Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 16:17

Και αφού εκείνος τους είπε: «Εσείς ποιος λέτε ότι είμαι;» Και αποκρινόμενος ο Πέτρος είπε: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος», ο ερχόμενος στον κόσμο. Αμέσως δε του είπε ο Κύριος: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το αποκάλυψε, αλλά ο Πατέρας μου που βρίσκεται στους ουρανούς. Εσύ είσαι Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου. Σε εσένα θα δώσω τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών· και όλα όσα δέσεις πάνω στη γη θα είναι δεμένα στους ουρανούς». Και αφού έλαβε τόσες υποσχέσεις, είπε στον Κύριο: «Θα σε ακολουθήσω, όπου κι αν πας, και θα δώσω την ψυχή μου για εσένα». Αμέσως του είπε ο Κύριος: «Αλήθεια σου λέω· σήμερα, προτού λαλήσει ο πετεινός, τρεις φορές θα με απαρνηθείς». Και όταν ο Κύριος μεταφέρθηκε στην οικία του Καϊάφα, μαζί με όλο το συνέδριο και τον Καϊάφα, και ενώ ο Πέτρος στεκόταν στην πύλη, τον είδε ένας υπηρέτης και του είπε: «Δεν είσαι και εσύ μαζί του;». Ο δε Πέτρος του είπε: «Δεν είμαι».

Αν όμως αυτό δεν είναι θεμιτό να λέγεται, και είναι ασεβές να το διανοείται κανείς, τότε το αντίθετο είναι οπωσδήποτε αληθές. Διότι στεφανώνει μόνο τους εραστές της αλήθειας, και γι' αυτό όσους έχουν πιστέψει σε αυτόν αληθώς ως Υιό, και όχι ως κατασκεύασμα κάποιας τέχνης· διότι αυτό συνιστά φοβερό νόσημα και παραφροσύνη. Για τον λόγο αυτόν, ο θείος λόγος μάς λέει ότι μακαρίστηκε ο εκλεκτός των αγίων αποστόλων, ο Πέτρος. Επειδή, όταν ο Σωτήρας ρωτούσε στα μέρη της Καισάρειας που ονομάζεται του Φιλίππου: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;» και «Ποια φήμη έχει διαδοθεί γι' αυτόν στη χώρα των Ιουδαίων ή στις γειτονικές της Ιουδαίας πόλεις;», εκείνος, αφήνοντας κατά μέρος τις παιδαριώδεις και απρεπείς δοξασίες του όχλου, αναφώνησε με πολλή σοφία και βαθιά γνώση, λέγοντας: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος», και δεν άργησε να λάβει την ανταμοιβή για την αληθινή του αντίληψη γι' αυτόν, καθώς ο Χριστός του είπε: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε αυτό, αλλά ο Πατέρας μου ο επουράνιος. Και εγώ σου λέω ότι εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Ονομάζοντας πέτρα, νομίζω, κατ' επωνυμία τίποτε άλλο παρά την ακατάσειστη και στερεότατη πίστη του μαθητή, πάνω στην οποία στηρίζεται και έχει θεμελιωθεί αδιάπτωτα η Εκκλησία του Χριστού, παραμένοντας για πάντα ακατανίκητη από τις ίδιες τις πύλες του άδη.

Η πίστη του Πέτρου στον Υιό δεν ήταν απερίσκεπτα πλασμένη και προερχόμενη από ανθρώπινους συλλογισμούς, αλλά προήλθε από την απόρρητη άνωθεν μυσταγωγία, εφόσον ο Θεός και Πατέρας φανέρωσε σαφώς τον δικό Του Υιό και ενέβαλε την πλήρη βεβαιότητα περί αυτού στις ψυχές των γνησίων. Διότι ουδόλως θα διαψευδόταν ο Χριστός λέγοντας: «Σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε, αλλά ο Πατέρας μου ο ουράνιος.» Εάν λοιπόν ο Πέτρος είναι μακάριος και αξιώνεται τόσο εξαιρετικών τιμών, επειδή Τον ομολόγησε ως Υιό του ζώντος Θεού, πώς δεν είναι τρισάθλιοι και απορριπτέοι, και πώς δεν καθυβρίζουν ευκολότατα αυτό που αληθώς θεωρείται καλό και ορθό από τον Θεό και Πατέρα, όσοι υποβιβάζουν τον καρπό της ουσίας Του σε κτίσμα και όσοι ανόητα συγκαταλέγουν το συναΐδιο βλάστημα της ζωής μεταξύ εκείνων που έχουν τη ζωή επίκτητη;

λ.> Μας στερεώνει ο Θεός και Πατέρας στον Χριστό, εγκαθιδρύοντας στις ψυχές όλων ορθή και ακατάσειστη πίστη, πείθοντάς μας να φρονούμε ότι είναι από τη φύση Του και αληθινά Θεός, έστω κι αν εμφανίζεται με τη δική μας μορφή, έχοντας γεννηθεί κατά σάρκα από γυναίκα Εκείνος που είναι πάνω από κάθε κτίση. Γι' αυτό, και ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, όταν ο Πέτρος ομολογούσε την πίστη και έλεγε με σαφήνεια: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος», του απάντησε λέγοντας: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι δεν σου το αποκάλυψε αυτό σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου ο εν τοις ουρανοίς». Επειδή δηλαδή το μυστήριο είναι παμμέγιστο, εύλογα θα απαιτούσε τη μυσταγωγία που προέρχεται άνωθεν και από τον Πατέρα. Επομένως, μας στερεώνει στον Χριστό ο ίδιος ο Θεός, ο Οποίος και μας σφράγισε και μας έχρισε και μας έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος.

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι, έστω κι αν λέγεται πως ο Πατέρας εκπαιδεύει κάποιους στο μυστήριο του Χριστού, δεν θα ενεργήσει μόνος του ως προς αυτό, αλλά μάλλον θα το επιτελέσει μέσω του Υιού, ως μέσω της δικής Του σοφίας. Διότι είναι λογικό να εννοήσουμε πως η αποκάλυψη που γίνεται με σύνεση σε κάποιους από τον Πατέρα δεν θα γίνει χωρίς σοφία. Σοφία δε του Πατέρα είναι ο Υιός. Επομένως, ο Πατέρας θα ενεργήσει την αποκάλυψη στους άξιους μέσω της σοφίας, δηλαδή του δικού Του γεννήματος. Και με απλά λόγια, αλλά απολύτως αληθινά και όχι διαφορετικά, δεν θα έκανε λάθος κανείς αν έλεγε ότι όλα τα ενεργήματα του Θεού και Πατέρα που αφορούν κάποιους, ή τα θελήματά Του, ανήκουν σε ολόκληρη την Αγία Τριάδα, και ομοίως τα ενεργήματα του ίδιου του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Για αυτή την αιτία, όπως νομίζω, ενώ λέγεται ότι ο Θεός και Πατέρας αποκαλύπτει τον δικό Του Υιό και καλεί κοντά Του εκείνους που είναι πιο έτοιμοι να πιστέψουν, βρίσκεται και ο ίδιος ο Υιός να το κάνει αυτό, και εξίσου το Άγιο Πνεύμα. Στον μακάριο Πέτρο, πράγματι, λέει ο Σωτήρας, όταν εκείνος ομολόγησε με πολύ μεγάλο θάρρος την πίστη του σε Αυτόν: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι δεν σου το αποκάλυψε σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς». Αλλά και ο ίδιος φαίνεται να κάνει αυτό το ίδιο σε άλλες περιπτώσεις.

Ο μακάριος Πέτρος, λοιπόν, επειδή ομολόγησε τον Κύριο ως αληθινό Υιό του ζώντος Θεού, δικαιολογημένα άκουσε: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε αυτό, αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς». Διότι αποκαλύπτει στους αγίους τον δικό Του Υιό, ο οποίος είναι η αλήθεια, μην επιτρέποντας στον σατανά να εκτρέψει προς μια κίβδηλη γνώση τον νου των πιστών, στην οποία επειδή έκλιναν κατά καιρούς ο Υμέναιος και ο Αλέξανδρος, «εναυάγησαν ως προς την πίστη», απορρίπτοντας τον ορθό λόγο της αλήθειας. Είναι μέγιστο αγαθό, λοιπόν, για να παραμείνουμε στο καλό και στην ορθότητα των λογισμών και των πράξεων, το να διαφυλασσόμαστε από τον Πατέρα στο όνομα του Θεού και στην αλήθεια, ώστε ούτε να σφάλλουμε ως προς τη λαμπρότητα του πρακτικού βίου, ούτε βέβαια με τις παρεκκλίσεις προς την αμάθεια να απομακρυνθούμε από τα δόγματα της αληθινής θεοσέβειας. Αυτό θα μπορούσε εύκολα να επιτευχθεί και από εμάς τους ίδιους, όταν φαινόμαστε ότι βρισκόμαστε έξω από τον κόσμο, χωρίς βέβαια να αρνούμαστε τη γέννησή μας μέσα στον κόσμο. Διότι όλοι έχουμε πλαστεί από πηλό και από χώμα, σύμφωνα με το γεγραμμένο, διαφέροντας όμως ως προς την ποιότητα των έργων από τη ζωή των ανθρώπων του κόσμου. Επειδή αυτοί που αγαπούν τη συμμόρφωση με τον Χριστό, αν και περπατούν πάνω στη γη, έχουν την πολιτεία τους στον ουρανό.

Παρατήρησε δε πώς φαίνεται να επιτελείται ίση ενέργεια και από τους δύο, εννοώ δηλαδή του Πατρός και του Υιού, για την κατάληψη της θεοπτίας. Διότι ο μεν Πατήρ καθιστά τους ανθρώπους σοφούς, αποκαλύπτοντας τον δικό Του Υιό· και εξίσου καθιστά σοφούς και ο Υιός, αποκαλύπτοντας τον Πατέρα. Και λοιπόν λέει στον μακάριο Πέτρο στα μέρη της λεγόμενης Καισαρείας του Φιλίππου: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι δεν σου το απεκάλυψε σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς». Διότι ο μαθητής είχε ομολογήσει και είχε διαβεβαιώσει ότι πίστευε, ότι αυτός είναι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος. Ο ίδιος δε τώρα λέει για τον εαυτό του: «Ότι τους έκανα γνωστό το όνομά σου και θα το κάνω γνωστό». Διότι ο Μονογενής δεν έπαψε να μας αποκαλύπτει τη δύναμη του μυστηρίου Του, έχοντάς την αποκαλύψει στους πρώτους στην αρχή· αλλά το ενεργεί αυτό πάντοτε, ενσπείροντας στον καθένα τον φωτισμό διά του Πνεύματος, και καθοδηγώντας προς την επίγνωση όσων ξεπερνούν τον νου και τον λόγο εκείνους που Τον αγαπούν. Το τι κατορθώνει και με ποιον τρόπο μας ωφελεί διαβεβαιώνοντας ότι έχει ήδη αποκαλύψει τον Πατέρα στους μαθητές, και ότι βεβαίως θα Τον κάνει γνωστό και στους μετέπειτα, πάλι ο ίδιος το υπέδειξε λέγοντας: «Για να είναι μέσα τους η αγάπη με την οποία με αγάπησες, και εγώ να είμαι μέσα τους».

Για εμάς δε λέει μέσω της φωνής του Αββακούμ: «Εξήλθες για τη σωτηρία του λαού σου, για να σώσεις τους χριστούς σου.» Επομένως, πάρα πολλοί μεν είναι οι χριστοί, και έχουν ονομαστεί έτσι λόγω του γεγονότος της χρίσεως· ένας όμως και μοναδικός είναι ο (Χριστός) του Θεού και Πατρός· όχι με την έννοια ότι εμείς είμαστε χριστοί, και όχι του Θεού μάλλον αλλά κάποιου άλλου, αλλά με την έννοια ότι αυτός και μόνο έχει ως ίδιο Πατέρα, τον εν τοις ουρανοίς. Είναι φανερό, λοιπόν, ότι ξεχωρίζοντάς τον από το πλήθος των άλλων, τον απέδωσε αποκλειστικά στον Πατέρα, ως τον μόνο που είναι δικός Του. Διότι, όντας Θεός εκ φύσεως, και έχοντας εκλάμψει εξαιρετικώς εκ του Θεού Πατρός, ο μονογενής Λόγος Του έγινε σάρκα, σύμφωνα με τα γεγραμμένα· τούτο όμως είναι αναγκαίο να το γνωρίζουμε: διότι στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου θα βρούμε τον μακάριο μαθητή να λέει: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος.» Ο δε σοφότατος Λουκάς, συνοψίζοντας τρόπον τινά την οικονομία, συμφωνεί μεν στα νοήματα, αλλά εκφραζόμενος συντομότερα αναφέρει ότι αυτός είπε: «τον Χριστόν του Θεού»· αλλά εδώ τα λόγια του Σωτήρα προς αυτόν έχουν αποσιωπηθεί. Στον δε Ματθαίο θα Τον βρούμε πάλι να λέει σαφώς: «Μακάριος είσαι, Σίμων Βαριωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε, αλλά ο Πατέρας μου ο εν τοις ουρανοίς.» Επομένως, ο μαθητής είναι ομολογουμένως θεοδίδακτος, εφόσον ο ίδιος ο Πατέρας τον καθοδήγησε στην επίγνωση του μυστηρίου του Χριστού.

Και πώς θα ήταν αξιοθαύμαστη η ομολογία του Πέτρου, αν δεν είχε τίποτα το βαθύ και κρυμμένο, και το οποίο να είναι αθέατο στους πολλούς; Διότι τι ακριβώς του αποκάλυψε ο Θεός και Πατέρας; Ότι είναι άνθρωπος; Είναι αυτό θεοδίδακτο μυστήριο; Γι' αυτό θαυμάστηκε και αξιώθηκε τόσο εξαιρετικών τιμών; Διότι άκουσε: «Μακάριος είσαι, Σίμωνα, γιε του Ιωνά.» Αλλά θαυμάστηκε, και πολύ δικαίως. Για ποια αιτία; Διότι αυτόν που είδε με τη δική μας ανθρώπινη μορφή, αυτόν πίστεψε ότι είναι ο Χριστός του Πατέρα, δηλαδή ο Λόγος που προήλθε από την ουσία Του, ο οποίος σαρκώθηκε και έγινε άνθρωπος. <Αυτός δε τους επιτίμησε και παρήγγειλε να μην το πουν σε κανέναν.> (A f. 136 b) Όταν ο μαθητής ομολόγησε την πίστη του, ο Κύριος τους επιτίμησε, ώστε να μην πουν σε κανέναν ότι αυτός είναι ο Χριστός. Και όμως, δεν έπρεπε μάλλον οι μαθητές να τον κηρύττουν παντού; Διότι αυτό ήταν το έργο εκείνων που είχαν επιλεγεί από αυτόν για αποστολή· αλλά, όπως λέει η ιερή Γραφή, υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα. Έπρεπε στα δικά του κηρύγματα να ακολουθήσουν αυτά που έλειπαν από όσα ήδη είχαν επιτελεστεί· και αυτά ήταν ο σταυρός, το πάθος, ο κατά σάρκα θάνατος, η εκ νεκρών ανάσταση· το μεγάλο και αληθινά εξαίσιο σημείο, μέσω του οποίου μαρτυρήθηκε ότι ο Εμμανουήλ είναι αληθινός Θεός και Υιός κατά φύση του Θεού και Πατέρα.

Ο μαθητής μακαριζόταν λέγοντας αυτό: «Μακάριος είσαι, Σίμων Βαρ Ιωνά, διότι δεν σου το αποκάλυψε αυτό σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς». Και λάμβανε ως δώρο ισάξιο των νοημάτων του, και ως αμοιβή της ορθόδοξης πίστης, τα κλειδιά του ουρανού, καθώς είναι γραμμένο. Αυτή την πίστη ας ακολουθούμε και εμείς, και απορρίπτοντας όσο το δυνατόν πιο μακριά την ταύτιση φρονημάτων με τους Ιουδαίους, ας μη λέμε μαζί με εκείνους στον Σωτήρα όλων μας Χριστό: «Γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;», αλλά ας προσκυνούμε και ας ομολογούμε έναν Χριστό, τον ίδιο και Λόγο εκ του Θεού και Πατρός, και «άνθρωπο γεννημένο από γυναίκα», καθώς είναι γραμμένο. Επειδή δηλαδή βρισκόμασταν σε πολλές αμαρτίες και το πικρό πλήθος των ηδονών μέσα μας λεηλατούσε την ψυχή του καθενός, «ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας, όπως λέει ο Παύλος, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα», και μαζί με αυτήν και τον θάνατο που βλάστησε από αυτήν, ώστε να αναδημιουργήσει τους πάντες επαναφέροντάς τους στην αρχαία ζωή. Διότι οι άθλιοι Ιουδαίοι, υπακούοντας σε όλα στα τεχνάσματα του διαβόλου, σταύρωσαν τον Κύριο της δόξης. Αλλά δεν ήταν δυνατόν Αυτός που είναι εκ φύσεως ζωή και Θεός, να κρατηθεί από τα δεσμά του θανάτου.

Αλλά αυτό θα ήταν ελάχιστα κατορθωτό για όσους απλώς το επιθυμούν, θα γινόταν όμως φανερό στους συνετούς όχι χωρίς κόπο· επειδή, καθώς καταυγάζονται από τη θεία χάρη, είναι σοφοί και οξυδερκείς, γνώστες των νομικών και προφητικών συγγραμμάτων. Και βεβαίως ο θεσπέσιος Πέτρος, ο προεξάρχων των μαθητών και ανώτερος των άλλων, ομολογούσε μεν την πίστη ορθά· άκουγε δε από τον Χριστό: «Μακάριος είσαι, Σίμων γιε του Ιωνά, διότι δεν σου το αποκάλυψε αυτό σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς.» Διότι ο Θεός και Πατέρας μάς μυσταγωγεί στον λόγο περί του Υιού· και έτσι λοιπόν μας διασώζει, προσάγοντάς μας σε αυτόν ως Σωτήρα και Λυτρωτή. «Διότι κανείς δεν έρχεται προς εμένα», λέει, «εάν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας μου που με έστειλε.» Προκειμένου λοιπόν, κατανοώντας τον λόγο για αυτόν μέσα από ολόκληρη, τρόπον τινά, την Αγία Γραφή και συγκεντρώνοντας την απλανή πίστη, να μην έχουμε την καρδιά μας να κλονίζεται και να παραπαίει σαν μεθυσμένη από τις καταραμένες αμφιβολίες· ούτε να περιπίπτουμε στους κλυδωνισμούς που προέρχονται από την αμάθεια· ας ακούσουμε λοιπόν τον Θεό που λέει διά της φωνής των προφητών: «Αγάπησαν να κινούν τα πόδια τους, και δεν δίστασαν, και ο Θεός δεν ευαρεστήθηκε σε αυτούς.» Για τον λόγο αυτόν, μέσα από αναρίθμητες εικόνες μάς εδραιώνει στην αλήθεια, και κατέθεσε εκ των προτέρων ωφέλιμα την πίστη σε αυτόν μέσω όσων συνέβαιναν κατά καιρούς, προβάλλοντάς τα σαν λαμπρές εικόνες της γνώσης γι' αυτόν.

Αστραπές υπήρχαν στο όρος Σινά και σκοτεινό νέφος. Και η αστραπή μεν, ως τύπος του θείου φωτός και της νοητής αυγής, δηλαδή αυτής εν Πνεύματι, η οποία διά του Χριστού καταυγάζει τα σύμπαντα και διατρέχει την υπ' ουρανόν. Διότι έτσι κάπου και ο προφήτης αναφωνούσε λέγοντας προς τον Θεό των όλων και Σωτήρα Χριστό: «Έλαμψε η αστραπή σου στην οικουμένη.» Και βεβαίως δεν λέμε ότι έκανε μνεία της αστραπής που προέρχεται από τη βροχή, αλλά, όπως μόλις είπα, ήθελε να υποδηλώσει την ανάλαμψη του νοητού φωτός με το όνομα της αστραπής. Το ότι δε είναι αληθώς δυσθεώρητο το μυστήριο του Χριστού, θα μπορούσε να το υποδηλώσει ο γνόφος. Εξάλλου και ο ίδιος ο μακάριος Δαβίδ, κατανοώντας το κάπως έτσι, όπως νομίζω, αναφωνούσε προφητικά λέγοντας: «Και έθεσε το σκότος ως κρυψώνα του, γύρω του η σκηνή του· σκοτεινό ύδωρ μέσα σε νέφη αέρος. Από την τηλαυγή λάμψη ενώπιόν του τα νέφη διήλθαν.» Διότι είναι τόσο κρυμμένο το μυστήριο του Χριστού, ώστε να έχει ανάγκη από την άνωθεν μυσταγωγία και την αποκάλυψη από τον Θεό. Άκουγε λοιπόν πολύ καλά ο Πέτρος, έχοντας κατανοήσει τον φανερωθέντα εν σαρκί Θεό Λόγο και αληθινό Υιό: «Μακάριος είσαι, Σίμων υιέ του Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε, αλλά ο Πατέρας μου ο εν τοις ουρανοίς.» Αλλά και ο Παύλος διαβεβαίωνε ότι το μυστήριο του γνωστοποιήθηκε μέσω αποκαλύψεως του Θεού. Επομένως, το δυσδιάκριτο της γνώσεως δηλώνει ο γνόφος.

Έχει γραφτεί, λοιπόν, για τον μακάριο Βαπτιστή ότι: «Την επόμενη ημέρα βλέπει τον Ιησού να έρχεται προς αυτόν, και λέει: Ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου. Αυτός είναι για τον οποίο εγώ είπα: Πίσω μου έρχεται άνδρας ο οποίος με έχει προσπεράσει, διότι υπήρχε πριν από εμένα, και εγώ δεν τον γνώριζα, αλλά για να φανερωθεί στον Ισραήλ, για αυτόν τον λόγο ήλθα εγώ βαπτίζοντας με ύδωρ.» Κατανόησε, λοιπόν, πώς, αποκαλώντας τον άνδρα και ονομάζοντάς τον αμνό, λέει ότι δεν είναι άλλος αυτός που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, και του έχει αποδώσει αυτό το μέγα και πράγματι εξαίσιο και θεοπρεπές αξίωμα. Λέει δε ότι προηγείται και είναι πρώτος από αυτόν, καίτοι γεννήθηκε αργότερα, αναφερόμενος βεβαίως στον χρόνο της κατά σάρκα γεννήσεως. Διότι, έστω κι αν γεννήθηκε αργότερα ως άνθρωπος ο Εμμανουήλ, υπήρχε προ παντός αιώνος ως Θεός. Σε αυτόν ανήκει, επομένως, και το χρονικά πρόσφατο ανθρωπίνως και το αιώνιο θεϊκώς. Για αυτόν τον λόγο και ο πανάριστος Πέτρος, μη θεωρώντας τον Λόγο γυμνό ούτε άσαρκο, αλλά φανερωμένο με σάρκα και αίμα, διατύπωσε την ομολογία της πίστεώς του σε αυτόν με σαφήνεια και χωρίς πλάνη, λέγοντας: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος.» Και άκουσε ως απόκριση σε αυτό: «Μακάριος είσαι, Σίμων Βαρ Ιωνά, διότι δεν σου το αποκάλυψε σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου, ο εν τοις ουρανοίς.»

ΑΛΛΟ, με το ίδιο νόημα. Όταν ο Σωτήρας βρέθηκε στα μέρη της Καισάρειας του Φιλίππου, ρωτούσε τους μαθητές του: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι εγώ, ο Υιός του ανθρώπου;» Και όταν ο Πέτρος αποκρίθηκε και είπε: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζωντανού Θεού», πρόσθεσε αμέσως: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι ο Πατέρας που είναι στους ουρανούς σου το αποκάλυψε». Διότι κανείς δεν γνωρίζει τον Υιό παρά μόνο ο Πατέρας, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα. Εάν λοιπόν ο Πατέρας ενεργεί τα πάντα μέσω του Υιού, και ένα από τα έργα αυτά είναι και η αποκάλυψη, τότε ο ίδιος ο Λόγος φαίνεται να είναι αυτός που αποκάλυψε στον Πέτρο αυτά που προέρχονται από τον Πατέρα. Πώς λοιπόν αυτός που τα αποκάλυψε ρωτά, σαν να αγνοεί, τι λένε οι άνθρωποι γι' αυτόν; Επομένως, το σχήμα της άγνοιας συχνά εξυπηρετεί κάποια θεία οικονομία. Διότι, παρόλο που γνώριζε τι επρόκειτο να πουν οι μαθητές, θέτει την ερώτηση, ώστε, αποδεχόμενος την απάντησή τους, να βεβαιώσει την πίστη.

Τους λέει: Εσείς όμως ποιος λέτε ότι είμαι; Αποκρινόμενος δε ο Πέτρος είπε: Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού. Αποκρινόμενος ο Ιησούς του είπε: Μακάριος είσαι, Σίμων Βαρ Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το αποκάλυψε αυτό, αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς.» Από τα προκείμενα μπορεί κανείς να δει, και μάλιστα από την ίδια τη φωνή του Κυρίου, ότι ο Πατέρας αποκάλυψε στον Πέτρο, και δεν διδάχθηκε από ανθρώπους, όταν ομολογούσε τον Λόγο του Θεού ως Υιό. Και μολονότι τον έβλεπε με σάρκα πάνω στη γη να συναναστρέφεται με τους ανθρώπους, και το ακόμη πιο παράδοξο, ομολογώντας τον ως Υιό, δεν τον συγκαταλέγει ανάμεσα σε εκείνους που έχουν λάβει αυτή την ιδιότητα κατά χάριν. Διότι δεν είπε: Υπάρχει ως ένας από τους υιούς του Θεού· αλλά ισχυρίζεται ότι αυτός είναι ο Χριστός, ένας και με μοναδικό τρόπο, όπως ακριβώς είναι κυρίως και κατά φύσιν Υιός, έχοντας εκλάμψει από την ουσία του Πατέρα. Και μακαρίζεται επειδή λέει την αλήθεια, και έχει διδαχθεί από τον Θεό πράγματα που υπερβαίνουν την ανθρώπινη διάνοια.

ΑΛΛΟ. Ότι το Πνεύμα είναι Θεός, θα το διαπιστώσουμε και από το εξής: Ο κορυφαίος των αποστόλων, στον οποίο το θείο μυστήριο δεν το αποκάλυψε σάρκα και αίμα, όπως λέει ο Σωτήρας, αλλά ο Πατέρας που βρίσκεται στους ουρανούς, λέει κάπου προς τον Ανανία, ο οποίος προσέφερε το αντίτιμο του κτήματος, αλλά υπεξαίρεσε ένα μέρος από αυτό: «Ανανία, γιατί γέμισε ο Σατανάς την καρδιά σου, ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα και να υπεξαιρέσεις μέρος από το αντίτιμο του κτήματος;» Έπειτα προσθέτει σε αυτά το εξής: «Δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό.» Επομένως, εάν αυτός που λέει ψέματα στο Άγιο Πνεύμα, λέει ψέματα στον Θεό, άρα το Πνεύμα είναι Θεός και υπάρχει φυσικώς μέσα στον Θεό.

Διότι λέγει ο Σωτήρας: Μακάριος είσαι, Σίμων Βαριωνά, διότι δεν σου το απεκάλυψε σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς. Εκείνος, λοιπόν, που γνωρίζει τον Κύριό μας Ιησού Χριστό ως τον Υιό του Θεού, μετέχει στη μακαριότητα· εκείνος όμως που αρνείται τον Υιό του Θεού, είναι δυστυχής και άθλιος.

Εκείνοι δε είπαν: Άλλοι μεν τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, άλλοι δε τον Ηλία, και άλλοι τον Ιερεμία ή κάποιον από τους προφήτες. Τους λέει: Εσείς δε, ποιος λέτε ότι είμαι; Μήπως τους είπε: Εσείς ποιον από αυτούς λέτε ότι είμαι; Αλλά είπε: Εσείς δε, ποιος λέτε ότι είμαι; Όταν δε αποκρίθηκε ο Σίμων Πέτρος: Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος, του είπε ο Ιησούς: Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι δεν σου το αποκάλυψε σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς. Και εγώ δε σου λέω ότι εσύ είσαι Πέτρος, και πάνω σε αυτήν την πέτρα θα θεμελιώσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της. Θα σου δώσω δε τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών, και ό,τι δέσεις πάνω στη γη, θα είναι δεμένο στους ουρανούς, και ό,τι λύσεις πάνω στη γη, θα είναι λυμένο στους ουρανούς. Αυτά δε τα χαρίσματα δεν προέρχονται από άνθρωπο, αλλά από τον ζωντανό και αληθινό Θεό. διότι μία είναι η Θεότητα και η ουσία που δοξάζεται σε τρεις υποστάσεις.

Και πραγματικά έχω εκπλαγεί βαθύτατα θαυμάζοντας την οικονομία του Κυρίου και Θεού μας, ο οποίος ευδόκησε, από την υπερβολή της αγαθότητάς του, να δώσει το Άγιό του Πνεύμα σε όλους εκείνους που τον αναζητούν εν αληθεία. Διότι δεν θεώρησα, προσφιλέστατοι, ότι οι παρακλήσεις οι δικές σας και των οικείων σας που έγιναν μέσω των επιστολών προήλθαν χωρίς τον Θεό, αλλά διαπίστωσα ότι αυτή η κίνηση ξεκίνησε μέσα σας από τη χάρη του Θεού. Διότι, στ' αλήθεια, εκείνοι που φρονούν ορθόδοξα περί του Υιού του Θεού και του Αγίου Πνεύματος, και γνωρίζουν να ομολογούν σε απόλυτη συμφωνία και αρμονία με τον μακαριότατο απόστολο Πέτρο ότι «εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζώντος Θεού», σαφώς θα μακαριστούν από τον ίδιο τον Κύριο, όπως ακριβώς μακαρίστηκε και εκείνος ο άγιος ακούγοντας το «μακάριος είσαι, Σίμων βαρ Ιωνά», δηλαδή υιέ του Ιωνά· διότι ο πατέρας του ονομαζόταν Ιωνάς, και η λέξη βαρ ερμηνεύεται από την εβραϊκή διάλεκτο ως υιός. Διότι αυτή ήταν η ζωή που έδωσε ο Μονογενής Υιός του Θεού στους μαθητές του λέγοντας «για να έχουν ζωή μέσα τους», και αυτή είναι η ζωή για την οποία είπε: «να γνωρίζουν εσένα, τον μόνο αληθινό Θεό, και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό».

Ανατροπή. Κανένας ευσεβής συλλογισμός δεν θα επέτρεπε, ακόμη κι αν ο Αέτιος μηχανευτεί μύρια όσα εις βάρος μας, να θεωρηθούν ανώτεροι <από τον Υιό> εκείνοι που έχουν λάβει την ύπαρξή τους από Εκείνον που υπάρχει (τον Ωντα). Διότι και ο ίδιος ομολογεί ότι αυτοί έχουν δημιουργηθεί δι' αυτού. Διότι εκείνοι που ευεργετήθηκαν από αυτόν και αξιώθηκαν να ονομαστούν Χριστιανοί, επειδή τον γνώρισαν εν αληθεία και διδάχθηκαν από τον Πατέρα και όχι από σάρκα και αίμα, γνωρίζουν να μην αποκαλούν το γέννημα απλώς ως προφορική έκφραση, αλλά ως αληθινό που γεννήθηκε από αληθινό, και γι' αυτό δικαίως μακαρίζονται, όπως εκείνος που τον αναγνώρισε ως Υιό Θεού με την προσθήκη «του ζώντος», ούτε ανακρινόμενοι πνευματικά <όπως ανακρίνει> ο Μονογενής, που είναι πνεύμα, τον ψυχικό Αέτιο ο οποίος δεν αποδέχεται τα του πνεύματος. * Ακόμη κι αν πει: «Αναβαίνω προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας»· καθόσον και οι δύο αυτές ονομασίες δεν μπορούν να εξισωθούν με τα αλλογενή ονόματα, καθώς η αλήθεια παραμένει πάντοτε και κάθε αναγκαία τάξη διδάσκει με σαφήνεια την αλήθεια για τον Υιό του Θεού. Διότι ούτε <το> «Πατέρα μου και Πατέρα σας» πρέπει να ερμηνευθεί σε αυτούς κατά σάρκα (διότι πώς μπορεί να είναι πατέρας της σάρκας ο Θεός, ο οποίος δεν ενδύθηκε σάρκα;).

Έπειτα, προχωρώντας πιο κάτω, λέγει πάλι τα εξής: «Ο Ιωάννης όμως πουθενά (δεν αναφέρει το όνομά του), ούτε μιλώντας για τον εαυτό του ούτε μιλώντας για άλλον. Αντίθετα, εκείνος που έγραψε την Αποκάλυψη αμέσως στην αρχή προτάσσει τον εαυτό του: ⟨Αποκάλυψη του Ιησού Χριστού, την οποία του έδωσε για να δείξει στους δούλους του όσα πρέπει να γίνουν γρήγορα, και φανέρωσε αποστέλλοντάς την διά του αγγέλου του στον δούλο του Ιωάννη, ο οποίος εμαρτύρησε τον λόγο του Θεού και τη μαρτυρία του, όσα δηλαδή είδε⟩. Έπειτα γράφει και επιστολή: ⟨Ο Ιωάννης προς τις επτά εκκλησίες που βρίσκονται στην Ασία, χάρις σε εσάς και ειρήνη⟩. Ο ευαγγελιστής όμως ούτε στην καθολική επιστολή δεν προέταξε το όνομά του, αλλά απέριττα ξεκίνησε από το ίδιο το μυστήριο της θείας αποκαλύψεως: ⟨Αυτό που ήταν από την αρχή, αυτό που έχουμε ακούσει, αυτό που έχουμε δει με τα μάτια μας⟩. Διότι γι' αυτήν ακριβώς την αποκάλυψη εμακάρισε και ο Κύριος τον Πέτρο, λέγοντας: ⟨Μακάριος είσαι Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψαν αυτό, αλλά ο Πατέρας μου ο επουράνιος⟩. Αλλά ούτε στη δεύτερη ούτε στην τρίτη επιστολή που φέρονται υπό το όνομα του Ιωάννη, παρότι είναι σύντομες επιστολές, προτάσσεται ονομαστικά ο Ιωάννης, αλλά γράφεται ανώνυμα ⟨ο πρεσβύτερος⟩. Αυτός, όμως, δεν θεώρησε αρκετό να ονομάσει τον εαυτό του μία φορά και έπειτα να διηγηθεί τα επόμενα, αλλά επαναλαμβάνει πάλι: ⟨Εγώ, ο Ιωάννης, ο αδελφός σας και συγκοινωνός στη θλίψη και στη βασιλεία και στην υπομονή του Ιησού, βρέθηκα στο νησί που ονομάζεται Πάτμος εξαιτίας του λόγου του Θεού και της μαρτυρίας του Ιησού⟩.

Ο Πέτρος, βεβαίως, ούτε καν καταπιάστηκε με τη συγγραφή ευαγγελίου λόγω υπερβολικής ευλάβειας. Ο Μάρκος, ο οποίος υπήρξε γνώριμος και μαθητής του, λέγεται ότι κατέγραψε από μνήμης τις ομιλίες του Πέτρου σχετικά με τα έργα του Ιησού. Αυτός, όταν έφτασε σε εκείνα τα σημεία της διήγησης στα οποία ο Ιησούς ρώτησε ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο ίδιος, και ποια γνώμη έχουν οι ίδιοι οι μαθητές του γι' αυτόν, αφού ο Πέτρος αποκρίθηκε ότι πρόκειται για τον Χριστό, δεν γράφει ότι ο Ιησούς του απάντησε ούτε ότι του είπε κάτι, παρά μόνο ότι «τους επιτίμησε, για να μην πουν σε κανέναν γι' αυτόν». Διότι ο Μάρκος δεν ήταν παρών σε όσα ειπώθηκαν από τον Ιησού, αλλά ούτε και ο Πέτρος θεωρούσε σωστό να προβάλει με δική του μαρτυρία τα όσα ειπώθηκαν προς αυτόν και γι' αυτόν από τον Ιησού. Το ποια ήταν όμως αυτά που του ειπώθηκαν τα φανερώνει ο Ματθαίος με τα εξής: «Εσείς όμως ποιος λέτε ότι είμαι; Και αποκρινόμενος ο Σίμων Πέτρος είπε: Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος. Αποκρινόμενος δε ο Ιησούς του είπε: Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε, αλλά ο Πατέρας μου ο εν τοις ουρανοίς. Και εγώ σου λέω ότι εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου, και πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της, και θα σου δώσω τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών, και όσα αν δέσεις επί της γης, θα είναι δεμένα στους ουρανούς, και όσα αν λύσεις επί της γης, θα είναι λυμένα στους ουρανούς».

Και σχετικά με τον Πέτρο, ομοίως πρέπει να προσέξουμε το πώς ειπώθηκε προς αυτόν το «ύπαγε οπίσω μου», και ποια είναι η ερμηνεία του ονόματος του σατανά, και γιατί τον ονόμασε «σκάνδαλο», και πώς, σχεδόν ταυτόχρονα, του ειπώθηκε το «μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά» και το «ύπαγε οπίσω μου, σατανά», καθώς και ποιο είναι το νόημα του «να πορεύεται (κανείς) οπίσω» από τον Σωτήρα (το οποίο βέβαια ο ίδιος αμέσως διασαφήνισε, επισυνάπτοντας αμέσως μετά το: «αν κάποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθεί»· πράγμα που έκανε πράξη λίγο αργότερα και ο ίδιος ο Πέτρος, τελειωθείς δια του μαρτυρίου), αλλά επίσης πρέπει να αναζητήσουμε για ποια πράγματα τον μακάρισε και για ποια τον επέπληξε. Εκείνος όμως, χωρίς να δώσει προσοχή σε τίποτα από αυτά, αποφάνθηκε αντίθετα προς τη Γραφή, ότι αυτά ειπώθηκαν προς τον διάβολο. Άραγε λοιπόν μόνο αυτό αγνόησε; Όχι βέβαια, αλλά προχωρώντας πάλι παρακάτω, αφού αναφέρθηκε στην ανάσταση του Σωτήρα μας, και έπειτα θέλοντας να δείξει ότι και πριν από Αυτόν, κατά τους προφητικούς χρόνους, αναφέρεται κάποιος που αναστήθηκε από τους νεκρούς, σφάλλει πάλι και εδώ, λέγοντας καταρχάς ότι ο προφήτης Ελισσαίος ανέστησε εκ νεκρών· αγνοώντας ότι και πριν από τον Ελισσαίο ο μέγας Ηλίας ανέστησε τον νεκρό γιο της χήρας, όπως μπορεί να μάθει κανείς από το Τρίτο βιβλίο των Βασιλειών;

Αλλά ας εξετάσουμε τα όσα ειπώθηκαν. Πρώτα απ' όλα, λοιπόν, επειδή ισχυρίστηκε ότι ούτε ο Σαβέλλιος ούτε οι Ιουδαίοι γνώρισαν τον Θεό, εξαιτίας του ότι δεν γνώρισαν τον Λόγο, πρέπει να εξετάσουμε τι είδους Λόγο προϋποθέτει. Διότι, εάν μεν εννοεί τον μονογενή Υιό του Θεού, τον ενυπόστατο και ζωντανό, τότε ούτε και ο ίδιος τον γνώρισε. Ενώ, για παράδειγμα, ο Σωτήρας μας μνημόνευσε τον Υιό με διάφορους τρόπους και πολλές φορές τον διακήρυξε ως μονογενή Υιό και ποτέ δεν αποκάλεσε τον εαυτό του Λόγο, αλλά αντιθέτως σε όλα τα Ευαγγέλια δίδαξε ότι είναι Υιός του Θεού (για αυτό άλλωστε μακαρίζει τον Πέτρο, ο οποίος του είπε «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζώντος Θεού», και μαρτυρεί ότι αυτή η γνώση προήλθε σε αυτόν μέσω αποκάλυψης από τον Πατέρα, λέγοντας: «Μακάριος είσαι, Σίμων Βαριωνά, διότι δεν σου το απεκάλυψε αυτό σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου ο επουράνιος»), αυτός ο θαυμάσιος άνθρωπος, σαν να έχει βουλωμένα τα αυτιά του, γράφει επί λέξει τα εξής: «και για τον λόγο αυτό δεν ονομάζει τον εαυτό του Υιό του Θεού, αλλά παντού τον αποκαλεί Υιό του Ανθρώπου, ώστε μέσω αυτής της ομολογίας να προετοιμάσει τον άνθρωπο, ώστε μέσω της κοινωνίας μαζί Του, να γίνει κατά θέσιν Υιός του Θεού». Βλέπεις πώς δεν τολμά να τον ομολογήσει Υιό του Θεού, για να μην εκπέσει από το δόγμα του Σαβελλίου· τον αποκαλεί όμως Υιό του Ανθρώπου, εξαιτίας της σάρκας την οποία προσέλαβε. Και τον ονομάζει Λόγο σε ολόκληρο το σύγγραμμά του, επισημαίνοντας διαρκώς ότι δεν ήταν τίποτε άλλο παρά Λόγος.

Ο Ηλίας και ο Ελισσαίος, και ο καθένας από τους προφήτες; Επομένως, η επίδειξη των θαυμαστών έργων δεν συνέβαλε καθόλου στο να μη θεωρείται ο Ιησούς ότι προέρχεται από άνδρα· αμέσως οι σύγχρονοί του, μη φανταζόμενοι τίποτα διαφορετικό για τη γέννησή του, αν και έβλεπαν τα όσα έπραττε, έλεγαν μεταξύ τους: «Από πού προέρχεται σε αυτόν όλη αυτή η σοφία και οι δυνάμεις; Δεν είναι αυτός ο γιος του ξυλουργού; Δεν λέγεται η μητέρα του Μαρία; Και οι αδελφοί του Ιάκωβος και Ιωσήφ και Σίμων και Ιούδας; Και οι αδελφές του δεν είναι όλες ανάμεσά μας;» Και άλλη φορά πάλι, ενώ η μητέρα και οι αδελφοί του στέκονταν έξω και ζητούσαν να του μιλήσουν, του είπε κάποιος: «Ιδού η μητέρα σου και οι αδελφοί σου στέκονται έξω, θέλοντας να σε δουν.» Και τι το θαυμαστό, όταν και οι ίδιοι οι μαθητές και απόστολοί του, αφού ρωτήθηκαν: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι;», αποκρίθηκαν ότι άλλοι μεν νομίζουν πως είναι ο Ιωάννης, άλλοι ο Ηλίας, άλλοι ο Ιερεμίας, και άλλοι κάποιος άλλος από τους προφήτες· όταν όμως ρωτήθηκαν ποια γνώμη έχουν και οι ίδιοι για αυτόν, όλοι σιώπησαν, καθώς δεν είχαν τι να πουν· και επειδή μόνο ο Πέτρος αποκρίθηκε ότι αυτός είναι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος, και εφόσον μόνο σε αυτόν έγινε αυτό γνωστό, του λέει: «Μακάριος είσαι, Σίμων βαρ Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε αυτό, αλλά ο Πατέρας μου ο εν τοις ουρανοίς.»

Δ΄. Το ζήτημα δε του πώς, ενώ σύμφωνα με τον Ιωάννη ήλθαν στο μνημείο δύο μαθητές, ο Πέτρος και ο Ιωάννης, ο Λουκάς αναφέρει ότι μετέβη μόνο ένας, θα μπορούσε να επιλυθεί ως εξής. Ο Πέτρος διακρινόταν πάντοτε για τη μεγάλη του προθυμία, ώστε μόνος αυτός από τους αποστόλους να πει στον Σωτήρα: «Ακόμη και αν χρειαστεί να πεθάνω μαζί σου, δεν πρόκειται να σε απαρνηθώ»· και πάλι μόνος αυτός να ζητήσει να βαδίσει πάνω στα κύματα· και μόνος αυτός να αποκριθεί και να του πει: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος»· γι' αυτό και μόνος αυτός από τους μαθητές ακούει: «Μακάριος είσαι, Σίμων Βαρ Ιωνά». Γι' αυτό και πρώτος τολμά να εισέλθει στο μνημείο, έχοντας έλθει μαζί με τον άλλο μαθητή, τον οποίο αγαπούσε ο Ιησούς, σύμφωνα με τον Ιωάννη· αλλά τότε, έχοντας πληροφορηθεί από τη Μαγδαληνή ότι το σώμα του Κυρίου είχε αφαιρεθεί από το μνημείο, έσπευσε εκεί μαζί με τον άλλο μαθητή· έπειτα αναχώρησε μαζί του, έχοντας δει τα οθόνια μέσα στο μνήμα και έχοντας πιστέψει.

Το γλυκύ θέαμα της Εκκλησίας, η λαμπηδόνα της οικουμένης, η ολόαγνη περιστερά, ο καθοδηγητής των αποστόλων, ο θερμός απόστολος; Ο ζέων στο Πνεύμα, ο άγγελος και άνθρωπος, ο πλήρης χάριτος, η στερεά πέτρα της πίστεως, το γεραρό φρόνημα της Εκκλησίας, ο μακάριος, ο οποίος εξαιτίας της αγνείας του άκουσε από το Δεσποτικό στόμα να ονομάζεται «υιός περιστεράς», αυτός που έλαβε τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών από τον ίδιο τον Κύριο. Εσείς συλήσατε τα τάγματα των αγγέλων. Και προς τι τα πολλά λόγια;

Διότι, όπως ακριβώς ο κορυφαίος των αποστόλων όχι από δική του μελέτη, αλλά από θεία αποκάλυψη έλεγε προς τον Κύριο: «Εσύ είσαι ο Υιός του Θεού του ζώντος», και ο Κύριος, δείχνοντας ότι δεν έλαβε την αποκάλυψη από δικούς του συλλογισμούς αλλά από τον Πατέρα, τον μακάριζε λέγοντας: «Μακάριος είσαι, Σίμων Βαριωνά, διότι δεν σου το απεκάλυψε αυτό σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς»· κατά τον ίδιο τρόπο και το πλήθος, έχοντας δεχθεί την αποκάλυψη άνωθεν, αναφωνούσε προς τον Κύριο λέγοντας: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις· ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ο Βασιλεύς του Ισραήλ». Είναι δε απολύτως εύλογο να αναρωτηθεί κανείς: ποια είναι και από πού προέρχεται για εμάς η απόδειξη ότι αυτό το ιουδαϊκό πλήθος έλαβε την αποκάλυψη άνωθεν;

Αυτός, με τον πλούτο της πίστης του, αφού δέχθηκε την αποκάλυψη από τον Θεό και Πατέρα, ανακήρυξε τρανά τον Χριστό ως Υιό του Ζώντος Θεού και επιβεβαίωσε την αλήθεια των δύο φύσεων. Αυτός, φλεγόμενος από τον πόθο για τον Διδάσκαλο, όταν ο Ιησούς προανήγγειλε εκ των προτέρων τα σχετικά με το πάθος Του, είπε: «Ίλεώς σοι, Κύριε, δεν πρόκειται να σου συμβεί ποτέ αυτό». Και αφού επιτιμήθηκε ότι συλλογίζεται τα ανθρώπινα και όχι τα του Θεού, διδάχθηκε τη σιωπή για το ζήτημα αυτό.

Κλάψε για την αμαρτία σου και διδάξου το αυτό από τα θεία Ευαγγέλια. Εκείνος ο Πέτρος, η κορυφή των αποστόλων, ο πρώτος στην Εκκλησία, ο φίλος του Χριστού, αυτός που δεν δέχθηκε την αποκάλυψη από ανθρώπους, αλλά από τον Πατέρα, όπως του μαρτυρεί ο ίδιος ο Δεσπότης λέγοντας: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι δεν σου το αποκάλυψε σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου ο ουράνιος»· αυτός ο Πέτρος (και όταν λέω Πέτρο, εννοώ την άρρηκτη πέτρα, το ασάλευτο θεμέλιο, τον μέγα απόστολο, τον πρώτο από τους μαθητές, τον πρώτο που κλήθηκε, και τον πρώτο που υπάκουσε)· εκείνος δεν έπραξε κάτι μικρό, αλλά πάρα πολύ μεγάλο, εφόσον αρνήθηκε τον ίδιο τον Δεσπότη. Και το λέω αυτό, όχι για να κατηγορήσω τον δίκαιο, αλλά για να δώσω σε σένα αφορμή μετανοίας· αρνήθηκε τον ίδιο τον Δεσπότη της οικουμένης, τον κηδεμόνα, τον Σωτήρα των πάντων. Για να πιάσουμε όμως την υπόθεση από την αρχή, κατά την παράδοσή του, ο Σωτήρας είδε κάποιους να αναχωρούν, και λέει στον Πέτρο: «Μήπως θέλεις και εσύ να φύγεις;». Και ο Πέτρος είπε: «Ακόμη και αν χρειαστεί να πεθάνω μαζί σου, δεν θα σε απαρνηθώ». Τι λες, Πέτρε; Ο Θεός είναι αυτός που αποφαίνεται, και εσύ αντιμάχεσαι; Εντούτοις, η μεν προαίρεση έδειξε τη δική της πρόθεση, της δε φύσεως η ασθένεια αποκαλύφθηκε. Και πότε συνέβησαν αυτά;

αʹ. Το προοίμιο είναι γεμάτο από πολύ θυμό και μεγάλο φρόνημα· και όχι μόνο το προοίμιο, αλλά, για να το πούμε έτσι, και ολόκληρη η Επιστολή. Διότι το να συνομιλεί κανείς πάντοτε με επιείκεια προς τους μαθητευομένους, ακόμη και όταν αυτοί έχουν ανάγκη από αυστηρότητα, δεν θα ήταν γνώρισμα δασκάλου, αλλά διαφθορέα και εχθρού. Γι' αυτό και ο Κύριος, αφού συνομίλησε πολλές φορές με πραότητα στους μαθητές του, υπάρχουν περιπτώσεις όπου χρησιμοποίησε και αυστηρότερο λόγο, και άλλοτε μεν μακαρίζει, άλλοτε δε επιτιμά. Στον Πέτρο, για παράδειγμα, αφού είπε: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά», και αφού του υποσχέθηκε ότι θα θέσει τα θεμέλια της Εκκλησίας πάνω στην ομολογία του, λίγο μετά από αυτούς τους λόγους λέει: «Πήγαινε πίσω μου, Σατανά, μου είσαι σκάνδαλο»· και πάλι αλλού: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;» Και τους ενέβαλε τόσο μεγάλο φόβο, ώστε και ο Ιωάννης να λέει ότι, όταν τον είδαν να μιλάει με μια Σαμαρείτιδα γυναίκα, του υπενθύμισαν μεν για την τροφή, όμως κανείς δεν τόλμησε να πει: «Τι συζητάς; ή Τι ζητάς από αυτήν;» Αυτά έχοντας μάθει ο Παύλος, ο οποίος βαδίζει στα ίχνη του δασκάλου του, ποίκιλλε τον λόγο του ανάλογα με την ανάγκη των μαθητευομένων, άλλοτε μεν καίγοντας και τέμνοντας, άλλοτε δε επιθέτοντας ήπια φάρμακα. Και στους Κορινθίους έλεγε: «Τι θέλετε; Να έρθω προς εσάς με ράβδο ή με αγάπη και πνεύμα πραότητας;» Στους Γαλάτες όμως: «Ω, ανόητοι Γαλάτες»· και δεν χρησιμοποίησε αυτή την επιτίμηση μόνο μία φορά, αλλά και δεύτερη.

«Μεγαλύτερα από αυτά θα δεις». Ποιο είναι, λοιπόν, το ζητούμενο στα όσα ειπώθηκαν; Το γεγονός ότι ο μεν Πέτρος, αφού μετά από τόσα θαύματα και τέτοια διδασκαλία ομολόγησε πως «Εσύ είσαι ο Υιός του Θεού», μακαρίζεται, επειδή δέχθηκε την αποκάλυψη από τον Πατέρα· ο δε Ναθαναήλ, παρότι είπε ακριβώς το ίδιο πριν από τα θαύματα και πριν από τη διδασκαλία, δεν άκουσε τίποτα τέτοιο, αλλά, σαν να μην είχε πει κάτι τόσο μεγάλο όσο έπρεπε να πει, καθοδηγείται σε μεγαλύτερα. Ποια είναι, λοιπόν, η αιτία; Το ότι ακριβώς τα ίδια λόγια πρόφεραν και ο Πέτρος και ο Ναθαναήλ, όχι όμως με την ίδια αντίληψη ο καθένας, αλλά ο μεν Πέτρος Τον ομολόγησε Υιό του Θεού ως αληθινό Θεό, ενώ ο άλλος ως απλό άνθρωπο. Και από πού μας είναι αυτό φανερό; Από όσα ειπώθηκαν στη συνέχεια. Διότι, αφού είπε, «Εσύ είσαι ο Υιός του Θεού», πρόσθεσε: «Εσύ είσαι ο βασιλιάς του Ισραήλ». Ο Υιός του Θεού, όμως, δεν είναι βασιλιάς μόνο του Ισραήλ, αλλά και ολόκληρης της οικουμένης.

γ΄. Το δε «δι' ου», αυτό έχει ειπωθεί και για τον Πατέρα, όπως όταν λέει: «Από τον οποίο κληθήκατε σε κοινωνία με τον Υιό του»· δηλαδή, μέσω του θελήματος του Πατέρα. Και πάλι: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι δεν σου το αποκάλυψε σάρκα και αίμα». Αυτό δε που υπαινίσσεται εδώ, είναι σχεδόν το εξής: Η πίστη σε εμένα δεν είναι ένα τυχαίο πράγμα, αλλά έχει ανάγκη την άνωθεν συνδρομή. Και αυτό το θεμελιώνει σε ολόκληρο τον λόγο του, δείχνοντας ότι η πίστη αυτή χρειάζεται μια ψυχή που να είναι όντως γενναία και να προσελκύει τη βοήθεια του Θεού.

Μακάριος είσαι, Σίμων Βαρ-Ιωνά, διότι δεν σου το αποκάλυψε σάρκα και αίμα. Και βεβαίως, εάν δεν τον ομολογούσε γνησίως, και γεννημένο από τον ίδιο τον Πατέρα, αυτό δεν θα αποτελούσε έργο αποκαλύψεως· εάν θεωρούσε ότι αυτός είναι ένας από τους πολλούς, αυτό που ελέχθη δεν θα ήταν άξιο μακαρισμού.

Και λάβε την απόδειξη του λόγου. Είπε ο Κύριος στον Πέτρο, όταν ρωτούσε τους μαθητές, λέγοντας: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι;» «Μακάριος είσαι, Σίμων Βαρ Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε, αλλά ο Πατέρας μου ο επουράνιος, όχι ο νομιζόμενος επίγειος». Εξέφρασες τον μακαρισμό, δώσε και τη χάρη της βασιλείας των ουρανών. Είδες τη χάρη να ακολουθεί τον λόγο; Και μόλις προηγουμένως, στους μακαρισμούς που μας αναγνώστηκαν, ακούσαμε ότι καθένας από αυτούς έχει την κατάλληλη χάρη. Ας επανέλθουμε όμως στο προκείμενο θέμα της σημερινής εορτής. Διότι η παρουσία ενός επίγειου βασιλιά συνηθίζει να προσφέρει χαρά και ευφροσύνη στους παρευρισκόμενους· όταν όμως ο επουράνιος Βασιλιάς έρχεται εδώ από τους ουρανούς στη γη, δεν αγαλλιούμε μόνο εμείς που είμαστε παρόντες, αλλά και ολόκληρη η γη ευφραίνεται. Εάν δηλαδή με την ανατολή του ήλιου φωτίζεται καθετί το υποκείμενο, όταν ανατείλει ο Ήλιος της δικαιοσύνης, πώς να μη φωτιστεί κάθε ψυχή σε τούτη τη φωτοφόρο νύχτα, για την οποία ο προφήτης Δαβίδ, βλέποντας με το Άγιο Πνεύμα, έλεγε: «Ότι το σκότος δεν θα σκοτεινιάσει από εσένα, και η νύχτα θα φωτιστεί σαν την ημέρα»· και πάλι: «Όπως το σκότος της, έτσι και το φως της». Βλέπεις ότι ομιλεί για την παρούσα νύχτα; Διότι, όπως ακριβώς το σκοτάδι της βλέπεται με τα μάτια της σάρκας, έτσι και το φως της φανερώνεται στα μάτια της ψυχής. Ω, νύχτα φωτοφόρα και θαυμαστή, πιο φωτεινή από κάθε ημέρα!

Όντως μακάριος είσαι εσύ, Σίμων, γιε του Ιωνά (διότι αυτό αποφάνθηκε ο αψευδής), επειδή ούτε σάρκα, ούτε αίμα, ούτε ανθρώπινη διάνοια, αλλά ο ουράνιος Πατέρας μου σου αποκάλυψε αυτήν τη θεία και απόρρητη θεολογία.

Τότε ο πανάριστος Πέτρος, η ύψιστη κορυφή των αποστόλων, βλέποντας όχι έναν γυμνό και άσαρκο Λόγο, ούτε έναν απλό και θεοφόρο άνθρωπο, αλλά τον Υιό του Θεού και κατά φύση Θεό, που έγινε κατά φύση άνθρωπος και είναι ένας Χριστός, όντας και το ένα και το άλλο, έλεγε: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος». Δεν είπε: Χριστός, χωρίς άρθρο, αλλά «ο Χριστός», ο προσδοκώμενος, ο προφητευόμενος, και δεν σταμάτησε μέχρι εκεί, αλλά πρόσθεσε «ο Υιός του Θεού του ζώντος». Δεν είπε: Υιός, αλλά «ο Υιός», ο μονογενής, ο ένας, ο προαιώνιος, και άκουσε: «Μακάριος είσαι, Σίμων Βαριωνά, διότι δεν σου το αποκάλυψε σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου ο εν τοις ουρανοίς». «Διότι κανένας δεν γνωρίζει τον Υιό παρά μόνο ο Πατέρας». Και οι μαθητές, έχοντας μείνει εκστατικοί μπροστά στο θεϊκό σημείο της πορείας πάνω στη θάλασσα, είπαν: «Αληθινά είσαι Υιός του Θεού». Αλλά αν ήταν νόθος και υιοθετημένος, δεν θα ήταν «αληθινά». Ας κατηγορούνται, λοιπόν, οι μακάριοι μαθητές από εσάς.

Και λένε οι μαθητές: Άλλοι μεν τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, άλλοι δε τον Ηλία, και άλλοι τον Ιερεμία, ή έναν από τους προφήτες. Εσείς όμως, ποιος λέτε ότι είμαι; Και αποκρινόμενος ο Πέτρος είπε: Εσύ είσαι ο Χριστός ο Υιός του Θεού του ζώντος. Ο ίδιος ομολόγησε τον εαυτό του Υιό ανθρώπου, και ο Πέτρος τον ανακήρυξε Υιό Θεού, γι' αυτό και άκουσε: Μακάριος είσαι, Σίμων Βαριωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε, αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς. Εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτήν την πέτρα έχει στηριχθεί η Εκκλησία, και οι πύλες του άδη, τα στόματα των αιρετικών, δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της. ε. Ακόμη ομολογώ ότι ο Τρισάγιος ύμνος σημαίνει τις τρεις υποστάσεις της θεότητας, και τη μία ουσία και κυριότητα. Γι' αυτό δεν παραδέχομαι ούτε την προσθήκη του ματαιόφρονος Πέτρου του Κναφέα. Διότι είτε προσάπτει στην Τριάδα το πάθος της σταύρωσης, είτε παρεισάγει ένα τέταρτο πρόσωπο στην Τριάδα.

Άκουσε τι λέγει προς τους μαθητές ο Κύριος: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;» Πρόσεξε ακριβώς πώς δεν είπε τον Υιό του Θεού, αλλά τον Υιό του ανθρώπου. Και αφού άκουσε ότι: «Άλλοι μεν τον Ιωάννη, άλλοι δε τον Ηλία», τους είπε: «Εσείς όμως ποιος λέτε ότι είμαι;» Του αποκρίθηκε το θεμέλιο των αποστόλων, ο Πέτρος, και είπε: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος.» Και σε αυτά απάντησε ο Κύριος: «Μακάριος είσαι, Σίμων Πέτρε, γιε του Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε—δηλαδή ανθρώπινη σκέψη—αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς», καθότι, ενώ άκουσε για Υιό ανθρώπου, ομολόγησε Υιό Θεού. Και τι του λέει; «Εσύ είσαι Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του Άδη δεν θα την κατανικήσουν.» Εάν λοιπόν και εσύ, ξεπερνώντας την ανθρώπινη σκέψη, ομολογήσεις τον Υιό του ανθρώπου, που γεννήθηκε από την Μαρία, ως Υιό Θεού, θα σε μακαρίσει οπωσδήποτε, όπως και τον άγιο Πέτρο, και όλη την εκκλησία των λογισμών σου θα την εποικοδομήσει πάνω σε αυτή την πέτρα της πίστεως, και οι πύλες του Άδη δεν θα την κατανικήσουν, επειδή, κατεβαίνοντας εκεί, έλυσε τα δεσμά διά του αγίου σώματός Του, για να σώσει αυτούς που πιστεύουν σε Αυτόν με αυτόν τον αδιαίρετο τρόπο.

Ματθ. 16, 13-17: Και επειδή δεν ήθελε ο ίδιος να πει το αξίωμα της θεότητάς του, αλλά περίμενε την κρίση της δικής τους γνώμης· διότι, αν τους έλεγε: «ποιος λένε ότι είμαι εγώ» ο υιός του Θεού, η απάντησή τους θα ήταν ύποπτη όταν θα έλεγαν «εσύ είσαι ο υιός του Θεού», διότι θα φαινόταν ότι το είπαν αυτό ακολουθώντας τα λόγια του διδασκάλου. Ενώ όμως εκείνος δεν είπε τίποτα τέτοιο και εκείνοι αποκρίθηκαν «εσύ είσαι ο υιός του ζωντανού Θεού», αποδείχθηκε καθαρά ότι εκείνη η θαυμαστή απόκριση προερχόταν από τη δική τους σκέψη. Εξάλλου, επειδή ο παντογνώστης προγνώριζε ότι ο Πέτρος και οι μαθητές επρόκειτο να τον ομολογήσουν «υιό του ζωντανού Θεού», ο ίδιος προλαμβάνει το θέμα της θείας οικονομίας και ομολογεί τον εαυτό του ως άνθρωπο, ώστε, τόσο με τα δικά του λόγια όσο και με την απόκριση των μαθητών, να παρουσιάσει την αλήθεια των δύο φύσεων, της θεότητας και της ανθρωπότητας, και να κλείσει τα στόματα των αιρετικών, τόσο εκείνων που επρόκειτο να τον βλασφημήσουν ως ψιλό άνθρωπο, όσο και εκείνων που μυθολογούν ότι φόρεσε τη σάρκα κατά φαντασία.