ακριβώς τη νύχτα τις αθρόες λάμψεις του αέρα, τις οποίες κάποιοι ονομάζουν διάττοντες αστέρες, όσοι έχουν φιλοσοφήσει περί αυτών υποστηρίζουν ότι δεν είναι τίποτε άλλο παρά αέρας ο οποίος από την ορμή κάποιων ανέμων υπερχειλίζει προς τον αιθέριο τόπο —διότι λένε ότι αυτό το πύρινο ίχνος χαράσσεται στον ουρανό όταν ο άνεμος αναφλεγεί μέσα στον αιθέρα— όπως, λοιπόν, αυτός ο περίγειος αέρας, ωθούμενος προς τα πάνω από τη βιαιότητα του ανέμου, γίνεται φωτοειδής καθώς μεταβάλλεται από το καθαρό στοιχείο του αιθέρα, έτσι και ο ανθρώπινος νους, εγκαταλείποντας αυτόν τον θολό και αυχμηρό βίο, όταν, αφού γίνει καθαρός εν τη δυνάμει του Πνεύματος, καταστεί φωτοειδής και αναμειχθεί με την αληθινή και υψηλή καθαρότητα, διαφαίνεται και ο ίδιος μέσα σε αυτήν, γεμίζει από ακτίνες και γίνεται φως, σύμφωνα με την υπόσχεση του Κυρίου, ο οποίος εξήγγειλε ότι «οι δίκαιοι θα λάμψουν καθ' ομοίωσιν του ηλίου».

Όπως ακριβώς, λοιπόν, κατά την παρούσα ζωή η ιδιαίτερη διάθεση της καρδιάς λαμβάνει μορφή και η όψη του ανθρώπου διαμορφώνεται ανάλογα με το επικρατούν πάθος, έτσι νομίζω ότι, όταν η φύση μεταβληθεί προς το θειότερο, ο άνθρωπος λαμβάνει τη μορφή του μέσω του ήθους του, μη όντας κάτι άλλο και φαινόμενος κάτι διαφορετικό, αλλά αναγνωριζόμενος ακριβώς για αυτό που είναι: ως ο σώφρων, ο δίκαιος, ο πράος, ο καθαρός, ο γεμάτος αγάπη, ο φιλόθεος. Και πάλι μεταξύ αυτών, είτε ως εκείνος που κατέχει όλα τα αγαθά, είτε ως αυτός που κοσμείται μόνο με ένα, είτε ως αυτός που διαθέτει τα περισσότερα, είτε ως εκείνος που υστερεί σε κάποιο, αλλά πλεονεκτεί σε κάποιο άλλο. Διότι εξαιτίας αυτών και των παρόμοιων γνωρισμάτων που παρατηρούνται, είτε προς το καλύτερο είτε προς το αντίθετο, τα μεμονωμένα πρόσωπα διαχωρίζονται μεταξύ τους σαν σε διαφορετικές μορφές, έως ότου, αφού καταργηθεί ο έσχατος εχθρός, όπως λέει ο απόστολος, και απομακρυνθεί ολοκληρωτικά η κακία από όλα τα όντα, λάμψει σε όλους το ένα και μοναδικό θεοειδές κάλλος, με το οποίο μορφωθήκαμε εξαρχής. Αυτό δε είναι το φως, η καθαρότητα, η αφθαρσία, η ζωή, η αλήθεια και τα παρόμοια [διότι δεν είναι παράλογο τα τέκνα της ημέρας και του φωτός και να είναι και να φαίνονται ως τέτοια]. Ωστόσο, στο φως, στην καθαρότητα και στην αφθαρσία δεν θα βρεθεί καμία παραλλαγή ούτε διαφορά σε σχέση με το ομογενές τους, αλλά μία χάρη θα επιλάμψει σε όλους, όταν, αφού γίνουν υιοί φωτός, θα λάμψουν όπως ο ήλιος, σύμφωνα με την αψευδή φωνή του Κυρίου.

Και πώς εκείνος που κατηγορούσε τον Παλαμά για διθεΐα, επειδή, σύμφωνα με τους θεολόγους, υποστήριζε ότι και το φως της θείας μεταμορφώσεως είναι άκτιστη θεότητα, και έπειτα καταδικάστηκε επειδή ο ίδιος το θεωρούσε κτιστό, διχοτομώντας έτσι ο ίδιος τη μία θεότητα σε κτιστά και άκτιστα, δεν απέδειξε ότι ο Παλαμάς ευσεβώς δοξάζει ως άκτιστη και τη θεία φύση και τη λαμπρότητα της θείας φύσεως που οράται και μετέχεται αρρήτως από τους αξίους, σύμφωνα με τους θεολόγους, η οποία είναι εκείνο το φως, σύμφωνα με το οποίο και «οι δίκαιοι θα λάμψουν όπως ο ήλιος»;

Και «θα λάμψουν οι δίκαιοι ως ο ήλιος», που ισοδυναμεί με το να πούμε ότι θα λάμψουν όπως έλαμψε ο Χριστός στο όρος, όταν εκείνος φανερωθεί κατά την μελλοντική εκείνη ανέκφραστη φανέρωσή του, της οποίας το προοίμιο υπέδειξε με αμυδρή αυγή στο Θαβώρ, μυσταγωγώντας έτσι εμπράκτως τα μέλλοντα. Το ότι βέβαια το φως αυτό δεν είναι απλώς του προσκυνητού σώματος, αλλά είναι λαμπρότητα της θεότητας, εκτός από τους άλλους θεολόγους το φανερώνει και ο ένθεος μελωδός της Εκκλησίας Κοσμάς, ψάλλοντας στον Χριστό για αυτήν: «την αμαυρωμένη στον Αδάμ φύση την έκανες πάλι να αστράψει, μεταστοιχειώνοντάς την στη δική σου δόξα και λαμπρότητα της θεότητας». Και το ότι πρέπει να δοξάζουμε πως αυτή η θεότητα ανήκει στον Πατέρα και στο Πνεύμα, εκτός από τους άλλους θεολόγους μάς προτρέπει και ο θείος υμνωδός της Εκκλησίας Δαμασκηνός, ο οποίος δεν υπολείπεται σε τίποτα από τον προηγούμενο, ψάλλοντας για αυτήν: «ελάτε λαοί πειστείτε μου, ανεβαίνοντας στο άγιο όρος ας εποπτεύσουμε με τον νου την άυλη θεότητα του Πατρός και του Πνεύματος που αστράφτει μέσα στον μονογενή Υιό».

Ο δε ένθεος Συμεών ο μεταφραστής αναφέρει για τον εξοχότατο των θεολόγων Ιωάννη ότι «είδε», λέγει, «επάνω στο όρος την ίδια τη θεότητα του Λόγου αποκαλυμμένη». Αλλά και αναφέροντας περιληπτικά τα των θεοφόρων πατέρων, «επειδή», λέγει, «κάθε λογισμός εισέρχεται στην καρδιά μέσω της φαντασίας κάποιων αισθητών πραγμάτων, τότε τη φωτίζει το μακάριο φως της θεότητος, όταν αδειάσει εντελώς από όλα και παραμείνει ασχημάτιστη από αυτά», εφόσον η λαμπρότητα εκείνη, μέσω της απομάκρυνσης όλων των νοημάτων, φανερώνεται στον καθαρό νου. Και το ότι όχι μόνο οράται, αλλά και μετέχεται αυτό το φως από εκείνους που το εποπτεύουν αληθινά, το δείχνει εκείνος που λέγει: «έπαθλο της αρετής είναι το να γίνει κανείς θεός και να καταυγάζεται από το πιο αμιγές φως, γινόμενος γιος εκείνης της ημέρας η οποία δεν διακόπτεται από το σκοτάδι· διότι την ημέρα αυτή τη δημιουργεί άλλος ήλιος, αυτός που εκπέμπει το αληθινό φως. Ο οποίος χορηγεί στους αξίους φως διηνεκές και αδιάδοχο, και καθιστά αυτούς τους ίδιους που μετέχουν στο φως εκείνο άλλους ήλιους»· «διότι θα λάμψουν», λέγει, «και οι δίκαιοι σαν τον ήλιο». Γι' αυτό ο Μητροφάνης, ο θείος υμνωδός, ψάλλοντας λέγει: «Αγαθέ, αξίωσέ μας να απολαύσουμε την τρισσοφαή αίγλη και την ενιαία αστραπή της θεότητος». Και πάλι: «εσύ, ο Λόγος, που κατ' ουσίαν είσαι αθεώρητος, εμφανίστηκες ως άνθρωπος, ανακαλώντας τον άνθρωπο προς τη μετουσία της δικής σου θεότητος».

ΘΕΟΤ. Τρεις θα μου είναι αρκετοί για επιβεβαίωση, Θεοφάνη· δείξε τους, λοιπόν, χωρίς να αναβάλλεις άλλο. ΘΕΟΦ. Τους δείχνω, λοιπόν. Διότι ο θείος Ιωάννης ο Δαμασκηνός το φως που έλαμψε στο όρος από τον Σωτήρα —«το οποίο βλέποντας ο Πέτρος και οι υιοί της βροντής αξιώθηκαν να δουν με τα μάτια τους τα προοίμια της μελλοντικής του παρουσίας», κατά τον Μέγα Βασίλειο, από το οποίο θα είναι πλήρεις, κατά τον μέγα Διονύσιο, όλοι όσοι έχουν τη μορφή του Χριστού, σύμφωνα με το οποίο και «θα λάμψουν σαν τον ήλιο», πάλι κατά τον Μέγα Βασίλειο, ο οποίος και στην παρούσα ζωή το ονόμασε φωτισμό των αγίων ψυχών—, αυτό, λοιπόν, «φυσική ακτίνα της θεότητας» το ονόμασε ο θείος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, ενώ ο μελωδός Κοσμάς το ονόμασε «ουσιώδη μεγαλοπρέπεια του Λόγου του Θεού», και ότι εκ φύσεως το έχει αυτό ο Θεός το αναφέρει ο Μέγας Αθανάσιος· «διότι αφού ανέβηκε», λέει, «ο Κύριος στον ουρανό, θα έρθει με δόξα φυσική και όχι κατά χάριν· εκλάμποντας μέσα στη θεότητά του από το άγιο σώμα του που προήλθε από τη Μαρία την άρρητη δόξα, όπως ακριβώς έδειξε εν μέρει και πάνω στο όρος». Έχεις, λοιπόν, όσους θεώρησες ότι θα είναι αρκετοί για απόδειξη. Εμείς, όμως, προσφέροντας απλόχερα, θα σου αυξήσουμε τους μάρτυρες της αλήθειας. Διότι λέει ο θείος Μάξιμος: «όλα όσα είναι ο Θεός θα είναι και αυτός που έχει θεωθεί μέσω της χάριτος, εκτός από την κατ' ουσίαν ταυτότητα».

Αν και η θεοποιός δωρεά του Πνεύματος είναι εκείνο το φως, αυτή η λαμπρότητα της θείας φύσεως, μέσω της οποίας ο Θεός κοινωνεί με τους αξίους, η οποία, ενώ δεν χωρίζεται καθόλου από Εκείνον, θεώνει και ενώνει με τον Θεό εκείνους που καταυγάζονται από αυτήν, οι οποίοι είδαν και βίωσαν τη λαμπρότητα του Θεού, σύμφωνα με τον άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο. Διότι «επειδή και φως», λέει, «είναι η από εκεί λαμπρότητα για εκείνους που έχουν καθαρθεί εδώ, όταν οι δίκαιοι θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο, ανάμεσα στους οποίους θα είναι ο Θεός εν μέσω θεών. Διότι το έπαθλο της αρετής είναι να γίνει κανείς θεός και να καταυγάζεται από το αγνότατο φως, έχοντας γίνει υιός εκείνης της ημέρας, η οποία δεν διακόπτεται από το σκοτάδι. Διότι αυτήν τη δημιουργεί άλλος ήλιος, ο οποίος εκπέμπει το αληθινό φως». Θα μπορούσε να ονομαστεί θεοποιός και η αρετή, αλλά με την έννοια ότι μας κάνει δεκτικούς εκείνης της λαμπρότητας. Επειδή και η μνήμη του Θεού μέσω της αδιάλειπτης προσευχής προς τον Θεό θα μπορούσε να ονομαστεί ενοίκηση του Θεού, αλλά με την έννοια ότι παρέχει την καταλληλότητα για υποδοχή και, μέσω της συνεχούς αιτήσεως, προξενεί εκείνη την ενοίκηση. Διότι «θα δώσει», λέει ο Κύριος για τον Πατέρα, «Πνεύμα Άγιο σε εκείνους που του το ζητούν ημέρα και νύχτα».

Όπως λοιπόν και ο ίδιος ο κατήγορος μαρτυρεί εδώ, εμείς λέμε ότι ο τρισυπόστατος Θεός έχει μία ουσία, αλλά πολλές ενέργειες, όπως ακριβώς μας δίδαξαν λίγο πιο πάνω οι θεοφόροι πατέρες, λέγοντας ότι η θεία φύση υπερέχει των ενεργειών του Θεού, οι οποίες, σύμφωνα με τους ίδιους, συγκαταβαίνουν και προς εμάς, φανερώνονται δηλαδή και γίνονται αντικείμενο μετοχής από εμάς, γι' αυτό και ονομάζονται θεοπρεπείς μετοχές και δωρεές από τον θεοφάντορα Διονύσιο. Και σύμφωνα με αυτές τις ενέργειες ο Θεός είναι η αρχή των πάντων, ενώ είναι υπεράνω κάθε είδους σχέσης και μετοχής ως προς τη φύση Του, κατά την οποία είναι και υπεράρχιος, ή μάλλον και υπεράνω της θεαρχίας και της αγαθαρχίας, όπως λέει πάλι ο ίδιος ο μέγας Διονύσιος. Και διδαχθήκαμε να πιστεύουμε ότι η θεουργός χάρη, η ίδια η λαμπρότητα της θείας φύσεως, με την οποία ο Κύριος περιέλαμψε άρρητα τους μαθητές στο όρος, δεν είναι ουσία, αλλά υπερφυής έλλαμψη και δύναμη και ενέργεια φωτιστική, άρρητη και θεοποιός, στην οποία μπορούν να μετέχουν μόνο οι άξιοι· διότι, χάρη σε αυτήν, και οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο, όχι μόνο επειδή είδαν, αλλά και επειδή δέχθηκαν τη λαμπρότητα του Θεού, σύμφωνα με τον άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο.

Ασπαζόμαστε, επίσης, όλες τις άγιες συνόδους που με τη χάρη του Θεού συγκλήθηκαν κατά καιρούς και τόπους για την εδραίωση της ευσέβειας και της ευαγγελικής πολιτείας, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται και εκείνες που συγκροτήθηκαν σε τούτη τη μεγαλόπολη, στον περίφημο ναό της Αγίας του Θεού Σοφίας, εναντίον του Βαρλαάμ του Καλαβρού και του Ακινδύνου, ο οποίος τον διαδέχθηκε συμμεριζόμενος τα φρονήματά του και σπεύδοντας με δόλο να τον υπερασπιστεί. Αυτοί δογματίζουν ότι η κοινή χάρη του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, και το φως του μέλλοντος αιώνος - με το οποίο και οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο, όπως ακριβώς προέδειξε ο Χριστός όταν έλαμψε πάνω στο όρος -, και γενικότερα κάθε δύναμη και ενέργεια της τρισυπόστατης θεότητας, καθώς και καθετί που διαφέρει με οποιονδήποτε τρόπο από τη θεία φύση, είναι κτιστά. Έτσι, κατατέμνουν και αυτοί με ασέβεια τη μία θεότητα σε κτιστά και άκτιστα, και όσους με ευσέβεια πρεσβεύουν ότι το θειότατο εκείνο φως και κάθε θεία δύναμη και ενέργεια είναι άκτιστα (εφόσον τίποτα από όσα ανήκουν εκ φύσεως στον Θεό δεν είναι νεοδημιούργητο), τους ονομάζουν διθεΐτες και πολυθεϊστές, όπως ακριβώς μας ονομάζουν οι Ιουδαίοι, οι Σαβελλιανοί και οι Αρειανοί.

Ο δε πατήρ Χρυσόστομος αποφαίνεται ότι ο μερισμός αφορά την ενέργεια και όχι την ουσία· αλλά και ο ψαλμωδός προφήτης λέει: «η λαμπρότης του Θεού ημών έστω εφ' ημάς»· και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος αναφέρει: «σε αυτό με οδηγεί το μέτριο εδώ φέγγος, στο να δω και να βιώσω τη λαμπρότητα του Θεού»· και αυτός που ακτινοβολεί το αληθινό και αδιάδοχο φως, σύμφωνα με τον Μέγα Βασίλειο, καθιστά αυτούς που μετέχουν σε αυτό άλλους θείους ήλιους· «διότι θα λάμψουν και οι δίκαιοι ως ο ήλιος».

Βλέπεις πώς είναι υπερουράνιο και υπερκόσμιο και προκόσμιο και αποτελεί το φως των ουράνιων αγγέλων, το φως του μέλλοντος αιώνος, με τη μετοχή στο οποίο και οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο; «Διότι φως», λέει και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, «είναι η εκείθεν λαμπρότητα για αυτούς που έχουν καθαρθεί εδώ, όταν θα εκλάμψουν οι δίκαιοι σαν τον ήλιο, ανάμεσα στους οποίους στέκεται ο Θεός, εφόσον αυτοί είναι θεοί και βασιλείς, διακρίνοντας και κατανέμοντας τα αξιώματα της εκεί μακαριότητας».

Και πού βρίσκονται τώρα τα πνεύματα των απ' αιώνος αγίων; Δεν απολαμβάνουν, ευρισκόμενα στο υπερουράνιο φως μαζί με τους αγγέλους, την ίδια φωτοχυσία; Γι' αυτό λέει πάλι αλλού ο Μέγας Βασίλειος: «έπαθλο της αρετής είναι το να γίνει κανείς Θεός και να καταυγάζεται από το αγνότατο φως, έχοντας γίνει υιός εκείνης της ημέρας, η οποία δεν διακόπτεται από σκοτάδι, διότι αυτήν τη δημιουργεί άλλος ήλιος, ο οποίος ακτινοβολεί το αληθινό φως». Άραγε, λοιπόν, το αληθινό φως δεν είναι άκτιστο και προαιώνιο και συναΐδιο με τον ήλιο που το ακτινοβολεί; Ο οποίος, «όταν», λέει, «ανατείλει μια για πάντα σε εμάς», δηλαδή κατά τη μέλλουσα δεύτερη εμφάνιση και παρουσία του, «δεν κρύβεται πλέον στη δύση, αλλά, αγκαλιάζοντας τα πάντα με τη φωτιστική του δύναμη, παρέχει στους αξίους φως διηνεκές και αδιάδοχο, καθιστώντας και τους ίδιους που μετέχουν στο φως εκείνο άλλους ήλιους· διότι τότε και οι δίκαιοι θα λάμψουν όπως ο ήλιος».

Είεν· αλλά ας ακούσουμε ακόμη και τον θείο Κύριλλο, ο οποίος λέει: «Ο Κύριος, δείχνοντας ότι η ανάσταση των αγίων θα είναι ενδοξότατη, λέει: τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν ως ο ήλιος. Για να γίνει λοιπόν πιστευτός ότι λέει την αλήθεια, χάρισε πρόωρα στους μαθητές και αυτήν τη θεωρία, όταν μεταμορφώθηκε στο όρος».

Και αλλού πάλι: «έπαθλο της αρετής είναι το να γίνει κανείς Θεός και να καταυγάζεται από το ακραιφνέστατο φως, γινόμενος υιός εκείνης της ημέρας, η οποία δεν διακόπτεται από σκοτάδι, διότι αυτήν την δημιουργεί άλλος ήλιος που εκπέμπει το αληθινό φως, ο οποίος, όταν άπαξ λάμψει σε εμάς, δηλαδή κατά τη μέλλουσα δεύτερη επιφάνεια και παρουσία του, δεν κρύβεται πλέον στη δύση, αλλά, έχοντας περιβάλει τα πάντα με τη φωτιστική του δύναμη, χορηγεί στους άξιους φως διηνεκές και αδιάδοχο, καθιστώντας και τους ίδιους που μετέχουν σε εκείνο το φως άλλους ήλιους· διότι τότε και οι δίκαιοι θα λάμψουν ως ο ήλιος».

Αλλά ότι βέβαια το φως που βλέπουν και στο οποίο μετέχουν οι επουράνιοι άγγελοι, με τη μέθεξη του οποίου και οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο, συνεκλάμποντας με Εκείνον που υπερλάμπει, τον Χριστό, ο οποίος και στο όρος άστραψε θεϊκά από τον ίδιο Του τον εαυτό μέσα σε δόξα, ενώ παρίσταντο οι προφήτες και προδείκνυαν την ένδοξη παρουσία των αγίων μαζί με τον Χριστό, το ότι λοιπόν αυτό το φως είναι άκτιστο, νομίζω πως κανείς απολύτως δεν θα το αμφισβητήσει πλέον, εφόσον επιλέγει να είναι θεοσεβής. Διότι αυτό το φως είναι ο ίδιος ο Θεός και τίποτε άλλο.

Εφόσον λοιπόν καμία από αυτές, καίτοι διαφέρουν μεταξύ τους —διότι δεν είναι ταυτόσημα όλα όσα ο Θεός βλέπει και θεοποιεί, απ' όπου αποδεικνύεται ότι καθεμιά από αυτές διαφέρει και από τη θεία φύση, αφού τα απολύτως ταυτόσημα με το ίδιο δεν διαφέρουν καθόλου μεταξύ τους— εφόσον λοιπόν καμία από αυτές δεν εμποδίζει το να είναι η θεότητα μία και απλή, πώς το φως του μέλλοντος και μόνιμου αιώνα, η κοινή ελπίδα των ευσεβών, η λαμπρότητα της θείας φύσης, η οποία δικαιότατα ονομάζεται θεότητα —γιατί αυτή είναι το κατεξοχήν θεοποιό δώρο· διότι σύμφωνα με αυτήν «οι δίκαιοι θα λάμψουν ως ο ήλιος», «ανάμεσα στους οποίους ο Θεός θα βρίσκεται στο μέσο θεών», διανέμοντας τα έπαθλα της μακαριότητας του επέκεινα— πώς λοιπόν αυτή, εφόσον ονομάζεται θεότητα και λαμπρότητα της θείας φύσης αλλά όχι φύση, δεν θα επιτρέψει σε όσους πρεσβεύουν ότι είναι άκτιστη, να προσκυνούν μία και απλή θεότητα;