Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 16:24

Αν πάλι αποκεφάλισε τον Ιωάννη, και αυτό ήταν αντάξιο της πρόνοιας για το κήρυγμα. Διότι αυτός που έχει επιφορτιστεί με αυτήν τη διακονία δεν πρέπει να είναι νωθρός ούτε ράθυμος, αλλά ανδρείος και δραστήριος, και να μην καταπιάνεται με αυτό το καλό έργο, εάν δεν είναι διατεθειμένος να παραδώσει χιλιάδες φορές τη ζωή του στον θάνατο και στους κινδύνους, όπως ακριβώς λέει και ο ίδιος ο Χριστός: «Όποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί». Διότι, όποιος δεν έχει αυτήν τη διάθεση, προδίδει και πολλούς άλλους, και ωφελεί περισσότερο παραμένοντας στην ησυχία του και μόνος του, παρά βγαίνοντας στο μέσον και αναλαμβάνοντας ένα φορτίο μεγαλύτερο από τις δυνάμεις του· επειδή οδηγεί στην απώλεια και τον εαυτό του και αυτούς που του έχουν εμπιστευθεί. Διότι, πώς δεν είναι παράλογο, εάν κάποιος έχει άγνοια από την κυβερνητική τέχνη και από τη μάχη με τα κύματα, να μην επιλέγει να καθίσει στο πηδάλιο έστω κι αν τον αναγκάζουν χιλιάδες άνθρωποι, ενώ εκείνος που προσέρχεται στο έργο του κηρύγματος να προχωρά σε αυτό απλώς και στην τύχη, και να αποδέχεται απερίσκεπτα ένα έργο που μπορεί να γίνει πρόξενος χιλιάδων θανάτων;

Διότι, όπως ακριβώς παλαιότερα στην έρημο εκείνοι που είχαν δαγκωθεί, ατενίζοντας τον χάλκινο όφι, λυτρώνονταν από τον θάνατο· έτσι ακριβώς και τώρα, εκείνοι που διήνυσαν το μέσο του σταδίου της νηστείας, εγγίζοντας αυτόν, αποδεικνύουν νεκρό τον νοητό όφι, και οι ίδιοι καθίστανται αθάνατοι, και αφού αποδεικνύονται κοινωνοί των παθημάτων του Χριστού μέσω της εγκράτειας, αναδεικνύονται κοινωνοί και της αναστάσεώς Του. Και όχι μόνο αυτό, αλλά συνεχίζοντας την καλή πορεία στο εξής με νεανική ορμή, προσφέρουν στον Θεό επινίκια. Διότι ο Σταυρός του Κυρίου έχει καταστεί όπλο τροπαιοφόρο και νικηφόρο· ακαταμάχητο όπλο των βασιλέων, κέρας της Εκκλησίας, καθαιρέτης των εχθρών και σωτηρία των πιστών. Και είναι αληθινά μακάριοι και τρισμακάριοι εκείνοι που αξιώνονται να τον ασπαστούν με αγνά χείλη και καθαρά στόματα. Διότι στην πράξη εκπληρώνουν αληθινά τον λόγο του Κυρίου που αναφέρει: «Όποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, και ας άρει τον σταυρό του, και ας με ακολουθεί».

Και πρόσεξε πώς διατυπώνει τον λόγο του χωρίς κανέναν καταναγκασμό. Διότι δεν είπε: «Είτε το θέλετε είτε όχι, αυτό πρέπει να το υποστείτε», αλλά πώς; «Εάν κάποιος θέλει να με ακολουθήσει». Δεν ασκώ βία, δεν αναγκάζω, αλλά καθιστώ τον καθένα κύριο της δικής του προαιρέσεως· γι' αυτό και λέγω: «Εάν κάποιος θέλει να με ακολουθήσει». Διότι καλώ σε κάτι αγαθό, όχι σε κάτι κακό και επαχθές, ούτε σε κόλαση και τιμωρία, αλλά στην ουράνια βασιλεία και στην ουράνια ζωή. Εξάλλου, και αυτή η ίδια η φύση των πραγμάτων είναι ικανή να ελκύσει τον άνθρωπο.

Εάν κάποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, είτε άνδρας είτε γυναίκα, είτε άρχοντας είτε αρχόμενος, και θέλει να σωθεί, ας βαδίσει αυτήν την οδό. Τρία είναι αυτά που λέγονται: το να απαρνηθεί κανείς τον εαυτό του, το να άρει τον σταυρό, και το να ακολουθήσει. Ας δούμε όμως πρώτα, τι σημαίνει το να απαρνηθεί τον εαυτό του. Ας μάθουμε τι σημαίνει το να απαρνηθεί κάποιον άλλον, και τότε θα γνωρίσουμε τι σημαίνει το να απαρνηθεί τον εαυτό του.

«Και ας σηκώσει τον σταυρό του». Είδες πώς εξόπλισε τον στρατιώτη που τον ακολουθεί ο βασιλιάς των ουρανών; Δεν του έδωσε ούτε ασπίδα, ούτε κράνος, ούτε τόξο, ούτε θώρακα, ούτε περικνημίδα, ούτε κανένα άλλο παρόμοιο όπλο, αλλά εκείνο που είναι ισχυρότερο από όλα, την ασφάλεια που προέρχεται από τον σταυρό, το σύμβολο της νίκης εναντίον των δαιμόνων. Αυτό είναι μάχαιρα, αυτό ασπίδα, αυτό θώρακας, αυτό κράνος, αυτό περικνημίδα, αυτό ασφαλές φρούριο, αυτό λιμάνι, αυτό καταφύγιο, αυτό στεφάνι, αυτό έπαθλο, αυτό είναι ο θησαυρός όλων των αγαθών, και των τωρινών και των μελλοντικών. Διότι, όπως ακριβώς κάποιος παίρνει ένα ισχυρό όπλο και το δίνει στους δικούς του στρατιώτες, έτσι κάνει και ο Χριστός. Δείτε, λέει, πόσα κατόρθωσε ο δικός μου σταυρός· πράξτε και εσείς τα ίδια, και κατορθώστε όσα επιθυμείτε. Αν και αλλού υποσχέθηκε ακόμη μεγαλύτερα από αυτά, λέγοντας: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω, θα τα κάνει και εκείνος, και θα κάνει ακόμη μεγαλύτερα από αυτά». Τι σημαίνει όμως ακριβώς αυτό το ρητό, το «Ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθήσει»; Μήπως το να βαστάζει ο καθένας μας το ξύλο; Σε καμία περίπτωση· διότι τι είδους αρετή είναι αυτή; Αλλά σημαίνει το να είμαστε παραταγμένοι απέναντι στους κινδύνους, έχοντας το αίμα μας έτοιμο μέσα στις ψυχές μας για θυσία, έτοιμοι καθημερινά για σφαγή και θάνατο, πράττοντας τα πάντα με τέτοιον τρόπο, ώστε να μην προσδοκούμε καν ότι η ζωή μας θα διαρκέσει μέχρι το βράδυ, έχοντας την πεποίθηση ότι οπωσδήποτε θα πεθάνουμε.

Διότι δεν έχουμε τον μωσαϊκό νόμο που κρίνει τα φανερά, αλλά τον πνευματικό που ελέγχει και τα κρυπτά. Και εκείνον μεν ο ίδιος Θεός τον νομοθέτησε ως κατάλληλο για την εποχή του, αυτός όμως εκπλήρωσε εκείνον διά της χάριτος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού ο οποίος είπε: «Δεν ήρθα για να καταργήσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω.» Γι' αυτό είναι ανάγκη για κάθε ζήτημα να μιλάμε μόνο μία φορά, και στο εξής να συγχωρούμε εκείνον που μας αδίκησε, είτε δικαιολογημένο είτε αδικαιολόγητο είναι το αδίκημα, γνωρίζοντας ότι η ανταμοιβή της συγχώρησης είναι μεγαλύτερη από κάθε αρετή. Επειδή όμως δεν μπορούμε να το πράξουμε αυτό εξαιτίας της αμαρτίας που μας κατέχει από πριν, οφείλουμε με αγρυπνία και με κάθε κακοπάθεια να παρακαλούμε τον Θεό, μέχρι να βρούμε εξιλέωση και να λάβουμε αυτή τη δύναμη. Προς τον σκοπό αυτό, ω ψυχή, οφείλουμε να έχουμε έναν στόχο σε κάθε καιρό και τόπο και κατάσταση, να χαιρόμαστε και να μη λυπούμαστε όταν αδικούμαστε με διάφορους τρόπους από τους ανθρώπους. Να χαιρόμαστε δε, όχι απλώς, ούτε άσκοπα, αλλά επειδή βρήκαμε αφορμή να συγχωρήσουμε εκείνον που έσφαλε, και έτσι να λάβουμε την άφεση των δικών μας αμαρτημάτων. Διότι αυτή είναι η αληθινή θεογνωσία, η οποία περιλαμβάνει κάθε γνώση, διά της οποίας μπορούμε να παρακαλούμε τον Θεό και να εισακουγόμαστε. Αυτή είναι η καρποφορία της προσευχής, διά αυτής αποδεικνύεται η πίστη στον Χριστό, διά αυτής μπορούμε να σηκώσουμε τον σταυρό και να ακολουθήσουμε τον Κύριο, αυτή είναι η μητέρα των πρώτων και μεγάλων εντολών.

Λένε οι γνώστες των συμβόλων ότι ο μεν «ώμος» αποτελεί τεκμήριο της πράξης, ενώ ο σταυρός της απάθειας, καθώς επιφέρει νέκρωση. Μέσα από αυτά τα αινίγματα, λοιπόν, ο Κύριος και Θεός μας, αφού διήλθε και τα δύο στα οποία αναφέρονται τα αινίγματα (εννοώ την πράξη και την τέλεια απάθεια, ώστε να μη φθείρεται η πράξη από την κενοδοξία), έδειξε μέσα από όσα ο Ίδιος έπραξε σε όσους Τον υπακούν, σαν να φώναζε δυνατά, ότι: «Αυτό αποτελεί το σύμβολο της εξουσίας μου». Καθένας, λοιπόν, από εσάς που επιθυμεί αυτή την εξουσία, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθήσει, εφαρμόζοντας δηλαδή την πράξη που νεκρώνει τα πάθη, την αγαθότητα και το καλό της αφθονίας, φανερώνοντας μέσα από αυτά ότι επιθυμεί διακαώς όλοι να ασκούν αυτή την εξουσία όμοια με Αυτόν.

«Και έπειτα από έξι ημέρες», λέει, δηλαδή μετά την ερώτηση του Σωτήρα μας προς τους μαθητές του στην Καισάρεια «ποιος νομίζουν οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου», και ότι «άλλοι βρέθηκαν να θεωρούν τον Δεσπότη ως τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, άλλοι ως τον Ηλία, και άλλοι ως τον Ιερεμία ή έναν από τους προφήτες», μετά την ομολογία του Πέτρου ότι «εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζωντανού Θεού», μετά την αυστηρή εντολή «στους μαθητές να μην πουν σε κανέναν ότι αυτός είναι ο Χριστός», μετά την αποκάλυψη σε αυτούς «ότι πρέπει αυτός να πάθει πολλά από αμαρτωλούς ανθρώπους και να θανατωθεί και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί», μετά τη ρήση «αν κάποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί» και ότι «δεν ωφελείται σε τίποτα ο άνθρωπος, εάν κερδίσει όλον τον κόσμο και ζημιωθεί την ψυχή του» και ότι «πρόκειται να έρθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του Πατέρα του, για να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του» και ότι «υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ» και τα εξής. «Και έπειτα από έξι ημέρες» από αυτά τα θεία λόγια, θέλησε να δείξει στους μαθητές, στο μέτρο της αντιληπτικής τους ικανότητας, τι σημαίνει το να έρθει στη δόξα του Πατέρα του. Γι' αυτό και «παραλαμβάνει τους τρεις μαθητές, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη». Δεν παραλαμβάνει τους τρεις επειδή δήθεν δεν έχει εμπιστοσύνη στους υπόλοιπους μαθητές, αλλά για να μας διδάξει να μην αποκαλύπτουμε αδιακρίτως παντού τα κρυμμένα μυστήρια.

Χαίρε, σταυρέ, το εξαίρετο καύχημα του σταυροφόρου βίου των μοναχών και το στήριγμα των οσίων, το πανσεβάσμιο έρεισμα όσων βρίσκονται «σε όρη και σπήλαια και στις οπές της γης» και γενικότερα όλων των οπαδών του Χριστού, μοναχών και λαϊκών, το πιο θεοπρεπές βάσταγμα· τον οποίο βαστάζοντας και ο Ιησούς εξήλθε στον τόπο του Κρανίου, διδάσκοντας έμπρακτα τους οπαδούς του και λέγοντας σε αυτούς: «Όποιος θέλει να έρθει οπίσω μου», εγώ ήδη απέρχομαι προς τον Πατέρα και τη δική μου βασιλεία.

Διότι, έχοντας ακούσει ότι «η βασιλεία των ουρανών κατακτάται με βία και οι βιαστές την αρπάζουν» και «όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου» και «όποιος θέλει να με ακολουθήσει, ας απαρνηθεί τον εαυτό του», και, γενικά, έχοντας ακούσει προσεκτικά όλα όσα πρόσταξε ο Δεσπότης για τη σωτηρία μας, υπέβαλαν τον εαυτό τους σε μια εκούσια ανάγκη προκειμένου να σωθούν, ανώτερη από κάθε ακούσια ανάγκη που επιέρχεται ξαφνικά στους ανθρώπους.

Όμως, ο λόγος της αλήθειας, όπως ακριβώς έχει, ας λεχθεί ως εξής: επειδή ο Σωτήρας προηγουμένως ανέπτυσσε στους μαθητές τον λόγο περί κινδύνων, λέγοντας, «όποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθήσει», και τα παρόμοια με αυτά (ήταν βέβαια βαρύτατα και δυσβάσταχτα τα όσα προστάζονταν), για να μην αποκάμουν από τη δυσκολία των λεγομένων, αναπτερώνει το φρόνημά τους, και αποκαλύπτοντας τα όσα ελπίζονται και μέλλουν να έρθουν, φέρνει καθαρά μπροστά στα μάτια τους τη λαμπρότητά τους. Γι' αυτόν τον λόγο, όσο χωρούσαν οι θεατές αυτής της μυστικής εποπτείας, τους επιδεικνύει εκείνη τη δόξα με την οποία μέλλει να έρθει κατά τη συντέλεια των αιώνων, σύμφωνα με την οποία και οι ίδιοι θα συνδοξαστούν λαμβάνοντας αυτήν ως ανταπόδοση των αγώνων τους, ώστε να θαρρούν ακόμη περισσότερο στους κινδύνους, καταφρονώντας όλα τα παρόντα, και θεωρώντας τα εντελώς ασύγκριτα με τα προσδοκώμενα· κρίνοντας ότι «τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη δόξα που μέλλει να αποκαλυφθεί». Βέβαια, δεν παρέμεινε έτσι για πάντα, αλλά πραγματοποιήθηκε προσωρινά κατά θεία οικονομία. Διότι ο τρόπος ήταν οικονομία: ήταν ο ίδιος και ήταν άνθρωπος, και μετά από εκείνη τη θέα είχε τη μορφή του δούλου, με την οποία υπέμεινε και τον υπέρ ημών σταυρικό θάνατο, χωρίς πουθενά να χωρίζεται από την ενωμένη με αυτόν θεότητα.

Οι Προφήτες έβλεπαν τα μακρινά και προέλεγαν τα μελλοντικά· είχε και ο άγιος Σίμων το προορατικό και διορατικό χάρισμα, με το οποίο προέλεγε τα μέλλοντα και έβλεπε τα μακρινά ως παρόντα. Άφησαν οι Απόστολοι τα πάντα και ακολούθησαν τον Χριστό, και από αλιείς ιχθύων έγιναν αλιείς ανθρώπων· ομοίως και ο άγιος Σίμων, αμέσως μόλις άκουσε την ευαγγελική φωνή που έλεγε «όποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί», αμέσως, χωρίς καμία χρονική καθυστέρηση, άφησε γονείς, αδελφούς, συγγενείς, φίλους, τον κόσμο και τα του κόσμου, σήκωσε τον σταυρό του Χριστού και σαν να είχε φτερά έφτασε σε αυτό το αγιώνυμο όρος του Άθω, και αντί να κυβερνά κοσμικό σπίτι, αναδείχθηκε προστάτης πολλών μοναχών. Έδωσε ο Ιησούς Χριστός στους ιερούς του Αποστόλους χαρίσματα, δηλαδή εξουσία κατά των ακαθάρτων πνευμάτων και τη δύναμη να θεραπεύουν κάθε νόσο και κάθε ασθένεια· αλλά μήπως τάχα ήταν στερημένος από τέτοια χάρη και ο άγιος Σίμων; Δεν επιτίμησε εκείνον τον σκολιό δράκοντα, δηλαδή τον ίδιο τον διάβολο, που ήρθε στο σπήλαιο για να τον θανατώσει, και έφυγε σαν να καταδιωκόταν από φωτιά; Δεν εξαφανίστηκε παρευθύς;

Δεν είχε πουθενά σπίτι, ούτε στέγη, ούτε κατάλυμα, ούτε δικό του χώρο διαμονής, ούτε καν μια καλύβα, το πιο ευτελές· αλλά όπου τον προλάβαινε το βράδυ, εκεί κατέλυε· και στα υπόλοιπα έπραττε με τον ίδιο τρόπο. Τέλος, είπε: «Όποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθήσει». Προτρέποντάς μας να είμαστε πρόθυμοι να κινδυνεύσουμε ακόμη και μέχρι θανάτου υπέρ του καλού και της αρετής, εκπλήρωσε ο ίδιος πρώτος τον δικό του νόμο, «μαρτυρώντας επί Ποντίου Πιλάτου» για την αλήθεια και δίνοντας «την καλή ομολογία» υπέρ της δόξας του Θεού και Πατρός, υπομένοντας πληγές και πεθαίνοντας πάνω στον σταυρό, και μάλιστα με τον πιο επαίσχυντο και βίαιο θάνατο από όλους. Αυτόν τον θάνατο βλέποντάς τον από μακριά ο Ησαΐας με προφητικά μάτια, δεν άντεξε να δει τον Θεό χωρίς να δακρύσει. Αλλά και αυτός, σαν να θρηνούσε πάνω από έναν νεκρό, άφησε εκείνη τη γεμάτη έλεος φωνή: «Και τον είδαμε, λέει, και δεν είχε μορφή ούτε κάλλος· αλλά η μορφή του ήταν ατιμασμένη, και η όψη του υστερούσε σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων».

Διότι, όσο ο Θεός βλέπει την προαίρεση του ανθρώπου να σχολάζει και να Τον πλησιάζει πάντοτε απερίσπαστα, τόσο και Εκείνος πολλαπλασιάζει τη χάρη Του σε αυτόν, και τον πλουτίζει με αυτήν. Όσο όμως βλέπει την προαίρεσή μας να αμελεί και να μην Τον πλησιάζει, αλλά να περισπάται στις υλικές πράξεις, τόσο και Εκείνος αποχωρεί, και δεν μεριμνά για εμάς. Διότι Αυτός έχει ανάγκη μόνο την προαίρεσή μας, επειδή είναι πάντοτε έτοιμος να μας ελεήσει και να μας φωτίσει, εάν μόνο θελήσουμε να παραδώσουμε τους εαυτούς μας. Διότι η ψυχή, επειδή κτίστηκε από τον Θεό, έχει εκ φύσεως την τάση να Τον αγαπά και να είναι προσδεδεμένη σε Αυτόν. Ενώ το σώμα, επειδή λήφθηκε από τη γη, φρονεί τα γήινα. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και δέχεται την ενέργεια του Σατανά, και παρασύρει την ψυχή και τον νου στις γήινες φροντίδες. Οφείλει, επομένως, ο μοναχός να έχει διάκριση και να προφυλάσσεται ως προς αυτό το σημείο, μήπως τυχόν νικηθεί κρυφά, από άγνοια. Οφείλουμε πάλι να μάθουμε τι σημαίνει αυτό που ειπώθηκε από τον Χριστό: Σήκωσε τον σταυρό σου και ακολούθησέ με. Διότι δεν πρέπει να το εννοεί κανείς έτσι, ότι δηλαδή οφείλει να κρεμάσει τον εαυτό του σε ξύλο και να ακολουθεί τον Κύριο, αλλά ότι ο μοναχός πρέπει να σταυρώσει τον εαυτό του απομακρυνόμενος από τα κοσμικά πράγματα, ώστε να μην τα αγγίζει. Και πάλι, να σταυρώνει τον νου του διαπαντός στην προσευχή, ώστε να μην αμελήσει τη σωτηρία του.

ΚΒʹ. Όπως δηλαδή είναι μεγάλα και ανεκδιήγητα τα αγαθά που έχει υποσχεθεί ο Θεός, έτσι απαιτούν και πολλούς κόπους και αγώνες με ελπίδα και πίστη· και τούτο είναι προφανές από το εξής: «Εάν κάποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, και ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθεί».

Και έτσι, όλους όσους τον ακολούθησαν και μαθήτευσαν σε αυτόν και θέλουν να αποκτήσουν τον επουράνιο μαργαρίτη (ο οποίος είναι η βασιλεία των ουρανών), τους διδάσκει να αρνηθούν τον εαυτό τους και να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, σύμφωνα με τον απόστολο: «ώστε αυτοί που ζουν», λέει, «να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για τον Χριστό που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς». Ο ίδιος δε ο Κύριος λέει: «ας αρνηθεί τον εαυτό του και ας με ακολουθήσει». Και πάλι: «εάν κάποιος», λέει, «δεν μισήσει πατέρα, μητέρα, αδελφούς» και τα εξής, «ακόμη δε και την ίδια του την ψυχή, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου». Επομένως, μέσω του θανάτου αγοράζεται αυτός ο μαργαρίτης της ζωής, ο Χριστός, και έτσι, εάν κάποιος δεν προετοιμάσει τον εαυτό του και δεν τον αρνηθεί, παραδίδοντας στον θάνατο την ψυχή του, δεν μπορεί να αποκτήσει αυτόν τον μαργαρίτη, και χωρίς αυτόν δεν μπορεί να δει τον επουράνιο Πατέρα. Διότι αυτός είναι το στεφάνι της δόξας που έχει πλεχθεί, αυτός είναι ο Χριστός που έχει συνδεθεί με πολύτιμους λίθους και έχει γίνει το ένδοξο στεφάνι της εκκλησίας των αγίων. Και κάθε ψυχή που επιθυμεί να μεταβεί στη ζωή, ας αναζητήσει αυτόν τον μαργαρίτη και ας αποκτήσει τον Κύριο, ο οποίος γίνεται τα πάντα εν πάσι: τροφή, ποτό, ένδυμα, θησαυρός, ανάπαυση, χαρά ανεκδιήγητη, ζωή αληθινή, παραδίδοντας τον εαυτό της μέχρι θανάτου.

Πώς λοιπόν μπορούμε να γίνουμε μαθητές του Χριστού; Ας ακούσουμε τον ίδιο να λέει: «Όποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί». Ακολουθία, λέει, εννοεί τη μίμηση μέσω των έργων, ώστε όπως ακριβώς εκείνος πορεύτηκε, παρόμοια με εκείνον να πορευτούμε και εμείς, τους πειρασμούς και τις λοιδορίες με χαρά να υπομείνουμε και να γίνουμε μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος, χωρίς το οποίο ούτε η νηστεία, ούτε η χαμευνία, ούτε η ακτημοσύνη, ούτε η αγρυπνία, ούτε η ορθοστασία, ούτε η ησυχία, ούτε ο σωματικός κόπος, ούτε κανένα άλλο από όσα μπορείς να πεις, θα μπορούσε να μας προσφέρει λόγο σοφίας ή λόγο γνώσης ή διάκρισης. Διότι όλα αυτά είναι οδός που οδηγεί προς το φως, δεν είναι το φως. Εάν λοιπόν, αφού πορευτώ μέσα σε αυτά για χίλια χρόνια, δεν κατακτήσω το φως, το οποίο είναι το Άγιο Πνεύμα «το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός» και μέσω του Υιού φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται, αλλά βρεθώ να είμαι στο σκοτάδι κατά την έξοδό μου από τον βίο, ποιο θα είναι το όφελος για μένα; Οπωσδήποτε θα πεις, κανένα, διότι λέει ο απόστολος: «στον έναν δίδεται λόγος σοφίας, στον άλλο λόγος γνώσης, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις» και αφού απαρίθμησε τα εξής είπε: «όλα αυτά ένα και το αυτό Πνεύμα». Βλέπεις πώς χωρίς το Πνεύμα κανείς δεν μπορεί ούτε να μαθαίνει ούτε να διδάσκει άλλους;

Ποια είναι δε η πίστη που απαιτείται από εμάς από τον Θεό και τι είδους πίστη οφείλουμε να έχουμε προς αυτόν, ο ίδιος το φανέρωσε μέσω των Ευαγγελίων, λέγοντας τα εξής: «Όποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί· διότι όποιος έρχεται προς εμένα και δεν μισεί τον πατέρα του και τη μητέρα και τους αδελφούς και τις αδελφές, ακόμη δε και την ίδια του τη ζωή, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου.» Και πάλι: «Εκείνος που βρήκε τη ζωή του», στα προαναφερθέντα δηλαδή, «θα την χάσει· ενώ όποιος χάσει τη ζωή του εξαιτίας μου και εξαιτίας του Ευαγγελίου μου», δηλαδή της εκπληρώσεως των εντολών μου, «θα τη βρει εις ζωήν αιώνιον». Ακούσατε τα γνωρίσματα της πίστεως; Αρκείσθε στα όσα ελέχθησαν ή έχετε ακόμη ανάγκη να υπενθυμίσουμε και τα επόμενα; Εάν λοιπόν θέλετε να μάθετε ότι τέτοια πίστη απαιτεί από εμάς ο Θεός, ώστε πιστεύοντας σε αυτόν να μην φροντίζουμε απολύτως καθόλου για την παρούσα ζωή, μάθετέ το με ακρίβεια από τον ίδιο τον Κύριο που διακηρύττει ρητώς: «Μη μεριμνήσετε για το αύριο, τι θα φάτε ή τι θα πιείτε ή τι θα ντυθείτε.» Και ανεβάζοντάς μας σιγά σιγά προς τα τελειότερα, λέγει: «Εάν κάποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε σε αυτόν και την άλλη· και σε εκείνον που θέλει να κριθεί μαζί σου και να σου πάρει τον χιτώνα, άφησέ του και το ιμάτιο· και από εκείνον που παίρνει τα δικά σου μην τα απαιτείς πίσω.»

Εμείς, λοιπόν, αφού ακούσαμε τον Κύριο να λέει: «Όποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί» και τον Απόστολο να διδάσκει: «Παιδιά μου, μην αγαπάτε τον κόσμο ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο· διότι η αγάπη για τον κόσμο είναι έχθρα προς τον Θεό» και ότι: «Εκείνος που αγαπά τον κόσμο καθίσταται εχθρός του Θεού», αφού εγκαταλείψαμε τα πάντα κατά το φαινόμενο, ακολουθήσαμε τον Σωτήρα και Θεό μας, ή μάλλον θεωρώντας τον κόσμο ως εμπόδιο για εμάς προς την αρετή, μεταβήκαμε στον μοναχικό βίο, σαν να εγκαταλείπαμε την εχθρική γη, φεύγοντας εκουσίως από εκεί όπου ζούσαμε ως αιχμάλωτοι, και μεταβήκαμε στη χώρα του δικού μας Δεσπότη και Βασιλιά Χριστού, ενδυόμενοι μόνο το σχήμα του λαού που υπάγεται σε αυτόν. Ωστόσο, δεν έχουμε στρατευθεί ούτε υπηρετούμε ως δούλοι του μόνο εξαιτίας αυτού του ενδύματος, όπως ακριβώς δεν είναι πραγματικοί στρατιώτες του βασιλιά όσοι απλώς φορούν στολή όμοια με των στρατιωτών, αλλά λέμε ότι έχουμε τεθεί, προς το παρόν, υπό τη βασιλεία του, έχοντας φορέσει το μοναχικό ένδυμα. Όμως δεν λέμε ότι έχουμε στρατευτεί σε αυτόν εξαιτίας αυτού του γεγονότος, διότι τα όπλα μας δεν είναι σωματικά αλλά πνευματικά: «Διότι η πάλη μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, ενάντια στις εξουσίες, ενάντια στα πνεύματα της πονηρίας στα επουράνια».

Εκείνος, λοιπόν, που πιστεύει στον Χριστό ως προς εκείνα τα φρικτά και υπεράνω του νου και υπεράνω κάθε ανθρώπινης διάνοιας, και σε όσα έχουν γίνει και σε όσα πρόκειται να γίνουν από τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, έχοντας την ψυχή του υπάκουη και σύμφωνη με αυτά, αν όμως ο ίδιος απιστεί όταν τον ακούει να λέει: «Όποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί» και: «Όποιος αγαπά πατέρα ή μητέρα παραπάνω από εμένα δεν είναι άξιός μου» και ότι «Όποιος έρχεται προς εμένα και δεν μισεί τον πατέρα του και την μητέρα και τους αδελφούς και τις αδελφές και τη γυναίκα και τα παιδιά, ακόμη δε και την ίδια του την ψυχή, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου» και ότι «Όποιος καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές, ελάχιστος θα ονομαστεί στη βασιλεία των ουρανών», πώς ένας τέτοιος άνθρωπος θεωρείται πιστός και δεν θα κατακριθεί μάλλον ως άπιστος ή και χειρότερος από άπιστο;

Ο έπαινος λοιπόν δικαίως έχει προειπωθεί από εμάς. Πρέπει όμως πρώτα να μάθετε τι είναι η μοναχική επαγγελία και πόσο είναι το ύψος αυτού του βίου, ώστε να μην εισέλθετε άπειροι και κινδυνεύσετε κατά τον πλου. Η αποταγή δεν είναι τίποτε άλλο παρά υπόσχεση σταυρού και θανάτου. Τι σημαίνει αυτό; Σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, εκείνος που το επιθυμεί πρέπει να απαρνηθεί όλα τα υπάρχοντά του και, σηκώνοντας τον σταυρό, να Τον ακολουθήσει. Και επειδή κάθε αληθινός ηγούμενος επέχει θέση Χριστού, το να ακολουθεί κανείς τον Χριστό μέσω αυτού είναι απολύτως αληθινό, και έτσι θα διασωθεί το αξιοθαύμαστο της εντολής. Εκείνος όμως που δεν επιλέγει αυτόν τον τρόπο, αλλά κτίζει μοναστήρι στην περιουσία του και προσκαλεί πνευματικό οδηγό, θεωρώντας ότι μέσα στα δικά του κτήματα και θα μονάσει και θα καθοδηγηθεί και θα σωθεί, αγνοεί ότι άδικα και μάταια κοπιάζει και δεν θα βρει αυτά που ζητά, αλλά αντίθετα παράδοξα πράγματα, επειδή μια τέτοια αποταγή δεν γίνεται σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου. Θα έπρεπε να είχε απογυμνωθεί από κάθε υλικό αγαθό, να απομακρυνθεί από τα δικά του και να επιτύχει έναν άριστο πνευματικό οδηγό, και έτσι να διαπλεύσει το μεγάλο πέλαγος του παρόντος βίου ακίνδυνα, και όχι, ενώ δεν κάνει τίποτε από τα προειρημένα, να αρκείται μόνο στο να οικοδομεί μοναστήρι, να περιβάλλεται το μοναχικό ένδυμα και να νομίζει ότι έχει ηγούμενο, ο οποίος στην πραγματικότητα είναι μάλλον επιστάτης, που και εμποδίζει και εμποδίζεται, και ούτε σώζει ούτε σώζεται.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 94η ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΝΟΜΙΖΟΜΕΝΩΝ ΔΥΣΧΕΡΕΙΩΝ ΣΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΙΑΚΟ ΒΙΟ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΟΜΩΣ ΕΙΝΑΙ ΠΕΡΙΧΑΡΕΙΣ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΕΛΠΙΔΑΣ ΠΟΥ ΜΑΣ ΕΠΙΦΥΛΑΣΣΕΤΑΙ ΣΤΟΥΣ ΟΥΡΑΝΟΥΣ Αδελφοί και πατέρες, το ότι, βεβαίως, ο μοναχικός βίος είναι στενός και τεθλιμμένος, είναι φανερό από όσα έχει πει ο Κύριος: «Όποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθήσει.» Αλλά ότι και η ζωή των κοσμικών ανθρώπων είναι πάρα πολύ οδυνηρή, το διαλαλούν τα όσα βλέπουμε. Και δεν αναφέρομαι σε όλα· —διότι ποιος θα μπορούσε να περιγράψει δραματικά ένα προς ένα όλα όσα συμβαίνουν; —αλλά ας εξετάσουμε, αν συμφωνείτε, μόνο εκείνους που διέφυγαν τον πόλεμο. Τι συμβαίνει λοιπόν; Δεν έχασαν όλα τα υπάρχοντά τους, διαφεύγοντας σχεδόν γυμνοί από τα χέρια των αλλοφύλων; Κάποιοι από αυτούς δεν κακοποιήθηκαν και δεν εξορίστηκαν, αν και κατείχαν υψηλά αξιώματα, ενώ άλλοι δεν εκδιώχθηκαν από την εξουσία τους, και άλλοι, διασκορπισμένοι εδώ και εκεί, δεν βρίσκονται γεμάτοι φόβο και τρόμο, για όσα πρόκειται να υποστούν λίγο αργότερα; Και το έγκλημά τους ήταν ότι δεν παρέμειναν στον πόλεμο για να πεθάνουν. Διότι τόση υπακοή και αντίσταση απαιτείται από αυτούς, ώστε, αν χρειαστεί, να αδιαφορήσουν ακόμα και για το ίδιο τους το σώμα και την ψυχή, για να υπηρετήσουν τον βασιλέα. Η δική μας όμως θλίψη, αδελφοί, συνοδεύεται από τη χαρά του Αγίου Πνεύματος, ώστε και αυτό που φαίνεται λυπηρό να καθίσταται περιχαρές, εξαιτίας της ελπίδας που μας έχει αποταμιευθεί στους ουρανούς.

Ονομάζει λοιπόν έτσι τον Πέτρο, επειδή και για τον Σατανά ήταν ανεπιθύμητο το να υποστεί το πάθος ο Χριστός· λέει λοιπόν ότι, Εσύ μεν με ανθρώπινη λογική νομίζεις ότι το πάθος είναι απρεπές για εμένα· δεν κατανοείς όμως ότι ο Θεός μέσω αυτού κατεργάζεται τη σωτηρία, και ότι αυτό αρμόζει σε εμένα κατεξοχήν. «Τότε ο Ιησούς είπε στους μαθητές του: Εάν κάποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, και ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθεί». Τότε, πότε; Όταν επιτίμησε τον Πέτρο· διότι, θέλοντας να δείξει ότι έσφαλε ο Πέτρος εμποδίζοντάς τον να πάθει, λέει ότι, Εσύ με εμποδίζεις. Εγώ όμως σου λέω ότι όχι μόνο το να μην πάθω είναι επιβλαβές για εσένα, αλλά ούτε εσύ θα μπορέσεις να σωθείς, εάν δεν πεθάνεις και ο ίδιος, καθώς και οποιοσδήποτε άλλος, είτε είναι άνδρας είτε γυναίκα, είτε φτωχός είτε πλούσιος. Χρησιμοποίησε δε το ρήμα «θέλει», για να δείξει ότι η αρετή είναι αυτεξούσια και όχι αναγκαστική. Και ακολουθεί οπίσω από τον Ιησού, όχι μόνο εκείνος που τον ομολογεί Υιό του Θεού, αλλά και εκείνος που διέρχεται μέσα από όλα τα δεινά και υπομένει τα ίδια. Και είπε «ας απαρνηθεί», υποδηλώνοντας την τέλεια άρνηση μέσω της προσθήκης της πρόθεσης (στο ρήμα). Δηλαδή, ας μην έχει τίποτα κοινό με το σώμα, αλλά ας περιφρονεί τον εαυτό του, όπως ακριβώς συνηθίζουμε να λέμε, Ο τάδε απαρνήθηκε τον τάδε, αντί του, Δεν τον έχει ούτε φίλο ούτε γνωστό.