Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 16:18

Και μη μου πεις ότι σήμερα οι Χριστιανοί καταπονούμαστε και αιχμαλωτιζόμαστε· διότι αυτό ακριβώς είναι το μεγάλο, ότι, ενώ η πίστη μας διώκεται και πολεμείται από τόσους, στέκεται και δεν παύει, ούτε το βασίλειό μας καταργείται, ούτε οι εκκλησίες μας κλείνονται· αλλά, ανάμεσα στα έθνη που μας εξουσιάζουν και μας καταδιώκουν, έχουμε εκκλησίες, υψώνουμε σταυρούς, οικοδομούμε εκκλησίες και τελούμε θυσίες. Είπε ότι «θα κηρυχθεί το Ευαγγέλιο σε όλη την οικουμένη»· άραγε έγινε αυτό ή όχι; Είπε ότι «πύλες άδου δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της Εκκλησίας του», δηλαδή της πίστεώς μας· μήπως ψεύσθηκε; Δεν εμφανίσθηκαν Έλληνες και πολλοί αιρεσιάρχες, και ισχυροί τύραννοι, και ασεβείς βασιλείς, που πολέμησαν την πίστη μας, και όμως δεν μπόρεσαν να τη σβήσουν; Είπε σε εμάς που πιστεύουμε σε Αυτόν ότι «θα είστε μισούμενοι από όλους εξαιτίας του ονόματός μου»· μόλις τώρα εσείς οι ίδιοι, Ιουδαίοι, δεν είπατε ότι εξαιτίας του ονόματος του Χριστού όλα τα έθνη μάς μισούν και μας βδελύσσονται; Κι αν ακόμη εσείς όλα αυτά τα αποσιωπήσετε, οι λίθοι θα φωνάξουν. Και βλέπουμε ότι από την αρχή του κόσμου δεν βρέθηκε έθνος που να πολεμήθηκε από όλους επί τόσο πολλούς χρόνους και να μην εξαλείφθηκε, παρά μόνο το έθνος των Χριστιανών· και αυτό δεν θα έμενε έτσι ανεξάλειπτο, ενώ πολεμείται από όλα τα έθνη, αν δεν το φύλασσε και δεν το φυλάσσει ανεξάλειπτο η χείρα του Κυρίου. Και κάτι ακόμη· κανένας χριστιανός βασιλέας δεν παραδόθηκε ποτέ στους βαρβάρους για να θανατωθεί, παρόλο που τόσα έθνη πολέμησαν το βασίλειο· και όχι μόνο τον βασιλέα δεν μπόρεσαν να καταλύσουν, αλλά ούτε και την εικόνα του επάνω στο νόμισμα μαζί με τον σταυρό δεν μπόρεσαν να εξαφανίσουν, μολονότι μερικοί τύραννοι το επιχείρησαν. Και ας μη σου φανεί ότι αυτό είναι πράγμα απλό και ευκαταφρόνητο, ότι δηλαδή η πίστη μας πάντοτε δεν έπαυσε να πολεμείται και όμως να στέκεται και να μην εξαλείφεται. Διότι, αν ο Θεός δεν είχε εκλέξει και δεν είχε αγαπήσει τη δική μας πίστη περισσότερο από όλες τις πίστεις, δεν θα τη διατηρούσε άτρωτη ανάμεσα στα έθνη, που είναι σαν λύκοι.

Ωστόσο, δεν επρόκειτο ο Θεός να επιτρέψει να κυριαρχήσει μια πλανεμένη πίστη σε όλα τα πέρατα της γης, αν δεν υπήρχε η οικονομία της ένσαρκης παρουσίας του Χριστού, του Υιού του και Θεού και Σωτήρος μας. Γι’ αυτό και αυτό το ίδιο το γεγονός, ότι δηλαδή το Ευαγγέλιο του Χριστού έγινε πιστευτό σε όλα τα έθνη, αποτελεί αψευδέστατη μαρτυρία ότι δεν υπάρχει κάτω από τον ουρανό άλλη πίστη ευσεβέστερη. Άραγε είναι τόσο άδικος ο Θεός; Μη γένοιτο. Αν γνώριζε ότι πλανώμαστε εμείς οι Χριστιανοί, θα μας άφηνε έτσι; Ιδού λοιπόν πόσα χρόνια από τον Χριστό θα είχε χαθεί στην πλάνη τόσο μεγάλο γένος και πλήθος ανθρώπων· διότι μην εξετάζετε αυτό ούτε να λέτε ότι τώρα εδώ και τόσα χρόνια παιδευόμαστε από τα έθνη των Ισραηλιτών· αλλά εκείνο εξήγησέ μου, πώς σε εμάς τους πλανωμένους, όπως λέτε, εμπιστεύθηκε ο Θεός τη βασιλεία όλης της γης; Πώς κανείς δεν μπόρεσε να καταργήσει ή να αφαιρέσει από εμάς τη σφραγίδα του χρυσίου; Πόσοι βασιλείς εθνών, Περσών και Αράβων, το επιχείρησαν αυτό και καθόλου δεν το κατόρθωσαν; Για να δείξει ο Θεός ότι, και αν ακόμη διωκόμαστε εμείς οι Χριστιανοί, εντούτοις εμείς βασιλεύουμε πάνω σε όλους· διότι το σημείο του χρυσίου της βασιλείας μας είναι σημείο του ίδιου του Χριστού. Επειδή, πες μου, αν δεν ήταν σημείο ότι αιώνια, ανίκητη και ανεξάλειπτη είναι η πίστη και η βασιλεία των Χριστιανών, πώς όλοι εσείς, ενώ μισείτε και βλασφημείτε τον σταυρό του Χριστού, έχετε εκπέσει; Πώς δεν μπορείτε να απαλείψετε τον σταυρό από το χρυσίο, αλλά και αυτόν προθύμως τον δέχεστε, και μάλιστα αν δείτε χρυσό χωρίς σταυρό, τον βδελύσσεστε και τον αποστρέφεστε; Έτσι πολύ σωστά είπε ο Δαβίδ για εσάς: «Οφθαλμούς έχουν, και δεν θα δουν· καρδιές έχουν, και δεν κατανοούν». Πώς αυτό που πολεμάτε, αυτό ποθείτε, και αυτό που βδελύσσεστε, αυτό προθύμως δέχεστε, νικημένοι παραδόξως; Και αν πράγματι είχατε νου και φρόνηση, θα αρκούσε σε εσάς και σε όλους αυτό το σημείο για να σας δείξει και να σας πείσει ότι η πίστη και ο σταυρός του Χριστού βασιλεύουν πάντοτε στους αιώνες. Πόσοι δοκίμασαν να καταλύσουν την πίστη μας και την Εκκλησία και δεν μπόρεσαν, αλλά αυτοί μεν παρήλθαν, το δε θεμέλιο της Εκκλησίας και η πίστη ίσταται ασάλευτη εξαιτίας του Χριστού που όρισε έτσι, ότι «Πύλες άδου δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της».

Λοιπόν, ας έχει θάρρος η καθολική Εκκλησία, αφού έχει ως συνηγόρους και ομόφρονές της τους τριακοσίους δεκαοκτώ αγίους, οι οποίοι λέγουν ότι άλλο είναι η φύση και άλλο η υπόσταση· διότι οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν, ούτε θα ανατρέψουν τέτοιον όρο και νόμο. Ώστε, όπως ενώπιον του Θεού, χωρίς προσωποληψία και χωρίς εμπάθεια, λέγω ότι, για όσους φρονούν ορθά, η αγία σύνοδος που έγινε στη Νίκαια βρίσκεται να έχει συγκληθεί εναντίον του Σεβήρου και του Διοσκόρου και όλων εκείνων που λέγουν ότι η φύση είναι υπόσταση και πρόσωπο· και όχι μόνο αυτό, αλλά και εναντίον του δυσσεβούς Νεστορίου· διότι και αυτός, όπως ακριβώς ο Σεβήρος, ονομάζει τη φύση πρόσωπο.

Αλλά, όπως φαίνεται, οι αιρετικοί προτίμησαν, όπως νομίζουν, να καταποντίσουν οι ίδιοι τον εαυτό τους σε μυρίους γκρεμούς και απλώς να φλυαρήσουν κάποιον ψόγο εναντίον της ορθοδόξου πίστεώς μας. Αυτή όμως στέκει σταθερή και ακλόνητη επάνω στο θεμέλιο της ορθοδόξου πέτρας· επάνω της προσκρούουν μεν οι πύλες του άδου, δηλαδή οι γλώσσες των αιρέσεων, αλλά δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της, με τη χάρη του Χριστού, του Υιού του Θεού, ο οποίος τη θεμελίωσε. Σ’ αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Ας ονομάζεται, λοιπόν, ο Πέτρος υιός του Ιωνά· αλλά το ποιος ήταν αυτός, καθόλου δεν με ενδιαφέρει. Διότι εγώ, μέσα από τις πράξεις του υιού, τιμώ αυτόν που τον γέννησε· και ξεκινώντας από τα κάτω, παραπέμπω τη δόξα προς τα άνω, όπως ακριβώς οι λύχνοι, που τη νύχτα φωτίζουν από το δάπεδο τις οροφές. Ο Ησαΐας, λοιπόν, λέει προφητεύοντας ότι ο Πατέρας έθεσε τον Υιό ως ακρογωνιαίο λίθο, υποδεικνύοντας ότι ολόκληρη η σύσταση του κόσμου έχει Εκείνον ως έδρα και θεμέλιό της. Ο δε Μονογενής πάλι, όπως λέει στα Ευαγγέλια, ονομάζει τον Πέτρο θεμέλιο της Εκκλησίας: «Εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου». Διότι αληθινά αυτός πρώτος, σαν ένας μέγας και ισχυρός λίθος, ρίχτηκε στο κοίλωμα τούτου του κόσμου ή στην κοιλάδα του κλαυθμώνος, όπως λέει ο Δαβίδ, ώστε, βαστάζοντας όλους τους χριστιανούς που εποικοδομούνται πάνω του, να τους αναγάγει προς το ύψος, το οποίο είναι το οικητήριο της ελπίδας μας. Και ο Παύλος ονομάζει τον Χριστό θεμέλιο, λέγοντας: «Κανείς δεν μπορεί να θέσει άλλο θεμέλιο παρά αυτό που έχει ήδη τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός». Με παρόμοια όμως κλήση ο Σωτήρας μας κατεκόσμησε και τον πρώτο του μαθητή, ονομάζοντάς τον πέτρα της πίστεως. Χάρη στον Πέτρο, λοιπόν, διασώζεται άπτωτο και ακλόνητο το θεμέλιο των Εκκλησιών, καθώς εκείνος έγινε γνήσιος και πιστός μυσταγωγός της ευσέβειας. Χάρη στην οικοδόμηση αυτού του δικαίου στεκόμαστε ριζωμένοι εμείς, οι χριστιανοί, από την ανατολή μέχρι και τη δύση του ηλίου.

Εικόνα της εκκλησίας που βρίσκεται στον κόσμο είναι η σκηνή του Μωυσή, και εικόνα της εν ουρανοίς εκκλησίας είναι ο ναός πάνω στο όρος. Δύο εκκλησίες ως προς τον αριθμό, αλλά μία ως προς τον ρυθμό της πίστεως. Περί της εκκλησίας στον κόσμο έλεγε ο Κύριος: «Πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου». Και περί της επουράνιας εκκλησίας είπε ο απόστολος: «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς». Όπως, λοιπόν, η σκηνή του Μωυσή στην έρημο ήταν μια συναρμολογούμενη καλύβα, την οποία οι Ρωμαίοι ονόμαζαν παπυλεώνα, και μεταφερόταν συνεχώς από τόπο σε τόπο και καθιστούσε πάροικους όσους συγκεντρώνονταν σε αυτήν, έτσι και η επί γης εκκλησία του Χριστού είναι μια σκηνή που εκλάμπει στην έρημο του βίου. Και γιατί είναι σκηνή; Επειδή «ο Λόγος έγινε σάρκα και εσκήνωσε ανάμεσά μας». Γιατί σκηνή; Εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Ιδού εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω στο μέσο σου, λέγει ο Κύριος». Γι' αυτό και η εκκλησία είναι σκηνή «την οποία έστησε ο Κύριος και όχι άνθρωπος», και θεωρεί τον κόσμο ως παροικία και σαν σκηνή μεταναστεύει από τόπο σε τόπο κατά τη διάρκεια των διωγμών. Γιατί; Εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Εάν σας διώκουν, από την πόλη αυτή να φεύγετε στην άλλη». Αλλά αλλάζει τόπους, ενώ διατηρεί τους τρόπους· από πόλη σε πόλη φεύγει, αλλά από την ευσέβεια προς την ασέβεια δεν καταφεύγει.

Με βίαιο άνεμο θα συντρίψεις τα πλοία της Θαρσείς. Με τα πλοία της Θαρσείς, ως πολύτιμα και βαρυφορτωμένα, παρομοιάζει τους βασιλείς. Και ως βίαιο άνεμο, με τον οποίο τους συνέτριψε, να εννοήσεις κάποιες δυνάμεις μέσω των οποίων καταπολέμησε τους εχθρούς των αποστόλων. Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε. Τη σωτηρία που μας υποσχέθηκες, λέει, ω Δέσποτα, αυτήν την είδαμε στην πράξη. Στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας. Υποδηλώνει το πού είδαν την υπόσχεση να εκπληρώνεται. Και πού αλλού παρά στην Εκκλησία, η οποία είναι η πόλη του Θεού; Ο Θεός τη θεμελίωσε στον αιώνα. Αυτό είναι παρόμοιο με εκείνο που ειπώθηκε από τον Κύριο: Εγώ πάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου.

Αφού εξόντωσε προηγουμένως εκείνους, δηλαδή τους πολέμιους δαίμονες, θεμελίωσε πάνω σε πέτρα την Εκκλησία, την οποία ούτε αυτές οι πύλες του άδη δεν θα κατανικήσουν. Έτοιμος είναι ο θρόνος σου από τότε. Αυτό το λέει, επειδή είχε προοριστεί από την καταβολή του κόσμου η σωτηρία του ανθρώπινου γένους, η οποία θα πραγματοποιούνταν μέσω της δικής Του σωτηρίας. Διότι με τη λέξη θρόνο εννοεί την κρίση εναντίον των δαιμόνων που μας αδίκησαν· σημαίνει δε την ανάσταση του Μονογενούς. Εσύ λοιπόν ο ίδιος, λέει, ω Δέσποτα, που τώρα κάθισες για τον σκοπό αυτόν σαν σε δικαστικό θρόνο, δηλαδή για να κρίνεις και να μας εκδικήσεις, είσαι ο προ των αιώνων Θεός.

Διότι στερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί. Επειδή θεμελίωσε την Εκκλησία πάνω στην πέτρα, και οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της. Θα κρίνει τους λαούς με ευθύτητα. Διότι ήλθε και εξεδίκασε την υπόθεσή μας, και εξέβαλε τους πονηρούς τυράννους, τους ακάθαρτους δηλαδή δαίμονες.

Είναι ολοφάνερο ότι κανείς. Είπε πάλι ο ίδιος ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο αληθινός Θεός μας, ότι το Ευαγγέλιο θα κηρυχθεί σε όλο τον κόσμο· άραγε έγινε αυτό, ή δεν έγινε; Πάλι είπε, ότι οι πύλες του άδη δεν θα κατισχύσουν της Εκκλησίας· άραγε είπε ψέματα; Μη γένοιτο! Είπε σε εμάς που πιστεύουμε σε αυτόν, ότι «Θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου». Τώρα πείτε μας, εξαιτίας του ονόματος του Χριστού δεν μας μισούν και δεν μας αποστρέφονται όλα τα έθνη; Ακόμη και αν εσείς σιωπήσετε, οι λίθοι θα κραυγάσουν, και η ίδια η αλήθεια των πραγμάτων μπορεί επαρκώς να σας ντροπιάσει και να σας καταισχύνει, και να σας πείσει, έστω και παρά τη θέλησή σας, ότι ο Χριστός, ο Θεός, ήρθε φανερά και εμφανίστηκε πάνω στη γη, και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και πάλι επέβη σε χερουβίμ και πέταξε, και ανήλθε στους ουρανούς με αλαλαγμό ως Θεός.

Και αφού εκείνος τους είπε: «Εσείς ποιος λέτε ότι είμαι;» Και αποκρινόμενος ο Πέτρος είπε: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος», ο ερχόμενος στον κόσμο. Αμέσως δε του είπε ο Κύριος: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το αποκάλυψε, αλλά ο Πατέρας μου που βρίσκεται στους ουρανούς. Εσύ είσαι Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου. Σε εσένα θα δώσω τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών· και όλα όσα δέσεις πάνω στη γη θα είναι δεμένα στους ουρανούς». Και αφού έλαβε τόσες υποσχέσεις, είπε στον Κύριο: «Θα σε ακολουθήσω, όπου κι αν πας, και θα δώσω την ψυχή μου για εσένα». Αμέσως του είπε ο Κύριος: «Αλήθεια σου λέω· σήμερα, προτού λαλήσει ο πετεινός, τρεις φορές θα με απαρνηθείς». Και όταν ο Κύριος μεταφέρθηκε στην οικία του Καϊάφα, μαζί με όλο το συνέδριο και τον Καϊάφα, και ενώ ο Πέτρος στεκόταν στην πύλη, τον είδε ένας υπηρέτης και του είπε: «Δεν είσαι και εσύ μαζί του;». Ο δε Πέτρος του είπε: «Δεν είμαι».

Επειδή, λοιπόν, εκπλήρωσε την υπόσχεση, ευλόγως υπέδειξε ότι αυτός είναι εκείνος που είπε ότι θα αποστείλει. Επομένως, ας κατανοούμε τον Χριστό ως και τα δύο μαζί, δηλαδή τον θείο Λόγο ενωμένο με αυτό που προήλθε από τη Μαρία μέσα στη Μαρία. Διότι μέσα στη μήτρα της ο Λόγος έπλασε για τον εαυτό του τον οίκο, με τον ίδιο τρόπο που εξ αρχής έπλασε τον Αδάμ από τη γη, ή μάλλον με πιο θεϊκό τρόπο, για τον οποίο και ο Σολομών αναφέρει, γνωρίζοντας ότι ο Λόγος ονομάζεται φανερά και Σοφία: «Η Σοφία οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο». Αυτό ερμηνεύοντας και ο Απόστολος λέει: «του οποίου οίκος είμαστε εμείς», και αλλού τον ονομάζει «ναό», καθώς αρμόζει στον Θεό να κατοικεί σε ναό, του οποίου ναού εικόνα πρόσταξε μέσω του Σολομώντα να κτίσουν οι παλαιοί από λίθους. Γι' αυτό, όταν φανερώθηκε η αλήθεια, καταργήθηκε η εικόνα. Διότι, όταν οι αγνώμονες θέλησαν να παρουσιάσουν την εικόνα ως αλήθεια, και την αληθινή κατοικία, την οποία σαφώς πιστεύουμε ότι είναι και ένωση, να την κατακρημνίσουν, δεν τους απείλησε, αλλά γνωρίζοντας ότι αυτοί στρέφονται εναντίον του ίδιου τους του εαυτού, τους λέει: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω», δεικνύοντας σαφώς ο Σωτήρας μας ότι όσα επιδιώκονται από τους ανθρώπους φέρουν από μόνα τους τη διάλυση. «Διότι, εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει οίκο και δεν φυλάξει πόλη, μάταια κοπίασαν οι οικοδόμοι, και αγρύπνησαν οι φύλακες». Επομένως, τα των Ιουδαίων έχουν καταλυθεί, επειδή ήταν σκιά· ενώ τα της Εκκλησίας έχουν εδραιωθεί· «διότι έχει θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα, και πύλες άδου δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της».

Μη γένοιτο! Διότι είπε ο Κύριος: «Πύλες άδη δεν θα την κατισχύσουν». Αλλά όποιος δεν παραμένει στο αγαθό μέρος, αυτός έχει αποχωριστεί από αυτό, ενώ όποιος παραμένει δεν έχει αποχωριστεί. Σύμφωνα, λοιπόν, με την απάντηση που τους δόθηκε από τον Γέροντα, έτσι έπραξαν οι κάτοικοι της πόλης και ψήφισαν τους τρεις, και τους δόθηκε επίσκοπος άγιος και ευάρεστος στον Θεό. Ο πρώτος όμως, έχοντας πεποίθηση στα χρήματα, έσπευσε στο Βυζάντιο ζητώντας να λάβει τον θρόνο. Και όταν διαδόθηκε η φήμη ότι το κατόρθωσε, όλοι κυριεύθηκαν από αγωνία και έστειλαν να ρωτήσουν τον Γέροντα τι πρέπει να πράξουν.

Και ποιοι είναι οι πνευματικοί καρποί, παρά το να αγωνίζεται κανείς για την πίστη του Χριστού και να στερεώνει τον χριστιανισμό; Διότι, αν και στηρίζεται κυρίως από τον Θεό, ο Θεός θέλει όμως να δοκιμάσει τις προαιρέσεις των ανθρώπων, για να φανεί οπωσδήποτε προς τα πού κλίνουν. Εξάλλου, είναι αδύνατον να καταλυθεί, επειδή είναι υπόσχεση του Θεού: «Πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της.» Έπρεπε λοιπόν να έρθει το αγαθό, και μακάριος είναι εκείνος μέσω του οποίου έρχεται! Αδράξτε λοιπόν, φιλόχριστοι, έναν τέτοιον μακαρισμό. Θέλω δε να γνωρίζει η ενδοξότητά σας τούτο, ότι αν αυτός που ανέλαβε την εξουσία ήταν ειδωλολάτρης και πολέμιος της πίστεως και έκανε κάτι, δεν θα είχαμε να κάνουμε τίποτε άλλο παρά να κλείσουμε τις εκκλησίες, έως ότου ανοιχθούν από τους φιλόχριστους βασιλείς.

Και ο οίκος του Θεού, που βρίσκεται στις κορυφές των ορέων, είναι η Εκκλησία, σύμφωνα με τη φωνή του Αποστόλου. Διότι λέει, για να γνωρίζεις πώς πρέπει να συμπεριφέρεσαι μέσα στον οίκο του Θεού, ο οποίος είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού, της οποίας τα θεμέλια βρίσκονται στα άγια όρη· διότι έχει οικοδομηθεί πάνω στο θεμέλιο των Αποστόλων και των Προφητών. Ένα από τα όρη ήταν και ο Πέτρος, πάνω στην οποία πέτρα υποσχέθηκε ο Κύριος ότι θα οικοδομήσει την Εκκλησία Του. —Διότι τα υψηλά και εξυψωμένα φρονήματα, που υψώνονται πάνω από τα γήινα, ευλόγως ονομάζονται όρη.

Βάπτισμα μετανοίας. Και διδάσκει με παραβολές, όχι μία, ούτε δύο φορές, ώστε, διδασκόμενος πολλές φορές, να μάθεις. Ο Πέτρος τον απαρνείται τρεις φορές, και όμως τίθεται στο θεμέλιο. Ο Παύλος από διώκτης γίνεται κήρυκας. Αλλά εδώ υπάρχει ένα ζήτημα. Αλλά τι λέει ο ίδιος; «Ο Ιησούς Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ». Φανερώνει το δικό του σφάλμα, για να δείξει το μέγεθος της χάριτος. Αλλά ο Πέτρος, αφού ομολόγησε και ευλογήθηκε, αφού είπε ότι «Εσύ είσαι ο Υιός του Θεού» του Υψίστου, και αφού άκουσε ότι «Είσαι Πέτρα», εγκωμιάστηκε. Διότι, αν και είναι πέτρα, δεν είναι πέτρα όπως ο Χριστός, αλλά πέτρα ως Πέτρος· διότι ο Χριστός είναι όντως η ασάλευτη πέτρα, ενώ ο Πέτρος είναι πέτρα εξαιτίας αυτής της πέτρας. Διότι ο Ιησούς χαρίζει τα δικά του αξιώματα, χωρίς να κενώνεται από αυτά, αλλά διατηρώντας τα ενώ τα δίνει. Είναι φως. «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Είναι Ιερεύς· καθιστά ιερείς. Είναι πρόβατο. «Ιδού, σας αποστέλλω ως πρόβατα εν μέσω λύκων». Είναι πέτρα· καθιστά πέτρα, και τα δικά του τα χαρίζει στους δούλους του.

Ο διάκονος λέει: Ας προσέξουμε στον Θεό με φόβο. Ο ιερέας λέει: Ειρήνη σε όλους. Δέσποτα Κύριε, ο Θεός, ο Πατέρας, ο παντοκράτορας, που θεραπεύεις τις ψυχές, τα σώματα και τα πνεύματά μας. Εσύ, που έδωσες εντολή στον Πέτρο, τον κορυφαίο των αγίων σου μαθητών και αποστόλων, διά στόματος του μονογενούς σου Υιού, του Κυρίου και Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, ο οποίος του είπε: «Εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτήν την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την κατανικήσουν· και θα σου δώσω τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών· και ό,τι δέσεις πάνω στη γη, θα είναι δεμένο στους ουρανούς, και ό,τι λύσεις πάνω στη γη, θα είναι λυμένο στους ουρανούς.» Επομένως, και εμείς οι δούλοι σου, πατέρες μου και αδελφοί, ιερείς και λευίτες, και όλος ο πιστός σου λαός, που προσπίπτει ενώπιον της αγίας σου δόξας αυτήν την άγια ώρα και βαστάζει τον τίμιό σου σταυρό, είμαστε όλοι λυμένοι και ελεύθεροι από το στόμα εμού του αμαρτωλού, διά του παναγίου σου Πνεύματος, του αγαθού και φιλανθρώπου.

Αν όμως αυτό δεν είναι θεμιτό να λέγεται, και είναι ασεβές να το διανοείται κανείς, τότε το αντίθετο είναι οπωσδήποτε αληθές. Διότι στεφανώνει μόνο τους εραστές της αλήθειας, και γι' αυτό όσους έχουν πιστέψει σε αυτόν αληθώς ως Υιό, και όχι ως κατασκεύασμα κάποιας τέχνης· διότι αυτό συνιστά φοβερό νόσημα και παραφροσύνη. Για τον λόγο αυτόν, ο θείος λόγος μάς λέει ότι μακαρίστηκε ο εκλεκτός των αγίων αποστόλων, ο Πέτρος. Επειδή, όταν ο Σωτήρας ρωτούσε στα μέρη της Καισάρειας που ονομάζεται του Φιλίππου: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;» και «Ποια φήμη έχει διαδοθεί γι' αυτόν στη χώρα των Ιουδαίων ή στις γειτονικές της Ιουδαίας πόλεις;», εκείνος, αφήνοντας κατά μέρος τις παιδαριώδεις και απρεπείς δοξασίες του όχλου, αναφώνησε με πολλή σοφία και βαθιά γνώση, λέγοντας: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος», και δεν άργησε να λάβει την ανταμοιβή για την αληθινή του αντίληψη γι' αυτόν, καθώς ο Χριστός του είπε: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε αυτό, αλλά ο Πατέρας μου ο επουράνιος. Και εγώ σου λέω ότι εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Ονομάζοντας πέτρα, νομίζω, κατ' επωνυμία τίποτε άλλο παρά την ακατάσειστη και στερεότατη πίστη του μαθητή, πάνω στην οποία στηρίζεται και έχει θεμελιωθεί αδιάπτωτα η Εκκλησία του Χριστού, παραμένοντας για πάντα ακατανίκητη από τις ίδιες τις πύλες του άδη.

Μτ 16, 18 Όπως ακριβώς εκείνοι που με την προσθήκη καύσιμης ύλης αυξάνουν τη φλόγα, έτσι και εκείνοι που επιδίωξαν να καταστρέψουν την εκκλησία του Χριστού, μέσα από τον διωγμό την προήγαγαν σε μεγαλύτερη δόξα και δύναμη. Εάν δε την εκκλησία, λέει, δεν την κατανικούν—έπειτα αναφέρει και άλλη τιμή.

Ματθ. 16, 18-19 Παρατήρησε πώς ανακηρύσσει τον εαυτό του συνολικά Κύριο του ουρανού και της γης· διότι υπόσχεται πράγματα που υπερβαίνουν τη δική μας φύση, και μάλιστα και την αγγελική τάξη, και όσα αρμόζει να δωρίζονται αποκλειστικά στην ανώτατη από όλες φύση και δόξα. Διότι πρώτα μεν λέει ότι η Εκκλησία είναι δική του, μολονότι οι ιερές Γραφές την αφιερώνουν στον Θεό μάλλον και σε κανέναν άλλον, ως «μη έχουσα σπίλο ή ρυτίδα», την οποία μάλιστα υπόσχεται να θεμελιώσει παρέχοντάς της το ακατάσειστο, καθώς ο ίδιος είναι ο Κύριος των δυνάμεων, και εγκαθιστά τον Πέτρο ως ποιμένα της. Έπειτα είπε: «και θα σου δώσω τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών». Αυτά τα λόγια δεν μπορεί να τα εκστομίσει άγγελος, ούτε καμία άλλη λογική δύναμη, αλλά αρμόζουν μάλλον στον Θεό που κρατεί τα σύμπαντα και έχει την εξουσία της γης και του ουρανού.

Διότι, βεβαίως, οι πολύ καλά οχυρωμένες πόλεις δεν έχουν απλό περίβολο, αλλά είναι οχυρωμένες, εκτός από το μεγάλο τείχος, και με ένα επιπλέον προτείχισμα. Είναι λοιπόν φυσικό πάλι εκείνοι που αναπέμπουν την ωδή για την Εκκλησία του Σωτήρος μας να πουν: «Ιδού πόλη οχυρή και η σωτηρία μας». Διότι οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της, σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα· διότι έχει περιζωστεί σαν με ένα διπλό τείχος, τόσο με τις συνδρομές των αγίων αγγέλων, όσο βεβαίως και με την άνωθεν προστασία από τον Θεό, ο οποίος αποτελεί το προστατευτικό τείχος. Εξάλλου, αυτός είναι η ισχύς και των ίδιων των αγίων πνευμάτων, επειδή αυτός και μόνος είναι ο Κύριος όλων των δυνάμεων. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι στα Ιερά Γράμματα κάποιες φορές ο Χριστός ονομάζεται Ιούδας, επειδή γεννήθηκε από τη φυλή του Ιούδα, σύμφωνα με τον λόγο του Ιακώβ που λέει: «Ιούδα, εσένα θα αινέσουν οι αδελφοί σου». Επομένως, πάνω στη γη του Ιούδα ψάλλεται αυτό το μέλος.

Διότι, λέει, εκείνος που πορεύεται με δικαιοσύνη, δηλαδή αυτός που έχει τιμήσει τα έργα της δικαιοσύνης και έχει ασκήσει τον εξαίρετο βίο, και εκείνος που μιλά για την ευθεία οδό, δηλαδή εκείνος που μέσω της γλώσσας του λέει οτιδήποτε οδηγεί στο ευθύ, και εκείνος που μισεί την αδικία, και καθένας που στέκεται ανώτερος από τη φιλαργυρία και είναι εχθρός της δωροδοκίας, και εκείνος που απομακρύνει από την ακοή του τις αποφάσεις για χύσιμο αίματος, και αποστρέφει τα μάτια του για να μη δει τίποτα το άδικο, αυτός θα κατοικήσει σε υψηλό σπήλαιο ισχυρής πέτρας. Διότι θα βρίσκεται σε ασφάλεια, λέει, και σαν να έχει την κατοικία του ακλόνητη πάνω σε πέτρα, θα βρει την παραμονή του σταθερή σε όλα τα επιθυμητά. Είναι πιθανό, βέβαια, μέσα από αυτά να ονομάζεται για εμάς πέτρα ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, στον οποίο η Εκκλησία νοείται σαν κάποιο σπήλαιο ή και μαντρί προβάτων, έχοντας ασφαλή και ακράδαντη την παραμονή της στο αγαθό. «Διότι εσύ είσαι ο Πέτρος», λέει ο Σωτήρας, «και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Σε αυτόν, λοιπόν, λέει, που θα κατοικήσει σε τέτοια πέτρα θα δοθεί άρτος, και θα του χορηγηθεί αξιόπιστο ύδωρ. Διότι σε εκείνους που κατοικούν στην Εκκλησία δίνεται ο άρτος της ζωής, ο Χριστός, από τον Θεό και Πατέρα, και βεβαίως και το αξιόπιστο ύδωρ, δηλαδή αυτό του αγίου βαπτίσματος, το οποίο καθιστά πιστούς και εδραίους εκείνους που αξιώνονται να το λάβουν.

Ώστε, είτε ονομάσει κάποιος την επίγεια Εκκλησία, είτε τη φέρει στον νου του, ένα θα είναι αυτό που δηλώνεται και από τα δύο. Διότι όσοι έχουν υπάρξει στην κάτω, θα βρεθούν εν καιρώ και σε εκείνη την άνω, στους ουρανούς. Λοιπόν, επειδή από πολλή χαρά σχεδόν σκιρτούν έχοντας γνωρίσει τη Σιών, στην οποία βρίσκεται η σωτηρία μας, δηλαδή ο Χριστός, και την υποδεικνύουν ο ένας στον άλλον, αμέσως ο θείος λόγος διαδέχεται τις φωνές τους και λέει: «Οι οφθαλμοί σου θα δουν την Ιερουσαλήμ, πόλη πλούσια»· και ομιλεί χρησιμοποιώντας την παρομοίωση με την αρχαία σκηνή στην έρημο. Και ονομάζει πλούσια τη Σιών, και λέει ότι η σκηνή θα είναι ακατάσειστη. Διότι διαβεβαιώνει πως τα σχοινιά της είναι άρρηκτα και οι πάσσαλοί της μόνιμα στερεωμένοι. Διότι η Εκκλησία είναι θεμελιωμένη και έχει ακλόνητη τη διαμονή της στο αγαθό· «Διότι οι πύλες του άδη», λέει, «δεν θα υπερισχύσουν κατ' αυτής». Και εξηγεί την αιτία για την οποία θα είναι τέτοια, και λέει σε όσους πίστεψαν στον Χριστό ότι το όνομα του Κυρίου είναι μεγάλο για εσάς. Διότι για όσους δεν αποδέχθηκαν την πίστη, το όνομα του Χριστού δεν είναι μεγάλο και δεδοξασμένο. Για εμάς όμως που πιστέψαμε, είναι μεγάλο και υψηλό. Διότι τον προσκυνούμε ως Θεό, ως αληθινό Υιό του Πατρός, ως τον Λόγο που ενανθρώπησε για τη σωτηρία των πάντων. Αυτή λοιπόν, λέει, η σκηνή που παραμένει αιώνια, θα είναι ο τόπος σας.

Διότι θα τους αποδιώξει χρησιμοποιώντας κάποιες άρρητες δυνάμεις και θα απαλλάξει από τον πόλεμο την αγία και άμωμη Σιών, δηλαδή την Εκκλησία. Διότι πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της. <Και συνέβη εκείνον τον καιρό να αρρωστήσει βαριά ο Εζεκίας, μέχρι θανάτου. Και ήλθε σε αυτόν ο προφήτης Ησαΐας, ο γιος του Αμώς, και του είπε: Αυτά λέει ο Κύριος: Τακτοποίησε τα του οίκου σου, διότι εσύ πεθαίνεις και δεν θα ζήσεις. Και ο Εζεκίας έστρεψε το πρόσωπό του προς τον τοίχο και προσευχήθηκε στον Κύριο, λέγοντας: Θυμήσου, Κύριε, πώς πορεύθηκα ενώπιόν σου με αλήθεια, με αληθινή καρδιά, και έπραξα τα αρεστά ενώπιόν σου. Και έκλαψε ο Εζεκίας με κλάμα μεγάλο.> Ο Εζεκίας, βέβαια, υπήρξε από τους πιο επιφανείς στη φιλοθεΐα και από εκείνους που απέκτησαν ξακουστή δόξα για αυτό. Διότι γκρέμισε βωμούς, κατεδάφισε τεμένη, έκαψε όσα βρίσκονταν στους ναούς, έκοψε τα ιερά άλση, και ποτέ δεν έπαψε να λατρεύει τον Θεό με τις θυσίες που όριζε ο νόμος. Επικράτησε δε και των βαρβάρων που κατοικούσαν κοντά στην Ιουδαία, ώστε να υποτάξει πολλούς σε φόρους και τέλη. Ανοικοδόμησε επίσης πόλεις, και γενικά, επειδή ήταν γεμάτος από τις πιο υψηλές δόξες, δικαίως θαυμαζόταν. Όμως, όπως λένε οι γιοι των Εβραίων, παρασύρθηκε λίγο πέρα από το πρέπον, υπερηφανεύθηκε για τον εαυτό του, και έπεσε στις παγίδες της αλαζονείας.

Διότι θεμέλιο όλων και ακλόνητο βάθρο είναι ο Χριστός, ο οποίος συγκρατεί τα πάντα και διατηρεί ασφαλή τα όσα έχουν στηριχθεί πάνω Του· διότι πάνω σε Αυτόν όλοι εποικοδομούμαστε, συναρμολογούμενοι ως πνευματικός οίκος διά του Πνεύματος σε άγιο ναό, σε δικό Του κατοικητήριο. Επειδή κατοικεί στις καρδιές μας διά της πίστεως, ενώ πιο άμεσα θεμέλια, και πιο κοντινά από εμάς, θα μπορούσαν να θεωρηθούν οι απόστολοι και οι ευαγγελιστές, οι οποίοι έγιναν αυτόπτες και υπηρέτες του Λόγου, αποτελώντας έτσι και εδραίωμα της πίστεως. Διότι, αναγνωρίζοντας ότι πρέπει να ακολουθούμε τις δικές τους παραδόσεις, θα τηρήσουμε την πίστη στον Χριστό ορθή και αδιάστροφη. Έχει ειπωθεί άλλωστε από Αυτόν προς τον θεσπέσιο Πέτρο (όταν με σοφία και άμεμπτα ομολογώντας την πίστη σε Αυτόν έλεγε: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος»): «Εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτήν την πέτρα θα θεμελιώσω την Εκκλησία μου», ονομάζοντας πέτρα, νομίζω, το ακράδαντο της πίστεως του μαθητή. Έχει επίσης ειπωθεί κάπου και μέσω της φωνής του Ψαλμωδού: «Τα θεμέλιά του βρίσκονται στα άγια όρη». Και με τα άγια όρη πρέπει να παρομοιάσουμε πολύ εύστοχα τους αγίους αποστόλους και ευαγγελιστές, των οποίων η γνώση έχει τεθεί ως θεμέλιο για τους μεταγενέστερους, μην αφήνοντας όσους έχουν αλιευθεί πνευματικά μέσω αυτών να ξεπέσουν σε αδόκιμη πίστη. Σαλπίζουν λοιπόν τα θεμέλια της γης· όμως πρόσεξε την ακρίβεια της διατύπωσης.

Στους έσχατους καιρούς του αιώνα διδαχθήκαμε από τον Θεό· και μάρτυρας αυτού είναι ο Παύλος, ο οποίος λέει: «Ο Θεός, αφού τον παλαιό καιρό μίλησε στους πατέρες μέσω των προφητών με πολλούς και διάφορους τρόπους, σε αυτές τις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού.» Διότι λάβαμε ως διδάσκαλο όχι κάποιον προφήτη που να μεσιτεύει και να διακονεί τα λόγια του Θεού, όπως γινόταν παλαιότερα, αλλά μάλλον τον ίδιο τον Λόγο που γεννήθηκε από τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος έλαβε τη δική μας μορφή και φανερώθηκε με σάρκα. Γι' αυτόν τον λόγο, τα τέκνα της Εκκλησίας βρίσκονται σε μεγάλη ειρήνη, καθώς η μητέρα μας οικοδομείται με δικαιοσύνη. Διότι εκείνους που έχουν διδαχθεί πλήρως από τον Θεό, κανένας από όσους συνηθίζουν να κενολογούν δεν θα μπορούσε να τους βλάψει, αλλά ειρηνεύουν με τον Θεό, συνδεδεμένοι μαζί Του με αγάπη και τιμώντας τους τρόπους της δικαιοσύνης. Και αυτό οικοδομεί την Εκκλησία και της εξασφαλίζει την ακράδαντη σταθερότητα, καθώς ο Χριστός την προστατεύει ως ασπίδα και της παρέχει το να παραμένει ακλόνητη· διότι «πύλες άδη», λέει, «δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Γράφτηκε άλλωστε και στο βιβλίο των Ψαλμών γι' αυτήν: «Και οικοδόμησε το αγίασμά του σαν του μονοκέρωτος, στη γη την θεμελίωσε εις τον αιώνα». Και λέμε ότι το αγίασμά Του είναι η Εκκλησία, η οποία υψώνει ακαταμάχητο κέρας εναντίον των εχθρών, όπως ακριβώς κάνει και ο μονόκερως απέναντι στα άλλα ζώα.

Πλην όμως, μέσα σε αυτά φαίνεται ότι ο προφητικός λόγος μάς υποδεικνύει μια κρυμμένη οικονομία, την οποία εκπλήρωσε ο Μονογενής όταν έγινε άνθρωπος. Διότι η θεία Γραφή συνηθίζει πάντοτε να παρομοιάζει με τους ακραίους ειδωλολάτρες, και με όσους ρέπουν υπερβολικά προς αυτό, τόσο τα στίφη των δαιμόνων όσο και αυτούς που πάντοτε αντιστέκονται στους αγίους. Λέει, λοιπόν, ότι κάθε εχθρός, που παρομοιάζεται με τους Αιγυπτίους και τους Ιδουμαίους, θα καταστραφεί. Διότι είναι ασφαλής η υπόσχεση του Χριστού, ο οποίος λέει για την Εκκλησία ότι «πύλαι άδου ου κατισχύσουσιν αυτής». Το ότι, βέβαια, επρόκειτο οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο να απαιτηθεί τιμωρία για τα παραπτώματα εις βάρος των ανθρώπων τόσο από τις πονηρές δυνάμεις όσο και από όσους τολμούν να πράττουν παρόμοια με αυτές, είτε παρασύροντας κάποιους στην ελληνική πλάνη είτε παραδίδοντάς τους σε αδόκιμο νου, σπεύδοντας να διδάσκουν τα διεστραμμένα, το καθιστά σαφές, λέγοντας ότι για αυτήν την αιτία θα αφανιστούν όσοι πολέμησαν τη Σιών, επειδή έχυσαν αθώο αίμα και αδίκησαν αβάσταχτα τους υιούς του Ιούδα, δηλαδή τους αγίους, που είναι τέκνα της εξομολόγησης. Διότι το όνομα Ιούδας ερμηνεύεται ως εξομολόγηση. Είπε άλλωστε κάπου και ο μακάριος Δαβίδ για όσους θανατώθηκαν ανόσια: «Ότι ο εκζητών τα αίματα αυτών εμνήσθη· δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων».

Είχε δε προστάξει στους αρχαιοτέρους ο θεσπέσιος Μωυσής, ή μάλλον μέσω αυτού ο Θεός, όσοι από ολόκληρη τη χώρα των Ιουδαίων ήθελαν να προσκυνήσουν να ανεβαίνουν στα Ιεροσόλυμα, και έτσι να θυσιάζουν και να προσκυνούν τον Θεό, ενώ ο θάνατος ήταν η ποινή για όσους θυσίαζαν έξω από τον ναό. Επειδή όμως έχει παρέλθει ο καιρός της σκιάς, έχουν παύσει αυτά που τελούνταν ως τύποι, και πλέον έχουμε γνωρίσει ότι το θείο δεν περιορίζεται σε έναν τόπο, ούτε βέβαια «ο Ύψιστος κατοικεί σε χειροποίητους ναούς», αλλά μάλλον πληροί τον ουρανό και τη γη και τα κατώτερα. Γι' αυτόν τον λόγο, πιστεύοντας ότι Εκείνος είναι παντού και μέσα στα πάντα, όπου κι αν τυγχάνει να βρίσκεται ο καθένας, εκεί τελεί την προσκύνησή του, εφόσον έχει κοντά του τον Θεό που λέει: «Εγώ είμαι Θεός που πλησιάζω», λέει ο Κύριος, «και όχι Θεός από μακριά». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι ο ιερός λόγος της Γραφής αποκαλεί ενίοτε τις εκκλησίες νησιά, σαν να βρίσκονται σε θάλασσα μέσα σε τούτον τον κόσμο, και να περιβάλλονται από τα πικρά ύδατα των δυσχερών περιστάσεων αυτού του βίου, και σχεδόν να καταχτυπιούνται από τα σφοδρότατα κύματα των διωγμών, πλην όμως παραμένουν αμετακίνητα στηριγμένες και υψώνονται προς τα πάνω, χωρίς να καταποντίζονται από τις θλίψεις. Διότι οι εκκλησίες είναι ακλόνητες χάρη στον Χριστό, «και πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον τους».

Επομένως, έχουν αφαιρεθεί οι φαυλότητες της ύβρεως, δηλαδή της διαβολικής, και δεν θα υπερηφανεύεται πλέον εναντίον του αγίου όρους, δηλαδή της νοητής Σιών, «η οποία είναι εκκλησία του ζώντος Θεού.» Διότι έχει θεμελιωθεί πάνω στην «πέτρα· και πύλες άδη δεν θα την κατισχύσουν». Και ο προφήτης Ησαΐας ονόμαζε την Εκκλησία όρος, λέγοντας: «Ότι στις έσχατες ημέρες θα είναι εμφανές το όρος του Κυρίου, και ο οίκος του Θεού στις κορυφές των ορέων, και θα υψωθεί υπεράνω των βουνών, και θα έρθουν σε αυτό όλα τα έθνη, και θα πορευθούν πολλά έθνη και θα πουν: Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευθούμε σε αυτήν.» <Και θα αφήσω ως υπόλοιπο σε σένα λαό πράο και ταπεινό, και οι εναπομείναντες του Ισραήλ θα ευλαβούνται το όνομα του Κυρίου, και δεν θα πράξουν αδικία, ούτε θα μιλήσουν μάταια, και δεν θα βρεθεί στο στόμα τους δόλια γλώσσα.> Απευθύνεται πάλι προς τη Σιών, δηλαδή την αγία πόλη, εννοώ βεβαίως την Ιερουσαλήμ, στην οποία και υπόσχεται ότι θα παραμείνει ως υπόλοιπο ο πραότατος και ταπεινός λαός. Διότι η Συναγωγή των Ιουδαίων συμπεριφέρθηκε με αυθάδεια απέναντι στον Σωτήρα των όλων, τον Χριστό, και αναδείχθηκε κυριοκτόνος, και απαιτούνται βέβαια οι δίκαιες τιμωρίες γι' αυτό, ωστόσο δεν καταστράφηκε ολόκληρη· διότι έχει διατηρηθεί το κατάλειμμα και έχει σωθεί το υπόλοιπο.

Θα γίνει, λοιπόν, λέει, ο οίκος του Δαβίδ ως οίκος του Θεού, ως άγγελος Κυρίου ενώπιόν τους. <Και θα συμβεί κατ' εκείνη την ημέρα, θα ζητήσω να εξολοθρεύσω όλα τα έθνη που επιτίθενται εναντίον της Ιερουσαλήμ, και θα εκχύσω επί του οίκου του Δαβίδ και επί των κατοίκων της Ιερουσαλήμ πνεύμα χάριτος και οικτιρμού, και θα στρέψουν το βλέμμα τους προς εμένα.> Σκοπός μου, λέει, θα είναι αφενός να εξολοθρεύσω όλα τα έθνη που επολέμησαν την αγία πόλη, δηλαδή την Εκκλησία· αφετέρου δε, με χάρη και οικτιρμούς να περιβάλω τον οίκο του Ιούδα και τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ, δηλαδή τους πολίτες της Εκκλησίας και εκείνους που έχουν ταχθεί μεταξύ όσων οφείλουν να αινούν. Αυτοί, πάλι, θα ήταν όσοι προσκυνούν τον Χριστό και έχουν επιλέξει ότι πρέπει να ακολουθούν τα ευαγγελικά θεσπίσματα, κατορθώνοντας τον ένδοξο και ανεπίληπτο βίο. Διότι το γεγονός ότι οι εχθροί της αλήθειας επρόκειτο πάντη και πάντως να περιπέσουν σε πλήρη αδυναμία, το διασαφηνίζει λέγοντας και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτήν την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου, και πύλες του άδη δεν θα την κατανικήσουν». Και πύλες του άδη ονομάζει αυτούς που θέλουν να την καταδιώκουν, λέει, επειδή είναι ολέθριοι και φθοροποιοί, και συνηθίζουν να κατακρημνίζουν στο βάραθρο του άδη όσους προσκολλώνται σε αυτούς. Θα χάσουν, λοιπόν, τη δύναμή τους, ή μάλλον θα εξολοθρευτούν πλήρως, εκείνοι που την πολέμησαν, και θα οδηγηθούν στην απώλεια. «

Διότι, εάν η Εκκλησία είναι ακλόνητη, «και πύλες άδου δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της», σύμφωνα με τα λόγια του Σωτήρα· διότι έχει Αυτόν ως θεμέλιο· είναι απόλυτη ανάγκη, λοιπόν, και εκείνοι που την κατοικούν να αποδεικνύονται ανώτεροι από τον όλεθρο, και να συγκαταλέγονται στον λαό του Θεού, ενταγμένοι μαζί με τους γνήσιους πιστούς. <Και θα εξέλθει ο Κύριος και θα παραταχθεί εναντίον εκείνων των εθνών, όπως την ημέρα της παρατάξεώς του σε ημέρα πολέμου. Και θα σταθούν τα πόδια του κατά την ημέρα εκείνη στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ προς ανατολάς· και θα σχιστεί το όρος των Ελαιών, το μισό του προς ανατολάς και το μισό του προς τη θάλασσα (δύση), δημιουργώντας ένα τεράστιο χάσμα· και θα κλίνει το μισό του όρους προς βορρά, και το άλλο μισό του προς νότο· και θα φραχτεί η φάραγκα των ορέων μου, και θα ενωθεί η φάραγκα των ορέων έως την Ασαήλ, όπως φράχτηκε στις ημέρες του σεισμού, στις ημέρες του Οζίου, βασιλιά του Ιούδα.> Ο λόγος αυτός έχει διατυπωθεί σαν να πρόκειται για κάποιον από τους γενναιότατους στρατηγούς, ο οποίος παροτρύνει σε μάχη τους συμπολεμιστές του και ξεσηκώνει το μάχιμο στράτευμα εναντίον των εχθρικών φαλαγγών· ωστόσο, νοείται ότι αφορά τον Θεό, ο οποίος σχεδόν είναι παρών και συμπαρατάσσεται με τα έθνη που λεηλατούν την Ιουδαία και έχουν πορθήσει και αυτήν την ίδια την Ιερουσαλήμ.

Κατά άλλον τρόπο, το πλήθος της χρηστότητας του Θεού έχει κρυμμένη την ωφέλεια, και έτσι δεν διακρίνεται τώρα ξεκάθαρα, αλλά αναμένει τους επερχόμενους αιώνες, ώστε να αποκαλυφθεί σε αυτούς. <Ευλογητός ο Κύριος, διότι έκανε θαυμαστό το έλεός του σε οχυρωμένη πόλη.> (A f. 170 b, D f. 92 b) Την προσευχή προς τον Θεό την οδήγησε σε αίσιο τέλος, ευλογώντας τον Θεό για όσα καλά ευεργετήθηκε. Διότι μέσω εμού, λέει, δοξάστηκε ο Θεός, επειδή, ενώ μύριοι πόλεμοι ξεσηκώθηκαν εναντίον μου και προσπαθούσαν να πολιορκήσουν την ψυχή μου σαν μεγάλη πόλη, εσύ ο φύλακάς μου, βάζοντας γύρω μου φραγμό, έδειξες το έλεός σου θαυμαστό· σώζοντάς με έτσι, σαν πόλη περιβαλλόμενη από οχυρό τείχος. Μάλλον δε «πόλη οχυρωμένη» ονομάζει τον ίδιο τον Υιό, ο οποίος αποκρύπτει τους αγίους και σαν να τους σκεπάζει πυκνά όπως μέσα σε σκηνή, θέτοντάς τους έξω και από την ταραχή των ανθρώπων και από την αντιλογία των γλωσσών. Ή ίσως ονομάζει έτσι την Εκκλησία του, την πόλη των αγίων, η οποία είναι απόρθητη από τον Σατανά, εντελώς ακατανίκητη, το μεγάλο και ασφαλές και ακαταμάχητο τείχος. «Διότι πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της.» Πλην όμως, το έλεος μάλλον δεν δίνεται έξω από την αγία πόλη, αλλά σε όσους βρίσκονται μέσα σε αυτήν· διότι λέει ότι σε αυτήν έγινε θαυμαστό. «Πόλη οχυρωμένη», δηλαδή περιτειχισμένη, ήταν η απαθής ψυχή του Δαβίδ· αλλά οι εχθροί, γκρεμίζοντας το τείχος της απάθειας, μαζί με τη Βηρσαβεέ, εισήλθαν στον Δαβίδ.

Το ότι τα όσα αναφέρονται στον Κύρο έχουν τεθεί ως τύπος του Χριστού της δόξης, θα μας το βεβαιώσουν σαφώς τα εξής που ελέχθησαν διά της φωνής του προφήτου: «Εγώ δημιούργησα τη γη και τον άνθρωπο πάνω σε αυτήν. Εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό, και έδωσα εντολή σε όλα τα άστρα. Εγώ τον ανέδειξα σύμφωνα με τη δικαιοσύνη, και όλοι οι δρόμοι του είναι ευθείς. Αυτός θα ανοικοδομήσει την πόλη μου, και θα επιστρέψει τους αιχμαλώτους του λαού μου, όχι με λύτρα, ούτε με δώρα, είπε ο Κύριος Σαβαώθ. Έτσι λέγει ο Κύριος: Όσα με κόπο απέκτησε η Αίγυπτος και τα εμπορεύματα των Αιθιόπων, και οι Σαβαίοι, άνδρες υψηλόσωμοι, θα διαβούν σε σένα και θα γίνουν δούλοι σου, και θα σε ακολουθούν δεμένοι με χειροπέδες, και θα σε προσκυνήσουν, και θα προσευχηθούν σε σένα, λέγοντας ότι μέσα σε σένα είναι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από σένα. Διότι εσύ είσαι Θεός, και δεν το γνωρίζαμε, ο Θεός του Ισραήλ, ο Σωτήρας. Θα καταισχυνθούν και θα ντροπιαστούν όλοι όσοι του εναντιώνονται, και θα πορευθούν με αίσχος.» Διότι αυτός που δημιούργησε τη γη και τον άνθρωπο πάνω σε αυτήν, αυτός που διακόσμησε με τα άστρα τον ουρανό, ανέδειξε για εμάς ως δικαιοσύνη τον Ιησού, ο οποίος μας λυτρώνει δωρεάν· «διότι έχουμε δικαιωθεί διά της πίστεως», απαλλάσσοντάς μας από τα δεσμά και την αιχμαλωσία, ανοικοδομώντας πνευματικά τη νοητή Ιερουσαλήμ, και θεμελιώνοντας την Εκκλησία, ώστε να παραμένει ακατάσειστη ακόμη και από τις πύλες του άδη, και απόρθητη από τους εχθρούς.

Διότι πόλη του Θεού είναι η Εκκλησία, την οποία μνημόνευσε και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Ένδοξα πράγματα λέχθηκαν για σένα, πόλη του Θεού». Διότι αυτή είναι πλούσια, και στολισμένη με τα άνωθεν και εξ ουρανού χαρίσματα, και έχει αδιάρρηκτη και ασφαλή τη στάση, τη θεμελίωση και τη διαμονή της. «Διότι πύλες άδου δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της», σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρα. ΠΑΛΛ. Ορθότατα και πολύ λογικά σκέφτεσαι. ΚΥΡ. Όταν δε στήθηκε η σκηνή, το ότι έπρεπε να τοποθετηθούν με τάξη όσα βρίσκονταν μέσα σε αυτήν, και όχι άτακτα και απρόσεκτα, το διδάσκει ο Δεσπότης των πάντων Θεός λέγοντας: «Και θα τοποθετήσεις την κιβωτό του μαρτυρίου, και θα σκεπάσεις την κιβωτό με το καταπέτασμα. Και θα φέρεις μέσα την τράπεζα, και θα ετοιμάσεις την πρόθεσή της».

Παλαιότερα, λοιπόν, έψαλλε ο ψαλμωδός: «Στις εκκλησίες ευλογείτε τον Θεό, τον Κύριο, από τις πηγές του Ισραήλ». Αφότου όμως, εξαιτίας των επιβουλών που έγιναν κατά του Σωτήρα, οι Ιουδαίοι αποβλήθηκαν από τη χάρη, ο Σωτήρας οικοδόμησε μια δεύτερη από τα έθνη, την αγία Εκκλησία ημών των χριστιανών, για την οποία είπε στον Πέτρο: «και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και πύλες του Άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της».

Ο Πέτρος, που ονομάστηκε Κηφάς, ο οποίος κάποτε σαγηνεύτηκε στην όχθη της λίμνης, και για τον οποίο δόθηκε η μαρτυρία από τον μεγάλο Ποιμένα ότι πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, μέσω της ιερωσύνης έλαβε και τα κλειδιά των ουρανών ως άξιος. Ομοίως δε και ο Παύλος, ο πρώην διώκτης, αφού αξιώθηκε και αυτός αυτό το χάρισμα, έτρεξε σαν φτερωτός σε όλη την οικουμένη, κηρύττοντας και διαγγέλλοντας την ανάσταση των νεκρών.

Εκείνοι δε είπαν: Άλλοι μεν τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, άλλοι δε τον Ηλία, και άλλοι τον Ιερεμία ή κάποιον από τους προφήτες. Τους λέει: Εσείς δε, ποιος λέτε ότι είμαι; Μήπως τους είπε: Εσείς ποιον από αυτούς λέτε ότι είμαι; Αλλά είπε: Εσείς δε, ποιος λέτε ότι είμαι; Όταν δε αποκρίθηκε ο Σίμων Πέτρος: Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος, του είπε ο Ιησούς: Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι δεν σου το αποκάλυψε σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς. Και εγώ δε σου λέω ότι εσύ είσαι Πέτρος, και πάνω σε αυτήν την πέτρα θα θεμελιώσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της. Θα σου δώσω δε τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών, και ό,τι δέσεις πάνω στη γη, θα είναι δεμένο στους ουρανούς, και ό,τι λύσεις πάνω στη γη, θα είναι λυμένο στους ουρανούς. Αυτά δε τα χαρίσματα δεν προέρχονται από άνθρωπο, αλλά από τον ζωντανό και αληθινό Θεό. διότι μία είναι η Θεότητα και η ουσία που δοξάζεται σε τρεις υποστάσεις.

Αλίμονο σε μια τέτοια φλυαρία, ω, τι μεγάλη βλασφημία! Από πού εισήλθε στον βίο πάλι μια άλλη καινούργια απιστία, ή μάλλον θα έλεγα κακοπιστία; Διότι η κακοπιστία είναι χειρότερη από την απιστία. Επειδή η μεν απιστία, εάν λάβει πίστη, θα διορθωθεί, η δε κακοπιστία είναι αδιόρθωτη και δύσκολα σώζεται, εκτός εάν βεβαίως επιφοιτήσει άνωθεν το χρίσμα. Λέει λοιπόν ο μακάριος Πέτρος στον Ανανία και τους δικούς του: «Γιατί σας έβαλε σε πειρασμό ο σατανάς να πείτε ψέματα στο Άγιο Πνεύμα;» Και λέει: «Δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό». Άρα το Πνεύμα είναι Θεός εκ του Πατρός και του Υιού, στο οποίο είπαν ψέματα αυτοί που υπεξαίρεσαν από το αντίτιμο· όπως και ο Παύλος συμφωνεί με αυτόν τον λόγο λέγοντας: «εσείς όμως είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας». Άρα λοιπόν το Πνεύμα είναι Θεός, όπως προείπα. Γι' αυτό, ναός του Θεού θα ονομαστούν και οι άγιοι άνθρωποι, αυτοί που έκαναν το Άγιο Πνεύμα του Θεού να κατοικήσει μέσα τους· καθώς μαρτυρεί ο κορυφαίος των αποστόλων, ο οποίος αξιώθηκε να μακαριστεί από τον Κύριο, επειδή ο Πατέρας το απεκάλυψε σε αυτόν. Επομένως, ο Πατέρας του αποκαλύπτει τον αληθινό Υιό και εκείνος μακαρίζεται, και ο Ίδιος πάλι αποκαλύπτει το Άγιο Πνεύμα Του. Αυτό έπρεπε για τον πρώτο των αποστόλων, τη στερεή πέτρα, «πάνω στην οποία οικοδομήθηκε η Εκκλησία του Θεού, και πύλες Άδη δεν θα την κατισχύσουν»· πύλες δε του Άδη είναι οι αιρέσεις και οι αιρεσιάρχες.

Και ενώ όσοι τον ακολουθούσαν απορούσαν, ήλθε στο ίδιο το λουτρό και, πλησιάζοντας αυτόν που συνήθιζε να παραλαμβάνει τα ιμάτια των λουομένων, ρώτησε ποιος βρίσκεται μέσα στο βαλανείο. Ο δε ελαιάριος, ο οποίος παρέμενε εκεί προκειμένου να φυλάει τα ιμάτια (διότι στα γυμνάσια αυτό είναι το έργο μερικών, προκειμένου να εξασφαλίζουν την καθημερινή τους τροφή), είπε στον άγιο Ιωάννη ότι μέσα βρίσκεται ο Εβίων. Ο Ιωάννης, κατανοώντας αμέσως την καθοδήγηση του Αγίου Πνεύματος —το για ποια αιτία τον είχε προτρέψει να φτάσει μέχρι το βαλανείο, όπως προείπα, δηλαδή χάριν μνήμης, προκειμένου να μας καταλείψει το τεκμήριο της αλήθειας σχετικά με το ποιοι είναι οι δούλοι του Χριστού, οι απόστολοι και οι υιοί της ίδιας της αλήθειας, και ποια είναι τα σκεύη του πονηρού και οι πύλες του Άδη που δεν κατισχύουν της πέτρας και της αγίας Εκκλησίας του Θεού που έχει οικοδομηθεί πάνω σε αυτήν—, αμέσως ταράχθηκε και αναστέναξε, και μιλώντας ήρεμα αλλά τόσο ώστε να ακούσουν όλοι, ως μαρτυρία προάσπισης της άχραντης διδασκαλίας, είπε: «Σπεύσατε, αδελφοί, ας εξέλθουμε από εδώ, μήπως καταρρεύσει το βαλανείο και μας καταπλακώσει μαζί με τον Εβίωνα που βρίσκεται μέσα σε αυτό, εξαιτίας της ασέβειάς του». Και ας μην απορεί κανείς ακούγοντας ότι ο Εβίων συναντήθηκε με τον Ιωάννη. Διότι ο μακάριος Ιωάννης έζησε πάρα πολλά χρόνια και επιβίωσε μέχρι τη βασιλεία του Τραϊανού.

Εφόσον η υγιής πίστη διασώζεται από παντού, αποτελώντας το εδραίωμα και τη σωτηρία των πιστών, εύκολα ανατράπηκε η επινοημένη κενολογία όλων των αιρέσεων· όπως ακριβώς και αυτός ανατράπηκε, καθιστώντας τον εαυτό του ελεεινό και αποξενώνοντας τον εαυτό του από τη ζωή. Διότι λέει ο προφήτης προς την αγία Εκκλησία του Θεού: «θα καταστήσω τον λίθο σου άνθρακα και τα θεμέλιά σου σάπφειρο και τα τείχη σου λίθους εκλεκτούς και τις επάλξεις σου ίασπη». Έπειτα, παρακάτω λέει: «κάθε φωνή που θα εγερθεί εναντίον σου, όλους αυτούς θα τους νικήσεις, και τίποτα δεν θα ευοδωθεί εναντίον σου». Διότι τίποτα δεν θα υπερισχύσει απέναντι στην πίστη της αλήθειας, εφόσον «έχει οικοδομηθεί πάνω στην πέτρα, και πύλες του Άδη δεν θα την κατανικήσουν», όπως της υποσχέθηκε ο άγιος Θεός Λόγος, ο βασιλιάς και νυμφίος και κύριος και δεσπότης της, στον οποίο ανήκει η δόξα, η τιμή και το κράτος, στον Πατέρα εν τω Υιώ μαζί με το Άγιο Πνεύμα εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.