Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 15:24

Σας άκουσα να λέτε πολλές φορές ότι δεν πρέπει να προσκυνούμε το Άγιο Πνεύμα. Μακ. Διότι πράγματι δεν πρέπει. Ορθ. Και πώς τώρα λες: «Σε τι άραγε έβλαπτε τον άγιο Λωτ που προσκυνούσε τους αγγέλους;» Μακ. Μήπως τους προσκυνούσε ως Κύριο και Θεό; Ορθ. Ανάγνωσε τα παρακάτω. Μακ. Ανάγνωσέ τα εσύ. Ορθ. Μετά τα όσα αναγνώστηκαν προσθέτει ότι τους φιλοξένησε· και ήρθαν οι άνδρες εκείνου του τόπου, ζητώντας να παρανομήσουν εις βάρος των ανδρών. Και ο Λωτ παρέδιδε για ατίμωση τις κόρες του μάλλον παρά τους άνδρες. Και επειδή οι Σοδομίτες επέμεναν στην άθεη πρόθεσή τους, οι άγγελοι τράβηξαν τον Λωτ μέσα στο σπίτι, ενώ εκείνους τους πάταξαν με αορασία [τύφλωση]. Ή δεν είναι έτσι; Μακ. Έτσι είναι. Ορθ. Και στη συνέχεια είναι γραμμένο: «Είπαν δε οι άνδρες προς τον Λωτ: Έχεις εδώ γαμπρό, ή γιους, ή κόρες; Ή εάν υπάρχει κάποιος άλλος δικός σου στην πόλη, βγάλε τον έξω από αυτόν τον τόπο. Διότι εμείς θα καταστρέψουμε αυτόν τον τόπο, επειδή υψώθηκε η κραυγή τους ενώπιον του Κυρίου, και μας απέστειλε ο Κύριος για να την εξολοθρεύσουμε.» Μακ. Ακούς ότι ομολογούν πως έχουν σταλεί από τον Κύριο; Μήπως είναι οι ίδιοι Κύριοι; Ορθ. Εάν λοιπόν στα Ευαγγέλια λέει ο Σωτήρας ότι «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και αλλού: «Καθώς με απέστειλε ο ζων Πατήρ, και εκείνος που με έστειλε μου έδωσε εντολή», τι να πω, ή τι να λαλήσω; Μήπως δεν ομολογείται πλέον ως Κύριος, επειδή απεστάλη; Μακ.

Εάν δε το να προσφέρει κανείς σε άλλους αυτό που έχει οριστεί για άλλους δεν είναι ακίνδυνο, εφόσον ο Κύριος λέει ότι: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και, «Δεν είναι καλό να πάρει κανείς τον άρτο των τέκνων και να τον ρίξει στα κυνάρια»· γιατί δεν κρίνει κανείς και από μόνος του το δίκαιο;

Επειδή δική τους ήταν η υιοθεσία και η δόξα, δική τους η νομοθεσία και η λατρεία· επειδή σε αυτούς ανήκαν οι διαθήκες και οι επαγγελίες, δικοί τους ήταν οι πατέρες· επειδή από αυτούς προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα, τόσο πολύ εκτιμά τη σωτηρία τους· όχι αποβλέποντας στη συγγένεια, αλλά στην υπέρ αυτών ενανθρώπηση του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΒ΄. Εάν πρέπει από τα αγαθά της διαχείρισης να δίνεται ελεημοσύνη στους ενδεείς που βρίσκονται εκτός της αδελφότητας. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Επειδή ο Κύριος είπε: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και ότι: «Δεν είναι καλό να πάρει κανείς τον άρτο των τέκνων και να τον ρίξει στα κυνάρια»· δεν είναι επιβεβλημένο τα αγαθά που έχουν οριστεί για εκείνους που είναι αφιερωμένοι στον Θεό να καταναλώνονται άσκοπα στους αδιάφορους. Εάν όμως είναι δυνατόν να εφαρμοστεί αυτό που ειπώθηκε από τη γυναίκα, η οποία επαινέθηκε για την πίστη της, ότι δηλαδή: «Ναι, Κύριε· διότι και τα κυνάρια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους»· τούτο ας εναπόκειται στην κρίση του οικονόμου, κατόπιν κοινής γνώμης εκείνων που προΐστανται αμέσως μετά από αυτόν· ώστε από το περίσσευμα, καθώς είναι γραμμένο, να ανατείλει ο ήλιος επί πονηρούς και αγαθούς.

Και ιδού, μια γυναίκα Χαναναία, αφού εξήλθε από τα όρια εκείνα, φώναζε προς αυτόν λέγοντας: Ελέησέ με, Κύριε, Υιέ του Δαβίδ· η θυγατέρα μου δαιμονίζεται άσχημα. Αυτός όμως δεν της αποκρίθηκε λόγο. Και αφού τον πλησίασαν οι μαθητές του, τον παρακαλούσαν λέγοντας: Διώξε την, διότι φωνάζει πίσω μας. Εκείνος δε αποκριθείς είπε: Δεν απεστάλην παρά μόνο στα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα και έχω έρθει· διότι δεν έχω έρθει από τον εαυτό μου, αλλά εκείνος με απέστειλε. ΠΡΑΞΕΙΣ.

Ως προς το πρόσωπο, στην μεν Παλαιά Διαθήκη, όπως συνέβη στην περίπτωση του Κορέ και εκείνων που τόλμησαν να εισχωρήσουν στην ιερωσύνη, η οποία δεν τους είχε δοθεί, και οι οποίοι υπέπεσαν στην αυστηρότητα της οργής, σε όλεθρο και φρικτότατη απώλεια· από τον ίδιο δε τον Κύριο διδασκόμαστε να προφυλασσόμαστε, όταν είπε προς τους μαθητές: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και προς τη γυναίκα: «Δεν είναι καλό να πάρω το ψωμί των τέκνων και να το ρίξω στα κυνάρια». Ως προς το πράγμα δε, στη μεν Παλαιά Διαθήκη, όταν, ενώ έχει δοθεί η εντολή να προσφέρεται θυσία από ζώα καθαρά, αρτιμελή και άμωμα, η προσφορά δεν γίνεται από τέτοια· για την οποία περίπτωση ο Θεός είπε: «Πρόσφερέ το στον άρχοντά σου, για να δεις αν θα το δεχθεί, αν θα αποδεχθεί το πρόσωπό σου»· στη δε Καινή Διαθήκη, από τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος υπενθύμισε την προφητεία του Ησαΐα κατά των Ιουδαίων, ότι: «Καλά προφήτευσε ο Ησαΐας για εσάς, λέγοντας: Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη, αλλά η καρδιά τους απέχει μακριά από εμένα· μάταια δε με σέβονται, διδάσκοντας ως διδασκαλίες ανθρώπινες εντολές»· και από τον Απόστολο, ο οποίος μαρτυρεί μεν υπέρ της συνειδήσεως των Ιουδαίων, καταδικάζοντάς τους όμως ως προς τη διαφορά της δικαιοσύνης. Γράφει δε τα εξής: «Διότι δίδω μαρτυρία γι' αυτούς, ότι έχουν ζήλο Θεού, αλλά όχι κατ' επίγνωσιν».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΒ΄. Εάν ο καθένας έχει την οφειλή να μεριμνά για τους πάντες σε όλα, ή μόνο για εκείνους που του έχουν εμπιστευθεί· και για αυτούς σύμφωνα με το χάρισμα που του μοιράστηκε από τον Θεό διά του Αγίου Πνεύματος. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εφόσον ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο μονογενής Υιός του Θεού, διά του οποίου έγιναν τα πάντα, ορατά και αόρατα, ομολογεί μεν ότι «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· λέει δε στους μαθητές του, «Καθώς με απέστειλε ο Πατέρας, έτσι κι εγώ αποστέλλω εσάς»· και παραγγέλλει, «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε»· αφού δε εκπληρώθηκε σε αυτόν η προφητεία του Δαβίδ που λέει εκ μέρους του Θεού και Πατέρα, «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης»· τότε παρήγγειλε και στους μαθητές του, «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη»· πώς δεν οφείλει πολύ περισσότερο ο καθένας από εμάς να τηρεί με μεγαλύτερη ακρίβεια την παραγγελία του Αποστόλου που γράφει: «Να μην έχετε υψηλότερη ιδέα για τον εαυτό σας από όσο πρέπει να έχετε, αλλά να σκέπτεστε με σύνεση, σύμφωνα με το μέτρο της πίστεως που ο Θεός μοίρασε στον καθένα», και να αναμένει πότε και τι θα του προσταχθεί, καθώς λέει και πάλι: «Ο καθένας, αδελφοί, στην κατάσταση που βρισκόταν όταν κλήθηκε, σε αυτήν ας παραμένει.»

Ακούγοντας αυτά εγώ, ο Κλήμης, είπα: Ήθελα να μάθω, ποιος άραγε είναι αυτός ο τόσο μεγάλος απατεώνας. Και ο Πέτρος απάντησε: Αν θέλεις να μάθεις, μπορείς να το πληροφορηθείς από εκείνους από τους οποίους κι εγώ εξακρίβωσα τα πάντα γύρω από αυτόν. Υπάρχει ανάμεσά μας κάποια Ιούστα, Συροφοινίκισσα, Χαναναία στο γένος, της οποίας η θυγατέρα βασανιζόταν από βαρύτατη ασθένεια. Αυτή προσήλθε και στον Κύριό μας, φωνάζοντας και ικετεύοντας να θεραπεύσει τη θυγατέρα της. Εκείνος, αν και παρακλήθηκε κι από εμάς, είπε: Δεν επιτρέπεται να θεραπεύονται τα έθνη, που μοιάζουν με σκυλιά επειδή κάνουν χρήση αδιάκριτων τροφών και πράξεων, εφόσον το τραπέζι της βασιλείας έχει αποδοθεί στους υιούς του Ισραήλ. Εκείνη, ακούγοντας αυτό, και παρακαλώντας να συμμετάσχει από το ίδιο τραπέζι όπως ο σκύλος από τα ψίχουλα που πέφτουν, αφού μετέβαλε αυτό που ήταν, με το να ζει όμοια με τους υιούς της βασιλείας, πέτυχε τη θεραπεία για τη θυγατέρα της, όπως το είχε ζητήσει. Διότι δεν θα την θεράπευε, αν ήταν εθνική και παρέμενε στον ίδιο τρόπο ζωής, αυτός που εξαρχής αρνήθηκε να τη θεραπεύσει ως εθνική, επειδή δεν επιτρεπόταν. Αυτή λοιπόν, η οποία αποδέχτηκε τον έννομο τρόπο ζωής, εκδιώχθηκε από το σπίτι της από τον ίδιο της τον άνδρα, ο οποίος είχε αντίθετα φρονήματα από εμάς, μαζί με τη θεραπευμένη θυγατέρα της. Εκείνη όμως, αποδεχόμενη με ευγνωμοσύνη αυτές τις συνθήκες και έχοντας περιουσία, η ίδια παρέμεινε χωρίς σύζυγο, ενώ τη θυγατέρα της την πάντρεψε με κάποιον άνδρα ο οποίος είχε καλή διάθεση προς την αληθινή πίστη και ήταν φτωχός.

Και εκπαιδεύτηκε ο Μωυσής σε όλη τη σοφία των Αιγυπτίων· και ήταν δυνατός στα λόγια και στα έργα του. Και όταν συμπληρώθηκε γι' αυτόν χρονικό διάστημα σαράντα ετών. Του αγίου Κυρίλλου. Γι' αυτό άλλωστε έλεγε και ο Χριστός: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Διότι δικές τους είναι οι επαγγελίες· δικοί τους οι πατέρες.

διότι, εφόσον έχουν φθαρτή φύση εκείνα που έχουν έλθει στη γένεση και έχουν κληθεί σε ύπαρξη μέσα στον χρόνο, ο δημιουργός τους θα είναι οπωσδήποτε άφθαρτος και αιώνιος· επομένως, δεν θα βρουν καμία δικαιολογία την ημέρα της κρίσεως. «Μήπως η απιστία τους θα καταργήσει την αξιοπιστία του Θεού;» Πιο τιμημένοι από τους άλλους είναι εκείνοι που προγνώστηκαν και έλαβαν τον νόμο ως παιδαγωγό, και έχουν υποσχέσεις για τον Χριστό, και μάλιστα τις έχουν λάβει και έχουν προσκληθεί πριν από τους άλλους· διότι έλεγε ο Σωτήρας: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και έχουν γίνει η απαρχή αυτών που σώθηκαν μέσω της πίστεως. Διότι, εάν μερικοί από παραφροσύνη ξέπεσαν από την πίστη, μήπως εξαιτίας αυτού, λέει, ο Θεός θα έπαυε να είναι αληθινός; Λοιπόν, ο Πατέρας έστειλε από τον ουρανό τον Υιό, όμως δεν πίστεψαν σε αυτόν όλοι· άραγε λοιπόν, επειδή μερικοί έγιναν υβριστές και άπιστοι, δεν θα είναι ο Θεός αληθινός εξαιτίας αυτού; Μη γένοιτο· ας είναι ο Θεός αληθινός, και κάθε άνθρωπος ψεύτης· το οποίο σημαίνει, ας εννοείται και ας ομολογείται από εμάς ως αληθινός, και ας αποδίδεται η κατηγορία του ψεύδους σε κάθε άνθρωπο.

Γι' αυτό, λέει, να προσλαμβάνετε ο ένας τον άλλον, καθώς ακριβώς και ο Χριστός προσέλαβε εσάς προς δόξαν του Θεού. Θα προσλάβουμε δε ο ένας τον άλλον, επιλέγοντας να φρονούμε τα ίδια, βαστάζοντας τα βάρη ο ένας του άλλου, και τηρώντας «την ενότητα του πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης». Έτσι μας προσέλαβε και ο Θεός εν Χριστώ· διότι είναι αληθινός ο λόγος ότι έτσι αγαπήθηκε ο κόσμος από τον Θεό και Πατέρα, ώστε να παραδοθεί υπέρ ημών και αυτός ο Υιός. Διότι δόθηκε ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων μας, και έχουμε λάβει την καταλλαγή από τον θάνατο, και έχουμε λυτρωθεί από τον θάνατο και την αμαρτία. Και διασαφηνίζει απολύτως τον σκοπό της θείας οικονομίας λέγοντας ότι ο Χριστός έγινε διάκονος της περιτομής υπέρ της αλήθειας, και τα εξής. Επειδή, δηλαδή, είχε προαναγγελθεί από τον Θεό στους πατέρες των Ιουδαίων ότι θα ευλογήσει το σπέρμα που θα προέλθει από αυτούς και θα το κάνει ωσάν «τα άστρα του ουρανού στο πλήθος», γι' αυτό φανερώθηκε με σάρκα και έγινε άνθρωπος ο Λόγος που είναι Θεός, όντας αυτός που συνέχει ολόκληρη την κτίση στην ύπαρξή της και απονέμει στα όντα το ευ είναι ως Θεός. Ήλθε δε σε αυτόν τον κόσμο ένσαρκος, όχι βέβαια για να διακονηθεί, όπως λέει ο ίδιος, «αλλά για να διακονήσει και να δώσει την ψυχή του λύτρο αντί πολλών». Επιπλέον, ομολογούσε σαφώς ότι έφτασε εδώ για να εκπληρώσει την υπόσχεση προς τον Ισραήλ· διότι έλεγε: «Δεν απεστάλην παρά μόνον για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ».

Διότι, βεβαίως, ολόκληρος ο κόσμος ανήκει στον Θεό, τουλάχιστον σύμφωνα με τον λόγο της δημιουργίας του και επειδή από Αυτόν και δι' Αυτού έχει παραχθεί στην ύπαρξη. Ο Ισραήλ, όμως, κάπως πιο ταιριαστά θα λάβει τον χαρακτηρισμό της οικειότητας, και θα αποκτήσει την αντίστοιχη δόξα, αφενός εξαιτίας της εκλογής των αγίων πατέρων, και αφετέρου επειδή έχει ονομαστεί αρχή και πρωτότοκος μεταξύ των τέκνων του Θεού. Διότι «πρωτότοκος Υιός μου είναι ο Ισραήλ», λέει κάπου προς τον Μωυσή ο Θεός, τον οποίο βέβαια, αφιερώνοντάς τον και πάλι στον εαυτό Του ως μοναδικό και ξεχωριστό, τον ονόμαζε δικό Του λαό, λέγοντας προς τον Φαραώ, τον τύραννο της Αιγύπτου: «Εξαπόστειλε τον λαό μου». Ότι ο Ισραήλ ανήκει ιδιαιτέρως στον Θεό, το αποδεικνύει, άλλωστε, και ο αληθινός λόγος από τα Μωσαϊκά βιβλία. Λέει δηλαδή: «Όταν ο Ύψιστος διαμοίραζε τα έθνη, όταν διέσπειρε τους υιούς του Αδάμ, έστησε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού, και έγινε μερίδιο του Κυρίου ο λαός Του, ο Ιακώβ, και μέτρο της κληρονομίας Του ο Ισραήλ». Σε αυτόν και κατήλθε, ως σε δικό Του κλήρο και οικείο μερίδιο, λέγοντας: «Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ».

Από αυτό, λοιπόν, λέει ο Ευαγγελιστής ότι ο Κύριος έμαθε πως οι Φαρισαίοι άκουσαν ότι ο Ιησούς κάνει περισσότερους μαθητές παρά ο Ιωάννης. Έπειτα, αποφεύγοντας τον υπερβολικό τους φθόνο, και φυλάσσοντας το πάθος του για τον κατάλληλο καιρό, αναχωρεί από τη χώρα των Ιουδαίων και επιστρέφει πάλι στη Γαλιλαία. <Έπρεπε δε να περάσει μέσα από τη Σαμάρεια· έρχεται, λοιπόν, σε μια πόλη της Σαμάρειας που ονομάζεται Συχάρ, κοντά στο χωράφι που έδωσε ο Ιακώβ στον Ιωσήφ, τον γιο του.> Ω της πολλής οξυδέρκειας και άκρατης νήψεως! Προκαταλαμβάνει με τις απολογίες του τα ζητήματα που αναμένεται να εγερθούν. Διότι θα μπορούσε κάποιος να πει αμέσως, είτε συνομιλώντας με άλλον είτε συλλογιζόμενος μυστικά μέσα του: Για ποιον άραγε λόγο ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός φώτισε τους Σαμαρείτες σε ακατάλληλο καιρό; Διότι προσήλθε κάποτε η Συροφοινίκισσα, ζητώντας με δάκρυα έλεος για την ταλαίπωρη κόρη της, και τι της είπε ο φιλεύσπλαχνος; «Δεν είναι καλό», λέει, «να πάρει κανείς το ψωμί των παιδιών και να το ρίξει στα σκυλάκια»· επειδή, νομίζω, δεν θεωρούσε σωστό να παρέχει δαψιλώς και πρόωρα στους εθνικούς τη χάρη που είχε απονεμηθεί σε αυτούς που προέρχονταν από τον Ισραήλ. Πράγμα που και ο ίδιος έκανε σαφέστερο λέγοντας: «Δεν στάλθηκα παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Πώς λοιπόν άραγε, θα μπορούσε να πει κάποιος, αυτός που είχε σταλεί μόνο στον Ισραήλ, δίδασκε το γένος των Σαμαρειτών, παρόλο που ο Ισραήλ δεν είχε ακόμη απορρίψει εντελώς τη χάρη;

Αλλά ίσως πει κάποιος: Επομένως, τι ήταν αυτό που τον εμπόδισε να συγχωρήσει και τους Ιουδαίους και να προσφέρει πλουσιοπάροχα την άφεση και στον Ισραήλ μαζί με εμάς; Διότι αυτό βέβαια θα ταίριαζε στον απόλυτα αγαθό Θεό. Και πώς θα λέει αλήθεια, προσθέτει, όταν μας λέει: «Δεν ήρθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια»; Τι έχουμε να πούμε λοιπόν σε αυτά; Πρώτα και μόνο σε όσους προέρχονταν από τον Ισραήλ προνοήθηκε η χάρη μέσω του Σωτήρα· διότι στάλθηκε, όπως ο Ίδιος διαβεβαίωσε, μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Και βέβαια, σε όσους ήθελαν να πιστέψουν, ήταν δυνατό να ανέλθουν στην αιώνια ζωή. Αλλά εκείνοι μεν που ζούσαν με πιο ευγενή τρόπο, και ήταν ερευνητές της αλήθειας, λαμβάνοντας τη χάρη του Θεού και Πατέρα ως βοηθό για τη σωτηρία, σώζονταν μέσω της πίστεως. Ο αλαζόνας όμως Φαρισαίος και οι σκληρόκαρδοι αρχιερείς μαζί με εκείνους, καθώς και οι πρεσβύτεροι του λαού, δεν ήθελαν να πιστέψουν, αν και είχαν προπαιδευτεί μέσω του Μωυσή και των προφητών. Επειδή όμως, εξαιτίας της κακής τους προαίρεσης, αποδεικνύονταν πλέον ανάξιοι της αιώνιας ζωής, δεν έλαβαν τον φωτισμό από τον Θεό και Πατέρα. Έχεις και γι' αυτό τον τύπο στα αρχαιότερα συγγράμματα.

Τι ήταν λοιπόν αυτό που τον έπεισε να προτάξει και να προτιμήσει τον σκληροτράχηλο λαό των Ιουδαίων από τους άλλους; Προς αυτούς είχε κάνει την επαγγελία της ελεύσεώς του διά των αγίων προφητών, σε αυτούς οφειλόταν η χάρη εξαιτίας των πατέρων τους. Γι' αυτό και έλεγε: «Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και προς τη Συροφοινίκισσα γυναίκα: «Δεν είναι καλό να πάρω τον άρτο των τέκνων και να τον ρίξω στα σκυλάκια». Επομένως, ο Ισραήλ τιμήθηκε εξαιτίας αυτού, και προτάχθηκε των εθνών, μολονότι είχε πιο σκαιό φρόνημα. Επειδή όμως αγνόησε τον Δεσπότη των πάντων, και τον τελειωτή των αγαθών της επαγγελίας, η χάρη της διδασκαλίας μεταφέρθηκε πλέον στα έθνη, στα οποία έπρεπε εξ αρχής και κατά πρώτον να είχε απευθυνθεί ο Κύριος, όχι βέβαια ως προς την υπόσχεση που είχε δοθεί στους πατέρες, αλλά ως προς την ευπείθεια που τα διέκρινε. «Πολλά έχω να πω και να κρίνω για εσάς». Επειδή οι Ιουδαίοι τον καταδίκαζαν με προπέτεια, και ενώ δεν είχαν απολύτως τίποτα για να τον κατηγορήσουν, παρά μόνο υπερηφανεύονταν με αλαζονεία για την ευτέλεια της κατά σάρκα καταγωγής του, και εξαιτίας αυτού έλεγαν ότι δεν είναι τίποτα, εκείνος τους επιτιμούσε με πραότητα, έχοντας πει πιο καθαρά στα προηγούμενα: «Εσείς κρίνετε κατά τη σάρκα, εγώ δεν κρίνω κανέναν».

Προσπερνώντας όμως, στρέφει αμέσως το βλέμμα του στον εκ γενετής τυφλό, θέτοντας και αυτό ως ένα ξεκάθαρο σημείο, ότι θα απομακρυνθεί από τη βδελυρία των Ιουδαίων και θα εγκαταλείψει το πλήθος των θεομάχων, ενώ αντίθετα θα επισκεφθεί τα έθνη, και προς αυτά θα στρέψει την αφθονία της καλοσύνης του. Τα έθνη παρομοιάζονται με τον εκ γενετής τυφλό, επειδή βρίσκονταν σε πλάνη και, σαν από την πρώτη τους ηλικία, ήταν στερημένα από την αληθινή θεογνωσία, και δεν είχαν το φως που προέρχεται από τον Θεό, δηλαδή τον φωτισμό μέσω του Πνεύματος. Είναι σκόπιμο επίσης να παρατηρήσουμε τι θα μπορούσε να σημαίνει το ότι ο τυφλός δέχθηκε την επίσκεψη του Χριστού περαστικά. Και πάλι έρχομαι στη σκέψη ότι ο Χριστός δεν ήλθε κυρίως για τα έθνη, αλλά μόνο για τον Ισραήλ, όπως κάπου λέει και ο Ίδιος: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ»· η ανάβλεψη όμως των εθνών επιτεύχθηκε εν παρόδω, καθώς ο Χριστός μετέφερε σε αυτά το έλεός του, εξαιτίας της απείθειας του Ισραήλ. Και αυτό ήταν ακριβώς εκείνο που προφητεύθηκε πάλι μέσω του Μωυσή: «Εγώ θα τους παρακινήσω σε ζηλοτυπία με ένα μη έθνος, θα τους παροργίσω με ένα έθνος ασύνετο». Διότι έθνος ασύνετο ήταν αυτό που υπηρετούσε την κτίση αντί για τον Κτίστη, και σαν τα άλογα ζώα ζούσε βοσκώντας μέσα σε απόλυτη αμάθεια, προσκολλημένο μόνο στα επίγεια.

Διότι κατά τους παλαιότερους καιρούς ταλαιπωρήθηκε όχι λίγο το έθνος των Ιουδαίων, καθώς το λεηλατούσαν, άλλοτε οι Ασσύριοι και οι Ελαμίτες, και άλλοτε εκείνοι από την Αίγυπτο και τη Βαβυλωνία, και από τις ανατολικές περιοχές και από την Αραβία. Όταν όμως έλαμψε μετά από αυτά ο Χριστός, το παντοδύναμο χέρι και η παντουργική δεξιά του Θεού και Πατρός κατέστησε τον εαυτό της φανερό μέσα από τα θαύματα, και έσπευδε να βεβαιώσει τους Ισραηλίτες ότι είναι αληθινός Θεός και Υιός του αληθινού Θεού. Διότι, τι από τα πλέον θαυμαστά δεν έχει επιτελεστεί ανάμεσά τους; Επειδή τα πάντα ήταν θεοπρεπή και παράδοξα, και αποτελούσαν σαφή και ολοκάθαρη απόδειξη της ύψιστης δύναμης. Κατά τον καιρό εκείνο λοιπόν, λέει, ο Κύριος θα δείξει εκ νέου το χέρι του, για να επιδείξει ζήλο για τον Ισραήλ, και σαν να μην παραχωρήσει τον Χριστό μόνο στα έθνη, αλλά να επιλέξουν και οι ίδιοι να έχουν την ελπίδα τους σε αυτόν, και μάλιστα να επιζητήσουν να τεθούν υπό την εξουσία του, και να τον αναγνωρίσουν ως άρχοντα, καθοδηγητή και δάσκαλο, αυτόν που για την αιτία αυτή έγινε άνθρωπος. Και γι' αυτό έλεγε διαμέσου της φωνής του Δαβίδ: «Εγώ όμως εγκαταστάθηκα ως βασιλιάς από αυτόν πάνω στο όρος Σιών, το άγιό του, για να διαγγέλλω το πρόσταγμα του Κυρίου». Διότι ο Χριστός ήρθε λέγοντας ότι δεν έχει αποσταλεί παρά μόνο στα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ.

Διότι, πριν από τον τίμιο σταυρό, ο Χριστός έλεγε στους αγίους αποστόλους: «Να μην πάτε σε δρόμο εθνικών, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε. Αλλά να πηγαίνετε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Όπως άλλωστε πάλι ο ίδιος είπε: «Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Επειδή όμως, φτάνοντας στο έσχατο σημείο κάθε ασέβειας, συμπεριφέρθηκαν με παράφορη αλαζονεία στον Χριστό, και σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής, και αρνήθηκαν τον Άγιο και Δίκαιο· τότε ακριβώς, αφού καταπάτησε τον θάνατο και αναστήθηκε από τους νεκρούς, έδωσε εντολή στους αγίους μαθητές: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». Και αφού αναλήφθηκε στον ουρανό και έπειτα κατήλθε σε αυτούς η εξ ύψους δύναμη, δεν παρέμειναν πλέον μόνο στην Ιουδαία κηρύττοντας το Ευαγγέλιο του Ιησού, αλλά άλλοι μεν πήγαιναν προς την Ανατολή και κήρυτταν στις εκεί πόλεις, άλλοι έφταναν στη Δύση, και άλλοι προσέφεραν τους λόγους της κατήχησης στα γειτονικά έθνη. Και ήταν φυσικά αναγκαίο, γι' αυτούς που ήθελαν να περιέλθουν όλη την υφήλιο, να ταξιδέψουν και διά θαλάσσης. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Παύλος διαβεβαιώνει ότι πέρασε ένα ημερόνυχτο μέσα στον βυθό της θάλασσας.

Διότι θα επικρατήσω, ακόμη και παρά τη θέλησή σας, και θα γίνετε τροφή για τη φωτιά, σαν αγκάθι σε αγρό που έχει κατακαεί και απορριφθεί. Επειδή έχουν αναλωθεί, όπως είπα, σαν να έχουν πέσει σε παμφάγο φλόγα από τις εκφράσεις της θείας οργής. Διότι, όπως λέει ο μακάριος Μωυσής: «Ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον.» <Θα ακούσουν όσοι είναι μακριά αυτά που έκανα, θα γνωρίσουν όσοι πλησιάζουν τη δύναμή μου. Αποστάτησαν οι άνομοι στη Σιών, διότι τρόμος θα καταλάβει τους ασεβείς.> Απεστάλη βεβαίως από τον Θεό και Πατέρα ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός στα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Διότι δικές τους ήταν οι επαγγελίες, η νομοθεσία, η διαθήκη και οι πατέρες, και συνέχισε να καθιστά τον εαυτό του εμφανή σε όλους ανά την Ιουδαία· και αυτό, αφενός χρησιμοποιώντας διδασκαλίες ανώτερες από τον νόμο, αφετέρου καταπλήσσοντας με θεοσημείες που ξεπερνούν τη λογική. Αλλά το γεγονός κατέστη εντελώς ανώφελο για τους Ιουδαίους εξαιτίας της μεγάλης στρεβλότητας του νου τους. Επειδή δίδασκε ο Κύριος· οι Γραμματείς όμως και οι Φαρισαίοι, επιπλήττοντας τους ακροατές, έλεγαν: «Έχει δαιμόνιο και είναι παράφρων, γιατί τον ακούτε;» Επιτιμούσε τα πονηρά και ακάθαρτα πνεύματα, και μάλιστα με εξουσία, ως Θεός· εκείνοι όμως, συκοφαντώντας την τόσο υπερφυή και ανέκφραστη δύναμη, τολμούσαν να λένε: Αυτός δεν εκβάλλει τα δαιμόνια παρά μόνο μέσω του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμονίων.

Διότι η παρουσία του Χριστού, καθώς και τα θεσπίσματα που δόθηκαν μέσω Αυτού, ο οποίος έλεγε ξεκάθαρα: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», αποτέλεσε παράκληση προς σωτηρία πρωτίστως για εκείνους που προέρχονταν από τον Ισραήλ. Ω λοιπόν, λέγει, ιερείς, ω λειτουργοί των νέων θεσπισμάτων του Χριστού, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, δηλαδή, καταστήστε τον λόγο της παρακλήσεως ευπρόσδεκτο στους ακροατές. Διότι ο νόμος ήταν βαρύς για όλους, καθώς δίδασκε σκιές και τύπους· δεν εισήγαγε στον νου και στην καρδιά των ακροατών την παιδεία για τα αναγκαία, αλλά μετά βίας εμφύτευε μια κατά κάποιον τρόπο επιφανειακή γνώση, η οποία βρισκόταν μόνο στο γράμμα. Αντιθέτως, το σωτήριο και ευαγγελικό κήρυγμα εξαγγέλλεται ενώ το Άγιο Πνεύμα φανερώνει το βάθος της διανοίας του καθενός, μεταδίδει πνευματικές θεωρίες, και εδραιώνει τους λόγους των αγίων, σαν να τους εντυπώνει ανεξίτηλα στα πιο εσώτερα μύχια της διανοίας.

Για τον λόγο αυτό, και πολύ εύλογα, εκείνοι που παραβαίνουν τον ευγενή κανόνα της ορθής πίστης κατηγορούνται από τη φωνή των αγίων ότι αρνούνται τον Δεσπότη που τους εξαγόρασε. <Έτσι λέγει ο Κύριος Σαβαώθ: Κοπίασε η Αίγυπτος, και τα εμπορεύματα των Αιθιόπων, και οι Σαβαείμ, άνδρες υψηλόσωμοι, θα διαβούν προς εσένα, και θα είναι δούλοι σου, και θα σε ακολουθήσουν από πίσω δεμένοι με χειροπέδες, και θα σε προσκυνήσουν, και σε εσένα θα προσευχηθούν. Διότι μέσα σου είναι ο Θεός, και δεν υπήρχε Θεός εκτός από εσένα. Διότι εσύ είσαι Θεός, και δεν το γνωρίζαμε, ο Θεός του Ισραήλ, ο Σωτήρας. Θα ντροπιαστούν και θα καταντροπιαστούν όλοι όσοι του εναντιώνονται, και θα πορευθούν με αισχύνη.> Αφού εισήγαγε προηγουμένως τον λόγο περί του Σωτήρα όλων μας Χριστού, και προανήγγειλε ότι θα επιστρέψει τον λαό του όχι με λύτρα, ούτε με δώρα, καταδεικνύει αμέσως εκείνους που πρόκειται να κληθούν προς λύτρωση, δηλαδή προφανώς αυτούς που προέρχονται από τα έθνη, στους οποίους φαίνεται ότι έχει επιλάμψει περισσότερο ο Χριστός. Αν και έλεγε ξεκάθαρα: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ.» Αλλά σε αυτούς μεν και πρώτους άστραψε το θείο και ευαγγελικό φως. Επειδή όμως, όπως είναι γραμμένο, πάχυνε και χόντρυνε και κλώτσησε ο αγαπημένος Ισραήλ (επειδή σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής), για τον λόγο αυτό και πολύ εύλογα ο Χριστός επέλαμψε στα ποίμνια των εθνών, και αυτό ακριβώς θα βρούμε να ενυπάρχει στα προκείμενα νοήματα.

Διότι στον Υιό, ακόμη και όταν φανερώθηκε με σάρκα, θα κάμψει κάθε γόνυ, όπως είναι γραμμένο, των επουρανίων και των επιγείων και των καταχθονίων, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Κύριος, εις δόξαν του Θεού Πατρός. <Και εγώ είπα: Μάταια κοπίασα, και άδικα, και σε τίποτα δεν ξόδεψα τη δύναμή μου. Γι' αυτό η κρίση μου εναπόκειται στον Κύριο, και ο κόπος μου ενώπιον του Θεού μου.> Φανερώθηκε λοιπόν ο Σωτήρας των όλων, για να απαλλάξει τα πάντα κάτω από τον ουρανό από τη σκαιότητα του διαβόλου, και από τον θάνατο και την αμαρτία, και για να καταστήσει όσους προσέρχονται σε αυτόν μέσω της πίστης λαμπρυσμένους με ιερά χαρίσματα. Προς αυτό έχουν κληθεί, και μάλιστα πριν από τους άλλους, εκείνοι που προέρχονται από το αίμα του Ισραήλ· και είχαν προτιμηθεί τόσο πολύ έναντι των εθνών, ώστε ο Ιησούς να πει: «Δεν απεστάλην ει μη μόνο για τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Όμως αυτοί που έλαβαν αυτήν την τόσο ένδοξη και εξαιρετική τιμή, έγιναν άπιστοι και θρασείς αποστάτες, και φοβεροί και υπερόπτες αποσχισθέντες από το ποίμνιο. Και ενώ έπρεπε με πολύ μεγάλη προθυμία να προσέλθουν στη χάρη, και να αποκομίσουν την πίστη και τα αγαθά που προέρχονται από αυτήν, αυτό δεν το έπραξαν, πώς άλλωστε; Απεναντίας, αντιτάχθηκαν σε Εκείνον που τους καλούσε στη σωτηρία, βλασφημώντας Τον απροκάλυπτα, χλευάζοντάς Τον ακατάσχετα· διότι τι από τα φοβερά λόγια δεν εκστόμισαν χωρίς αναστολές, και στο τέλος Τον σταύρωσαν.

Ο Ησαΐας λοιπόν λέει: «Ας κάνουμε ειρήνη μαζί του, ας κάνουμε ειρήνη εμείς που ερχόμαστε». Αλλά και οι θεσπέσιοι μαθητές διακήρυτταν δυνατά: «Είμαστε λοιπόν πρεσβευτές υπέρ του Χριστού, σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών, σας ικετεύουμε υπέρ του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό». Συμφιλιωνόμαστε δε με τον Θεό, όταν προσερχόμαστε στον Χριστό μέσω της πίστης. Διότι, όπως πάλι λέει κάπου ο ιερότατος Παύλος: «Ο Θεός εν Χριστώ συμφιλίωνε τον κόσμο με τον εαυτό του». Επειδή εν Χριστώ ο κόσμος συμφιλιώνεται με τον Θεό. Καθιστά λοιπόν ολοφάνερη τη διακονία της ενανθρώπησης λέγοντας ότι πλάστηκε ως δούλος από τον Πατέρα εκ κοιλίας, για να συγκεντρώσει τον Ισραήλ και τον Ιακώβ. Και αν κάποιος έλεγε ότι μέσω αυτών εννοείται το έθνος των Ιουδαίων, δεν θα βρισκόταν εκτός σκοπού. Διότι είπε κάπου ο Χριστός: «Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Αν όμως θα ήθελε να ονομάσει Ισραήλ και Ιακώβ όλους όσους έχουν σωθεί μέσω της πίστης, θα ήταν εξίσου ορθό. Εφόσον είναι αληθές ότι Ιουδαίος δεν είναι μόνο αυτός που είναι φανερά, ούτε βέβαια η σαρκική περιτομή μπορεί να λέγεται πραγματική περιτομή, αλλά Ιουδαίος μάλλον είναι αυτός που είναι στα κρυφά, και που έχει την περιτομή της καρδιάς εν πνεύματι και όχι κατά το γράμμα, του οποίου ο έπαινος δεν προέρχεται από τους ανθρώπους, αλλά από τον Θεό. Αν λοιπόν Ιουδαίος είναι αυτός που έχει περιτομή στο πνεύμα, δεν θα ήταν καθόλου αβάσιμο να ονομάζεται ο καθένας από αυτούς Ισραήλ και Ιακώβ.

Αλλά ο μεν γραπτός νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή· το δε σωτήριο κήρυγμα, δηλαδή το ευαγγελικό, προήλθε μέσω του Χριστού. Διότι ήταν φυσικό επακόλουθο, ο μεν Μωυσής να γίνει διάκονος της σκιάς και του τύπου, ο δε Χριστός, όπως φαίνεται, να γίνει φωτιστής της γνώσεως και της αληθινής λατρείας που τελείται εν Πνεύματι. Διότι Αυτός είναι το αληθινό φως. Προσθέτει δε σε αυτά ότι: «Η κρίση μου θα γίνει φως των εθνών». Με τη λέξη «κρίση» εδώ εννοεί είτε την όσια και φιλάνθρωπη απόφασή Του, η οποία έφερε στο φως των εθνών τη χάρη που προέρχεται από Αυτόν, είτε ως κρίση εννοεί την ευθύτητα και τη δικαιοκρισία, δηλαδή τη δικαιοσύνη, προφανώς την ευαγγελική. Διότι έτσι μνημονεύει τα ιερά κηρύγματα ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Εσύ ετοίμασας ευθύτητα, κρίση και δικαιοσύνη στον Ιακώβ εσύ έπραξες». Εάν δε αναφέρει ότι το θείο και σωτήριο κήρυγμα έχει πραγματοποιηθεί στον Ιακώβ, και όχι μάλλον και στα άλλα έθνη, θα πρέπει να θυμηθούμε τον Θεό που λέει ξεκάθαρα: «Δεν απεστάλην, παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Και μάλιστα και μέσω της φωνής αυτού του θεσπέσιου Δαβίδ: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα βασιλιάς από Αυτόν (προφανώς από τον Θεό και Πατέρα) στο άγιο όρος Του τη Σιών, αναγγέλλοντας το πρόσταγμα του Κυρίου». Διότι από τον Ισραήλ προέρχονταν οι πατέρες και η επαγγελία, η νομοθεσία και η διαθήκη.

Διότι κατήλθε από τους ουρανούς ο μονογενής Λόγος του Θεού, και συγκατέβη μέχρι την κένωση, γενόμενος άνθρωπος, για να καλέσει, πριν από τους άλλους, τον Ισραήλ, και να διασώσει το πλήθος των εθνών. Και το μαρτυρεί γράφοντας ο πάνσοφος Παύλος: «Λέω, λοιπόν, ότι ο Χριστός έγινε διάκονος της περιτομής, υπέρ της αλήθειας του Θεού, για να επιβεβαιώσει τις υποσχέσεις προς τους πατέρες, και τα έθνη να δοξάσουν τον Θεό για το έλεός Του.» Θυμόμαστε δε και τον ίδιο τον Χριστό να λέει: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ.» Θα έλθει λοιπόν ο λυτρωτής, προφανώς από τις αμαρτίες, από τον θάνατο και τη φθορά, από τη διαβολική σκληρότητα, από την απάτη και την πλεονεξία των δαιμόνων. «Και αυτή είναι η δική Μου διαθήκη προς αυτούς», είπε ο Κύριος. Αυτό δε που ορίστηκε άπαξ δια της βουλής του Θεού και εξαγγέλθηκε, θα παραμείνει πάντοτε και οπωσδήποτε ακλόνητο και δεν θα αθετηθεί. Ποια, λοιπόν, θα είναι, λέει, η δική Μου διαθήκη; «Το Πνεύμα Μου και τα λόγια, τα οποία έβαλα στο στόμα σου, δεν θα εκλείψουν από τώρα και εις τον αιώνα.»

Λέγοντας δε το «Εκκλίνων», μας δίνει να κατανοήσουμε το εξής: Η μεν οδός και η πορεία του, σύμφωνα με την πρόθεση και την ευδοκία του Πατρός, ήταν προς τους εξ αίματος Ισραηλίτες· είπε άλλωστε ότι «Δεν απεστάλην, παρά μόνο για τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ.» Επειδή όμως εκείνοι απέρριψαν την πίστη, απέκλινε από αυτούς όπως έχει γραφτεί, και χάρισε στα πλήθη των εθνών την παρηγοριά από τα ιερά νάματα, δηλαδή το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα, δια του οποίου κέρδισαν την ειρήνη μαζί του, και δι' αυτού ενώθηκαν με πνευματική οικειότητα με τον Θεό και Πατέρα. <Τα παιδιά τους θα σηκωθούν στους ώμους, και στα γόνατα θα παρηγορηθούν. Όπως παρηγορεί κάποιον η μητέρα του, έτσι και εγώ θα παρηγορήσω εσάς.>

Αλλά αυτά ας ειπωθούν για μια πιο άμεση διασαφήνιση. Φαίνεται δε πάλι ότι ο μακάριος προφήτης μας κάνει πιο μυστική την αφήγηση, και κατηγορεί τον Ισραήλ για τις ύβρεις προς τον Χριστό, και για τις δολοφονίες εναντίον του και εναντίον των αγίων. Διότι υπάρχει κρίση από τον Κύριο προς αυτούς που κατοικούν τη γη. Γιατί, και για ποια πράγματα; Επειδή φανερώθηκε σε εμάς ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, και απεστάλη, όπως λέει ο ίδιος, «στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», για να φωτίσει με το φως του Πνεύματος τους σκοτισμένους, για να τους απαλλάξει από τη σκιά του νόμου και να τους εισαγάγει στους τρόπους της αληθινής λατρείας, για να δικαιώσει μέσω της πίστης αυτούς που ήταν μπλεγμένοι στις αμαρτίες, και να τους ενώσει μέσω του εαυτού του με τον Θεό και Πατέρα. Αλλά οι του Ισραήλ δεν φάνηκε να σκέφτονται σωστά· διότι αυτόν που έφτασε από τους ουρανούς για αυτά τα έργα, τον έδιωξαν, τον αποδοκίμασαν, δεν θέλησαν να έχουν κοντά τους την αλήθεια, το έλεος, την επίγνωση του Θεού και Πατέρα. Το ότι δε ο Χριστός είναι αλήθεια και έλεος, δεν νομίζω ότι θα χρειαστούν μακροί λόγοι για απόδειξη, εφόσον αρκεί για αυτό η θεόπνευστη Γραφή, η οποία παντού ονομάζει σε εμάς τον Χριστό έλεος και αλήθεια. Το ότι δε είναι και επίγνωση του Θεού, θα μπορούσε κάποιος να το μάθει χωρίς κανένα κόπο, αφού ο ίδιος διακήρυξε σαφέστατα και ξεκάθαρα: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα».

Και βέβαια λέγει πολύ καθαρά: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», και στους ίδιους τους αγίους μαθητές έδινε την εντολή: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· αλλά πηγαίνετε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Αλλά βρέθηκε «στην καρδιά της γης τρεις ημέρες και τρεις νύχτες»· και ήρθε «στις πηγές της θάλασσας, και περπάτησε στα ίχνη της αβύσσου». Κατέβηκε δε σαν σε σχισμές βουνών, και κατήλθε στη γη, της οποίας οι μοχλοί ήταν αιώνιοι δεσμώτες. Έπειτα, αφού σκύλευσε τον άδη και κήρυξε στα πνεύματα που βρίσκονταν εκεί, και αφού άνοιξε τις ακλόνητες πύλες, αναστήθηκε ξανά. Διότι η ζωή του αναδύθηκε από τη φθορά, και εμφανίστηκε έτσι, πριν από όλους τους άλλους, στις γυναίκες που τον αναζητούσαν στον κήπο. Έπειτα, αφού τους είπε το «χαίρετε», τις πρόσταξε να αναγγείλουν στους αγίους μαθητές ότι θα προπορευθεί αυτών στη Γαλιλαία· τότε λοιπόν ο λόγος του απευθύνθηκε και προς τα έθνη μέσω των μακαρίων Αποστόλων· τότε κήρυξε σε όσους βρίσκονταν σε πλάνη σύμφωνα με το προηγούμενο κήρυγμα.

ΨΑΛΜΟΣ Β'. «Ινατί εφρύαξαν έθνη, και λαοί εμελέτησαν κενά;» (Α φ. 12). Και εδώ επίσης, πιο καθαρά, σχεδόν κατακρίνει τις παραφροσύνες των Ιουδαίων, και το αχαλίνωτο θράσος τους εναντίον του Χριστού, και το μάταιο των σκέψεών τους, και το παιδαριώδες των συλλογισμών τους, λέγοντας: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη;» —Και με άλλον τρόπο, μάταια μελέτησαν τα βιβλία των προφητών, αφού δεν αποδέχθηκαν τον Σωτήρα του γένους που κηρύχθηκε από αυτούς. «Εγώ δε καταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν.» (Β φ. 6, 7, Ε φ. 4, Κ φ. 27). Όντας δε ανενδεής κατά φύση, όσα λέγεται ότι λαμβάνει, τα έλαβε για να γίνουμε εμείς μέτοχοι. —Έχω οριστεί, λέει, βασιλιάς από τον Θεό και Πατέρα, ώστε να διαγγέλλω το πρόσταγμά του, και πρωτίστως σε αυτούς που βρίσκονται στη Σιών. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που είπε ο Χριστός: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ.» Διότι, επειδή σε αυτούς οφειλόταν η χάρη της επαγγελίας, σε αυτούς πρώτους χάρισε τον λόγο της ευαγγελικής διδασκαλίας, και τη δικαίωση μέσω της πίστεως σε αυτόν. «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα.» (Α φ. 13 β). Γνωρίζει λοιπόν ο Δαβίδ ότι ο Χριστός έχει προαιώνιο τον θρόνο της θεότητας, λόγω της άρρητης γέννησής του από τον Πατέρα. «Διότι ο θρόνος σου, λέει, ω Θεέ, παραμένει στον αιώνα.» Τον γνωρίζει επίσης να λαμβάνει βασιλεία ανθρώπινα μέσα στον χρόνο, εξαιτίας του νεότερου γεγονότος της Οικονομίας.

Διότι είπε: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Ή με άλλον τρόπο: διότι, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, στους Ιουδαίους ανήκαν οι επαγγελίες, οι νομοθεσίες, η διαθήκη και οι πατέρες, από τους οποίους γεννήθηκε κατά σάρκα ο Χριστός. Διψώ λοιπόν για την παρουσία του, λέει ο προφήτης. Ποιος θα μου δώσει να δω τον Σωτήρα, είτε να έρχεται από την άνω Σιών και τον ουρανό, είτε να προέρχεται από την κάτω Σιών μέσω της κατά σάρκα γεννήσεώς του;

Επομένως, αναγκαίως τέθηκε πρώτα ο αριθμός δέκα, και προστέθηκε έπειτα ο επτά. «Διότι ο Ιωσήφ», λέει, «ήταν δεκαεπτά ετών». Παρατήρησέ μου, λοιπόν, σε αυτό το σημείο και το πρόσκαιρο και το άναρχο του Εμμανουήλ, εννοώ όσον αφορά τον χρόνο. Διότι έγινε μεν απαρίθμηση ετών, ως εικόνα, για τον Ιωσήφ, αλλά προστέθηκε το «ήταν». Διότι υποβλήθηκε σε γέννηση, όπως την εννοούμε εμείς, και σε αριθμό ετών λόγω της ανθρώπινης φύσης, αν και ο Λόγος ήταν Θεός. Αλλά θα τον ακολουθεί οπωσδήποτε το «ήταν». Διότι νοείται και είναι αληθώς συναΐδιος με τον Θεό και Πατέρα, και, όπως λέει ο θεσπέσιος Ιωάννης, «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος». Επομένως θα πω ξανά: Ο θεσπέσιος Ιωσήφ ήταν δεκαεπτά ετών, και ποίμαινε τα κοπάδια του πατέρα του μαζί με τους αδελφούς του, αυτούς από τη Ζελφά, εννοώ, και τη Βαλλά, δηλαδή από τις υπηρέτριες. Διότι ο Λόγος του Θεού, αφού έγινε άνθρωπος, περιφερόταν σε όλη τη χώρα των Ιουδαίων, συγκεντρώνοντας κατά κάποιον τρόπο στην αγάπη προς τον Θεό και Πατέρα τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Διότι, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος, «Ο Θεός ήταν εν Χριστώ, καταλλάσσοντας τον κόσμο με τον εαυτό του». Ο Εμμανουήλ, λοιπόν, ποίμαινε αυτούς που είχαν γεννηθεί στη δουλεία, και αυτούς που κατάγονταν κατά κάποιον τρόπο από δύο δούλες, οι οποίοι έλαβαν νόθα και όχι ελεύθερη καταγωγή.

Διότι ο Ιωσήφ έστησε τον Μανασσή στα δεξιά του πατέρα του. Επειδή όμως συμπεριφέρθηκαν με υπερβολική ασέβεια απέναντί Του, ο Πατέρας προτίμησε αυτούς που ήρθαν δεύτεροι χρονικά, δηλαδή τα έθνη, «Και έγιναν οι έσχατοι πρώτοι, και οι πρώτοι έσχατοι.» Ευλόγησε δε ο Ιακώβ τα παιδιά, ονομάζοντας Θεό αυτόν που τον τρέφει και άγγελο αυτόν που τον λυτρώνει, συνδέοντας έτσι απόλυτα τον Υιό με τον Θεό και Πατέρα, ο Οποίος και μέσω της φωνής των προφητών ονομάζεται «Μεγάλης βουλής Άγγελος». Επομένως, κάθε χάρη και κάθε τρόπος ευλογίας και βοήθειας προς εμάς, δεν θα μπορούσε να προέλθει διαφορετικά, παρά μόνο μέσω του Υιού από τον Πατέρα. Γι' αυτό άλλωστε ο θεσπέσιος Παύλος λέει: «Χάρις σε σας και ειρήνη από τον Θεό και Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό.» Δυσανασχετεί βέβαια ο θεσπέσιος Ιωσήφ, βλέποντας τον πρωτότοκο να τοποθετείται σαν να ήταν πίσω από τον νεότερο. Έπειτα ο πατέρας διευκρίνισε τη δύναμη του μυστηρίου λέγοντας: «Και αυτός θα γίνει λαός, και αυτός θα υψωθεί· αλλά ο νεότερος αδελφός του θα είναι μεγαλύτερός του, και το σπέρμα του θα γίνει πλήθος εθνών.» Έπειτα, μετά από άλλα, λέει: «Και έθεσε τον Εφραίμ μπροστά από τον Μανασσή.» Διότι, όσον αφορά την πρόθεση του Χριστού, ο Ισραήλ δεν θα εξέπιπτε από τη δική του δόξα. Γι' αυτό και έλεγε ξεκάθαρα: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ.»

Εκείνη δε είπε: «Πήγαινε». Αφού έφυγε η νεαρή, κάλεσε τη μητέρα του παιδιού. Η κόρη του Φαραώ της είπε: «Φύλαξέ μου αυτό το παιδί και θήλασέ το για μένα, και εγώ θα σου δώσω τον μισθό σου». Η γυναίκα πήρε το παιδί και το θήλασε. Όταν το παιδί μεγάλωσε, το έφερε στην κόρη του Φαραώ και έγινε γιος της. Τον ονόμασε Μωυσή, λέγοντας: «Τον έβγαλα από το νερό». Επειδή λοιπόν ο Θεός και Πατέρας σπλαγχνιζόταν πλέον την οικουμένη, που ήταν υποδουλωμένη σε ανόσιο τύραννο και ωμότατο ληστή, δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, όπως είναι γραμμένο, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας. Διότι, ενώ υπήρχε στη μορφή του Θεού και ήταν ίσος με Αυτόν, ο κατά φύσιν Υιός που προέρχεται από Αυτόν και βρίσκεται μέσα σε Αυτόν, υποβιβάζοντας τον εαυτό του σε κένωση, έγινε σαν κι εμάς, και όπως λέει ο σοφός ευαγγελιστής Ιωάννης, «ήλθε στα δικά του». Στάλθηκε δηλαδή, όπως λέει και ο ίδιος κάπου, «στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· αλλά «οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν». Γι' αυτό και τους κατηγορούσε έντονα μέσω της φωνής του Ησαΐα λέγοντας: «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε· γέννησα και ύψωσα υιούς, αλλά αυτοί με αθέτησαν. Το βόδι γνώρισε το αφεντικό του, και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του, ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε, και ο λαός μου δεν με κατάλαβε».

Γι' αυτό, λοιπόν, έλεγε: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ». Επειδή όμως υπέμεναν μια φοβερή και πραγματικά δυσβάσταχτη πλεονεξία (διότι ο Σατανάς ορμούσε εναντίον τους συντρίβοντάς τους), αποφάσισε να τους ελευθερώσει και να τους καταστήσει απαλλαγμένους από κάθε πόνο. Θανατώνοντας δε, κατά κάποιον τρόπο, εκείνον που είχε επιλέξει να αδικεί, τον έκρυψε μέσα στη γη, δηλαδή τον τοποθέτησε στα υποχθόνια μέρη, κλείνοντάς τον στον άδη.

«Και απέστειλε τους νεανίσκους των υιών του Ισραήλ, οι οποίοι προσέφεραν, λέει, ολοκαυτώματα και θυσίασαν σωτήρια θυσία στον Θεό, μοσχάρια.» Το θυσιαστήριο, λοιπόν, αποτελεί ξεκάθαρα τύπο της Εκκλησίας του Χριστού, η οποία βρίσκεται σαν να λέμε πάνω σε όρος. Διότι λέμε ότι σε ύψος, όπως σε όρος, βρίσκεται η άλλη, η μητρόπολη των πρωτοτόκων, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Απεικονίζει, επομένως, το θυσιαστήριο σε εμάς την Εκκλησία. Γύρω από αυτό, μάλιστα, με πολλή σοφία στο πλαίσιο της θείας οικονομίας, τοποθετεί ο Μωυσής τους δώδεκα λίθους για τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ, σχεδόν προτρέποντας προκαταβολικά με αυτόν τον τρόπο όσους κατάγονται εξ αίματος από τον Ισραήλ, ότι ο πιο κατάλληλος χώρος για αυτούς είναι η Εκκλησία του Χριστού. Και ίσως χρειαστεί να αναφωνήσουν δυνατά: «Θα περικυκλώσω το θυσιαστήριό σου, Κύριε, για να ακούσω φωνή αινέσεως.» Το ότι, μάλιστα, ο Πατέρας απέστειλε τον Υιό ως Σωτήρα και Λυτρωτή κυρίως σε αυτούς και πριν από όλους τους άλλους, το αποσαφηνίζει ο Ίδιος λέγοντας: «Δεν απεστάλην, παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ.» Επειδή όμως, αφού γλίστρησαν σε αλλόκοτες παραφροσύνες, συμπεριφέρθηκαν με ασέβεια απέναντί Του, ο Χριστός στράφηκε αναγκαστικά προς τα έθνη. Το γεγονός, λοιπόν, ότι ο πιο ταιριαστός χώρος γι' αυτούς ήταν, όπως μόλις είπα, το θυσιαστήριο του Χριστού, το προεσήμανε ο Μωυσής τοποθετώντας γύρω του τους δώδεκα λίθους, που αντιστοιχούσαν στις δώδεκα φυλές του Ισραήλ.

Ας κατανοήσουμε, λοιπόν, με ακρίβεια, στρέφοντας το βλέμμα στα γραφόμενα, ότι η κιβωτός είχε τοποθετηθεί στη νοτιοδυτική πλευρά της αγίας σκηνής· και απέναντί της βρισκόταν το χρυσό θυσιαστήριο, στο μέρος προς την ανατολή. Διότι η ανατολή και η δύση είναι γεμάτες από τον Χριστό, καθώς και ο βορράς και ο νότος. Και βέβαια, θέση για τη λυχνία ήταν τα νότια της σκηνής, ενώ για την τράπεζα, τα προς τον βορρά. Και ότι και με τα δύο υποδηλώνεται ο Χριστός, μας το έχει ήδη αποδείξει εκτενής λόγος· διότι, ότι ο Χριστός είναι φως, το δηλώνει η λυχνία· ενώ ότι είναι ζωή και ο ζων άρτος, το δηλώνει η τράπεζα και όσα βρίσκονται πάνω σε αυτήν. Όμως, σκέψου το εξής και παρατήρησε το μυστήριο· διότι η χώρα των Ιουδαίων βρίσκεται νοτιότερα, ενώ αντίθετα των εθνών είναι βορειότερη. Επομένως, από τη θέση και των δύο, εννοώ της λυχνίας και της τράπεζας, καθίσταται φανερό σε όσους θέλουν να κατανοήσουν ορθά, ότι στους Ιουδαίους έλαμψε ως φως ο Χριστός, και σε αυτούς κήρυττε, «Εγώ είμαι το φως». Διότι είχε σταλεί στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Και, «σε αυτούς ανήκουν οι επαγγελίες», σύμφωνα με τις Γραφές. Επειδή όμως δεν αποδέχθηκαν το φως της αλήθειας, έγινε για τα έθνη ζωή και άρτος εξ ουρανού· αλλά ούτε τα έθνη έμειναν χωρίς φως· και αυτό μπορείς να το κατανοήσεις από το γεγονός ότι το φως της λυχνίας διαπερνούσε και έφτανε μέχρι τα βόρεια της σκηνής.

Στη συνέχεια λέγεται: «και θα έλθει για χάρη της Σιών ο ρυόμενος», ενώ σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «και θα έλθει στη Σιών ο αγχιστεύων», και σύμφωνα με τον Ακύλα: «και θα έλθει στη Σιών ο αγχιστεύων». Αυτό άλλωστε και ο ίδιος ο Σωτήρας το δήλωνε λέγοντας: «δεν ήλθα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Και πάλι εδώ, το θεοσεβές πολίτευμα υποδηλώνεται μέσω της Σιών, η οποία με διάφορους τρόπους έχει αποδειχθεί ότι είναι η Εκκλησία του Θεού. Για χάρη λοιπόν αυτής της πόλης του Θεού λέγεται ότι «θα έλθει» ο «ρυόμενος» ή ο «αγχιστεύων». Και τι θα κάνει; Θα συγχωρήσει τις αδικίες σε όσους τον πλησιάζουν. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «θα αποστρέψει τις ασέβειες από τον Ιακώβ», δηλαδή σε όσους «από τον Ιακώβ επιστρέφουν». Εάν όμως δεν επιστρέψουν, ας κατακρίνουν τον εαυτό τους, διότι δεν μετείχαν στη χάρη όπως τα έθνη, αν και ήταν οι πρώτοι που κλήθηκαν. «Και αυτή», λέει, «θα είναι σε αυτούς η από εμένα διαθήκη». Το ποια είναι δε «αυτή», το προσθέτει στη συνέχεια: «το Πνεύμα μου, το οποίο είναι επάνω σου». Αυτό λοιπόν το «Πνεύμα» ήταν η «διαθήκη», γι' αυτό και ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, έδινε στους μαθητές του το «Πνεύμα» λέγοντας: «λάβετε Πνεύμα Άγιο. Αν σε κάποιους συγχωρήσετε τις αμαρτίες, τους συγχωρούνται». Αυτή λοιπόν θα ήταν η Καινή «Διαθήκη» και το κεφάλαιο του μυστηρίου, το Άγιο «Πνεύμα». Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «και αυτή είναι σε αυτούς η από εμένα διαθήκη, είπε ο Κύριος: το Πνεύμα το εμόν, το οποίο είναι μέσα σου».

Σύμφωνα δε με άλλη εκδοχή, ο Θεός, αφού μίλησε στο άγιό του, προσκάλεσε στη δική του χάρη όλους ανεξαιρέτως, Ιουδαίους και Έλληνες, καθώς και τα έθνη όλης της οικουμένης. Γι' αυτό απαρίθμησε τη Σίκιμα και τον Γαλαάδ, τον Μανασσή και τον Εφραίμ, τον Ιούδα και τον Μωάβ, την Ιδουμαία και όλους τους αλλοφύλους, αξιώνοντας ισότιμα με την ίδια κλήση ολόκληρο το γένος των ανθρώπων· ωστόσο, καλεί πρώτους εκείνους από τον Ισραήλ. Διότι έπρεπε τα πρωτεία και οι απαρχές του ευαγγελικού κηρύγματος να απονεμηθούν πρώτα σε αυτούς, εξαιτίας των υποσχέσεων προς τους πατέρες τους, για τις οποίες και ο ίδιος ο Σωτήρας κήρυττε το Ευαγγέλιο πρώτα σε αυτούς, δίνοντας μαρτυρία και λέγοντας: «Δεν ήλθα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Και τους αποστόλους του προέτρεπε να κηρύξουν το Ευαγγέλιο πρώτα σε αυτούς, λέγοντας: «Σε δρόμο εθνών μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε· αλλά μάλλον να πορεύεστε προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Έπειτα, μετά από αυτούς, πρόσταξε τους μαθητές του να ευαγγελιστούν όλα τα έθνη στο όνομά του.

Διότι ο υετός (η βροχή), όταν πέφτει πάνω στον πόκο (το μαλλί του προβάτου), κατεβαίνει ανεπαίσθητα και αθόρυβα. Επειδή λοιπόν η κατά σάρκα γέννηση του Σωτήρα μας ανέλαβε τέτοια οικονομία, ώστε κανείς να μην το καταλάβει ούτε να ακουστεί, ούτε καν σε αυτούς που κατοικούσαν γειτονικά, το μυστήριο της σύλληψης και του τοκετού της αγίας Παρθένου. Αυτό ακριβώς αινίχθηκε ο παρών λόγος, λέγοντας: «Θα κατέβει ως υετός επί πόκον»· και με άλλον τρόπο, επειδή ο πόκος είναι δέρμα προβάτων, αν σκεφτείς πώς δίδασκε ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Δεν ήλθα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», θα εφαρμόσεις το παρόν λόγιο στη δική του φωνή. Διότι δεν κατέβηκε σε άλλο έθνος, παρά μόνο σε αυτό των Ιουδαίων, ανάμεσα στους οποίους και διέτριψε. Η πρώτη λοιπόν κατάβασή του έγινε ως υετός επί πόκον, σύμφωνα με τους τρόπους που εξηγήθηκαν· μετά από αυτά, όμως, δεν κατήλθε πλέον σαν πάνω σε πόκο, αλλά με πολλή κίνηση· και η διδασκαλία του έγινε ένας δυνατός ήχος που ακούστηκε σε όλη την οικουμένη. Γι' αυτό προστίθεται στη συνέχεια: «και ωσεί σταγόνες που στάζουν πάνω στη γη». Διότι οι σταγόνες ή οι ψιχάλες, σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές, που στάζουν πάνω στη γη, δεν κατεβαίνουν πλέον αθόρυβα, αλλά με πολύ θόρυβο. Και αυτό εκπληρώθηκε τελικά, όταν σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος των αποστόλων του, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους.

Διότι ο ίδιος βέβαια ερχόταν προς αυτούς, και έλεγε συνεχώς: Δεν ήλθα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ· εάν όμως φάνηκαν ανάξιοι της ευεργεσίας, ας το αποδώσουν στις δικές τους παρανομίες και στην υπερβολή της αγνωμοσύνης τους.