Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 16:18

Αλλά και αυτοί που εξέπεσαν εξαιτίας του διωγμού, εάν και αυτοί επιδείξουν τέλεια μετάνοια, καθίσουν με σάκο και στάχτη και κλάψουν ενώπιον του Κυρίου, ο Ευεργέτης έχει τη δύναμη να ελεήσει και αυτούς· διότι τίποτε το φαύλο δεν προέρχεται από τη μετάνοια. Επομένως, ο Κύριος και η Εκκλησία Του δέχονται εκείνους που μετανοούν, όπως επέστρεψε ο Μανασσής, ο γιος του Εζεκία, και έγινε δεκτός από τον Κύριο, καθώς και ο άγιος Πέτρος, ο οποίος Τον αρνήθηκε προσωρινά και είναι ο κορυφαιότατος των αποστόλων, ο οποίος έγινε για εμάς αληθινά στερεή πέτρα που θεμελιώνει την πίστη του Κυρίου, πάνω στην οποία έχει οικοδομηθεί η Εκκλησία με κάθε τρόπο· πρώτον μεν διότι ομολόγησε τον «Χριστό ως Υιό του Θεού του ζώντος», και άκουσε ότι «πάνω σε αυτήν την πέτρα της ασφαλούς πίστεως θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου», επειδή Τον ομολόγησε σαφώς ως αληθινό Υιό. Διότι με το να πει Υιό του Θεού του ζώντος, με την προσθήκη του «του ζώντος», έδειξε ότι είναι γνήσιος Υιός, όπως έχω αναφέρει γι' αυτό σχεδόν σε κάθε αναφορά μου περί αιρέσεως. 8. Αλλά και για το Άγιο Πνεύμα ο ίδιος μας διασφαλίζει, λέγοντας στον Ανανία και τους δικούς του: «γιατί σας έβαλε σε πειρασμό ο σατανάς να πείτε ψέματα στο Άγιο Πνεύμα; Δεν είπατε ψέματα σε άνθρωπο, αλλά στον Θεό», διότι το Πνεύμα προέρχεται από τον Θεό και δεν είναι ξένο προς τον Θεό.

Και είναι δυνατόν να πει κανείς αμέτρητα πράγματα για αυτά, να φέρει όγκο μαρτυριών από τη Θεία Γραφή, να τα επεκτείνει σε πλάτος και να προκαλέσει κόπο στους αναγνώστες. Διότι, αφού είπαμε αρκετά πολλά για κάθε αίρεση, με τη δύναμη του Θεού εμείς οι αδύναμοι τις ανατρέψαμε όλες και αποδείξαμε ότι είναι ξένες προς την αλήθεια και ότι καθεμία από αυτές βλασφημεί και αρνείται την αλήθεια, είτε σε μικρό είτε σε μεγάλο βαθμό, όπως ακριβώς και αυτοί που μάταια βλασφημούν τον Κύριο και το Άγιο Πνεύμα, και οι οποίοι δεν έχουν «ούτε εδώ ούτε στον μέλλοντα αιώνα», σύμφωνα με τα λόγια του Κυρίου, «άφεση» αμαρτιών εξαιτίας της βλασφημίας τους προς το Άγιο Πνεύμα. Καταπατήθηκαν από την ίδια την αλήθεια σαν από φοβερό κερασφόρο μονόκερω, καθώς ο νους της βλασφημίας μπορεί να φθείρει ολόκληρο το σώμα, και χτυπήθηκαν από τον λόγο του Σταυρού και από την αληθινή ομολογία του Μονογενούς, ότι σε αυτόν που βλασφημεί εναντίον του Πνεύματος «δεν θα συγχωρεθεί ούτε σε αυτόν τον αιώνα ούτε στον μέλλοντα», όπως προείπα· καταπατήθηκαν και συντρίφθηκαν, μη έχοντας καμία ισχύ ενάντια στην αλήθεια. Διότι «πύλες του Άδη» είναι αληθινά όλες οι αιρέσεις, αλλά «δεν θα υπερισχύσουν της πέτρας», δηλαδή της αλήθειας.

Αφού λοιπόν αναφέραμε αυτά για τα ζητήματα αυτά, ας προχωρήσουμε στους προαναφερθέντες λόγους, θέλοντας να δείξουμε πώς ογδόντα μεν είναι οι παλλακίδες, εξήντα δε οι βασίλισσες, και πώς μία είναι η παρθένος και αγνή νύμφη, ταυτόχρονα και περιστερά και αμνάδα, αγία πόλη του Θεού και «στύλος και εδραίωμα της αληθείας» και «πέτρα στερεά, την οποία πύλες του Άδη δεν θα κατισχύσουν». Διότι, επικαλούμενοι ταυτόχρονα σε όλα τον Θεό, και αφού τον επικαλεστήκαμε, αξιωθήκαμε της επαγγελίας να εκπληρώσουμε την υπόσχεσή μας, εννοώ αυτήν εναντίον όλων των αιρέσεων, με την οποία επαγγελία φθάσαμε μέχρι και την αίρεση των Μασσαλιανών. Έχοντας καταπατήσει λοιπόν και αυτήν με το υπόδημα του Ευαγγελίου, σαν πολύποδα χαμαιλέοντα, απεχθή, άμορφο, που αναδίδει δυσωδία, ας ευχαριστήσουμε για όλα τον Θεό, δοξάζοντας τον Πατέρα εν τω Υιώ, τον Υιό εν τω Πατρί, συν τω Αγίω Πνεύματι, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Και τώρα «όρος Σιών» έχει ονομαστεί ο ευαγγελικός λόγος, πάνω στον οποίο κατασκευάστηκε η «καινή κτίσις», όχι από κάποιον άνθρωπο αλλά από τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος και είπε: «πάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου», για τα πέριξ της οποίας λέει ότι «θα τα επισκιάσει νεφέλη και σαν φως πυρός που καίει τη νύχτα· με κάθε δόξα θα σκεπαστεί».

Αυτός θα ήταν ο 〈λίθος〉, ο ίδιος και η πέτρα για την οποία έλεγε ο Σωτήρας: «επάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου».⌟ ⌞Αυτόν δε τον 〈λίθο〉 υπόσχεται 〈να θέσει στα θεμέλια της Σιών〉, πράγμα που βεβαίως έπραξε και με το έργο του, λέγοντας και επιτελώντας το: «επάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου». Διότι το όρος 〈Σιών〉 πολλές φορές το έχουμε εκλάβει ως το ευαγγελικό κήρυγμα και την 〈θεμελιωμένη〉 επάνω σε αυτό εκκλησία. Υπόσχεται δε 〈να θέσει στα θεμέλια〉 της εκκλησίας αυτόν τον 〈λίθο〉, ο οποίος είναι 〈πολυτελής〉, 〈εκλεκτός〉 και 〈πολύτιμος〉. Για τον λόγο αυτόν έχει ονομαστεί 〈γωνιαίος〉 και 〈ακρογωνιαίος〉.

Διότι, ακόμη και αν νομίζεται κάποτε ότι σε καιρούς διωγμών καταδιώκεται και πολιορκείται, εντούτοις, επειδή στέκεται «πάνω στην πέτρα», παραμένει εις τον αιώνα ακλόνητη· διότι αψευδής ήταν εκείνος που είπε: «πάνω σε αυτήν την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την κατανικήσουν», και πάλι: «κατέβηκαν οι βροχές, ήλθαν τα ποτάμια, φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στην οικία εκείνη, και δεν έπεσε· διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα». Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «τα σχοινιά της δεν πρόκειται να κοπούν».

Και μόνο του Χριστού ήταν πραγματικά όλες οι οδοί ευθείες, και αυτός οικοδόμησε την αληθινή πόλη του Θεού, σύμφωνα με την επαγγελία που έχει κάνει λέγοντας: «πάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Διότι, αληθινά, αυτή η πόλη, η οποία αποτελείται από ζωντανούς λίθους, είναι η ακατάλυτη πόλη του Θεού, η οποία εκτείνεται «από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών» και πληροί όλα τα έθνη διά του θεοσεβούς πολιτεύματος. Αλλά και την αιχμαλωσία των ψυχών, μόνο ο Χριστός του Θεού την ανέστρεψε, ελευθερώνοντάς τες από τη δαιμονική πλάνη και δουλεία. Και αυτό το έπραξε «χωρίς λύτρα και χωρίς δώρα», όπως ακριβώς διδάσκει ο Απόστολος λέγοντας: «κατά χάριν έχουμε σωθεί». Και θα μπορούσε να πει κανείς ότι τα γεγονότα που συνέβησαν ιστορικά την εποχή του Ζοροβάβελ ή του Κύρου περιέχουν εικόνες και σύμβολα των αληθινών πραγμάτων, ενώ τα όσα αφορούν τον αληθινό Κύριο και τον αληθινό Χριστό του Θεού έχουν εκπληρωθεί πνευματικά, ώστε να επαληθεύεται περισσότερο στο πρόσωπό Του ο λόγος που λέει: «αυτά λέει ο Κύριος προς τον χρισμένο μου, τον Κύρο». Διότι, σύμφωνα με την άμεση κυριολεκτική σημασία των λέξεων, ούτε ο βασιλιάς των Περσών, αν και χρισμένος του Θεού, φαίνεται να οικοδόμησε την Ιερουσαλήμ, αλλά ούτε προόδευσε καθόλου το έργο της οικοδόμησης κατά τη διάρκεια της ζωής του· διότι μόνο ξεκίνησαν τα θεμέλια κατά τα χρόνια του, και έπειτα, αφού ανεστάλη το έργο, ο τόπος παρέμεινε έρημος μέχρι τη βασιλεία του Δαρείου.

Ώστε, αν κάποιος ποθεί να τη θεωρήσει πνευματικά, ας μην κοιτάζει κάτω στη γη ούτε ας την αναζητά στη χώρα της Παλαιστίνης, αλλά ας ακούει τον Θεό που της λέει: «Ιδού, πάνω στα χέρια μου έχω ζωγραφίσει τα τείχη σου, και βρίσκεσαι ενώπιόν μου διαπαντός»· διότι, πράγματι, τα χέρια του Θεού οικοδομούν μια τέτοια πόλη, ή μάλλον της δίνουν μορφή και την αναζωγραφούν, σαν να χαράζουν τη θέση της σε ζωγραφικό πίνακα και να συγκροτούν τους τύπους της κατά Θεόν πολιτείας μέσα στις ψυχές των ανθρώπων. Αυτό ακριβώς δίδασκε και ο ίδιος ο οικοδόμος της δικής του πόλης, δηλαδή ο Λόγος του Θεού, λέγοντας: «Πάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου, και πύλες άδη δεν θα την κατανικήσουν». Διότι το θεοσεβές πολίτευμα και η άπτωτη και ακαθαίρετη πόλη του Θεού, η ονομαζόμενη Σιών, νοείται ότι αναφέρεται τόσο σε εκείνους που έζησαν ενάρετα από τον προηγούμενο λαό όσο και σε εκείνους που διαπρέπουν μέσα στην Εκκλησία του Θεού. Γι' αυτό έχει λεχθεί προς αυτήν: Μην λες «Με εγκατέλειψε ο Κύριος, και ο Θεός με ξέχασε· διότι δεν θα σε ξεχάσω, είπε ο Κύριος. Ιδού, πάνω στα χέρια μου έχω ζωγραφίσει τα τείχη σου, και βρίσκεσαι ενώπιόν μου διαπαντός».

〈Χηρεία〉 δε αποκαλεί εδώ τη στέρηση του νυμφίου Λόγου, την οποία δεν θα 〈θυμηθείς〉, λέγει, 〈διότι Κύριος των δυνάμεων είναι αυτός που σε δημιουργεί〉· διότι τα της συστάσεώς της δεν έγιναν από ανθρώπους ούτε μέσω ανθρώπου, αλλά μέσω του ίδιου του Κυρίου. Γι' αυτό και ο ίδιος ο Σωτήρας υπόσχεται λέγοντας: «πάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την κατανικήσουν». Αυτός, λοιπόν, 〈που σε δημιουργεί, είναι ο ίδιος ο Κύριος των δυνάμεων〉, ο οποίος και παλαιότερα ήταν 〈Θεός του Ισραήλ〉 και τώρα γνωρίζεται σε 〈όλη τη γη〉. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει λεχθεί: 〈Θεός όλης της γης θα ονομαστεί〉.

λέγοντας για τον ναό των ασεβών: «αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος»· και: «δεν θα μείνει λίθος επί λίθον σε τούτον τον τόπο, ο οποίος δεν θα γκρεμιστεί»· για τη δική του Εκκλησία όμως: «πάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Το να αποσπάσει, εξάλλου, εξαρχής από την αλιεία άνδρες ασήμους και αγροίκους και να τους αναδείξει νομοθέτες και νομοδιδασκάλους της οικουμένης των ανθρώπων, πώς σου φαίνεται; Το να τους υποσχεθεί και, αφού το είπε με λόγια, να τους κάνει με τα έργα αλιείς ανθρώπων, και να τους παράσχει τόση αρετή και δύναμη, ώστε και γραφές να συντάξουν και βιβλία να παραδώσουν, και αυτά να επικρατήσουν σε τέτοιο βαθμό, ώστε, μεταφρασμένα σε κάθε είδους γλώσσα βαρβάρων και Ελλήνων σε όλη την οικουμένη, να μελετώνται από όλα τα έθνη και να γίνονται πιστευτά ως θεία λόγια όσα έχουν καταγραφεί σε αυτά; Πόσο θαυμαστό είναι και το να προφητεύσει ο ίδιος το μέλλον και να προειδοποιήσει τους μαθητές του, ότι πρόκειται να οδηγηθούν ενώπιον βασιλέων και ηγεμόνων, να τιμωρηθούν και να υπομείνουν τα έσχατα βασανιστήρια, όχι για κάποια άνομη πράξη αλλά μόνο για την ομολογία τους προς Αυτόν; Το να τους προετοιμάσει, επιπλέον, ώστε να τα υπομείνουν αυτά με προθυμία, και να τους θωρακίσει με τα όπλα της ευσέβειας τόσο πολύ, ώστε να αναδεικνύονται στους αγώνες προς τους αντιπάλους τους έχοντας τις ψυχές τους πιο σκληρές και από τον αδάμαντα, ποιον λόγο δεν θα ξεπερνούσε;

Και εξαπέστειλε βέλη και τους σκόρπισε, και πλήθυνε τις αστραπές και τους συνετάραξε. Και φάνηκαν οι πηγές των υδάτων, και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης· από την επιτίμησή σου, Κύριε, από την πνοή του πνεύματος της οργής σου. Ως θεμέλια της οικουμένης θα εννοήσεις τις δυνάμεις της σοφίας του Θεού, διά των οποίων παλαιότερα είχε θεμελιωθεί ολόκληρη η κτίση, και ύστερα στερεώθηκε η οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί. Εάν πάλι θελήσεις να εννοήσεις ως οικουμένη την Εκκλησία του Θεού· και ως πρώτο θεμέλιό της την αρραγή και στερεά πέτρα, πάνω στην οποία έχει οικοδομηθεί σύμφωνα με το: «Πάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Η δε πέτρα ήταν ο Χριστός· ή, σύμφωνα με τον Απόστολο, για το οποίο διδάσκει ο ίδιος λέγοντας: «Διότι άλλο θεμέλιο ουδείς δύναται να θέσει παρά το ήδη τεθειμένο, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός»· και έπειτα, μετά από αυτόν, ως θεμέλια της Εκκλησίας τους προφητικούς και αποστολικούς λόγους, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Έχοντας εποικοδομηθεί πάνω στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών, όπου ακρογωνιαίος λίθος είναι ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός»· τότε δεν θα απέκλινες από την αλήθεια.

Στάθηκε η βασίλισσα εκ δεξιών σου, ντυμένη με ολόχρυσο ιματισμό, περίτεχνα στολισμένη. Οι μεν θυγατέρες των βασιλέων, δηλαδή του Χριστού και της Εκκλησίας του, ήταν οι επιμέρους ψυχές. Αυτή δε η βασίλισσα, η μητέρα των θυγατέρων, στάθηκε εκ δεξιών του, ντυμένη με ολόχρυσο ιματισμό, περίτεχνα στολισμένη. Ποια άλλη θα μπορούσε να είναι αυτή, παρά ολόκληρη η καθολική Εκκλησία, η οποία έχει συγκεντρωθεί από όλα τα έθνη, από τη μία άκρη της γης ως την άλλη; Την οποία ο ίδιος οικοδόμησε για τον εαυτό του πάνω στην πέτρα, ώστε να μην υπερισχύσουν εναντίον της οι πύλες του άδη. Πιο κυριολεκτικά όμως, θα μπορούσες να πεις ότι με αυτόν τον τρόπο υποδηλώνεται η επουράνια Εκκλησία, η οποία είναι μητέρα των αγίων ανθρώπων επί της γης.

Με πολύ θαυμαστό τρόπο λέγεται ότι ο Θεός θα περπατήσει όχι με γυμνά πόδια, αλλά με υποδήματα· υπονοώντας ο λόγος τις ψυχές που υπηρετούν το θέλημά του, μέσω των οποίων, αφού πραγματοποίησε την κλήση των εθνών, συγκρότησε παντού στη γη τη δική του πόλη, εννοώ την καθολική του Εκκλησία και το σύστημα της πολιτείας των θεοσεβών. Για αυτήν έχει ειπωθεί αλλού: «Δεδοξασμένα ελέχθησαν για σένα, η πόλη του Θεού»· και, «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού». Και αυτήν λοιπόν την πόλη της περιοχής επειδή διψούσε να δει ο Προφήτης, έλεγε: «Ποιος θα με οδηγήσει σε πόλη περιοχής;» ή, «σε περιφραγμένη πόλη;» διότι έτσι το ερμήνευσε ο Σύμμαχος. Επειδή πύλες και θύρες και μοχλοί θεϊκών δυνάμεων την περιφράσσουν, ώστε να μην υποστεί καμία πολιορκία. Γι' αυτό έλεγε για αυτήν ο Σωτήρας: «Πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και πύλες άδη δεν θα την κατισχύσουν.» Αυτήν λοιπόν την περιφραγμένη πόλη επιθυμώντας να δει ο Προφήτης έλεγε: «Ποιος θα με οδηγήσει σε πόλη περιοχής;» Και επειδή ευχόταν να δει με τα μάτια του τη σωτηρία των αλλοφύλων, πρόσθετε λέγοντας: «Ποιος θα με οδηγήσει έως την Ιδουμαία;» Έπειτα, αφού είπε την πρώτη και τη δεύτερη φορά «Ποιος;», ομολογεί ότι γνωρίζει τον μόνο που έχει τη δύναμη να τα δείξει αυτά· και αυτός ήταν ο Θεός, για τον οποίο στην αρχή της προκείμενης στηλογραφίας έλεγε: «Θεέ, μας απώθησες και μας κατέβαλες».

Αλλά, αφού την ανέλαβε ο Σωτήρας, την κατήρτισε, θεμελιώνοντάς την πάνω στην άρρηκτη και άσειστη πέτρα της πίστεώς του· πράγμα το οποίο βέβαια και υποσχέθηκε ότι θα κάνει, λέγοντας: «Πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την κατισχύσουν». Αφού δε την θεμελίωσε και την κατήρτισε, εγκατέστησε σε αυτήν τα δικά του ζωντανά όντα. Και ποια θα έλεγες ότι είναι τα ζωντανά όντα του Θεού, παρά οι ψυχές που αντλούν από τη ζωή που βρίσκεται κοντά του και ζωοποιούνται; Και όλα αυτά, λέει, «τα ετοίμασας» μέσω της δικής σου αγαθότητας και φιλανθρωπίας, ή μέσω «της αγαθωσύνης σου», σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές, «για τον φτωχό». Και «φτωχό» εδώ έχει ονομάσει μυστικά τον κατά σάρκα άνθρωπο του Σωτήρα μας, ο οποίος «ενώ ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για εμάς, ώστε εμείς με τη δική του φτώχεια να γίνουμε πλούσιοι». Φανέρωνε δε τη φτώχεια του και ο ίδιος λέγοντας: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Σε αυτόν τον φτωχό, λοιπόν, ο Θεός και Πατέρας του με τη δική του φιλανθρωπία και αγαθότητα ετοίμασε όλα τα προαναφερθέντα· εννοώ την εκούσια βροχή, τη δηλωθείσα κληρονομιά, τα προαναφερθέντα ζωντανά όντα. Γι' αυτό σε όλα έχει προστεθεί το: «Ετοίμασας με την αγαθότητά σου για τον φτωχό. Ο Κύριος θα δώσει τον λόγο σε εκείνους που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Τέτοια είναι τα κατορθώματα του Κυρίου που επιβαίνει επί των δυσμών. Επειδή, όμως, έπρεπε αυτά να γίνουν ακουστά σε όλους τους ανθρώπους, πάλι ο ίδιος ο Κύριος επιτελεί και αυτό μαζί με τα άλλα.

Διότι, ενώ απευθυνόταν στους μαθητές του με απλή φωνή λέγοντας: «Ελάτε να με ακολουθήσετε, και θα σας κάνω αλιείς ανθρώπων», επιτελούσε το έργο με δύναμη. Και πάλι, όταν τους έδωσε εντολή και είπε: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη στο όνομά μου», έδειχνε τη δύναμή του έμπρακτα. Και όταν πάλι είπε: «Πρέπει να κηρυχθεί το Ευαγγέλιο της βασιλείας σε όλη την οικουμένη ως μαρτυρία σε όλα τα έθνη», τους παρείχε τη δυνατότητα να δουν τη δύναμη του λόγου μέσα από τα ίδια τα έργα. Και όταν άλλοτε ανέφερε: «Πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την κατισχύσουν», απέδειξε τη δύναμή του με το ίδιο το γεγονός. Με τον ίδιο λοιπόν τρόπο και σε όλα τα υπόλοιπα λόγια της διδασκαλίας του θα μπορούσες να βρεις συνυφασμένη τη θεϊκή δύναμη. Γι' αυτόν τον λόγο έχει λεχθεί: «Ιδού, θα δώσει στη φωνή του φωνή δύναμης». Αφού λοιπόν δίδαξε αυτά, στη συνέχεια προτρέπει λέγοντας: «Δώστε δόξα στον Θεό για τον Ισραήλ· η μεγαλοπρέπειά του και η δύναμή του βρίσκονται στις νεφέλες». Το μεν λοιπόν, «Δώστε δόξα στον Θεό», λέγεται προς όλους όσοι έχουν κληθεί στη σωτήρια πίστη. Το δε, «για τον Ισραήλ [είναι] η μεγαλοπρέπειά του», υποδηλώνει εκείνους που προέρχονταν από τον Ισραήλ και έγιναν κήρυκες της θεότητάς του, δηλαδή τους αποστόλους και τους ευαγγελιστές, στους οποίους έγινε γνωστή η μεγαλοπρέπειά του, καθώς με αυτόν τον τρόπο ονομάζεται η θεότητά του. Γι' αυτό και λέγεται σε άλλα χωρία: «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών».

Διότι, επειδή γνωρίζουν τον αλαλαγμό, πρώτον μεν θα πορευθούν μέσα στο φως του προσώπου του Θεού, έπειτα θα αγαλλιώνται στο όνομά του κάθε μέρα· και τρίτον, θα υψωθούν με τη δικαιοσύνη του· και τέταρτον, καύχημα της δυνάμής τους θα είναι ο ίδιος ο Κύριος. Επειδή ο λαός αυτός είναι κραταιός και δυνατός, καθώς είναι οικοδομημένος πάνω στην πέτρα, ώστε ούτε οι πύλες του Άδη να μπορούν να τον υπερισχύσουν, δικαιολογημένα θα καυχάται, όχι όμως για τη δική του δύναμη, αλλά για τον Κύριο που τον θεμελίωσε πάνω στην πέτρα. Για όλα αυτά, λοιπόν, είναι μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό. Και θα υψωθεί και το κέρας ημών των ιδίων των προφητών, οι οποίοι προφητεύουμε αυτά διά του Πνεύματος. Και ποιο είναι αυτό το κέρας, αν όχι εκείνο που πρόκειται να προέλθει από το σπέρμα του Δαβίδ, σύμφωνα με τη δική σου επαγγελία, Κύριε;

Και αφού αυτός τα είπε αυτά με τέλεια διάθεση, το θείο Πνεύμα του διακηρύσσει ότι πράγματι διάλεξε ως ασφαλή φύλακα και απέκτησε ως καλό καταφύγιο τον Κύριο. Διότι, έχοντας τέτοιον βοηθό και πρόμαχο και υπερασπιστή, δεν θα φοβηθεί κανέναν από τους εχθρούς, εφόσον ο ίδιος ο Κύριος τον λυτρώνει από όλα. Και πράγματι, θα τον ελευθερώσει από την παγίδα των κυνηγών και από τον ταραχώδη λόγο, και με τα μετάφρενά Του θα τον επισκιάσει· και όλα όσα απαριθμούνται στη συνέχεια θα αποδοθούν σε κάθε τέλειο εν Χριστώ άνθρωπο, αλλά και στο σώμα του Χριστού, δηλαδή στον χορό των μαρτύρων που έχει συγκροτηθεί από τέλειες ψυχές· ή στην τέλεια Εκκλησία Του, την οποία ο ίδιος παρέστησε στον εαυτό του χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια. Αυτός, λοιπόν, που υποσχέθηκε να οικοδομήσει την Εκκλησία Του πάνω στην πέτρα, ώστε οι πύλες του άδη να μην υπερισχύσουν εναντίον της, ο ίδιος θα είναι και φύλακας και φρουρός της, περιφράσσοντάς την και ασφαλίζοντάς την, ώστε να μην υπερισχύσουν εναντίον της οι πύλες του άδη. Γι' αυτό, σε μια τέτοια Εκκλησία, και σε έναν τέτοιο χορό μαρτύρων του Χριστού, ο οποίος δεν έχει καμία κατοικία πάνω στη γη, αλλά μπορεί να λέει: «Το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς», θα λεχθεί: «Εκείνος που κατοικεί με τη βοήθεια του Υψίστου, θα καταλύσει υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού». Έπειτα, ο ίδιος θα πει προς τον Κύριο, του οποίου τη σκέπη επέλεξε για να κατοικεί: «Είσαι ο αντιλήπτοράς μου και το καταφύγιό μου, ο Θεός μου, και θα ελπίζω σε Αυτόν».

Διότι, ενώ παραλίγο να κατακρημνιστεί ολόκληρη εντελώς στα βάραθρα, την εποχή που η δαιμονική ενέργεια κυριαρχούσε έναντι όλων, την ανήγειρε και την ανόρθωσε, ανατρέποντας κάθε εχθρική και δαιμονική δύναμη, καθώς και την πολυθεϊστική πλάνη. Έτσι, λοιπόν, στερέωσε την οικουμένη, ώστε να μην αποσαλεύεται πλέον από την κατά Θεόν ευσέβεια· και υποδηλώνοντας μέσω του όρου «οικουμένη» την Εκκλησία Του, η οποία είναι θεμελιωμένη επάνω στην πέτρα και την οποία οι πύλες του άδη δεν θα κατανικήσουν, ο λόγος αναφέρει ότι και αυτή έχει στερεωθεί αληθινά και δεν πρόκειται να κλονιστεί. Διότι οι πύλες του άδη δεν θα την κατανικήσουν, ακριβώς επειδή είναι θεμελιωμένη επάνω στην πέτρα.

Ας ευφρανθούν νησιά πολλά· πολλά βέβαια, και όχι όλα, εξαιτίας των κακοδόξων· διότι δεν πρέπει να χαίρονται οι ασεβείς. Διότι η ιερή Γραφή μερικές φορές αποκαλεί τις Εκκλησίες νησιά· σαν να βρίσκονται στη θάλασσα του παρόντος κόσμου, και να περιστοιχίζονται από τα πικρά νερά των περιστάσεων που υπάρχουν σε αυτόν, και να καταχτυπιούνται από τους διωγμούς σαν από σφοδρότατα κύματα· εντούτοις παραμένουν αταλάντευτα εδραιωμένες, υψώνονται προς τα πάνω, και δεν καταποντίζονται από τις θλίψεις. Διότι οι Εκκλησίες είναι ακλόνητες χάρη στον Χριστό, και πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον τους. Επομένως, εάν κανείς θελήσει να εννοήσει ως νησιά τις Εκκλησίες που προέρχονται από τα έθνη, δεν θα απομακρυνθεί από τον ορθό σκοπό. Στον Ησαΐα, λοιπόν, εγκαινιάζονται προς τον Θεό νησιά, δηλαδή οι Εκκλησίες από τα έθνη, οι οποίες μόλις τώρα συγκροτούνται, και αναδύονται από την αλμυρή απιστία, και αποκτούν στον Θεό σταθερή θεμελίωση.

Ο Πέτρος εξάλλου, πάνω στον οποίο οικοδομείται η Εκκλησία του Χριστού, την οποία πύλες άδη δεν θα κατισχύσουν, έχει αφήσει μία ομολογουμένως γνήσια επιστολή, έστω όμως και δεύτερη· διότι αυτή αμφισβητείται. Τι πρέπει να πούμε για εκείνον που ανέπεσε στο στήθος του Ιησού, τον Ιωάννη, ο οποίος άφησε ένα ευαγγέλιο, ομολογώντας ότι θα μπορούσε να συντάξει τόσα όσα ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα μπορούσε να χωρέσει, και έγραψε επίσης την Αποκάλυψη, αφού έλαβε την εντολή να σιωπήσει και να μη γράψει τις φωνές των επτά βροντών; Άφησε επίσης και μία επιστολή από ελάχιστους στίχους, έστω δε και δεύτερη και τρίτη· διότι δεν παραδέχονται όλοι ότι αυτές είναι γνήσιες· πάντως και οι δύο μαζί δεν ξεπερνούν τους εκατό στίχους». Επιπροσθέτως, σχετικά με την Προς Εβραίους επιστολή, στις Ομιλίες του σε αυτήν, αναφέρει τα εξής: «Το ότι ο λεκτικός χαρακτήρας της επιστολής που επιγράφεται Προς Εβραίους δεν διαθέτει την εκφραστική απλοϊκότητα του αποστόλου, ο οποίος ομολόγησε για τον εαυτό του ότι είναι ιδιώτης (απλοϊκός) στον λόγο, δηλαδή στην έκφραση, αλλά η επιστολή είναι, ως προς τη σύνταξη του κειμένου, πολύ πιο δόκιμη ελληνικά, αυτό θα μπορούσε να το ομολογήσει καθένας που γνωρίζει να διακρίνει διαφορές στο ύφος. Από την άλλη πάλι, το ότι τα νοήματα της επιστολής είναι θαυμάσια και διόλου υποδεέστερα από τα αναγνωρισμένα αποστολικά γράμματα, και αυτό θα συμφωνούσε ότι είναι αληθές καθένας που μελετά με προσοχή τα αποστολικά κείμενα».

Ο Πέτρος, βεβαίως, ούτε καν καταπιάστηκε με τη συγγραφή ευαγγελίου λόγω υπερβολικής ευλάβειας. Ο Μάρκος, ο οποίος υπήρξε γνώριμος και μαθητής του, λέγεται ότι κατέγραψε από μνήμης τις ομιλίες του Πέτρου σχετικά με τα έργα του Ιησού. Αυτός, όταν έφτασε σε εκείνα τα σημεία της διήγησης στα οποία ο Ιησούς ρώτησε ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο ίδιος, και ποια γνώμη έχουν οι ίδιοι οι μαθητές του γι' αυτόν, αφού ο Πέτρος αποκρίθηκε ότι πρόκειται για τον Χριστό, δεν γράφει ότι ο Ιησούς του απάντησε ούτε ότι του είπε κάτι, παρά μόνο ότι «τους επιτίμησε, για να μην πουν σε κανέναν γι' αυτόν». Διότι ο Μάρκος δεν ήταν παρών σε όσα ειπώθηκαν από τον Ιησού, αλλά ούτε και ο Πέτρος θεωρούσε σωστό να προβάλει με δική του μαρτυρία τα όσα ειπώθηκαν προς αυτόν και γι' αυτόν από τον Ιησού. Το ποια ήταν όμως αυτά που του ειπώθηκαν τα φανερώνει ο Ματθαίος με τα εξής: «Εσείς όμως ποιος λέτε ότι είμαι; Και αποκρινόμενος ο Σίμων Πέτρος είπε: Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος. Αποκρινόμενος δε ο Ιησούς του είπε: Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε, αλλά ο Πατέρας μου ο εν τοις ουρανοίς. Και εγώ σου λέω ότι εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου, και πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της, και θα σου δώσω τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών, και όσα αν δέσεις επί της γης, θα είναι δεμένα στους ουρανούς, και όσα αν λύσεις επί της γης, θα είναι λυμένα στους ουρανούς».

Και η εκκλησία Του, η οποία προφητεύθηκε ονομαστικά, στέκεται βαθιά ριζωμένη και υψώνεται μέχρι τις ουράνιες αψίδες με τις προσευχές των οσίων και θεοφιλών ψυχών, δοξαζόμενη καθημερινά και ακτινοβολώντας σε όλους το νοερό και ένθεο φως της ευσέβειας που Εκείνος κήρυξε. Σε καμία περίπτωση δεν νικάται και δεν υποκύπτει στους εχθρούς, αλλά ούτε και υποχωρεί μπροστά στις πύλες του θανάτου, εξαιτίας εκείνης της μίας φράσης που ο Ίδιος διακήρυξε, λέγοντας: «πάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την καταβάλουν». Συγκεντρώνοντας δε σε μια ιδιαίτερη πραγματεία αμέτρητα άλλα που ειπώθηκαν και προφητεύθηκαν από τον Σωτήρα μας, και παρουσιάζοντας τις εκβάσεις των γεγονότων να συμφωνούν με τις ένθεες προγνώσεις Του, καταδεικνύουμε την αναμφισβήτητη αλήθεια των όσων πιστεύουμε γι' Αυτόν.

Επομένως, και ολόκληρη η σύναξη των ευσεβών, κινούμενη από δίκαιο ζήλο εναντίον τόσο αυτού όσο και εκείνων που έχουν το ίδιο φρόνημα με αυτόν, όπως ακριβώς παλαιότερα οι Λευίτες έπραξαν εναντίον των ίδιων τους των αδελφών, των υιών του Ισραήλ που είχαν αθετήσει τον νόμο, εκδίδουμε την εξής απόφαση. α. Όσον αφορά τον Ιωάννη Βέκκο και όσους τον ακολουθούν, εννοώ βέβαια τον Κωνσταντίνο Μελιτινιώτη και τον Γεώργιο Μετοχίτη, επειδή προήλθαν από εμάς και ανατράφηκαν με τα δικά μας ήθη και δόγματα, αλλά δεν παρέμειναν σε αυτά, παρότι τους ήταν συγγενικά και πατροπαράδοτα, και έχουν επιβεβαιωθεί καθ' όλη τη διάρκεια του χρόνου, από τότε που άρχισε να κηρύσσεται ο Χριστός μέχρι σήμερα. Αντίθετα, τα περιφρόνησαν –αυτά εναντίον των οποίων ούτε οι πύλες του άδη ίσχυσαν, ούτε πρόκειται ποτέ να ισχύσουν– χωρίς να έχουν κάτι για το οποίο να τα κατακρίνουν ή να μην τα επαινέσουν, και εισήγαγαν αντ' αυτών μια δοξασία εντελώς άγνωστη στους Πατέρες τους, μη σεβόμενοι ούτε την αρχαιότητα των θεσπισμένων δογμάτων ούτε βέβαια τους εκφραστές αυτών, οι οποίοι δεν λαλούσαν τα του Πνεύματος παρά μόνον επειδή είχαν γίνει πλήρεις του Πνεύματος.

Διότι αυτός είναι, σύμφωνα με τη δωρεά που του δόθηκε από τον Κύριο, η αρραγής και οχυρότατη πέτρα, πάνω στην οποία ο Σωτήρας οικοδόμησε την Εκκλησία. Μνημονεύονται πάλι ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, οι οποίοι, καθώς προσωνυμούνται από τον Σωτήρα υιοί βροντής, φέρνουν μαζί τους όλα τα βροχοφόρα νέφη· διότι, όταν ξεσπά η βροντή, κατ' ανάγκην συγκεντρώνονται και τα νέφη. Ως νέφη, λοιπόν, πρέπει να εκλάβουμε τους αποστολικούς και προφητικούς λόγους, των οποίων αν και είναι διαφορετικοί οι χρόνοι του κηρύγματος, οι νόμοι της ευσέβειας είναι ωστόσο σύμφωνοι· διότι τα χαρίσματά τους προέρχονται από το ένα και το αυτό Πνεύμα.

Και βεβαίως η Εκκλησία του Χριστού, κατά τον λόγο του Παύλου, «είναι στύλος και εδραίωμα της αληθείας», την οποία σύμφωνα με τη θεία υπόσχεση δεν θα κατανικήσουν οι πύλες του άδη, δηλαδή τα βλάσφημα στόματα του Βαρλαάμ και όσων είναι σαν αυτόν.

Αλλά ο πρώτος αποστάτης, που απομάκρυνε και τον πρώτο άνθρωπο από τον Θεό, βλέποντας πλέον Εκείνον που έπλασε τον Αδάμ ως πατέρα του γένους των ανθρώπων να αναπλάθει αργότερα τον Πέτρο ως πατέρα του γένους των όντως θεοσεβών, και όχι μόνο βλέποντας, αλλά και ακούγοντάς Τον να λέει σε αυτόν, «εσύ είσαι Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου»· μαθαίνοντάς το αυτό ο αρχέκακος, κινήθηκε με την ίδια φθονερή κακία όπως κάποτε και προς τον αρχηγέτη του ανθρώπινου γένους, τον Αδάμ. Γνωρίζοντας δε ότι αυτός ήταν στολισμένος με σύνεση και φλεγόταν από αγάπη προς τον Χριστό, δεν τολμά την κατά πρόσωπο επίθεση, αλλά σαν από τα πλάγια, και μάλιστα από τα δεξιά, με πολύ δόλο τον εξαπατά και τον κάνει να προπετεύεται υπερβολικά· και κατά τον καιρό του σωτηρίου πάθους, όταν ο Κύριος είπε προς τους μαθητές, «αυτή τη νύχτα όλοι θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου», αυτός αντέλεγε απειθώντας. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και τοποθετούσε τον εαυτό του πάνω από τους άλλους, λέγοντας πως ακόμη κι αν όλοι σκανδαλιστούν, εγώ όχι· γι' αυτό εγκαταλείπεται περισσότερο από τους άλλους, ως παρασυρμένος από την αλαζονεία, ώστε, αφού ταπεινωθεί περισσότερο από τους άλλους, στον κατάλληλο καιρό να αναδειχθεί λαμπρότερος, όχι όπως ο Αδάμ που πειράχθηκε και ταυτόχρονα νικήθηκε και τελικά κατακρημνίστηκε, αλλά ενώ πειράχθηκε και παρασύρθηκε λίγο, τελικά νίκησε εκείνον που τον πείραζε. Πώς;

Τι κάνει λοιπόν ο Κύριος; Επειδή απέδειξε ότι αυτός ούτε εξέπεσε από την αγάπη προς Αυτόν και ότι απέκτησε την ταπείνωση, εκπληρώνει φανερά την υπόσχεση που του είχε δώσει από παλιά και του λέει: «ποίμαινε τα αρνία μου». Διότι, όταν ονομάζει οικοδομή το σύνολο εκείνων που πιστεύουν σε Αυτόν, υπόσχεται να τον θέσει ως θεμέλιο, λέγοντας: «εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου». Όταν πάλι ο λόγος αφορά την αλιεία, τον καθιστά αλιέα ανθρώπων, λέγοντας: «από τώρα ανθρώπους θα αλιεύεις». Και όταν κάνει τους δικούς του πρόβατα, καθιστά τον Πέτρο ποιμένα, λέγοντας: «ποίμαινε τα αρνία μου, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Μπορούμε να αντιληφθούμε, αδελφοί, και από αυτό, πόσο πολύ επιθυμεί ο Κύριος τη σωτηρία μας, σε τέτοιο σημείο ώστε και από εκείνους που Τον αγαπούν να μην ζητά τίποτε άλλο παρά το να μας καθοδηγούν προς σωτήρια νομή και μάνδρα.

Τι λοιπόν; Επειδή είναι όμοιος με τον Πέτρο ως προς την ομολογία, τον ζήλο, την ταπείνωση, την αγάπη, άραγε δεν έλαβε και τα ίδια έπαθλα από Εκείνον που τα καθορίζει όλα δίκαια με ζυγό, μέτρο και σταθμά; Και πώς θα μπορούσε να ισχύει κάτι διαφορετικό; Γι' αυτό στον μεν Πέτρο λέει: «Εσύ είσαι Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου»· για τον Παύλο, όμως, τι λέει στον Ανανία; «Αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής, για να βαστάξει το όνομά μου ενώπιον εθνών και βασιλέων». Ποιο όνομα; Προφανώς αυτό που κλήθηκε πάνω μας, την Εκκλησία του Χριστού, την οποία ο Πέτρος βαστάζει ως θεμέλιο. Βλέπετε πόσο περιφανής και ισότιμη είναι η δόξα του Πέτρου και του Παύλου, και πώς η Εκκλησία του Χριστού βαστάζεται και από τους δύο; Γι' αυτό και αυτή τώρα απονέμει και στους δύο μία και την αυτή τιμή, συνεορτάζοντάς τους σήμερα ισότιμα. Αλλά εμείς, αναλογιζόμενοι το τέλος του βίου τους, ας μιμηθούμε τη διαγωγή τους· και αν όχι τα άλλα, τουλάχιστον τη διόρθωση που προέρχεται από την ταπείνωση και τη μετάνοια. Διότι τα υπόλοιπα, επειδή είναι μεγάλα και υψηλά, και αρμόζουν σε μεγάλους και προσφέρονται σε μεγάλους για μίμηση, ίσως ορισμένα να είναι και εντελώς αμίμητα για όλους μας· η διόρθωση όμως μέσω της μετάνοιας αρμόζει περισσότερο σε εμάς παρά σε εκείνους, στον βαθμό που κάθε μέρα όλοι μας σφάλλουμε πολλές φορές, και από πουθενά αλλού δεν έχουμε ελπίδα σωτηρίας, παρά μόνο αν την ελκύσουμε μέσω της αδιάλειπτης μετάνοιας.

Και έτσι, τον χειμώνα της ασέβειας, που προερχόμενος από την πνοή του νοητού βοριά ταλαιπωρούσε τότε την πόλη, τον απομάκρυνε και τον διέλυσε, επανέφερε δε σε εμάς τη νοητή θαλπωρή της ευσέβειας, την οποία δίνει η καλή πνοή εκείνου του νοτιά, ο οποίος πνέει σαν ούριος άνεμος στην πρύμνη εκείνων που επιλέγουν να πλεύσουν προς την ανατολή του ήλιου της δικαιοσύνης. Και στον κήπο των αρετών και των χαρισμάτων, που είναι το μαρτυρικό σώμα, έδωσε την ιδιότητα να αναβλύζει τα μύρα και τα ιάματα, αναδεικνύοντας τόσους κρουνούς, όσες ακριβώς έγιναν και οι διατρήσεις του σώματος από αυτούς που τον λόγχισαν. Διότι τα στόματα των λύκων, ανάμεσα στους οποίους, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, ο Κύριος έστειλε τον οικείο μαθητή Του Δημήτριο, με τα δαγκώματά τους άνοιξαν πηγές, οι οποίες στο μεν ποίμνιο του Χριστού δημιουργούν μεγίστη ευφροσύνη και πολλές ωφέλιμες ευεργεσίες, ενώ πολλούς από τους λύκους, και σιγά-σιγά όλους, τους μεταμορφώνουν σε αρνιά. Και έτσι οι πύλες του Άδη (που είναι τα στόματα εκείνων των τυράννων που βγάζουν τις θανατηφόρες αποφάσεις), παρότι η Εκκλησία του Χριστού παραμένει εκτεθειμένη στα δαγκώματά τους, όχι μόνο δεν υπερισχύουν εναντίον της, αλλά, εκτός από την επουράνια και αιώνια δόξα, εξασφαλίζουν και την επίγεια δόξα σε αυτούς που πάσχουν.

Διότι δεν υπάρχουν σε αυτήν διάφοροι βαπτισμοί, όπως στους Ιουδαίους, ούτε πολλοί περισπασμοί σχετικά με τις νουμηνίες, τους καθαρμούς και τα σάββατα, ούτε πολλοί θεοί, όπως στα έθνη που παρέμειναν στην ασέβεια, αλλά Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα· γι' αυτό οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της· και με αυτό εννοεί τα στόματα των αιρετικών. Και εξέλεξε τον Δαβίδ τον δούλο του, και τον ανέλαβε από τα ποίμνια των προβάτων, τον πήρε από το να ακολουθεί τις προβατίνες που γεννούσαν.

Αυτήν, όχι μόνο ως ευπρέπεια γι' αυτούς, αλλά και ως δύναμη την προσέλαβε, όχι επειδή ο Δυνατός πήρε δύναμη από αυτήν, αλλά επειδή φανέρωσε μέσα από αυτήν τη δική του δύναμη, η οποία ήταν άγνωστη στον κόσμο. Αλλά και στο «ενδύθηκε» πρόσθεσε αναγκαστικά το «περιζώστηκε», δηλώνοντας ότι όχι μόνο ανέλαβε μορφή δούλου, αλλά σε τέτοιο βαθμό περιεζώσθη τον εαυτό του με άρρητο τρόπο, δηλαδή ένωσε και περιέσφιξε γύρω του την ανθρωπότητα, ώστε ο Λόγος και η σάρκα να είναι ένα πράγμα· γι' αυτό και λέγεται ότι έγινε σάρκα. Για ποιο σκοπό, όμως, σχεδιάστηκε το μυστήριο από αυτόν; «Διότι εστερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί». Ιδού, λέει, η αιτία της σαρκώσεως του Λόγου: διότι την οικουμένη, η οποία κλυδωνιζόταν από την πλάνη, την στήριξε ερχόμενος σε αυτήν, ώστε να μην αναμένεται πλέον να σαλευθεί. Μπορείς δε να ονομάσεις οικουμένη και την Εκκλησία (επειδή κατοικείται από τους αγγέλους και από τον ίδιο τον Θεό· γι' αυτό και ονομάστηκε οίκος του), η οποία δεν θα σαλευθεί. Διότι, έστω κι αν την επιβουλεύονται πολλοί, έχει ωστόσο οικοδομηθεί πάνω στην πέτρα, «και πύλες άδη δεν θα την κατισχύσουν», δηλαδή τα στόματα των αιρετικών.

Η καρδιά μου ταράχθηκε, με εγκατέλειψε η ισχύς μου, και το φως των οφθαλμών μου, και αυτό δεν είναι μαζί μου. Πώς λοιπόν ταράχθηκε η καρδιά του; Έχει ειπωθεί, επειδή δεν σώζονταν οι Ιουδαίοι. Ως ισχύ δε ονομάζει τον Πέτρο εξαιτίας της ομολογίας της πίστεως· «διότι εσύ είσαι Πέτρος», λέει, «και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου, και πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Αυτός τον εγκατέλειψε, αφού τον αρνήθηκε. Φως δε (είναι) όλοι οι απόστολοι, προς τους οποίους έλεγε: «εσείς είστε το φως του κόσμου». Αυτοί ήταν το φως των οφθαλμών των δύο διαθηκών, του νόμου και του ευαγγελίου· διότι αυτοί μας φωτίζουν την παλαιά και τη νέα στο φως του Ιησού, οι οποίοι κατά τον καιρό του σταυρού δεν ήταν μαζί με τον Χριστό· διότι, έχοντας φοβηθεί τους Ιουδαίους, έφυγαν.

ΣΛΗʹ. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΣΕΡΗΝΟ. Σχετικά με το ρητό του Σωτήρα για την Εκκλησία, ότι «Πύλες του Άδη». Ο θείος Λόγος ονόμασε πύλες του Άδη τις τιμωρίες των αθέων και τις βλασφημίες των αιρέσεων. Σε όλες αυτές αντιστέκεται η Εκκλησία του Θεού, και τις μεν κατατροπώνει, από τις δε δεν κυριεύεται.

Θα προσφέρεις δε σε αυτά θεραπεία, εάν παύσεις από τις δογματικές αντιπαραθέσεις τους δικούς σου διακόνους, οι οποίοι έχουν απομακρυνθεί δημιουργώντας μεγάλο χάσμα, ώστε να υπηρετούν τον βασιλιά και να φιλονικούν με τον Θεό· μήπως τυχόν επιφέρουν κλυδωνισμό στο κράτος, συντρίβοντας πάνω στην πέτρα της Εκκλησίας τα τεχνάσματα της κακοδοξίας τους. Διότι αυτή έχει θεμελιωθεί στερεά και δεν κυριεύεται ούτε από τις πύλες του άδη, όπως υποσχέθηκε ο Θεός που την δημιούργησε.

ΤΟΓ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΥΠΟΔΙΑΚΟΝΟ ΠΑΛΛΑΔΙΟ. Περί του να υπομένουμε γενναία κάθε πειρασμό. Αν οι πύλες του άδη, οι οποίες είναι όλα τα πεπυρωμένα βέλη του Πονηρού, δεν κατισχύουν της αμώμου και ορθής πίστεως, και ο κίνδυνος, η γυμνότητα και ο θάνατος δεν μπορούν να μας χωρίσουν από τον Χριστό· για ποιο λόγο, θαυμάσιε, δυσφορείς να υπομένεις τις μικρές προσβολές που υφίστασαι για τον Χριστό; Στάσου, λοιπόν, εδραίος, και οι μεν πειρασμοί που έχουν ήδη έλθει θα σβήσουν, ενώ αυτοί που σχεδιάζονται θα εξαφανιστούν πριν καν εκδηλωθούν.

Ε΄. Στον ίδιο. Σχετικά με τον λόγο του Σωτήρος για την Εκκλησία, ότι «Πύλες του άδη». Το «Και πύλες του άδη δεν θα την κατανικήσουν», εννοώντας βέβαια την Εκκλησία, έχει ειπωθεί όχι με την έννοια ότι κανένας δεν θα την πολεμήσει και δεν θα επιχειρήσει να την αφανίσει, αλλά ότι πολλοί μεν θα της εναντιωθούν, θα ηττηθούν όμως κατά κράτος. Έτσι ακριβώς και συνέβη. Διότι πολεμήθηκε μεν, αλλά δεν ηττήθηκε. Απεναντίας, αναδείχθηκε λαμπρότερη από εκείνους που επιχείρησαν να την σβήσουν. Γιατί λοιπόν απορείς, αν και οι άγιοι πολεμούνται σε αυτόν τον κόσμο;

Το γλυκύ θέαμα της Εκκλησίας, η λαμπηδόνα της οικουμένης, η ολόαγνη περιστερά, ο καθοδηγητής των αποστόλων, ο θερμός απόστολος; Ο ζέων στο Πνεύμα, ο άγγελος και άνθρωπος, ο πλήρης χάριτος, η στερεά πέτρα της πίστεως, το γεραρό φρόνημα της Εκκλησίας, ο μακάριος, ο οποίος εξαιτίας της αγνείας του άκουσε από το Δεσποτικό στόμα να ονομάζεται «υιός περιστεράς», αυτός που έλαβε τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών από τον ίδιο τον Κύριο. Εσείς συλήσατε τα τάγματα των αγγέλων. Και προς τι τα πολλά λόγια;

Για πολλούς λόγους θα μπορούσε κανείς, ως υπόθεση εορτής, να βρει τη μνήμη του άξια επαίνου, και μάλιστα όχι λιγότερο για το αποστολικό του αξίωμα, τον δρόμο του κηρύγματός του και τη διδασκαλία του Ευαγγελίου, καθώς και για τη μέσω επιστολών νουθεσία και παραίνεση προς τους Ιουδαίους της διασποράς ανάμεσα στα έθνη, για τους οποίους είχε μεγαλύτερη μέριμνα και φροντίδα, εφόσον και ο ίδιος από αυτούς γεννήθηκε και προήλθε. Όλα αυτά, εξεταζόμενα και λαμβανόμενα ως αφορμή επαίνων, οπωσδήποτε θα ανυψώσουν τον εγκωμιαζόμενο και θα τον αναβιβάσουν στο ίδιο το αποκορύφωμα της ευφημίας. Διότι είναι ταυτόχρονα όσιο και δίκαιο να μεγαλύνεται ο απόστολος με τις πρέπουσες τιμές, καθώς μέσα από το γράμμα του Νόμου κατοπτριζόταν Εκείνος που ήλθε για τη σωτηρία μας· και όχι λιγότερο για τη θεοφάνεια του ίδιου του Μονογενούς Υιού του Θεού που του αποκαλύφθηκε κατά τους έσχατους χρόνους, ο Οποίος συνδιαλέχθηκε άμεσα μαζί του και τον κατέστησε αυτόπτη και μύστη της δικής Του σαρκώσεως. 〈Γι' αυτό και προανήγγειλε ότι θα οικοδομήσει την Εκκλησία Του ως έπαθλο της θεοπρεπούς ομολογίας του, και του υποσχέθηκε τα κλειδιά των ουρανών ως αρραβώνα της πίστης προς Αυτόν,〉 καθώς και ότι η έκβαση όσων έχουν δεθεί και λυθεί από αυτόν επί της γης, θα επικυρώνεται στους ουρανούς.

Όταν, λοιπόν, ο Κύριος έλεγε αυτά προς τους μαθητές του, ότι δηλαδή «Όλοι θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου αυτή τη νύχτα», ο Πέτρος, μιλώντας αλληγορικά, θέλοντας να προβάλει τον εαυτό του και να αποδειχθεί πιο αφοσιωμένος στον Δεσπότη από τους υπόλοιπους μαθητές, ή μάλλον, για να πούμε την αλήθεια, για να καταστήσει φανερή τη δική του άρνηση, είπε προς τον Δεσπότη: «Τι λες, Δέσποτα; Όλοι θα σκανδαλιστούμε εξαιτίας σου; Και μαζί με όλους συμπεριέλαβες και εμένα; Τόση εμπιστοσύνη έχεις στη σταθερότητά μου; Κι εγώ θα σε απαρνηθώ, αυτός που περπάτησε πάνω στη θάλασσα; Αυτός που αξιώθηκε να δει τη Μεταμόρφωση στο όρος; Αυτός που τρέπει σε φυγή αγέλες δαιμόνων; Αυτός που θεραπεύει κάθε πάθηση; Δεν σε αναγνώρισα εγώ πριν από όλους, και αναφώνησα: "Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος"; Γι' αυτό και εσύ, αποδεχόμενος τη μαρτυρία μου, με μακάρισες και με ονόμασες πέτρα της Εκκλησίας, λέγοντας: "Εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την κατανικήσουν". Εγώ λοιπόν θα σε απαρνηθώ, ο κορυφαίος των αποστόλων, ο στύλος της Εκκλησίας;»

Όταν πραγματοποιήθηκε σύναξη έπειτα από καιρό στην παλαιά εκκλησία, σχετικά με την επιγραφή των Πράξεων των Αποστόλων, και στο ότι ο ενάρετος βίος είναι πιο ωφέλιμος από τα σημεία και τα θαύματα, και σε τι διαφέρει η ενάρετη πολιτεία από τα σημεία. Α΄. Έπειτα από καιρό επιστρέψαμε πάλι στη μητέρα μας, σε αυτήν την ποθητή και αξιαγάπητη σε όλους εκκλησία, στη μητέρα τη δική μας αλλά και όλων των εκκλησιών. Διότι είναι μητέρα, όχι μόνο επειδή είναι παλαιότερη χρονικά, αλλά και επειδή θεμελιώθηκε από αποστολικά χέρια· γι' αυτό, αν και πολλές φορές καταστράφηκε συθέμελα για το όνομα του Χριστού, ανορθώθηκε πάλι με τη δύναμη του Χριστού. Διότι δεν τη θεμελίωσαν μόνο τα αποστολικά χέρια, αλλά και η απόφαση του Δεσπότη των αποστόλων την περιτείχισε με έναν καινούργιο και παράδοξο τρόπο οχύρωσης. Επειδή δεν έχτισε τον περίβολό της ενώνοντας ξύλα και πέτρες, ούτε την ασφάλισε σκάβοντας τάφρο γύρω της εξωτερικά, μπήγοντας πασσάλους και υψώνοντας πύργους· αλλά πρόφερε μόνο δύο απλά λόγια, και αυτά στάθηκαν αρκετά για να αντικαταστήσουν για εκείνη το τείχος, τον πύργο, την τάφρο και κάθε άλλη ασφάλεια. Και ποια είναι αυτά τα λόγια, που έχουν τόσο μεγάλη δύναμη; «Πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και πύλες άδου δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Αυτό είναι το τείχος, αυτός είναι ο περίβολος, αυτή είναι η ασφάλεια, αυτό είναι το λιμάνι και το καταφύγιο. Παρατήρησε, λοιπόν, από αυτό το γεγονός το αδιάρρηκτο του τείχους.