Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 16:23

Αφού δε αυτά λύθηκαν από τη σάρκα, όλοι εμείς ελευθερωθήκαμε με αυτόν τον τρόπο μέσω της συγγένειας της σάρκας, και στο εξής ενωθήκαμε και εμείς με τον Λόγο. Έχοντας δε ενωθεί με τον Θεό, δεν παραμένουμε πια στη γη, αλλά, όπως ο ίδιος είπε, όπου είναι αυτός, εκεί θα είμαστε και εμείς. Και στο εξής δεν θα φοβόμαστε πλέον τον όφι· διότι καταργήθηκε μέσα στη σάρκα, αφού εκδιώχθηκε από τον Σωτήρα και άκουσε: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά»· και έτσι, βρισκόμενος έξω από τον παράδεισο, ρίχνεται στο αιώνιο πυρ. Ούτε επίσης θα φυλαγόμαστε από γυναίκα που θα προσπαθεί να μας παραπλανήσει. Διότι κατά την ανάσταση ούτε νυμφεύονται ούτε υπανδρεύονται, αλλά είναι ως άγγελοι· και εν Χριστώ Ιησού θα υπάρξει καινή κτίση· και δεν θα υπάρχει ούτε άρρεν ούτε θήλυ, αλλά τα πάντα και στα πάντα θα είναι ο Χριστός. Και εκεί όπου είναι ο Χριστός, ποιος φόβος ή ποιος κίνδυνος θα υπάρξει πλέον;

Σχετικά δε με το ότι έλεγε: «Αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον», μάθετε πώς, αφού είπε αυτά, επιτίμησε τον Πέτρο, λέγοντας: «Δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Διότι ήθελε αυτό που ζητούσε να αποφύγει, και για αυτόν τον λόγο είχε έλθει· αλλά αφενός το να θέλει ήταν δικό του γνώρισμα, διότι για αυτό ήλθε· αφετέρου το να δειλιάζει ήταν γνώρισμα της σάρκας· γι' αυτό και ως άνθρωπος εξέφερε αυτήν τη φωνή. Και τα δύο πάλι λέγονταν από τον ίδιο, για να δείξει ότι αφενός ως Θεός ο ίδιος το ήθελε, αφετέρου, γενόμενος άνθρωπος, διέθετε σάρκα που δειλίαζε, χάριν της οποίας συνέκρασε το δικό του θέλημα με την ανθρώπινη αδυναμία, ώστε, αφού εξαλείψει πάλι και αυτήν, να καταστήσει ξανά τον άνθρωπο θαρραλέο απέναντι στον θάνατο.

Και την εξουσία, την οποία έλεγε ότι έλαβε μετά την ανάσταση, αυτήν την κατείχε και πριν τη λάβει και πριν από την ανάσταση. Διότι ο ίδιος επιτιμούσε αυτοπροσώπως τον Σατανά λέγοντας: «ύπαγε οπίσω μου, Σατανά»· στους μαθητές δε, έδινε εξουσία εναντίον του, όταν κατά την επιστροφή τους έλεγε: «εθεώρουν τον Σατανά ως αστραπήν πεσόντα εκ του ουρανού». Αλλά και πάλι, αυτό που έλεγε ότι έλαβε, αποδεικνύεται ότι το κατείχε και πριν το λάβει. Διότι και τους δαίμονες αποδίωκε, και όσα είχε δέσει ο Σατανάς, τα έλυνε ο ίδιος, όπως έπραξε στην περίπτωση της θυγατέρας του Αβραάμ, και συγχωρούσε αμαρτίες, λέγοντας στον παραλυτικό και στη γυναίκα που του άλειψε τα πόδια: «αφέωνταί σοι αι αμαρτίαι». Και νεκρούς ανέστησε, και την εκ γενετής πάθηση του τυφλού αποκατέστησε χαρίζοντάς του την όραση. Και αυτά τα έπραττε όχι περιμένοντας μέχρι να λάβει την εξουσία, αλλά επειδή ήταν ο ίδιος «εξουσιαστής», ώστε εξ αυτού να καθίσταται σαφές, ότι όσα κατείχε ως Λόγος, αυτά λέγεται ότι τα έλαβε με ανθρώπινο τρόπο —αφού έγινε άνθρωπος— και μετά την ανάσταση, προκειμένου δι' αυτού οι άνθρωποι, αφενός επί της γης, γενόμενοι «κοινωνοί θείας φύσεως», να έχουν στο εξής εξουσία κατά των δαιμόνων, αφετέρου δε στους ουρανούς, αφού «ελευθερωθούν από τη φθορά», να «βασιλεύσουν» αιώνια. Διότι πρέπει εν γένει να γνωρίζουμε τούτο: ότι τίποτε από όσα λέγει πως έλαβε δεν το έλαβε επειδή δεν το είχε· διότι τα κατείχε πάντοτε, όντας Θεός ο Λόγος.

Σχετικά δε με το γεγονός ότι ο ίδιος έλεγε «εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον», ας μάθουν πώς, αφού τα είπε αυτά, επιτίμησε τον Πέτρο λέγοντας: «δεν φρονείς τα του Θεού». Διότι ήθελε αυτό που ζητούσε να αποφύγει, και «γι' αυτό είχε έλθει»· αλλά δικό του μεν ήταν το να θέλει —επειδή γι' αυτό ήρθε— της σάρκας όμως ήταν το να δειλιάζει. Γι' αυτό και ως άνθρωπος εξέφερε αυτήν τη φωνή. Και τα δύο πάλι λέγονταν από τον ίδιο, για να δείξει ότι ο ίδιος, ως Θεός, το ήθελε, αλλά έχοντας γίνει άνθρωπος είχε σάρκα που δειλίαζε, εξαιτίας της οποίας συγκέρασε το δικό του θέλημα με την ανθρώπινη αδυναμία, ώστε, αφού εξαφανίσει πάλι και αυτήν, να καταστήσει τον άνθρωπο θαρραλέο απέναντι στον θάνατο. Ιδού, λοιπόν, ένα πραγματικά παράδοξο γεγονός: αυτός τον οποίο οι χριστομάχοι νομίζουν ότι ομιλεί από δειλία, αυτός με αυτήν τη νομιζόμενη δειλία καθιστούσε τους ανθρώπους θαρραλέους και άφοβους. Οι μακάριοι απόστολοι, λοιπόν, μετά από αυτόν, εξαιτίας αυτών των λόγων καταφρονούσαν σε τέτοιο βαθμό τον θάνατο, ώστε να μην υπολογίζουν καθόλου αυτούς που τους «ανέκριναν», αλλά να λένε: «πρέπει να πειθαρχούμε στον Θεό μάλλον παρά στους ανθρώπους». Και οι άλλοι άγιοι μάρτυρες είχαν τόσο θάρρος, ώστε να θεωρούν μάλλον ότι μεταβαίνουν στη ζωή παρά ότι υπομένουν τον θάνατο. Πώς λοιπόν δεν είναι άτοπο, από τη μια να θαυμάζουν την ανδρεία των θεραπόντων του Λόγου, και από την άλλη να λένε ότι δειλιάζει ο ίδιος ο Λόγος, χάρη στον οποίο και εκείνοι καταφρόνησαν τον θάνατο;

Γι' αυτό Εκείνος, αφού περιέπαιξε τον θάνατο, τον παραδίδει πλέον υποχείριο και σε εμάς για να καταπατείται, λέγοντας: «Ιδού, σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε επάνω σε όφεις και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού»· και πάλι: «Θα καταπατήσει λέοντα και δράκοντα». Διότι παλαιά μεν ο όφις εξαπάτησε την Εύα, και με τον φθόνο του ο θάνατος εισήλθε στον κόσμο· τώρα όμως καταπατείται, και ενώ θέλει να εξαπατήσει, ακούει: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά». Και παλαιά μεν ο αντίδικός μας διάβολος περιφερόταν ως λέοντας, διψώντας για την ψυχή μας· τώρα όμως καταπατείται μαζί με τον δράκοντα, και συνεπώς ο Θεός εν τάχει θα συντρίψει τον Σατανά κάτω από τα πόδια μας. Και τόσο πολύ καταφρονείται και εμπαίζεται, ώστε να μη φοβάται κάποιος ακόμη κι αν απλώσει το χέρι του σε φωλιά ασπίδων.

Ερώτηση ΞΔ'. Εφόσον ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέγει, «Τον συμφέρει να κρεμαστεί μύλος ονικός γύρω από τον λαιμό του και να ριφθεί στη θάλασσα, παρά να σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς»· τι σημαίνει το να σκανδαλίζει κανείς; Ή πώς μπορούμε να προφυλαχθούμε από αυτό, ώστε να μην έλθει επάνω μας αυτό το τόσο φοβερό κρίμα; Απόκριση. Σκανδαλίζει κανείς παρανομώντας με λόγο ή με έργο και παρακινώντας κάποιον άλλον στην παρανομία, όπως ο όφις την Εύα και η Εύα τον Αδάμ· ή εμποδίζοντας την εκπλήρωση του θελήματος του Θεού, όπως ο Πέτρος τον Κύριο, όταν του είπε: «Ίλεώς σοι, Κύριε, δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό»· και άκουσε: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά, μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων»· ή ενισχύοντας το φρόνημα του ασθενούς σε κάτι από τα απαγορευμένα, σύμφωνα με τα γεγραμμένα από τον Απόστολο, ο οποίος λέγει: «Διότι, εάν κάποιος δει εσένα, που έχεις γνώση, να παρακάθεσαι σε ειδωλείο, δεν θα ενθαρρυνθεί η συνείδησή του, εφόσον είναι ασθενής, στο να τρώγει τα ειδωλόθυτα;». Και σε αυτά προσθέτει: «Γι' αυτό, εάν ένα φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάγω κρέας ποτέ στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Προκύπτει δε το σκάνδαλο εξαιτίας πολλών αιτιών. Διότι το σκάνδαλο προέρχεται είτε από εκείνον που σκανδαλίζει, είτε το να σκανδαλιστεί κανείς συμβαίνει με υπαιτιότητα εκείνου που σκανδαλίζεται.

Και ο Πέτρος, αφού τον πήρε ιδιαιτέρως, άρχισε να τον επιτιμά λέγοντας: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε· δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό». Εκείνος όμως στράφηκε και είπε στον Πέτρο: «Πήγαινε πίσω μου, σατανά· αποτελείς σκάνδαλο για μένα, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων».

Και αφού τον πήρε ιδιαιτέρως ο Πέτρος, άρχισε να τον επιτιμά, λέγοντας: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε, ποτέ δεν θα σου συμβεί αυτό». Εκείνος όμως στράφηκε και είπε στον Πέτρο: «Πήγαινε πίσω μου, Σατανά· αποτελείς σκάνδαλο για εμένα, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων».

Και πάλι: όποιος αγαπά την ψυχή του θα την χάσει, και όποιος χάσει την ψυχή του θα την βρει. Και πάλι: εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών. Και πάλι, αφού έπιασε ένα παιδί, είπε: εάν δεν γίνετε σαν αυτό το παιδί, δεν μπορείτε να σωθείτε· όποιος γίνει σαν αυτό το παιδί, αυτός είναι ο μεγαλύτερος από εσάς στη βασιλεία των ουρανών. Όποιος από εσάς θέλει να είναι πρώτος, ας γίνει διάκονός σας και δούλος όλων· πολλοί δε πρώτοι θα είναι έσχατοι, και οι έσχατοι πρώτοι. Και πάλι είπε: πολλοί είναι οι κλητοί, αλλά λίγοι οι εκλεκτοί, και λίγοι είναι αυτοί που σώζονται· πολλοί επιχειρούν, και λίγοι ολοκληρώνουν. Και πάλι λέγει: από την εποχή του Προδρόμου και Βαπτιστή έως σήμερα, η βασιλεία των ουρανών κατακτάται με βία, και οι βιαστές την αρπάζουν. Και πάλι έλεγε για τα δικά του βάσανα και μυστήρια: πρέπει να με φτύσουν και να με γρονθοκοπήσουν, να με ραπίσουν και να με χλευάσουν, και την τρίτη ημέρα να αναστηθώ. Και του είπε ο Πέτρος, ο πρώτος των αποστόλων: Κύριε, ο Θεός ας είναι ίλεως σε σένα. Και λέγει ο Κύριος στον Πέτρο: Πήγαινε πίσω μου, Σατανά, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων. Όποιος θέλει να ζει με ευσέβεια εν Χριστώ θα διωχθεί. Όταν δε ο Πέτρος είδε το άκρο της εντολής, λέγει: Κύριε, δεν συμφέρει στον άνθρωπο να παίρνει γυναίκα.

«Έχεις ρήματα αιώνιας ζωής, και εμείς έχουμε πιστέψει και έχουμε γνωρίσει ότι εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζωντανού Θεού». Διότι εκείνα που όσοι έχουν υγιή πίστη τα χρησιμοποίησαν για την οικοδομή της πίστεως και για την απόκτηση της αιώνιας σωτηρίας, αυτά τα ίδια, όσοι ασθενούν στη γνώση ή στην πίστη, εξαιτίας της δικής τους κακίας, τα χρησιμοποίησαν ως αφορμή απώλειας, σύμφωνα με αυτό που έχει γραφτεί για τον Κύριο: «Αυτός κείται για την πτώση και την ανάσταση πολλών»· όχι εξαιτίας κάποιας δικής του εσωτερικής αντίφασης, αλλά εξαιτίας της αντίθετης προαίρεσης εκείνων που τα χρησιμοποιούν, όπως ακριβώς λέει και ο Απόστολος: «Σε άλλους μεν είναι οσμή ζωής προς ζωή, σε άλλους δε οσμή θανάτου προς θάνατο». Εάν όμως αυτό που γίνεται ή λέγεται είναι από τη φύση του κακό, αυτός που το έπραξε ή το είπε φέρει το κρίμα και για τη δική του αμαρτία και για το σκάνδαλο, έστω και αν δεν σκανδαλιστεί εκείνος για τον οποίο προκαλείται το σκάνδαλο, όπως μαθαίνουμε στην περίπτωση του Πέτρου, προς τον οποίο λέει ο Κύριος, όταν εμποδίστηκε από αυτόν στο να εκπληρώσει την οικονομία της μέχρι θανάτου υπακοής: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά, μου είσαι σκάνδαλο».

Και η αιτία που παρατέθηκε, αν και σύντομη, δίδαξε τα γενικά χαρακτηριστικά του σκανδάλου: «Διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων»· ώστε να γνωρίζουμε ότι κάθε φρόνημα που είναι αντίθετο προς το φρόνημα του Θεού, αυτό είναι σκάνδαλο, και όταν προχωρήσει σε πράξη, επισύρει την καταδίκη του φονιά, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί από τον προφήτη Ωσηέ: «Οι ιερείς έκρυψαν την οδό, διέπραξαν φόνο στη Σίκιμα, διότι έπραξαν ανομία ανάμεσα στον λαό». Εάν όμως, σύμφωνα με την ίδια του τη φύση, κάτι ανήκει στα επιτρεπόμενα, αλλά χρησιμοποιείται για πρόκληση βλάβης και γίνεται αφορμή σκανδαλισμού για όσους ασθενούν ως προς την πίστη ή τη γνώση, αυτός που το έπραξε δεν αποφεύγει την καταδίκη του σκανδάλου· καθώς ο Απόστολος λέει για τέτοιου είδους ανθρώπους, οι οποίοι δεν δείχνουν επιείκεια στους ασθενείς: «Αμαρτάνοντας με αυτόν τον τρόπο απέναντι στους αδελφούς και πληγώνοντας την ασθενή συνείδησή τους, αμαρτάνετε απέναντι στον Χριστό». Επομένως, όταν είτε αυτό που πράττεται, όντας από την ίδια του τη φύση κακό, γίνει αιτία σκανδαλισμού, είτε κάτι από τα επιτρεπόμενα και όσα υπόκεινται στη δική μας εξουσία γίνει σκάνδαλο για αυτόν που ασθενεί στην πίστη ή στη γνώση, είναι φανερό και αναπόφευκτο ότι επισύρει εκείνη τη φοβερή καταδίκη που ειπώθηκε από τον Κύριο ως εξής: «Τον συμφέρει να κρεμαστεί μια μυλόπετρα γύρω από τον τράχηλό του και να ριχτεί στη θάλασσα, παρά να σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΑ΄ Εάν επιβάλλεται ή εάν είναι ακίνδυνο να αποφεύγει κανείς κάτι από όσα έχουν προσταχθεί από τον Θεό, ή να εμποδίζει αυτόν που έχει λάβει την εντολή να την εκτελέσει, ή να ανέχεται όσους τον εμποδίζουν· προπαντός εάν αυτός που τον εμποδίζει είναι στενά συνδεδεμένος μαζί του, ή εάν ένας λογισμός που φαίνεται εύλογος αντιτίθεται στην προσταγή. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Εφόσον ο Κύριος λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», είναι φανερό ότι διδασκόμαστε τα πάντα με μεγαλύτερη ασφάλεια όταν φέρνουμε στη μνήμη μας τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον μονογενή Υιό του ζώντος Θεού, όταν ο Ιωάννης ο Βαπτιστής Τού είπε: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;» και Εκείνος του αποκρίθηκε: «Άφησέ το τώρα· διότι έτσι πρέπει να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη». Στην περίπτωση πάλι των μαθητών, όταν ο Πέτρος ευχήθηκε να αποτραπούν τα πάθη στην Ιερουσαλήμ, τα οποία ο ίδιος ο Κύριος είχε προφητεύσει ότι θα υποστεί, Εκείνος του μίλησε με αγανάκτηση: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά, μου είσαι σκάνδαλο· διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Και πάλι, όταν ο ίδιος ο Πέτρος αρνήθηκε τη διακονία παρακινούμενος από διάθεση σεβασμού προς τον Δεσπότη, ο Κύριος του είπε ξανά: «Εάν δεν σε νίψω, δεν έχεις μέρος μαζί μου». Εάν δε η ψυχή έχει ανάγκη να βοηθηθεί περισσότερο με παραδείγματα από τους συνανθρώπους μας, ας θυμηθούμε τον Απόστολο που λέει: «Τι κάνετε και κλαίτε, και συντρίβετε την καρδιά μου;»

Διότι, εφόσον αποφασίστηκε και ήταν ευάρεστο στον Θεό και Πατέρα να πιω εγώ αυτό το ποτήρι, δηλαδή να υπομείνω θεληματικά τον θάνατο που βυθίζει σαν σε ύπνο, προς κατάργηση του θανάτου και της φθοράς, πώς θα ήταν λογικό να το αποφύγω, ενώ υπάρχει η βεβαιότητα ότι θα ανατείλει ένα τέτοιο πλήθος αγαθών για το ανθρώπινο γένος μέσω του να το πιω; Το νόημα λοιπόν των προκειμένων λόγων καθορίζεται πολύ καλά μέσα σε αυτά. Ισοδύναμο πάλι με αυτό είναι και το εξής: διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, θέλοντας να καταστήσει τους μαθητές Του πιο σταθερούς στην πίστη και αποτρέποντας εκ των προτέρων τον σκανδαλισμό για τον τίμιο σταυρό, είπε κάποτε συνομιλώντας μαζί τους ιδιαιτέρως: «Ιδού ανεβαίνουμε στα Ιεροσόλυμα και ο Υιός του Ανθρώπου παραδίδεται στα χέρια αμαρτωλών και θα Τον σταυρώσουν και θα Τον σκοτώσουν, και την τρίτη ημέρα θα αναστηθεί». Ο θεσπέσιος όμως Πέτρος, μην έχοντας κατανοήσει το αγαθό που θα προέκυπτε από το πάθος, αλλά αποβλέποντας μόνο στην ατιμία του πάθους, λέει: «Ο Θεός να σε σπλαχνιστεί, Κύριε, δεν θα σου συμβεί αυτό». Και τι απάντησε σε αυτό ο Χριστός; «Πήγαινε πίσω μου, σατανά, μου είσαι σκάνδαλο· διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων».

Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι και ο θεσπέσιος Πέτρος δεν μπόρεσε κάποτε να ανεχθεί την προφητεία, όταν ο Σωτήρας μας Χριστός προανήγγειλε τα πάθη Του πάνω στον σταυρό. Διότι ο μεν έλεγε: «Ιδού, ανεβαίνουμε στα Ιεροσόλυμα, και ο Υιός του Ανθρώπου παραδίδεται σε χέρια αμαρτωλών, και θα τον σταυρώσουν και θα τον σκοτώσουν». Ο δε, επειδή δεν είχε κατανοήσει ακόμη το μυστήριο της θείας οικονομίας, καθώς ήταν φιλόθεος και αγαπούσε τον διδάσκαλό του, κινούμενος από ευλάβεια έλεγε: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε, δεν θα σου συμβεί ποτέ αυτό». Και τι απάντησε σε αυτά ο Χριστός; «Πήγαινε πίσω μου, σατανά· μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Αλλά από αυτό μπορούμε να αποκομίσουμε όχι μικρή ωφέλεια. Διότι θα μάθουμε ότι, όταν ο καιρός καλεί σε επίδειξη της κατά Θεόν ανδρείας, και όσοι εισέρχονται σε αγώνες υπέρ της αρετής πρέπει αναγκαστικά να υπομένουν τις κακουχίες, ακόμη κι αν εκείνοι που μας τιμούν και μας αγαπούν σφόδρα μας εμποδίζουν να πράξουμε όσα συντελούν στην επίτευξη της αρετής, προβάλλοντας ίσως την περιφρόνηση των ανθρώπων, ή έχοντας κατά νου κάτι κοσμικό, δεν πρέπει με κανέναν τρόπο να τους δίνουμε προσοχή. Διότι δεν διαφέρουν σε τίποτα από τον σατανά, στον οποίο αρέσει να θέτει σκάνδαλα, και αποτελεί γι' αυτόν τετριμμένη συνήθεια το να απομακρύνει, με διάφορες απάτες και ενίοτε με μαλακά λόγια, από την επιδίωξη του πνευματικού συμφέροντος εκείνον που έχει παρακινηθεί σε αυτό από φιλόθεο φρόνημα.

Επειδή μάλιστα έλεγε και στους αγίους μαθητές: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου», και έπεφτε μπροστά στον ίδιο τον Πατέρα λέγοντας: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο· όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ». Α — Και βέβαια αυτό δεν είναι τίποτε άλλο από αυτό που λέγαμε προηγουμένως: «Ο οποίος στις ημέρες της σάρκας του, αφού προσέφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με ισχυρή κραυγή και δάκρυα». Εάν λοιπόν κάποιος νομίζει ότι ο Χριστός έφτασε σε τέτοιο σημείο μικροψυχίας, ώστε «να λυπάται και να αδημονεί» μη αντέχοντας το πάθος, νικημένος από τον φόβο και κυριευμένος από αδυναμία, τον περιγράφει ομολογουμένως σαν να μην είναι Θεός, και άδικα, όπως φαίνεται, θα τον παρουσίαζε να επιτιμά τον Πέτρο. Β — Πώς το λες αυτό; Α — Διότι ο Χριστός είχε πει: «Ιδού, ανεβαίνουμε στα Ιεροσόλυμα, και ο Υιός του ανθρώπου θα παραδοθεί στα χέρια αμαρτωλών ανθρώπων, και θα τον εμπαίξουν, και θα τον σταυρώσουν, και την τρίτη ημέρα θα αναστηθεί». Εκείνος όμως, επειδή ήταν φιλόθεος: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε», λέει, «δεν θα σου συμβεί αυτό». Και τι του είπε ο Χριστός; «Πήγαινε πίσω μου, Σατανά, μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων».

Πώς όμως, αν έσφαλλαν λέγοντάς το αυτό οι μαθητές, σιώπησε ο Σωτήρας, παρόλο που δεν δίσταζε να ελέγχει όσους έσφαλλαν; Και πράγματι, στον Πέτρο που δεν απάντησε ορθά λέει: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά, σκάνδαλό μου είσαι, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Επειδή λοιπόν σιώπησε, όταν ονομαζόταν αληθινά Υιός του Θεού, με το να μην τους ελέγξει ότι τάχα έσφαλαν, είναι φανερό ότι τους αποδέχεται ως ορθά ομιλούντες. Αφού λοιπόν οι άγιοι απόστολοι διακηρύσσουν ότι αυτός είναι αληθινά Υιός, και ο ίδιος ο Χριστός συγκατατίθεται σε αυτό, ποιος θα ανεχθεί εκείνους που φλυαρούν για άλλα;

Σε όλους λοιπόν ομοίως, όντας ένσαρκος, σταυρώθηκε, αλλά όχι για τις ίδιες αμαρτίες. Διότι δεν οδηγήθηκε στον θάνατο εξαιτίας φιλαργυρίας· επειδή ήταν δάσκαλος της ακτημοσύνης. Ούτε καταδικάστηκε εξαιτίας επιθυμίας· διότι ο ίδιος λέει σαφώς: όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της. Ούτε επειδή χτύπησε ή έδειρε από προπέτεια· διότι έστρεφε και την άλλη σιαγόνα σε αυτόν που τον χτυπούσε. Ούτε επειδή περιφρόνησε τον νόμο· διότι ήταν ο εκπληρωτής του νόμου. Ούτε επειδή λοιδόρησε προφήτη· διότι αυτός ήταν εκείνος που κηρυσσόταν από τους προφήτες. Ούτε επειδή στέρησε μισθό· διότι θεράπευε άμισθα και δωρεάν. Δεν αμάρτησε ούτε σε λόγια, ούτε σε πράξεις, ούτε σε σκέψεις· αυτός δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του, ο οποίος, όταν τον λοιδορούσαν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αυτός που προσήλθε στο πάθος όχι ακούσια, αλλά εκούσια. Και αν κάποιος, προσπαθώντας να τον αποτρέψει, πει και τώρα: «ίλεώς σοι, Κύριε», θα του πει πάλι: «ύπαγε οπίσω μου, σατανά».

Διότι η ένσαρκη παρουσία δεν έγινε φαινομενικά, αλλά όπως ακριβώς ένας μεγάλος βασιλιάς που διεξάγει πόλεμο εναντίον ενός κατώτερου και γνωρίζει ότι ο εχθρός του, εάν τον δει να έρχεται με δύναμη και πολλή ισχύ, θα παραιτηθεί, θα τραπεί σε φυγή και θα αφανίσει πολλές χώρες των υπηκόων του, και γι' αυτόν τον λόγο επινοεί με τη δική του σοφία προφάσεις, γυρίζοντας τα νώτα και υποχωρώντας, μέχρις ότου ο εχθρός, παίρνοντας θάρρος, του επιτεθεί θεωρώντας τον βασιλιά δειλό και αδύναμο, και τον καταδιώξει, οπότε ο βασιλιάς, στρεφόμενος αιφνιδίως με τη δύναμή του, καθιστά πλήρως υποχείριό του τον αδύναμο αντίπαλο. Έτσι και ο Κύριός μας δεν φοβήθηκε τον θάνατο, Αυτός που πριν φτάσει στο Πάθος προμήνυσε κατά την οδοιπορία ότι ο Υιός του Ανθρώπου πρόκειται να παραδοθεί, να σταυρωθεί και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί. Και όταν ο Πέτρος έλεγε: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε· δεν θα σου συμβεί αυτό», τον επιτίμησε λέγοντας: «Πήγαινε πίσω μου, σατανά, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Εκείνος λοιπόν που προέλεγε αυτά και είχε έλθει ακριβώς για αυτόν τον λόγο, πώς γίνεται αργότερα να προσεύχεται να παρέλθει το ποτήριο, για να μην το πιει;

Διότι δεν τα είπε αυτά επειδή απαρνήθηκε τη μητέρα του, αλλά για να ανατρέψει το άκαιρο του λόγου εκείνου που του μίλησε, καθώς στεκόταν γύρω του τόσο μεγάλο πλήθος και αναβλύζοντας η σωτηριώδης διδασκαλία του και ενώ ο ίδιος ασχολούνταν με τις θεραπείες και το κήρυγμα. Διότι θεωρήθηκε ότι αποτελούσε περισπασμό το γεγονός ότι αυτός που μίλησε τον διέκοψε, λέγοντας: «Ιδού, η μητέρα σου και οι αδελφοί σου». Και αν δεν το είχε αντιμετωπίσει με πραότητα (όχι επειδή αγνοούσε ότι είχαν έρθει προτού καν το ακούσει, αλλά επειδή γνώριζε εκ των προτέρων ότι στέκονταν έξω), τότε θα είχε ανατρέψει με επιτίμηση την άκαιρη φωνή εκείνου που του μίλησε, όπως ακριβώς είχε πει κάποτε και στον Πέτρο: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». 〈Σχόλιο〉 〈ιγ'〉. «Ενώ έπλεαν, αυτός αποκοιμήθηκε· και όταν σηκώθηκε, επιτίμησε τον άνεμο και τη θάλασσα». 〈Έλεγχος〉 〈ιγ'〉. Ποιος κοιμήθηκε, πες μου; Περί της θεότητας δεν θα τολμήσεις να μιλήσεις· και αν τυχόν το έλεγες, κατά του ίδιου σου του κεφαλιού θα βλασφημούσες, θεοκατάρατε. Είναι όμως σε όλους φανερό ότι Εκείνος που αληθινά ενανθρώπησε, έχοντας ανάγκη από ύπνο λόγω της σωματικής φύσης, κοιμήθηκε. Διότι εκείνοι που τον ξύπνησαν δεν είδαν φαινομενικότητα (δόκηση), αλλά αληθινή ενανθρώπηση. Πράγματι, σκουντώντας τον με τα χέρια και φωνάζοντάς τον, μαρτυρούν ότι τον ξύπνησαν. «Διότι, αφού σηκώθηκε», λέγει, ο κοιμώμενος σαρκοφόρος Θεός, ο οποίος κατήλθε από τον ουρανό και ενδύθηκε σάρκα για εμάς, «εγέρθηκε» μεν ως άνθρωπος, «επιτίμησε» δε ως Θεός τη θάλασσα και έφερε 〈γαλήνη〉. 〈Σχόλιο〉 〈ιδ'〉. «

Έτσι λοιπόν, ενώ ο προφήτης Ζαχαρίας έζησε κατά τους χρόνους της επιστροφής από τη Βαβυλώνα, και μνημόνευσε τον μέγα αρχιερέα Ιησού, δηλαδή τον γιο του Ιωσεδέκ, ο οποίος μαζί με τον Ζοροβάβελ ηγήθηκε όσων επέστρεψαν από τη Βαβυλώνα, ο σπουδαίος αυτός και θαυμαστός συγγραφέας, αγνοώντας αυτά, παραθέτει μεν το χωρίο του Ζαχαρία στο οποίο μνημονεύεται ο Ιησούς, αλλά έχοντας απομακρυνθεί πολύ από την ιστορική αλήθεια, υπέθεσε ότι εκείνος μιλούσε για τον Ιησού, τον διάδοχο του Μωυσή. Και πάλι, ενώ ο απόστολος έγραψε στην προς Γαλάτας επιστολή με αυτόν τον τρόπο: «η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας», αυτός ή έκανε λάθος ή δεν κατανόησε ή και εκούσια διαστρεβλώνει τον λόγο, γράφοντας: «η δε δική μας Ιερουσαλήμ είναι άνω· διότι αυτή είναι δούλη μαζί με τα τέκνα της». Και πάλι, ενώ ο Σωτήρας μας είπε στον Πέτρο: «ύπαγε οπίσω μου, σατανά, σκάνδαλο είσαι για εμένα, διότι δεν φρονείς τα του Θεού αλλά τα των ανθρώπων», μη κατανοώντας πώς ειπώθηκε ο λόγος προς τον απόστολο και για ποια αιτία, ισχυρίζεται ότι αυτά έχουν λεχθεί προς τον διάβολο. Συγκεντρώνει δε μαζί τόσα πολλά σφάλματα σε μία μόνο περικοπή, γράφοντας κατά λέξη με αυτόν τον τρόπο: ότι κανένα όνομα δεν έχει γίνει μεγαλύτερο από του Ιησού μεταξύ όσων έχουν ονομαστεί επί της γης, το μαρτυρεί μεν το ευαγγέλιο, εκεί όπου ο άγγελος είπε στη Μαριάμ «μη φοβάσαι· διότι βρήκες χάρη από τον Θεό».

«Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα κληθεί υιός Υψίστου»· είναι δε φανερό και από την προφητεία του Ζαχαρία, η οποία από παλιά προφήτευσε για αυτό το όνομα, διότι λέει: «μου έδειξε ο Κύριος τον Ιησού, τον μέγα ιερέα, να στέκεται ενώπιον του αγγέλου του Κυρίου, και ο διάβολος στεκόταν στα δεξιά του για να του εναντιωθεί. Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Ας σε επιτιμήσει ο Κύριος που εξέλεξε την Ιερουσαλήμ». Πότε, δηλαδή, τον επιτίμησε; Όταν τον άνθρωπο που αγαπήθηκε από Αυτόν, τον ένωσε με τον δικό Του Λόγο. «Αυτός που εξέλεξε», λέει, «την Ιερουσαλήμ», δηλαδή αυτήν τη δική μας, για την οποία ο Απόστολος λέει: «η δε δική μας Ιερουσαλήμ είναι άνω· διότι αυτή είναι δούλη μαζί με τα τέκνα της». Διότι τότε, αφού βρέθηκε σε αυτήν τη μεγάλη Ιερουσαλήμ, δηλαδή στη δική μας Εκκλησία, επιτίμησε τον διάβολο σύμφωνα με την προφητεία, λέγοντας: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά, διότι είσαι σκάνδαλο για εμένα». Αυτός λοιπόν είναι ο μέγας ιερέας, του οποίου τον τύπο διατηρούσε ο τότε Ιησούς. Διότι δεν ήταν δυνατόν να κληθεί εκείνος μέγας ιερέας, αν και είχε γίνει ένδοξος σε όλα, από τη στιγμή που ο Μωυσής δεν είχε ονομαστεί μέγας (διότι ούτε ο Μωυσής ήταν ακόμη μέγας, μολονότι και θεράπων του Θεού αποκλήθηκε και θεός του Φαραώ ονομάστηκε από τον ίδιο τον Θεό).

Και σχετικά με τον Πέτρο, ομοίως πρέπει να προσέξουμε το πώς ειπώθηκε προς αυτόν το «ύπαγε οπίσω μου», και ποια είναι η ερμηνεία του ονόματος του σατανά, και γιατί τον ονόμασε «σκάνδαλο», και πώς, σχεδόν ταυτόχρονα, του ειπώθηκε το «μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά» και το «ύπαγε οπίσω μου, σατανά», καθώς και ποιο είναι το νόημα του «να πορεύεται (κανείς) οπίσω» από τον Σωτήρα (το οποίο βέβαια ο ίδιος αμέσως διασαφήνισε, επισυνάπτοντας αμέσως μετά το: «αν κάποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθεί»· πράγμα που έκανε πράξη λίγο αργότερα και ο ίδιος ο Πέτρος, τελειωθείς δια του μαρτυρίου), αλλά επίσης πρέπει να αναζητήσουμε για ποια πράγματα τον μακάρισε και για ποια τον επέπληξε. Εκείνος όμως, χωρίς να δώσει προσοχή σε τίποτα από αυτά, αποφάνθηκε αντίθετα προς τη Γραφή, ότι αυτά ειπώθηκαν προς τον διάβολο. Άραγε λοιπόν μόνο αυτό αγνόησε; Όχι βέβαια, αλλά προχωρώντας πάλι παρακάτω, αφού αναφέρθηκε στην ανάσταση του Σωτήρα μας, και έπειτα θέλοντας να δείξει ότι και πριν από Αυτόν, κατά τους προφητικούς χρόνους, αναφέρεται κάποιος που αναστήθηκε από τους νεκρούς, σφάλλει πάλι και εδώ, λέγοντας καταρχάς ότι ο προφήτης Ελισσαίος ανέστησε εκ νεκρών· αγνοώντας ότι και πριν από τον Ελισσαίο ο μέγας Ηλίας ανέστησε τον νεκρό γιο της χήρας, όπως μπορεί να μάθει κανείς από το Τρίτο βιβλίο των Βασιλειών;

Αυτός, με τον πλούτο της πίστης του, αφού δέχθηκε την αποκάλυψη από τον Θεό και Πατέρα, ανακήρυξε τρανά τον Χριστό ως Υιό του Ζώντος Θεού και επιβεβαίωσε την αλήθεια των δύο φύσεων. Αυτός, φλεγόμενος από τον πόθο για τον Διδάσκαλο, όταν ο Ιησούς προανήγγειλε εκ των προτέρων τα σχετικά με το πάθος Του, είπε: «Ίλεώς σοι, Κύριε, δεν πρόκειται να σου συμβεί ποτέ αυτό». Και αφού επιτιμήθηκε ότι συλλογίζεται τα ανθρώπινα και όχι τα του Θεού, διδάχθηκε τη σιωπή για το ζήτημα αυτό.

Και αυτό κυρίως είναι αναγκαίο να γνωρίζετε, ότι πριν από τον σταυρό βρίσκονταν σε μεγάλη άγνοια· γι' αυτό και επιπλήττοντάς τους έλεγε: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι; Δεν κατανοείτε ακόμη ούτε αντιλαμβάνεστε, ότι δεν σας μίλησα για τους άρτους, να προσέχετε από το προζύμι των Φαρισαίων;» Και πάλι: «Έχω πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα». Και όχι μόνο αγνοούσαν τα υψηλότερα, αλλά και εκείνα που άκουγαν τα απέβαλαν πολλές φορές από τη μνήμη τους εξαιτίας του φόβου και της δειλίας· πράγμα για το οποίο τους ονείδιζε λέγοντας: «Κανείς από εσάς δεν με ρωτά: Πού πηγαίνεις; Αλλά επειδή σας είπα αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας». Και πάλι, μιλώντας για τον Παράκλητο, έλεγε: «Εκείνος θα σας τα υπενθυμίσει όλα και θα σας διδάξει». Δεν θα έλεγε, όμως, «θα υπενθυμίσει», εάν δεν είχαν αποβάλει πολλά από όσα τους είχαν λεχθεί. Αυτά δε δεν τα ανέφερα τυχαία, αλλά επειδή ο Πέτρος φαίνεται τη μια στιγμή να ομολογεί ολοκληρωμένη και τέλεια ομολογία, και την άλλη να τα έχει λησμονήσει όλα. Διότι αυτός που είπε: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος», και μακαρίστηκε γι' αυτά, έσφαλε σε τέτοιο βαθμό λίγο αργότερα, ώστε να αποκληθεί Σατανάς. Λέει, δηλαδή, προς αυτόν: «Πήγαινε πίσω μου, Σατανά· μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Και τι θα μπορούσε να είναι πιο ατελές από εκείνον που δεν φρονεί τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων;

αʹ. Το προοίμιο είναι γεμάτο από πολύ θυμό και μεγάλο φρόνημα· και όχι μόνο το προοίμιο, αλλά, για να το πούμε έτσι, και ολόκληρη η Επιστολή. Διότι το να συνομιλεί κανείς πάντοτε με επιείκεια προς τους μαθητευομένους, ακόμη και όταν αυτοί έχουν ανάγκη από αυστηρότητα, δεν θα ήταν γνώρισμα δασκάλου, αλλά διαφθορέα και εχθρού. Γι' αυτό και ο Κύριος, αφού συνομίλησε πολλές φορές με πραότητα στους μαθητές του, υπάρχουν περιπτώσεις όπου χρησιμοποίησε και αυστηρότερο λόγο, και άλλοτε μεν μακαρίζει, άλλοτε δε επιτιμά. Στον Πέτρο, για παράδειγμα, αφού είπε: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά», και αφού του υποσχέθηκε ότι θα θέσει τα θεμέλια της Εκκλησίας πάνω στην ομολογία του, λίγο μετά από αυτούς τους λόγους λέει: «Πήγαινε πίσω μου, Σατανά, μου είσαι σκάνδαλο»· και πάλι αλλού: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;» Και τους ενέβαλε τόσο μεγάλο φόβο, ώστε και ο Ιωάννης να λέει ότι, όταν τον είδαν να μιλάει με μια Σαμαρείτιδα γυναίκα, του υπενθύμισαν μεν για την τροφή, όμως κανείς δεν τόλμησε να πει: «Τι συζητάς; ή Τι ζητάς από αυτήν;» Αυτά έχοντας μάθει ο Παύλος, ο οποίος βαδίζει στα ίχνη του δασκάλου του, ποίκιλλε τον λόγο του ανάλογα με την ανάγκη των μαθητευομένων, άλλοτε μεν καίγοντας και τέμνοντας, άλλοτε δε επιθέτοντας ήπια φάρμακα. Και στους Κορινθίους έλεγε: «Τι θέλετε; Να έρθω προς εσάς με ράβδο ή με αγάπη και πνεύμα πραότητας;» Στους Γαλάτες όμως: «Ω, ανόητοι Γαλάτες»· και δεν χρησιμοποίησε αυτή την επιτίμηση μόνο μία φορά, αλλά και δεύτερη.

Αξίζει δε εδώ να απορήσουμε, για ποιον λόγο τώρα μεν δεν λένε τίποτα οι μαθητές, ενώ αργότερα φοβούνται και απορούν, κοιτάζοντας ο ένας τον άλλον και ρωτώντας: «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;». Και ο Πέτρος κάνει νόημα στον Ιωάννη για να μάθει τον προδότη και να ρωτήσει τον Διδάσκαλο ποιος είναι. Ποια είναι λοιπόν η αιτία; Δεν είχε ακούσει ακόμη ο Πέτρος το: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά». Γι’ αυτό δεν είχε κανέναν φόβο. Επειδή όμως επιτιμήθηκε, και παρότι μίλησε από μεγάλη αφοσίωση, δεν επιδοκιμάστηκε, αλλά και αποκαλέστηκε «σατανάς»· ακούγοντας έπειτα ότι «Ένας από εσάς θα με παραδώσει», εύλογα πλέον φοβήθηκε. Εξάλλου, ούτε τώρα λέει: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει», αλλά: «Ένας από εσάς είναι διάβολος». Γι’ αυτό ούτε καταλάβαιναν τα λεγόμενα, αλλά νόμιζαν ότι απλώς κατηγορούνταν για κάποια πονηρία. Για ποιο λόγο όμως είπε: «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα; Και όμως ένας από εσάς είναι διάβολος»; Για να δείξει ότι η διδασκαλία του είναι απαλλαγμένη από κολακεία. Διότι, επειδή όταν όλοι τον εγκατέλειψαν, αυτοί παρέμειναν μόνοι, και μέσω του Πέτρου ομολογούσαν ότι είναι ο Χριστός, προκειμένου να μη νομίσουν ότι εξαιτίας αυτού επρόκειτο να τους κολακεύσει, τους απομακρύνει από αυτήν την υποψία. Αυτό λοιπόν που λέει είναι το εξής: Τίποτα δεν με αποτρέπει από το να ελέγξω τους κακούς. Μη νομίσετε ότι επειδή παραμείνατε σταθεροί, θα επιλέξω να σας κολακεύσω· ή ότι επειδή με ακολουθήσατε, δεν θα ελέγξω τους πονηρούς.

Τι κάνει, λοιπόν, ο Πέτρος; Εξακολουθεί να τον εμποδίζει και λέει: «Ποτέ δεν πρόκειται να πλύνεις τα πόδια μου στον αιώνα». Τι κάνεις, Πέτρε; Δεν θυμάσαι τα προηγούμενα λόγια; Δεν είπες: «Ίλεώς σοι», και άκουσες: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά»; Και ούτε έτσι συνετίζεσαι, αλλά είσαι ακόμη τόσο ορμητικός; Ναι, λέει· διότι αυτό που συμβαίνει είναι πολύ μεγάλο και γεμάτο από κατάπληξη. Επειδή, λοιπόν, από πολλή αγάπη το έπραττε αυτό εκείνος, με την ίδια αυτή αγάπη τον δαμάζει πάλι και ο Χριστός· όπως ακριβώς, δηλαδή, και τότε τον είχε επιτιμήσει σφοδρά λέγοντάς του: «Είσαι σκάνδαλο για εμένα», έτσι και εδώ του λέει: «Εάν δεν σε πλύνω, δεν έχεις μέρος μαζί μου». Τι αποκρίνεται, λοιπόν, ο θερμός και διακαής; «Κύριε, όχι μόνο τα πόδια μου, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι». Και κατά την άρνησή του είναι σφοδρός, και κατά τη συγκατάθεσή του γίνεται ακόμη σφοδρότερος· και τα δύο, όμως, πηγάζουν από την αγάπη.

δ΄. Ας ακούσουν όσοι ντρέπονται για το πάθος του σταυρού του Χριστού. Διότι, εάν ο κορυφαίος, και προτού ακόμη μάθει τα πάντα με σαφήνεια, ονομάστηκε Σατανάς επειδή περιέπεσε σε αυτό το σφάλμα, ποια συγγνώμη θα μπορούσαν να έχουν αυτοί που μετά από τόση απόδειξη αρνούνται τη θεία οικονομία; Διότι, όταν εκείνος που τόσο μακαρίστηκε, που ομολόγησε τέτοια πράγματα, ακούει τέτοια λόγια, αναλογίσου τι θα υποστούν αυτοί που έπειτα από αυτά αθετούν το μυστήριο του σταυρού. Και δεν είπε: «Ο Σατανάς μίλησε δι' εσού», αλλά: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά». Διότι η επιθυμία του αντικειμένου ήταν ακριβώς το να μην υποστεί το πάθος ο Χριστός.

Για τον λόγο αυτό τον επιτίμησε με τόση σφοδρότητα, επειδή γνώριζε πολύ καλά ότι και ο ίδιος και οι άλλοι φοβούνταν κάτι τέτοιο και δεν θα το αποδέχονταν εύκολα. Γι' αυτό και αποκαλύπτει τις σκέψεις του λέγοντας: Δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων.

Τι σημαίνει λοιπόν το, «Δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων»; Εκείνος, εξετάζοντας το ζήτημα με ανθρώπινο και γήινο λογισμό, νόμιζε ότι αυτό ήταν επαίσχυντο και απρεπές για Αυτόν. Επιπλήττοντάς τον, λοιπόν, λέει: Δεν είναι απρεπές το να πάθω εγώ, αλλά εσύ κρίνεις έτσι με σαρκικό φρόνημα· διότι, αν άκουγες τα λεγόμενα σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, απαλλαγμένος από τον σαρκικό τρόπο σκέψης, θα γνώριζες ότι αυτό είναι πρωτίστως το πρέπον για εμένα. Διότι εσύ, βέβαια, νομίζεις ότι είναι ανάξιό μου το να πάθω· εγώ όμως σου λέω ότι το να μην πάθω ταυτίζεται με το φρόνημα του διαβόλου. Έτσι, καταστέλλει την αγωνία του προβάλλοντας τα εντελώς αντίθετα.

ΟΜΙΛΙΑ ΝΕ'. Τότε ο Ιησούς είπε στους μαθητές του: «Εάν κάποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, και ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθεί». α'. Τότε· πότε; Όταν ο Πέτρος είπε: «Ο Θεός να σε φυλάξει, δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό»· και άκουσε: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά». Διότι δεν αρκέστηκε μόνο στην επιτίμηση, αλλά, θέλοντας εκ περισσού να δείξει και το άτοπο των λόγων του Πέτρου και το κέρδος που προέρχεται από το πάθος, λέει: Εσύ μου λες, «Ο Θεός να σε φυλάξει, δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό»· εγώ όμως σου λέω, ότι όχι μόνο το να με εμποδίζεις και να δυσανασχετείς για το πάθος μου είναι επιβλαβές και ολέθριο για σένα, αλλά ότι ούτε να σωθείς θα μπορέσεις, εάν δεν είσαι και εσύ ο ίδιος πάντοτε προετοιμασμένος να πεθάνεις.

Ας πούμε λοιπόν προς αυτόν, όχι ως τέλειοι, αλλά ως νήπια: Γιατί, Κύριε, ενώ ήλθες για να πάθεις υπέρ ημών, ενώ ήλθες για να σταυρωθείς, δειλιάζεις και προσεύχεσαι λέγοντας: Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριον τούτο; Εάν εκένωσες τον εαυτόν σου λαμβάνοντας μορφή δούλου, χωρίς να σε αναγκάσει κανείς, γιατί τώρα παρακαλείς άλλον και λέγεις: Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον τούτο; Και όμως, διακατεχόσουν από σφοδρή επιθυμία και έσπευδες να πιεις το ποτήριον τούτο. Διότι έλεγες: Έχω να βαπτισθώ ένα βάπτισμα· και πόσο διακατέχομαι από αγωνία, έως ότου το πιω; Και εσύ, που διακατέχεσαι από αγωνία και σπεύδεις να το πιεις, το αποφεύγεις και λέγεις: Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον τούτο. Μήπως αγνοούσες ότι επρόκειτο να υπομείνεις θάνατο υπέρ ημών; Και όμως, εσύ έλεγες ότι: Πρέπει ο Υιός του ανθρώπου να παραδοθεί και να σταυρωθεί και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί. Γιατί λοιπόν, φθάνοντας πλησίον του σταυρού, το αποφεύγεις και λέγεις: Εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον τούτο; Και εάν ήθελες αυτό, γιατί επέπληξες τον μαθητή σου Πέτρο όταν προσπαθούσε να σε εμποδίσει; Διότι έλεγες: Πρέπει ο Υιός του ανθρώπου να σταυρωθεί και να ταφεί και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί.

Έλεγε δε και ο Πέτρος: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε, ποτέ δεν θα σου συμβεί αυτό»· στον οποίο, αγανακτισμένος, είπες: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά· μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Εάν, λοιπόν, τον επιτίμησες τότε, επειδή μιλούσε ανθρώπινα, γιατί τώρα επιζητείς αυτό που τότε εκείνος προσπαθούσε να αποτρέψει, και λες: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριον»;

Διότι δεν θα βρεθεί απλώς να αγνοεί, αλλά και να αποφεύγει τον σταυρό· διότι αυτό που λέει είναι το εξής: «Εάν είναι εφικτό», λέει, «ας μην περιπέσω στο να σταυρωθώ, ούτε να θανατωθώ». Και όμως, τον Πέτρο, τον κορυφαίο των αποστόλων, όταν του είπε αυτό, δηλαδή «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε, δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό», τον επιτίμησε τόσο σφοδρά, ώστε να του πει: «Πήγαινε πίσω μου, Σατανά, μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων»· παρόλο που λίγο πριν τον είχε μακαρίσει. Αλλά τόσο άτοπο του φαινόταν το να μη σταυρωθεί, ώστε εκείνον που δέχθηκε την αποκάλυψη από τον Πατέρα, ο οποίος μακαρίστηκε και έλαβε τα κλειδιά των ουρανών, τον αποκάλεσε Σατανά και σκάνδαλο, και τον κατηγόρησε ότι δεν φρονεί τα του Θεού, επειδή του είπε: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε, δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό, το να σταυρωθείς». Αυτός λοιπόν που επέπληξε τόσο βαριά τον μαθητή και εξαπέλυσε εναντίον του τέτοια επίθεση, ώστε να τον αποκαλέσει και Σατανά μετά από τόσα εγκώμια, επειδή του έλεγε «μη σταυρωθείς», πώς θα ήθελε ο ίδιος να μη σταυρωθεί; Και πώς έπειτα από αυτά, σκιαγραφώντας την εικόνα του καλού ποιμένα, δήλωσε πως το κατεξοχήν δείγμα της αρετής του είναι το να σφαγιάζεται υπέρ των προβάτων, λέγοντας τα εξής: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός· ο ποιμένας ο καλός θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των προβάτων»;

Αυτός που είπε: «Πρέπει ο Υιός του ανθρώπου να πάθει πολλά, και να θανατωθεί, και να ταφεί, και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί»· αυτός που είπε: «Γκρεμίστε τον ναό τούτο, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· αυτός που είπε: «Εξουσία έχω να θέσω την ψυχή μου, και εξουσία έχω πάλι να την λάβω»· και, «Κανείς δεν την παίρνει από εμένα· εγώ από τον εαυτό μου την θέτω, και εγώ πάλι την λαμβάνω»· αυτός που επιτίμησε τον Πέτρο, ο οποίος λίγο πριν είχε μακαρισθεί για τα λόγια του: «Εσύ είσαι ο Χριστός ο Υιός του Θεού του ζώντος», έπειτα όμως, επειδή θεώρησε το πάθος ανάξιο γι' αυτόν, άκουσε: «Πήγαινε πίσω μου, σατανά· μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων»· αυτός που έστρεψε σταθερά το πρόσωπό του για να αναβεί στην Ιερουσαλήμ, ώστε να χορηγήσει σε όλους τη σωτηρία διαμέσου του πάθους του· αυτός που μέσω των προφητών προκήρυξε και το είδος του πάθους του, αφενός μέσω του Ιερεμία: «Εναντίον μου σκέφτηκαν πονηρό λογισμό, λέγοντας: Ελάτε να βάλουμε ξύλο στο ψωμί του, και να τον εξολοθρεύσουμε από τη γη», υποδηλώνοντας τον σταυρό· αφετέρου μέσω του Δαβίδ: «Μου έδωσαν χολή για τροφή μου, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι»· και, «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου· διαμοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο»· και μέσω του Ησαΐα: «Την πλάτη μου παρέδωσα σε μαστιγώσεις, και τα σαγόνια μου σε ραπίσματα, το δε πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών».

Από μέσα σου να αναζητάς, από τον παράδεισο, από μέσα σου να αναζητάς. Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, καταλαλιές, βλασφημίες, αυτά που μολύνουν τον άνθρωπο. Μη συμπορευθείς μαζί του, όπως ούτε ο Θεός με τον Ισραήλ, διότι είναι σκληροτράχηλος λαός· μη συμπορευθείς μαζί του· στην αμαρτία σε καλεί. Αυτός θα σε λυγίσει. Και στάσου απέναντί του και πες του: Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων. Μείνε μακριά, όπως ο Ηλίας που απέφευγε την Ιεζάβελ· σπεύσε προς το βραβείο της άνω κλήσεως. Μην επιτρέψεις να σε προφτάσει, όπως δεν πρόφτασαν οι υπηρέτες του Αβεσσαλώμ εκείνους που ήταν με τον Ιωνάθαν και τον Αχιμάας, τους ιερείς του Κυρίου που διέφευγαν· μην επιτρέψεις να σε πιάσει, όπως ούτε οι υπηρέτες του βασιλιά της Ιεριχούς έπιασαν τους κατασκόπους· αλλά, αν είναι δυνατόν, ξεγέλασέ τον, όπως η πόρνη Ραάβ εκείνους που ερευνούσαν. Μην επιτρέψεις να σε καθυποτάξει, όπως ούτε ο Φαραώ καθυπόταξε εκείνους που ήταν με τον Μωυσή και τον Ααρών· αλλά παράκαμψέ τον, όπως οι μάγοι τον Ηρώδη. Μην αγωνιάς· διότι έχεις ρυθμιστή τον Θεό και ιατρό τον Χριστό. Μην πτοηθείς καθόλου· διότι έχεις αλείπτη το Πνεύμα το Άγιο, που σε χρίει με το μύρο από το μυστικό κέρας του Σαμουήλ. Ούτε τη δίψα να φοβηθείς· διότι έχεις επάνω σου το ύδωρ της αναπαύσεως του βαπτίσματος μέσω της κολοκυνθιάς, ώστε τούτο, ερχόμενο σε εσένα, δηλαδή, μέσω του κηρύγματος του Ιωνά, να σε αναζωογονήσει. Αντέστρεψε το άρμα της τυραννίας του· ρίξε τον στον λάκκο που ο ίδιος κατασκεύασε· ρίξε τον εκεί στα βαθιά.

6. Πού είναι λοιπόν αυτοί που λένε ότι και Αυτός ονομάζεται Υιός και εμείς υιοί, και εξαιτίας της κοινής ονομασίας επιχειρούν να Τον υποβιβάσουν στη δική μας ευτέλεια; Διότι ιδού, και Εκείνος ονομάζεται αμνός, και το ζώο αμνός, και το όνομα μεν είναι ένα, αλλά η απόσταση ανάμεσα στις δύο φύσεις είναι άπειρη. Όπως, λοιπόν, όταν ακούς εδώ την κοινή ονομασία δεν φαντάζεσαι καμία ισότητα, έτσι ακριβώς και όταν ακούς για τον Υιό και τους υιούς, μην υποβιβάζεις τον Μονογενή στη δική σου ευτέλεια. Αλλά τι ανάγκη υπάρχει να μιλάμε για τα ολοφάνερα; Διότι, εάν η προσευχή αυτή αποτελεί έκφραση της Θεότητάς Του, θα βρεθεί ο Ίδιος να περιπίπτει σε αντιφάσεις, να αντιλέγει και να συγκρούεται με τον εαυτό Του. Επειδή Αυτός που είπε εδώ: «Πάτερ, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριον τούτο», και δίσταζε και δειλίαζε μπροστά στο πάθος, αλλού, αφού είχε πει ότι πρέπει ο Υιός του ανθρώπου να παραδοθεί και να μαστιγωθεί, όταν άκουσε τον Πέτρο να λέει: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε, δεν θα σου συμβεί αυτό», τον επιτίμησε τόσο σφοδρά, ώστε να του πει: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά· είσαι σκάνδαλο για εμένα, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Και τούτο, παρόλο που λίγο νωρίτερα τον είχε επαινέσει και τον είχε μακαρίσει, εντούτοις τον αποκάλεσε Σατανά, όχι επειδή ήθελε να προσβάλει τον Απόστολο, αλλά επειδή ήθελε να δείξει μέσω αυτής της βαριάς έκφρασης ότι τα λεγόμενά του δεν ήταν σύμφωνα με το δικό Του θέλημα, αλλά ήταν τόσο ξένα προς αυτό, ώστε δεν δίστασε να ονομάσει Σατανά εκείνον που τα είπε, παρόλο που ήταν ο Πέτρος.

Ναι, αδελφέ μου, σε παρακαλώ, έτσι πάντοτε να προσεύχεσαι στον Θεό, ώστε να φωτίσει τον νου σου και να σου φανερώσει τη δύναμη των λόγων του. Διότι πολλοί πλανήθηκαν έχοντας εμπιστοσύνη στη δική τους σύνεση, και ισχυριζόμενοι ότι είναι σοφοί έγιναν μωροί, μη κατανοώντας τα γεγραμμένα, και περιέπεσαν σε βλασφημία και χάθηκαν. Εάν λοιπόν, καθώς διαβάζεις, συναντήσεις κάποιον λόγο δυσνόητο, πρόσεχε μήπως σε διδάξει ο Πονηρός να λες μέσα σου: «Δεν είναι έτσι όπως τα λέει αυτός ο λόγος· διότι πώς είναι δυνατόν να είναι έτσι;» και άλλα παρόμοια· αλλά, εάν πιστεύεις στον Θεό, να πιστεύεις και στους λόγους του, και να λες προς τον Πονηρό: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά. Διότι εγώ γνωρίζω ότι τα λόγια του Θεού είναι λόγια αγνά, αργύριο πεπυρωμένο επταπλασίως· και δεν υπάρχει σε αυτά τίποτα το σκολιό ούτε το διεστραμμένο, αλλά όλα είναι αγαθά ενώπιον εκείνων που έχουν σύνεση· εγώ όμως είμαι ασύνετος και δεν γνωρίζω· ξέρω λοιπόν ότι είναι γραμμένα πνευματικώς· διότι λέει και ο Απόστολος ότι ο νόμος είναι πνευματικός». Έπειτα, ύψωσε το βλέμμα σου προς τον ουρανό και πες: «Κύριε, πιστεύω στους λόγους σου· δεν αντιλέγω, αλλά εμπιστεύομαι τους λόγους του Αγίου Πνεύματος. Εσύ λοιπόν, Κύριε, σώσε με, ώστε να βρω χάρη ενώπιόν σου. Διότι εγώ δεν ζητώ τίποτε άλλο, παρά μόνον να σωθώ, ώστε να αξιωθώ το έλεός σου, Εύσπλαχνε· διότι δική σου είναι η βασιλεία και το κράτος στους αιώνες, αμήν».

Για ποιον λόγο ο Κύριος, επιπλήττοντας τον Πέτρο, τον αποκάλεσε σατανά; Ο Κύριος δεν αποκαλεί τον Πέτρο σατανά υβριστικά, όπως νομίζουν μερικοί, αλλά επειδή οι στερήσεις του Κυρίου έγιναν δικά μας αποκτήματα, όπως, για παράδειγμα, ο θάνατός Του έγινε για εμάς ζωή, η ατιμία Του έγινε για εμάς δόξα. Ο απόστολος Πέτρος, λοιπόν, όταν ο Κύριος έλεγε ότι πρόκειται να πάθει, υπέθεσε, ακολουθώντας τη φυσική τάξη των πραγμάτων, ότι είναι αδύνατον η Ζωή να πεθάνει ή μια τόσο μεγάλη δόξα να ατιμαστεί. Ο Κύριος, επομένως, αναιρώντας αυτήν την υπόνοια, καθότι δεν πρέπει να αναζητούμε τη φυσική ακολουθία στα υπερφυσικά γεγονότα —διότι, πράττοντας αυτά μέσω των αντιθέτων, θέλησε να φέρει τη ζωή μέσω του θανάτου και τη δόξα μέσω της ατιμίας— θεωρώντας λοιπόν αυτήν την υπόνοια του Πέτρου ως εναντίωση, του λέει: «Ύπαγε οπίσω μου», αντί του «ακολούθησε το θέλημά μου και μην προτρέχεις αναζητώντας τη φυσική ακολουθία των πραγμάτων». Το δε όνομα «σατανάς» λένε ότι ερμηνεύεται ως «αντικείμενος»· το οποίο ο Κύριος δεν πρόφερε υβριστικά, αλλά σαν να του έλεγε: «εσύ που εναντιώνεσαι στον σκοπό μου».

59. Φοβερό και δυσκαταγώνιστο είναι το πάθος της βλασφημίας. Έχει δε τις αφορμές του από την υπερήφανη διάνοια του Σατανά. Αυτό ενοχλεί όλους όσους ζουν κατά Θεόν με αρετή, και περισσότερο όσους προκόπτουν στην προσευχή και στη θεωρία των θείων πραγμάτων. Γι' αυτόν τον λόγο πρέπει με κάθε προφύλαξη να τηρούμε τις αισθήσεις, και να στεκόμαστε με ευλάβεια απέναντι σε όλα τα φρικτά μυστήρια του Θεού, καθώς και στους ιερούς τύπους και λόγους, και να προσέχουμε την επίθεση αυτού του πνεύματος. Διότι μας παραμονεύει όταν προσευχόμαστε και ψάλλουμε, και ξερνάει κάποιες φορές μέσα από τα χείλη μας, όταν δεν προσέχουμε, κατάρες εναντίον μας και αλλόκοτες βλασφημίες κατά του Υψίστου Θεού, παρεισάγοντάς τες στους στίχους των ψαλμών και στα λόγια της προσευχής. Αλλά πρέπει να στρέψουμε εναντίον του τον λόγο του Χριστού, όταν φέρνει κάτι τέτοιο στα χείλη, ή το σπέρνει κρυφά στις διάνοιές μας. Και ας του πούμε: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά, εσύ που είσαι γεμάτος από κάθε δυσωδία και κατάδικος του αιώνιου πυρός. Στο κεφάλι σου ας πέσει η βλασφημία σου». Και αμέσως ας απασχολήσουμε τον νου, αιχμαλωτίζοντάς τον σε κάποιο άλλο πράγμα, θείο ή ανθρώπινο, προς το παρόν, ή ας τον ανυψώσουμε με δάκρυα προς τους ουρανούς και τον Θεό. Και έτσι, με τη συνεργία του Θεού, θα απαλλαγούμε από το βάρος της βλασφημίας.