Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 15:24

Γι' αυτόν τον λόγο βροντοφώναζε: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Και: «Δεν έχουν ανάγκη από γιατρό οι υγιείς, αλλά οι άρρωστοι». Και (έλεγε) ότι έχει έρθει για να ζητήσει και να σώσει το χαμένο. Και ότι έχει σταλεί προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Και με την παραβολή της δραχμής υπαινίχθηκε παραβολικά ότι ήρθε για να διασώσει τη βασιλική εικόνα, η οποία είχε περιέλθει κάτω από την πιο δυσώδη κοπριά των παθών. Και: «Αλήθεια σας λέω ότι γίνεται χαρά στον ουρανό και στη γη για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνον που έπεσε στα χέρια των ληστών, γυμνώθηκε από κάθε ένδυμα και απέμεινε μισοπεθαμένος από τις πληγές, τον θεράπευσε ρίχνοντας κρασί και λάδι και βάζοντας επιδέσμους· και αφού τον ανέβασε στο δικό του υποζύγιο, τον παραδίδει στον πανδοχέα· και δίνοντάς του τα αναγκαία για την περιποίησή του, του υποσχέθηκε ότι θα πληρώσει και όσα επιπλέον ξοδευτούν, όταν θα επιστρέψει. Γι' αυτό λέει ότι ο πανάγαθος πατέρας έσκυψε με ευσπλαχνία κατά την επιστροφή του ασώτου υιού, και αφού ασπάστηκε εκείνον που προσέτρεξε κοντά του μέσω της μετάνοιας, τον στόλισε και πάλι με την ομορφιά της πατρικής δόξας, χωρίς να τον μεμφθεί στο ελάχιστο για τα προηγούμενα. Γι' αυτό, το πρόβατο που είχε απομακρυνθεί από τη θεία εκατοντάδα, όταν το βρήκε να πλανάται στα όρη και τους λόφους, δεν το επανέφερε στη μάνδρα των προβάτων χτυπώντας το, ούτε καταπονώντας το με τον κόπο· αλλά, αφού το σήκωσε στους δικούς του ώμους, το διέσωσε με συμπόνια φέρνοντάς το κοντά στα υπόλοιπα του κοπαδιού.

Τι σημαίνει η ιστορία του Ιούδα και της Θάμαρ; Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, αφού γεννήθηκε κατά σάρκα από τη φυλή του Ιούδα και ήλθε στην οδό του βίου προς τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ, βρήκε στην οδό της πλάνης την Εκκλησία των εθνών, η οποία είχε εκπορνευθεί ακολουθώντας άλλους θεούς, και αφού ενώθηκε μαζί της, της παρέσχε ράβδο, περιδέραιο και δαχτυλίδι, δηλαδή τη νέκρωση διά του σταυρού, την ευσεβή δοξασία περί των όντων και τη χάρη του Πνεύματος, και με απλά λόγια, την πρακτική, φυσική και θεολογική γνώση.

Αν λοιπόν ο προφορικός και μεθεκτός λόγος ενός σοφού άνδρα ονομάζεται σοφία, πόσο μάλλον ο ενυπόστατος και ακατάληπτος Λόγος του μόνου σοφού Θεού, ο Χριστός, δεν θα ονομαστεί σοφία του Θεού, ακατάληπτος και ανερμήνευτος και άκτιστος και ο οποίος συγκρατεί τα πάντα; Όταν δε πάλι ακούσεις τη σοφία να λέει «εκείνος που με έκτισε» και «εκείνος που με έστειλε» και ότι «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του» και όλα τα παρόμοια, μην υποθέσεις ότι αυτή είναι κτίσμα, αλλά να εννοήσεις την οικονομία και τη συγκατάβαση και την τιμή προς την αρχή. Όπως ακριβώς, όταν σαρκώθηκε, προέβαλε αδυναμία, αν και ήταν παντοδύναμος, και ονόμαζε τον εαυτό του απεσταλμένο και τον Πατέρα μεγαλύτερο και γενικά όσα ήταν φυσικό να λέει τιμώντας την αρχή μετά τη σάρκωσή του, έτσι και πριν από τη σάρκωση ενεργούσε, ως κτίστης και συνοχέας, και ονομαζόταν σοφία. Το ότι δε η σοφία είναι ο Λόγος του Θεού, και ο Λόγος είναι ο Υιός· και το ότι ο Λόγος, ο Υιός και η σοφία είναι ένα, αυτό είναι σαφές και ολοφάνερο σε κάθε πιστή ψυχή. Και όπως, όταν σαρκώθηκε, έλεγε: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Έτσι και πριν από τη σάρκωση έλεγε: «Εκείνος που με έκτισε και με έστειλε μου είπε: κατασκήνωσε στον Ισραήλ». Διότι δεν είχε «πού να γείρει το κεφάλι», παρά μόνο στον Ισραήλ, επειδή κάθε έθνος είχε υποδουλωθεί στα είδωλα.

Εφόσον δεν μπορούν να το αποδείξουν (διότι δεν θα το μπορέσουν), ας επικρατούν τα δικά μας, και ας μιλά με παρρησία ο λόγος της αλήθειας· και οίκος Ισραήλ και Ιούδα, ποιοι άλλοι θα μπορούσαν να είναι, παρά εκείνοι που με τον πιο καθαρό νου μπορούν να βλέπουν τον Θεό, όσο είναι εφικτό στον άνθρωπο, και τον πλησιάζουν με καθαρή και ειλικρινή ομολογία μέσω της πίστης; Διότι έτσι θα αποδιδόταν πιο κατάλληλα ο Ισραήλ και ο Ιούδας· έστω και αν ο λόγος αναφέρθηκε προηγουμένως σε αυτούς που έφεραν απλώς τις ονομασίες αυτές, ώστε να μη φανεί ότι οι υποσχέσεις προς τους πατέρες θα διαψευσθούν σε εκείνους που είναι ακόμη σαρκικοί και καυχώνται για το σημείο της περιτομής· όπως ακριβώς συνομιλούσε και ο Σωτήρας με τη Φοινίκισσα γυναίκα: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Και όταν εκείνοι τον αρνήθηκαν, απευθύνθηκε πλέον στα έθνη, προς τα οποία μεταβιβάστηκε η υπόσχεση των πατέρων και η ευλογία.

Μάθαμε, λοιπόν, από τα ιερά λόγια ότι σκύλοι ονομάζονται αυτοί που προέρχονται από τα έθνη, ενώ βασιλικός και περιούσιος, τον οποίο θα μπορούσε να εικονίσει το λιοντάρι, ονομάζεται ο ιουδαϊκός λαός. Λέει, λοιπόν, ο Εκκλησιαστής —διότι σε αυτόν δόθηκε από τον Θεό το χάρισμα της σοφίας για να επεκτείνεται και να συμπαρεκτείνεται και στα παρόντα, και βεβαίως στα παρελθόντα, αλλά και στα μέλλοντα— λέει, λοιπόν, ότι ο σκύλος, δηλαδή ο άνθρωπος από τα έθνη —διότι διδασκόμαστε μέσω της Χαναναίας ότι έτσι ονομάζεται—, εάν δεν τον εγκαταλείψει εντελώς η ενάρετη ζωή, αυτός παρέχει περισσότερες ελπίδες ότι δεν θα εκπέσει από την αγαθότητα, παρά εκείνος που προέρχεται μεν από το βασιλικό και υπερήφανο γένος των Ιουδαίων, αλλά κείται νεκρός ως προς τα πνευματικά κατορθώματα. Διότι ο μεν πρώτος, καθώς μετέχει σε μια καλύτερη ζωή, παρέχει ελπίδες ότι θα ανέλθει προς την τελειότητα των κατορθωμάτων, ενώ ο δεύτερος, φέροντας μέσα του νεκρή την ενέργεια των αρετών και γι' αυτόν τον λόγο συγκαταλεγόμενος στους νεκρούς, μάταια καυχιέται για το λιοντάρι, αφού δεν φέρει κανένα ίχνος της αληθινής ζωής.

Και δεν λέει, «Έλα και θεράπευσε», αλλά, «Ελέησον». Εκείνος όμως δεν της απαντά ούτε λέξη, όχι επειδή την περιφρονεί, αλλά για να δείξει ότι ήρθε πρωτίστως για τους Ιουδαίους· και για να φράξει τις συκοφαντίες τους, ώστε να μην έχουν αργότερα το δικαίωμα να πουν ότι ευεργετεί τους εθνικούς· συγχρόνως δε, για να αναδείξει και την επίμονη πίστη της γυναίκας. «Και αφού πλησίασαν οι μαθητές του, τον παρακαλούσαν, λέγοντας: Απόλυσέ την, διότι φωνάζει ξοπίσω μας. Εκείνος δε αποκρίθηκε και είπε: Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Οι μαθητές, ενοχλημένοι από τις κραυγές της γυναίκας, τον παρακαλούσαν να την απολύσει, δηλαδή τον ικέτευαν να την αποπέμψει. Και αυτό το έκαναν, όχι ως άσπλαχνοι, αλλά μάλλον επειδή ήθελαν να πείσουν τον Κύριο να την ελεήσει. Εκείνος όμως λέει: Δεν στάλθηκα, παρά μόνο στους Ιουδαίους, οι οποίοι είναι χαμένα πρόβατα εξαιτίας της κακίας εκείνων στους οποίους τα είχαν εμπιστευθεί. Με αυτά τα λόγια δε, φανερώνει ακόμη περισσότερο την πίστη της γυναίκας. «Εκείνη δε, αφού ήλθε, τον προσκύνησε, λέγοντας: Κύριε, βοήθησέ με. Εκείνος όμως αποκρίθηκε και είπε: Δεν είναι καλό να πάρει κανείς το ψωμί των παιδιών και να το ρίξει στα σκυλάκια. Εκείνη δε είπε: Ναι, Κύριε· διότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους». Επειδή η γυναίκα είδε τους συνηγόρους της, τους αποστόλους, να αποτυγχάνουν, τον πλησιάζει πάλι με θέρμη και τον αποκαλεί Κύριο.

Διότι τυφλός ήταν, είτε γενικώς κάθε άνθρωπος εκ γενετής, δηλαδή εξαιτίας της υποταγής του στη γένεση, με την οποία είναι απόλυτα συνυφασμένη και η φθορά (διότι αφότου καταδικαστήκαμε στη θνητότητα και κατακριθήκαμε να πολλαπλασιαζόμαστε μέσω της εμπαθούς γενέσεως, από τότε ένα παχύ νέφος και, τρόπον τινά, ο δερμάτινος χιτώνας, όπως λένε τα ιερά Λόγια, κάλυψε τα νοερά μας μάτια)· είτε ήταν ο λαός των εθνικών. Διότι και αυτός είναι εκ γενετής τυφλός, όπως οι Έλληνες, οι οποίοι τυφλώθηκαν επειδή θεοποίησαν τα υποκείμενα σε γένεση και φθορά, σύμφωνα με το χωρίο: «Εσκοτίσθη η ασύνετος αυτών καρδία». Τέτοιοι ήταν και οι μάγοι των Περσών, που σπατάλησαν τη ζωή τους στη μελέτη των γενέσεων και στη γενεθλιαλογία (αστρολογία). Αυτόν λοιπόν τον τυφλό (είτε γενικά κάθε άνθρωπο είτε τον εθνικό λαό) είδε ο Ιησούς. Επειδή, δηλαδή, εκείνος δεν μπορούσε να δει τον Δημιουργό, Εκείνος «διά σπλάγχνα ελέους επεσκέψατο ημάς ανατολή εξ ύψους». Και πώς είδε; «Παράγων» (καθώς περνούσε), δηλαδή όχι όντας στον ουρανό, αλλά ερχόμενος με τους όρους της κενώσεως, και σκύβοντας από τον ουρανό, κατά τον προφήτη, και βλέποντας όλους τους υιούς των ανθρώπων. Ή και με άλλη έννοια: Καθώς περνούσε, είδε τον εθνικό λαό, που σημαίνει ότι δεν ήλθε πρωτίστως για αυτόν. Διότι ήλθε για τα απολωλότα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ· έπειτα, σαν πάρεργο στην πορεία του, επισκέφθηκε τον λαό που καθόταν στο σκοτάδι της απόλυτης άγνοιας. Και πώς θεραπεύει την τύφλωση; Φτύνοντας χάμω και φτιάχνοντας πηλό.

Και αφού αναπαύτηκαν μετά τη συνηθισμένη προσευχή, ξεκίνησε προς αυτόν τον εξής λόγο: «Αντίθετα προς τη δεσποτική εντολή, ω πάτερ, είναι αυτό που πράττεις, όπως νομίζω. Διότι, εφόσον ο Κύριος διακηρύσσει ρητά: Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ, πώς εσύ, φροντίζοντας μόνο τους δικούς σου μαθητές, αποδιώχνεις εκείνους που έχουν συληθεί από τον δόλιο εχθρό, έχουν αποκοπεί από τη δική τους ποίμνη και έχουν γίνει έρμαια, θεωρώντας τους αξιοκαταφρόνητους και στο εξής άχρηστους, και αντίθετα δεν τους οικειοποιείσαι και δεν τους ενθαρρύνεις στην υπομονή, την καρτερία και τους άθλους της αρετής;» Ακούγοντας αυτά ο μέγας, και σαν να πληγώθηκε η καρδιά του, απάντησε: «Ο Θεός, είπε, ω πάτερ, που γνωρίζει τα κρυφά των ανθρώπων και από το πρόσωπο του οποίου τίποτα από όσα γίνονται δεν κρύβεται, ποτέ δεν θα μου επέτρεπε να λυπήσω καμία ψυχή ούτε να παραβλέψω κάποιον που έχει αποθαρρυνθεί. Αλλά επειδή αυτό το κοινωφελές φροντιστήριο έχει πάρα πολλούς νεοεισερχόμενους, οι οποίοι έχουν ακόμη αδύναμο φρόνημα και διαφορετικά ήθη και αντιλήψεις, θεώρησα ωφέλιμο να μην τους αναμειγνύω με αυτούς ούτε να μετέχουν σε κοινή τράπεζα, μήπως και τους κατακρίνουν παρατηρώντας τους με υπερβολική περιέργεια, αλλά και μήπως με τις μεταξύ τους συζητήσεις διαφθείρουν τους λογισμούς τους. Διότι συνηθίζουν με τις υποδείξεις τους να καταστρέφουν τις διαθέσεις των πιο απλοϊκών.»