Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 16:18

Δεν είναι λοιπόν καθόλου θαυμαστό που όσοι διάκεινται με τόσο ανόσιο τρόπο, διδάσκουν και γράφουν τέτοια πράγματα· αλλά θα ακούσει από εμάς ο παράφρων και υπερασπιστής αυτής της κακίας, ότι σκοτίστηκε στους διαλογισμούς του εξαιτίας της απιστίας του, και δεν θέλησε να διακρίνει ανάμεσα στο άγιο και το βέβηλο, ούτε μεταξύ του καθαρού και του ακάθαρτου. Διότι έχουν τυφλωθεί οι σκέψεις του από τον θεό αυτού του αιώνα, ώστε να μην ακτινοβολήσει μέσα του ο φωτισμός του ευαγγελίου. Επειδή, όντας πραγματικά εκτός εαυτού και έχοντας κουφαθεί στα αυτιά της καρδιάς, δεν θέλησε να κατανοήσει τα λόγια του πνεύματος. Παρόλο που ο ένας από τους θείους προφήτες είχε προαναφωνήσει: «θα εξαλείψω τα ονόματα των ειδώλων από τη γη, και δεν θα υπάρχει πλέον ανάμνησή τους», και άλλος: «όλοι θα με γνωρίσουν, από τον μικρότερο μέχρι τον μεγαλύτερό τους»· και παρόλο που ο κήρυκας του ευαγγελίου διακηρύττει πως «ο Χριστός παρουσίασε την Εκκλησία στον εαυτό Του άμωμη και άσπιλη»· και ενώ και άλλοι ομοίως κηρύττουν παρόμοια πράγματα, και ο ίδιος ο Σωτήρας έχει υποσχεθεί ότι «οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν ποτέ εναντίον της». Εκείνος όμως, αφού περιφρόνησε όλα αυτά, έγινε ακροατής εκείνων που μιλούν εκ του πονηρού πνεύματος, κατήγορος της ορθής μας πίστης, και υβριστής της θείας και σωτηριώδους χάριτος. Και αυτά μεν ας στηλιτεύουν την απιστία και τη φλυαρία εκείνου.

Αλλά τι δεν επρόκειτο να κάνουν αυτοί που, μέσω των εκφράσεων που έπλασαν -μιλώ για το ακατάληπτο και απερίγραπτο-, δεν έφριξαν να πουν ότι το μέγα μυστήριο της σωτηρίας μας έγινε φαινομενικά και κατά δόκησιν, και να αποδώσουν στους Χριστιανούς ειδωλολατρία; Διότι η σπουδή τους ήταν να παραμερίσουν την ιερή διδασκαλία του ευαγγελίου και να βρει διείσδυση το δικό τους, το πιο μιαρό δόγμα της δοκήσεως, καθώς ελέγχονται περισσότερο από τα ίδια τα γεγονότα αυτής της ιστορίας παρά από τα λόγια που είναι γραμμένα στα ιερά βιβλία του ευαγγελίου. Οι προφήτες, λοιπόν, θεόπνευστοι άνδρες, προκήρυξαν από παλιά την κοινωνία και την επιφάνεια του θείου Λόγου προς τους ανθρώπους, και ότι από εκεί και πέρα καταστράφηκε και εξαφανίστηκε κάθε ειδωλολατρική πλάνη και ότι οι άνθρωποι λυτρώθηκαν από αυτήν, έχοντας δεχθεί τον θείο Λόγο και το σωτήριο κήρυγμα. Διότι ο μεν ένας προαναφώνησε ότι όλοι, από μικρού έως μεγάλου, θα γνωρίσουν τον Κύριο· ο δε άλλος ότι και τα ονόματα των ειδώλων, μαζί με τη μνήμη τους, θα εξαλειφθούν από τη γη. Ο ίδιος δε ο Σωτήρας, αφού έγινε άνθρωπος, υποσχέθηκε στους μαθητές του ότι οι πύλες του Άδη δεν θα κατισχύσουν της Εκκλησίας, ενώ ο κήρυκας του ευαγγελίου διαβεβαίωσε ότι ο Σωτήρας παρουσίασε την Εκκλησία στον εαυτό του άμωμη, άσπιλη και χωρίς ρυτίδα.

Και δεν ήταν δυνατόν να βαπτιστεί κανείς, εάν δεν είχε προηγουμένως αγαπήσει την επιφάνεια του Σωτήρος και το ίδιο το βάπτισμα. Και βέβαια, δεν είναι δυνατόν ούτε να αγαπήσει το βάπτισμα, εάν δεν έχει προηγουμένως πιστέψει ότι μέσω αυτού ήλθε η σωτηρία. Αυτά δε τα υποδήλωσε αλληγορικά μέσω των νεύρων, των σαρκών και του δέρματος: την μεν πίστη μέσω των νεύρων, την δε αγάπη μέσω των σαρκών, και το βάπτισμα μέσω του δέρματος. Διότι η μεν πίστη είναι θεμελιώδης και χαρακτηρίζεται στέρεη, και για τον λόγο αυτό ο Κύριος ονόμασε τον μακάριο Πέτρο πέτρα και θεμέλιο, εξαιτίας της πίστεώς του. «Διότι εσύ είσαι», λέγει, «ο Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου». Διότι αυτή πρώτη συγκρατεί την εν Κυρίω ζωή μας. Στην δε αγάπη αποδίδεται και το θερμό και το ιλαρό: το ένα λόγω της συμπάθειας, το άλλο λόγω της κίνησης.

Δικό μου, λοιπόν, καθήκον είναι, αν βέβαια είναι και κάποιου άλλου, να υποφέρω δεινά και να πονώ, και να αναζητώ πηγές δακρύων σύμφωνα με τον άγιο εκ κοιλίας μητρός Ιερεμία, και να εγείρω θρήνους για τη συντριβή αυτής της μυστικής Σιών και μητέρας όλων των Εκκλησιών και της νέας Ιερουσαλήμ που ταυτίζεται με αυτήν· διότι αυτήν, την οποία οι πύλες του άδη δεν κατάφεραν να υπερνικήσουν σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου —αν και πόσες και ποιες δυνάμεις προσέκρουσαν πάνω της και με πόση βία, όμως αποκρούστηκαν από τη δική της στερεότητα, στράφηκαν προς τα πίσω και ανατράπηκαν και καταρρίφθηκαν οι ίδιες εναντίον του εαυτού τους—, αυτή ακριβώς τώρα κατατέμνεται από τον ίδιο της τον εαυτό, και σαν οικία και πόλη ή βασιλεία που διαιρείται εναντίον του εαυτού της, οδηγείται σε πτώση και ερήμωση, σύμφωνα με τη θεία απόφαση. Και παθαίνει τα όσα υφίστανται οι παράφρονες, με τα μέλη της να επαναστατούν το ένα εναντίον του άλλου και να κατακομματιάζουν άθλια το ένα το άλλο· και τίνος είναι άραγε αυτά τα μέλη;

Διότι φρονώ ότι και αυτές έχουν ήδη καταπαύσει και έχουν στραφεί προς τον αφανισμό από τη μεγαλοφωνία των ευαγγελικών, αποστολικών και πατερικών ρήσεων. Στο εξής, λοιπόν, ας κληθεί να λογοδοτήσει ο σπορέας αυτών των ζιζανίων για την κακεντρέχειά του αυτή που επανέλαβε. Γιατί λοιπόν, ω πονηρέ, και εχθρέ της ειρήνης, και δημιουργέ της απώλειας, και επίβουλε της σωτηρίας, και αντίπαλε της ευσέβειας, σκολιέ όφι και διεστραμμένε απέναντι σε κάθε ευθύτητα, μισάνθρωπε και μισόθεε, εσύ που είσαι εξ ολοκλήρου διάβολος, γιατί βιάζεσαι να αναστήσεις πάλι κακώς και να ανακινήσεις τις αιρέσεις που από παλιά έχουν ορθώς ανατραπεί και κατασιγαστεί; Γιατί επιχειρείς να ανορθώσεις και να μισανοίξεις τις πύλες του άδη, οι οποίες είχαν υψωθεί κατά της Εκκλησίας –η οποία είναι στερεά εδραιωμένη στην πίστη του Χριστού– και έπειτα έκλεισαν και καταρρίφθηκαν εντελώς; Μήπως τυχόν παρεισφρήσεις πάλι μέσω αυτών εκεί από όπου έχεις εκδιωχθεί; Γιατί προσπαθείς να σφυρηλατήσεις ξανά τους σιδερένιους μοχλούς σου που μόλις συνετρίβησαν; Μήπως τυχόν κλονίσεις την ακλόνητη και υπερισχύσεις εκείνης η οποία σε κατανικά με τη δύναμη του θείου Λόγου;

Ας αποφύγουμε λοιπόν, αγαπητοί, αναλογιζόμενοι αυτά, την πεποίθηση στον εαυτό μας και την ιδέα ότι μπορούμε να κατορθώσουμε κάτι αγαθό μόνο από τη δική μας προθυμία. Κακό πράγμα είναι το πάθος, προκαλεί βαριά τραύματα. Ο Χριστός επιτρέπει στον Πέτρο να πέσει, για να τον απομακρύνει, όπως είπαμε, από την πεποίθηση στον εαυτό του, διδάσκοντάς τον να θεωρεί κάθε κατόρθωμα έργο της άνωθεν χάριτος, αλλά και επειδή του είχαν εμπιστευθεί μεγάλα έργα· διότι αυτός είναι η πέτρα της Εκκλησίας και αυτός έλαβε τα κλειδιά και μύρια άλλα. Για να μην υπερηφανευθεί, λοιπόν, οικονομήθηκαν αυτά· διότι λέει και ο Παύλος: «μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα» και τα εξής. Αν όμως τα σωματικά πάθη εμποδίζουν την υπερηφάνεια, πόσο μάλλον αυτό που άγγιξε την ίδια την ψυχή. Εξάλλου, επειδή του είχε εμπιστευθεί τη διδασκαλία και την καθοδήγηση του κόσμου, για να μην επιτιμά, όντας θερμός, με πικρία και χωρίς συγκατάβαση όσους λόγω αδυναμίας της σάρκας γλιστρούν από τα υψηλότερα, του παραχωρείται να πέσει, ώστε μέσα από το δικό του πάθημα να γίνει και ο ίδιος πιο συγκαταβατικός προς εκείνους που αμαρτάνουν, εφόσον μετανοούν. Αλλά και για τη δική μας νουθεσία και ασφάλεια έχει παραχωρηθεί αυτό, ώστε να νήφουμε πάντοτε, ώστε πάντοτε, ακόμη κι αν νομίζουμε ότι κάνουμε κάποιο καλό έργο, να το θεωρούμε άνωθεν δωρεά, ώστε ποτέ και σε τίποτα να μην αυθαδιάζουμε, ώστε, εάν τυχόν παρασυρθούμε σε κάτι από τον πονηρό, να μην απελπιζόμαστε, αλλά να προσφεύγουμε αμέσως στη μετάνοια, στα δάκρυα, στη συντριβή της καρδιάς και στη θεία βοήθεια, χωρίς να αναβάλλουμε ούτε για ελάχιστο.

Στον ίδιο. Όπως ακριβώς ο Νεστόριος, αντλώντας από τα θολά νάματα του Παύλου του Σαμοσατέως, εξέπεσε σε μέθη ασέβειας, έτσι και ο Ευτυχής, δρέποντας τα σπέρματα της δικής του αίρεσης από την πικρή παραφυάδα του Μάνη, ετοίμασε άρτο οδύνης και απώλειας για τον εαυτό του και για όσους τον ακολουθούν. Αντίθετα, ο χορός των ορθοδόξων, έχοντας προτάξει τον κορυφαίο Πέτρο, ή μάλλον τον κοινό Δεσπότη και Ποιητή δικό του και δικό μας ως διδάσκαλο (διότι λέει «εσείς μην ονομάσετε κανέναν πάνω στη γη ραββί, διότι ένας είναι ο διδάσκαλός σας, ο Χριστός»), ομολογούν λαμπρά το ασύγχυτο των δύο φύσεων στη μία υπόσταση του Λόγου, δηλαδή της θεότητας και της ανθρωπότητας. Διότι αυτό εδίδαξε ο ίδιος, η Αλήθεια· επειδή, αποκαλώντας τον εαυτό του Υιό του ανθρώπου και έχοντας ανακηρυχθεί από τον κορυφαίο Πέτρο Υιός του Θεού του ζώντος, το μεν πρώτο το βεβαίωσε με όσα είπε ο ίδιος, το δε δεύτερο με όσα αποδέχθηκε. Γι' αυτό και, ως ανταμοιβή στον Πέτρο για την ορθή του ομολογία, του ενεχείρισε τα κλειδιά της βασιλείας και στερέωσε την Εκκλησία ώστε να στηρίζεται στη δική του ομολογία και να καταγάγει λαμπρά νικητήρια κατά των πυλών του άδη και κάθε αιρετικής αθυροστομίας.

και από τους ευσεβείς προβάλλεται και αγκαλιάζεται ως ακαταμάχητο όπλο εναντίον κάθε αίρεσης, η οποία ρητώς διακηρύσσει, και αυτό αποτελεί το χαρακτηριστικό γνώρισμα και το σφράγισμά της, το να εξαπλωθούν τα κηρύγματα του Ευαγγελίου σε όλη την οικουμένη και στα πέρατά της. Και πάλι, οι πύλες του άδη, που είναι τα αχαλίνωτα στόματα των αιρετικών, σε καμία περίπτωση δεν θα υπερισχύσουν της Εκκλησίας, την οποία ο Χριστός στερέωσε ασάλευτη πάνω στην πέτρα των δογμάτων του Πέτρου, ή μάλλον της ευσέβειας.

Διότι, εάν δεν ήταν ο ίδιος ταυτόχρονα άνθρωπος και Θεός, πώς από τη μία ονομάζει τον εαυτό του Υιό του ανθρώπου, και από την άλλη, όταν ο κορυφαίος των μαθητών κατόπιν ερωτήσεως τον ομολόγησε Θεό, αυτόν τον ίδιο και όχι άλλον, αφού αποδέχθηκε πλήρως αυτήν τη θεολογική ομολογία τον αντάμειψε με υπερφυσικές δωρεές, αφενός υποσχόμενος ότι πάνω στις ομολογίες του θα οικοδομηθεί η Εκκλησία και ότι ούτε οι πύλες του Άδη δεν θα την κατανικήσουν ποτέ, αφετέρου διαβεβαιώνοντας πως η ομολογία του αυτή αποτελεί αποκάλυψη όχι από σάρκα και αίμα, αλλά τέτοια που αποκαλύπτει ο αόρατος και ακατάληπτος Πατέρας, και επιπλέον τον αναγορεύει κλειδούχο της βασιλείας των ουρανών, ορίζοντας ότι όσους δέσει επάνω στη γη θα φέρουν άλυτο τον δεσμό και εκεί, και πάλι όσους λύσει, θα είναι λυμένοι από τους δεσμούς που έχουν συμπλεχθεί με την αμαρτία;

Έτσι, λοιπόν, εφόσον η Ρωμαϊκή Εκκλησία συμφωνεί και ομολογεί μαζί με τους άλλους τέσσερις αρχιερατικούς θρόνους και εφόσον η Εκκλησία είναι ιδρυμένη και στηρίζεται επάνω στην πέτρα των δεσποτικών λόγων, εναντίον της οποίας η ίδια η Αλήθεια διατράνωσε ότι ούτε οι πύλες του άδη, δηλαδή τα αχαλίνωτα στόματα των αιρετικών, πρόκειται ποτέ να υπερισχύσουν, από πού και από ποιους αναδύεται αυτή η καινούργια βλασφημία κατά του Πνεύματος; Και πώς αυτό που συνέβη να μην είναι άξιο πολλών στεναγμών, πολλών δακρύων και πολλής σπουδής, ώστε να αναχαιτιστεί η εξάπλωση του πάθους και να μη βλέπουμε τη νόσο να κατατρώει περισσοτέρους από εκείνους που έχουν συγκαταλεχθεί στο ποίμνιο του Θεού; Γι' αυτό ακριβώς και η δική μας μετριότητα προσκαλεί την τελειότητά σας στην αρετή, ως κάποιον μεγάλο πρόμαχο της Εκκλησίας και ως φρουρό που έχει τοποθετηθεί στον οίκο του Ισραήλ, να αναζωπυρώσει φανερά τον ένθεο ζήλο που υπάρχει στην καρδιά και, ανάβοντας τη λυχνία της αρχιερωσύνης, να φωτίσει με σωτήριο φως όλους εκείνους που πλανώνται, και αφενός να τους απομακρύνει από την πλάνη, αφετέρου να τους οδηγήσει προς την ευσέβεια που έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρη την οικουμένη.

Διότι λέει «ελάτε να δείτε έναν άνθρωπο» —επιστρέφοντας καλούσε ολόκληρη την πόλη— «ο οποίος μου είπε όλα όσα έκανα». Ούτε αυτά σε κάνουν θεατή των θειοτέρων και υψηλοτέρων πραγμάτων, αλλά επειδή ρωτά τους μαθητές, «ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι», εκλαμβάνοντας την ερώτηση ως απόδειξη άγνοιας, τον νομίζεις για έναν από τους πολλούς; Και πώς δεν ανυψώνεσαι προς τη θεοπρεπή δόξα, όταν τον ακούς να λέει σε εκείνον που του έδωσε την απάντηση «εσύ είσαι ο Υιός του Θεού του ζώντος», ότι «σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε αυτό, αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς», και «εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτήν την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της»; Ανθρώπινα είναι αυτά, ή ανήκουν μόνο στην παντοδύναμη και φιλάνθρωπη Θεότητα;

Αν όμως μου προβάλλεις το χωρίο «εσύ είσαι ο Πέτρος και πάνω σε αυτήν την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου» και τα εξής, μάθε ότι αυτό δεν έχει λεχθεί για την εκκλησία της Ρώμης. Κάθε άλλο· διότι είναι γνώρισμα ιουδαϊκό και ταπεινό το να περιορίζεται η χάρη και η θειότητά της σε ορισμένα μέρη και τόπους, και να μην ενεργεί ομοίως σε όλη την οικουμένη. Αλλά και το «σε αυτή την πέτρα», πώς θα μπορούσε κάποιος, ακόμη και αν είναι υπερβολικά θρασύς και θεωρεί ως δόξα του το να μην ντρέπεται, να το παραποιήσει εκβιαστικά πως έχει λεχθεί για την εκκλησία της Ρώμης; Είναι φανερό ότι έχει λεχθεί για την ομολογία του Πέτρου, η οποία θεολόγησε τον Χριστό, και μέσω αυτής για ολόκληρη την Εκκλησία, η οποία έχει εξαπλωθεί στα πέρατα της γης και έχει θεμελιωθεί πάνω στις διδαχές των αποστόλων. Για αυτήν ομολογούμε ότι και το πανάγιο Πνεύμα έχει μιλήσει μέσα από τις προφητικές σάλπιγγες, σύμφωνα με την καθοδήγηση του ιερότατου και σεβάσμιου Όρου της Πίστεως, το Πνεύμα «το λαλήσαν διά των προφητών», διακηρύσσοντας ιερά την πίστη «εις μίαν αγίαν καθολικήν και αποστολικήν εκκλησίαν», και όχι πετριανή ή ρωμαϊκή, όπως θέλει η νεοτεριστική τάση της ρωμαϊκής απαιδευσίας.

Δεν οικοδομεί κανείς απλώς «πάνω στην άμμο», αλλά πρώτα ανασκάπτει όλη την άμμο και βαθαίνει, και έτσι θέτει το θεμέλιο «πάνω στην πέτρα», για να παραμείνει ασάλευτο όταν έρθουν οι χειμώνες, οι άνεμοι, τα κύματα και τα ποτάμια. Όσοι όμως οικοδομούν απλώς πάνω στην άμμο κοπιάζουν μάταια, διότι η οικία αμέσως πέφτει και καταστρέφεται. Έτσι και η φιλαλήθης ψυχή που επιθυμεί να οικοδομήσει την οικία της σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, δεν οικοδομεί «πάνω στην άμμο» των πονηρών διαλογισμών της αμαρτίας, αλλά σκάβει και βαθαίνει, αποκόπτοντας όσο της είναι δυνατόν τους αμμώδεις και κακούς διαλογισμούς της πονηρίας, έως ότου βρει τους στερεούς και ασάλευτους λογισμούς της πίστεως του Χριστού, έως ότου βρει τον Χριστό, την αληθινή πέτρα, απέναντι στην οποία «πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν». Και έτσι εποικοδομεί μέσω της αγαθής πολιτείας, έχοντας καθαρή καρδιά, αγαθή συνείδηση και ανυπόκριτη πίστη κατά τον Απόστολο, και με αυτόν τον τρόπο ολοκληρώνει την πνευματική οικοδομή του οίκου του Θεού, η οποία είναι εσωτερικά καθαρή και εξωτερικά πολύ περισσότερο καθαρή. Διότι προηγουμένως, πριν αποκαλυφθεί αυτό το μυστήριο του Πνεύματος του Χριστού και πριν από την έλευση και την επιφάνειά Του, όλος ο καλλωπισμός της δικαιοσύνης ήταν εξωτερικός, όπως και ο νόμος και η περιτομή και ο καθαρισμός και οι θυσίες και οι προσφορές και οι λατρείες.

Διότι, όπως ακριβώς ο καύσωνας του ήλιου όταν λάμπει πάνω στα βλαστάρια του σπόρου, αυτά που σπάρθηκαν σε πετρώδη γη αμέσως τα ξηραίνει επειδή δεν έχουν υγρασία ούτε βάθος γης, ενώ εκείνα που σπάρθηκαν σε καλή και βαθιά γη δεν βλάπτονται (διότι έχουν ριζώσει σε αυτήν βαθιά), έτσι και όσοι είναι ισχυρά θεμελιωμένοι στην εύφορη γη, στην αγαθή προαίρεση και την ορθή πίστη και τη χάρη του Θεού, δεν θα βλαφθούν καθόλου από τον καύσωνα των πειρασμών, αλλά μάλλον ισχυροποιούνται και αποδίδουν περισσότερο καρπό. Τέτοιοι άνθρωποι είναι θεμελιωμένοι πάνω στην ασάλευτη πέτρα, τον ίδιο τον Χριστό. Διότι στον Πέτρο είπε ο Κύριος: «Εσύ είσαι Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι μοχλοί του άδη δεν θα την κατανικήσουν». Διότι, όπως οι μοχλοί χρησιμεύουν για το ξερίζωμα και την ανατροπή του θεμελίου ενός σπιτιού, έτσι και ο πονηρός επιχειρεί να ξεριζώσει από τον Θεό τις πιστές και θεμελιωμένες ψυχές και θέλει να τις στρέψει προς τον εαυτό του. Παρομοίως πάλι, ο Κύριος παρομοιάζει εκείνον που εκτελεί τις εντολές του με άνθρωπο «φρόνιμο» που θεμελιώνει «την οικία του πάνω στην πέτρα». «Ήλθαν», λέγει, «τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και ξέσπασαν πάνω σε εκείνη την οικία, και δεν έπεσε· διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα».

Ο Πέτρος καταγόταν από το κτήμα του Ηρακλείου, το οποίο απείχε δεκατέσσερα στάδια από τον ναό των αγίων. Και η ασθένειά του ήταν παράλυση που είχε προέλθει από μεγάλη αδυναμία, σε σημείο που δεν θα έβλεπε παρά τον θάνατο και θα πλησίαζε μαζί του στο μνήμα. [4] Αλλά, αφού ήλθε στους μάρτυρες Κύρο και Ιωάννη, και μέσω αυτών στην καθολική Εκκλησία και την ορθόδοξη πίστη, απέβαλε τη νόσο πριν από τον θάνατο και την ολέθρια παράλυση πριν από το μνήμα. Διότι τίποτα δεν είναι ισχυρότερο από την αλήθεια, όπως δείχνει η σύνεση του Ζοροβάβελ, η οποία ενισχύεται από τα ουράνια κηρύγματα και διατηρεί την Εκκλησία πάντοτε αήττητη και δεν υποκύπτει ποτέ στις πύλες του άδη, οι οποίες είναι οι μισόχριστες αιρέσεις, που υπηρετούν τον λάρυγγα του άδη και παραπέμπουν πανεύκολα όσους πέφτουν σε αυτές στην κοιλιά του. [5] Διότι, ενώ αυτός κοιμόταν, στάθηκαν δίπλα του οι θερμότατοι στην πίστη μάρτυρες και του μιλούσαν ταυτόχρονα με πραότητα και καλοσύνη. «Θέλεις», του έλεγαν, «να απολαύσεις την υγεία και την ανάρρωση και να ξεφύγεις από αυτήν τη χειρότερη από όλες τις ασθένειες;» Και αυτός, αποδεχόμενος πρόθυμα την ερώτηση, είπε «Ναι» με τα χείλη του και το φανέρωσε γνέφοντας με το κεφάλι του· κινώντας δε τα χέρια του όσο μπορούσε, έδειχνε τη στάση της ικεσίας. Και οι μάρτυρες, όταν είδαν ότι φλεγόταν για ανάρρωση, του προτείνουν το εξής...

Τι μας αφορά η διγαμία του Βαλεντινιανού, η οποία αποτελεί εθνική (ειδωλολατρική) συνήθεια; Και ποιος από εκείνους που τον στεφάνωσαν γι' αυτό ανακηρύσσεται άγιος και όχι παράνομος, αν βέβαια τον στεφάνωσε κανείς; Και ποιος από τους θεσπέσιους πατέρες της εποχής εκείνης παρέδωσε εγγράφως ότι ο Βαλεντινιανός έπραξε με οσιότητα λαμβάνοντας δύο γυναίκες, και ότι πρέπει εφεξής να πράττεται αυτό; Πολλοί λοιπόν και άλλοι, επειδή η επιθυμία τους αποτελεί για αυτούς νόμο όχι θεϊκό, αλλά ανθρώπινο και κατακριτέο, έχουν πράξει έτσι και ίσως θα πράττουν έως το τέλος του αιώνος. Αλλά η Εκκλησία του Θεού παρέμεινε αλώβητη, έστω κι αν χτυπήθηκε από πολλά βέλη, και οι πύλες του άδη δεν μπόρεσαν να την κατανικήσουν. Ούτε ανέχεται να πράττει ή να λέγει κάτι αντίθετα προς τους καθορισμένους όρους και νόμους, έστω κι αν πολλοί ποιμένες με ποικίλους τρόπους συμπεριφέρθηκαν άφρονα· επειδή συγκρότησαν και συνόδους μεγάλες και πολυάριθμες και ονόμασαν τους εαυτούς τους εκκλησίες του Θεού και φρόντισαν, κατά τα φαινόμενα, υπέρ των κανόνων, ενώ στην πραγματικότητα κινούνταν εναντίον των κανόνων. Τι το αξιοθαύμαστο είναι, λοιπόν, εάν και τώρα δεκαπέντε ίσως επίσκοποι συγκεντρώθηκαν και αθώωσαν εκείνον που έχει καθαιρεθεί βάσει των κανόνων για δύο αιτίες, επιτρέποντάς του να ιερουργεί;

Εμείς, λοιπόν, οι ελάχιστοι, τόσο εκείνοι που παρευρέθηκαν όσο και εκείνοι που δεν παρευρέθηκαν (διότι και για τους δύο ισχύει ο ίδιος λόγος, εφόσον είμαστε ομόψυχοι με το ίδιο θεϊκό φρόνημα), διακρατώντας πίστη σύμφωνη με την απανταχού Εκκλησία, δηλαδή το να αναστηλώνουμε και να προσκυνούμε τη θεία εικόνα του ίδιου του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, της Παναγίας μητέρας του και οποιουδήποτε από τους αγίους, διαβεβαιώνουμε ότι κατέχουμε την ασφάλεια όχι απλώς από τη Δεύτερη Αγία Σύνοδο της Νίκαιας ή από εκείνη που προηγήθηκε από αυτήν και δογμάτισε θεότατα, αλλά, όντας στηριγμένοι γραπτώς και αγράφως από την ίδια την παρουσία του Κυρίου και Θεού μας, έχουμε σταθεί με ασφάλεια πάνω σε εκείνη την έδρα, για την οποία λέει ο Χριστός: Εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου, και πύλες του άδη δεν θα την υπερνικήσουν.

Προς το τέκνο Ναυκράτιο. Το αυτί μου δεν θα χορτάσει ποτέ να ακούει τα λόγια σου· διότι όσα λες είναι αναγκαία και κατεπείγοντα. Αυτά αφού άκουσα και τώρα, καλέ μου γιε, έψαλα ο ταπεινός ευχαριστήριους ύμνους, επειδή ο Κύριος δεν εγκατέλειψε τελείως την Εκκλησία του, αλλά έδειξε ότι αυτή έχει ακόμη τη δύναμή της, παρακινώντας τους αδελφούς μας από τη Δύση για να ελέγξουν την παραφροσύνη αυτών εδώ και για να φωτίσουν εκείνους που μάχονται στο σκοτάδι εξαιτίας της αίρεσης. Και αν οι σκληρόκαρδοι τα απέρριψαν, και αν δεν άνοιξαν τα μάτια της καρδιάς τους (όπως μαρτυρώ τώρα ενώπιον Θεού και ανθρώπων), αποκόπηκαν μόνοι τους από το σώμα του Χριστού, από τον κορυφαίο θρόνο, στον οποίο ο Χριστός εναπέθεσε τα κλειδιά της πίστεως, την οποία από την αρχή του αιώνος δεν κατανίκησαν και ούτε πρόκειται να κατανικήσουν μέχρι τη συντέλεια του κόσμου οι πύλες του άδη, δηλαδή τα στόματα των αιρετικών, σύμφωνα με την υπόσχεση του αψευδούς Θεού.

Αν και επιθυμώ να σας στεφανώσω επαξίως με πολλά ονόματα, δεν μου επιτρέπεται, καθώς περιορίζομαι από το μέτρο της επιστολής. Αλλά, περιλαμβάνοντας τα πάντα σε έναν λόγο, θα έλεγα ότι το μαρτύριό σας είναι ισάξιο με τα άνω μαρτύρια, επειδή ομολογεί ολοκάθαρα τον Χριστό εκείνος που ομολογεί ότι δέχεται την εικόνα του Χριστού, όπως ακριβώς ισχύει και για την άρνησή της. Διότι η τιμή προς την εικόνα μεταβαίνει στο πρωτότυπο, όπως είπε ο Μέγας Βασίλειος, και το αρχέτυπο φανερώνεται στην εικόνα, όπως πάλι είπε ο πάνσοφος Διονύσιος. Και επειδή ο Χριστός είναι τέλειος άνθρωπος, χωρίς να του λείπει τίποτα από όσα αναγνωρίζονται στον άνθρωπο, έχει την ιδιότητα να εικονίζεται όπως κάθε άνθρωπος, όπως ακριβώς έχει και την ιδιότητα να μην περιγράφεται, εφόσον ο ίδιος είναι και τέλειος Θεός. Εάν λοιπόν δεν αποτυπωνόταν με σωματικά χαρακτηριστικά, τότε δεν θα ήταν καθόλου άνθρωπος· διότι το πρώτο και αληθινό σημάδι ότι είναι άνθρωπος, είναι το να εικονίζεται. Και δεν μιλώ ακόμη για τη Δέσποινα των πάντων Θεοτόκο και συλλήβδην για όλους τους αγίους, των οποίων η αναίρεση των σεπτών εικόνων τους συνιστά αθέτησή τους. Αλλά εκείνος που κατανοεί, κατανοεί, και εκείνος που αθετεί, αθετεί ολέθρια, αντιλέγοντας στα θεία λόγια, και η κοσμική εξουσία ενεργεί πάντοτε αυταρχικά. Και οι άνθρωποι του Θεού είναι λίγοι, αν και όλοι είναι δημιουργήματά Του, και τελικά, στη θεόκλητη πέτρα ανέκαθεν και εξ αρχής προσκρούουν οι πύλες του άδη, αλλά σε καμία περίπτωση δεν την υπερίσχυσαν ούτε και πρόκειται να την υπερισχύσουν, σύμφωνα με την υπόσχεση Εκείνου που δεν ψεύδεται.

Εάν όμως κάτι που αμφισβητείται ή προκαλεί δυσπιστία στη θεία σας μεγαλοφροσύνη πρέπει να επιλυθεί ευσεβώς από τον αρχιερέα, ας διατάξει η μεγάλη και θεοστήρικτη χείρα της, επιδεικνύοντας ζήλο για τα θεία προς ωφέλεια των πάντων, να λάβει τη διασάφηση από την πρεσβυτέρα Ρώμη, όπως παραδόθηκε άνωθεν και εξ αρχής σύμφωνα με την παράδοση των Πατέρων. Διότι αυτή, χριστομίμητε βασιλεύ, είναι η κορυφαία των εκκλησιών του Θεού, της οποίας πρωτόθρονος είναι ο Πέτρος, προς τον οποίο ο Κύριος λέγει: «Εσύ είσαι Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου· και οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της».

«Αποκρινόμενος δε ο Σίμων Πέτρος, είπε: Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζώντος Θεού.» Και πάλι, επειδή ήταν θερμός, ο Πέτρος προτρέχει και ομολογεί αληθινά ότι αυτός είναι ο Υιός του Θεού. Διότι δεν είπε: «Εσύ είσαι ο Χριστός Υιός του Θεού», χωρίς το άρθρο «ο», αλλά με το άρθρο «ο Υιός», δηλαδή αυτός ακριβώς που είναι ένας και μοναδικός, όχι Υιός κατά χάριν, αλλά εκείνος που έχει γεννηθεί από την ίδια την ουσία του Πατρός, επειδή και «χριστοί» υπήρχαν πολλοί, όλοι οι ιερείς και οι βασιλείς, αλλά «ο Χριστός» με το οριστικό άρθρο, είναι ένας. «Και αποκρινόμενος ο Ιησούς, του είπε: Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι δεν σου το αποκάλυψε αυτό σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς.» Μακαρίζει τον Πέτρο, επειδή έλαβε τη γνώση από θεία χάρη· και αποδεχόμενος αυτόν, αποδεικνύει πλέον ότι οι αντιλήψεις των άλλων ανθρώπων είναι ψευδείς· τον αποκάλεσε δε Βαρ Ιωνά, δηλαδή υιέ του Ιωνά, λέγοντας σχεδόν το εξής: Όπως εσύ είσαι παιδί του Ιωνά, έτσι και εγώ είμαι του Πατέρα μου που είναι στον ουρανό, όντας ομοούσιος με Εκείνον. Ονομάζει δε την γνώση αποκάλυψη, καθώς τα κρυφά και τα άγνωστα φανερώθηκαν από τον Πατέρα. «Και εγώ σου λέω ότι εσύ είσαι Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της.» Ο Κύριος ανταμείβει τον Πέτρο, δίνοντάς του μεγάλο μισθό, το να οικοδομηθεί επ' αυτού η Εκκλησία.

Επειδή λοιπόν ο Πέτρος τον ομολόγησε Υιό του Θεού, λέγει ότι: Αυτή η ομολογία, την οποία ομολόγησες, πρόκειται να είναι το θεμέλιο των πιστών, ώστε κάθε άνθρωπος που πρόκειται να οικοδομήσει τον οίκο της πίστεως, να θέτει ως θεμέλιο αυτή την ομολογία. Διότι, ακόμη κι αν οικοδομούμε αμέτρητες αρετές, αλλά δεν έχουμε ως θεμέλιο την ορθή ομολογία, οικοδομούμε σαθρά. Λέγοντας δε, «Την Εκκλησία μου», δείχνει τον εαυτό του Δεσπότη των πάντων.

Και αφού συγκάλεσε τους μαθητές του, μιμείται τον Παύλο, ή μάλλον τον δικό μου Ιησού, και με αποχαιρετιστήρια λόγια τους παρηγορεί και τους στηρίζει, κληροδοτώντας στα παιδιά του με αυτόν τον τρόπο μια καλή κληρονομιά και αντάξια των κόπων που υπέμεινε, ώστε να αποκτήσει για τον εαυτό του μια τόσο μεγάλη περιουσία. Ποια είναι η κληρονομιά, ίσως επιθυμείτε να μάθετε; Τα λόγια του Θεού, τα οποία είναι πιο επιθυμητά από το χρυσάφι και τους πολλούς πολύτιμους λίθους, και η σοφία, την οποία είναι προτιμότερο να αποκτά κανείς παρά θησαυρούς χρυσού και αργύρου. «Διότι γνωρίζετε», λέει, «ω σπλάχνα μου, τη δύναμη των αιρετικών στην κακία, και πώς θολώνοντας τον λόγο του Θεού, σπεύδουν με κάθε τρόπο να ποτίσουν τους πλησίον με θολή καταστροφή, χρησιμοποιώντας και προβάλλοντας αυτά τα δύο, την πειστικότητα και την αυστηρότητα· την μεν στους πιο απλοϊκούς, τη δε στους πιο δειλούς. Όμως, για εσάς ελπίζω και εύχομαι οι ψυχές σας να στέκονται καλά και απέναντι στα δύο. Διότι ούτε από την πειστικότητα των λόγων θα παρασυρθείτε, ούτε μέσω κενής απάτης θα εξαπατηθείτε, καθώς έχετε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα της αποστολικής ομολογίας και διδασκαλίας, πάνω στην οποία έχει οικοδομηθεί η Εκκλησία και την οποία οι πύλες του Άδη δεν θα κατισχύσουν· γιατί είναι πιστός εκείνος που το υποσχέθηκε, ούτε από κάτι φοβερό θα κλονιστούν οι πύργοι των καρδιών σας. Διότι μάθατε να μην φοβάστε από τα ύψη της ημέρας, ούτε από αυτούς που σκοτώνουν το σώμα αλλά δεν μπορούν να βλάψουν την ψυχή. Μάλλον, λοιπόν, να στηρίζετε τους άλλους, ώστε να φυλάττουν την παρακαταθήκη που λάβαμε από τους Αποστόλους και τους κατά καιρούς Πατέρες, για την οποία θα μας ζητηθεί λόγος την ημέρα της ανταποδόσεως. Ιδού, σας τα προείπα και με το να σας τα προείπω σας κατέστησα υπεύθυνους για αμαρτία αν παραβείτε· διότι λέει 'αν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία'. Είμαι αθώος από το αίμα σας, διότι δεν απέφυγα να σας μιλήσω, αλλά αγρύπνησα στο έργο του σκοπού ως σκοπός σύμφωνα με τον Ιεζεκιήλ. Προσέχετε πώς ακριβώς θα πορευτείτε, όχι ως άσοφοι αλλά ως σοφοί, και με κάθε προφύλαξη να τηρήσετε τις δικές σας καρδιές και των αδελφών σας· διότι θα διαβείτε ανάμεσα από παγίδες και θα περπατήσετε πάνω σε επάλξεις πόλεων. Διότι και μετά τον θάνατό μου θα εισέλθουν εναντίον σας λύκοι βαρείς, που δεν θα λυπηθούν το ποίμνιο, για να εξαπατήσουν τον λαό και να τον πάρουν οπίσω τους· σε αυτούς να αντισταθείτε όντας στερεοί στην πίστη. Ο Παύλος σάς τα παραγγέλλει αυτά μέσω εμού».