Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 16:26

Απόκριση: Δεν το λέει αυτό με την έννοια να το δώσεις απλώς στον καθένα που θέλει να το πάρει, αλλά σε εκείνον που θέλει να σε πάει στο δικαστήριο, πράγμα που υποδηλώνει σκληρότητα και δικαστικές διαμάχες, οι οποίες προξενούν βλάβη στην ψυχή. Εδώ λοιπόν πρέπει να περιφρονούμε τα υλικά για χάρη της σωτηρίας της ψυχής. Διότι λέει: «Τι όφελος θα έχει ο άνθρωπος εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;» Ερώτηση: Επειδή λοιπόν υπάρχουν μερικοί που έχουν πείρα από τα δικαστήρια, και δεν βλάπτονται το ίδιο με εκείνους που είναι άπειροι σε αυτά. Άραγε είναι καλό να κινούμε μέσω αυτών τέτοιου είδους υποθέσεις;

Φρόντισε όσο μπορείς να απαλλαγείς γρήγορα, διότι γνώρισμα των τέλειων ανθρώπων είναι να μην ταράζονται όταν επέρχονται πειρασμοί. Ο αδύναμος όμως, εάν αναβάλει την απαλλαγή του, αργότερα μετανιώνει, και ενώ οφείλει να κατηγορεί τον εαυτό του, τρέπεται σε βλασφημία κατά του Θεού και χάνει την ψυχή του. Και εκπληρώνεται σε αυτόν το λόγιο: «Τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;» Ερώτηση: Επειδή κάποιος μου χρωστάει, και εάν δεν υποχωρήσω λίγο, δεν μπορούμε να ειρηνεύσουμε, τι λοιπόν με συμβουλεύεις να κάνω;

Και πες του: Χαίρε εν Κυρίω, αδελφέ μου. Αν τα κύματα της θάλασσας είναι πολλά, δεν υπάρχει άραγε κάποιος που να ξυπνήσει τον Ιησού, ώστε να «επιτιμήσει τους ανέμους και τη θάλασσα και να γίνει γαλήνη», για να κατανοήσουμε και να προσκυνήσουμε τον Ιησού; Αν τα πάντα είναι μάταια και πρόσκαιρα, γιατί εξαιτίας τους ενεργεί η καρδιά μας έτσι ώστε να λησμονήσει τον ευαγγελικό λόγο, ότι «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;»; Μάθε, αδελφέ μου, ότι αν κάποιος προκαλέσει θλίψη σε κάποιον άλλον, είτε με έργο είτε με λόγο, αργότερα ο ίδιος θα θλιβεί εκατονταπλάσια.

Αλλά καθιστώντας τη δύναμή σου ξένη προς την οργή και γινόμενος ωφέλιμο υπόδειγμα για όλους, μην κρίνοντας κανέναν ούτε κατακρίνοντας, αλλά νουθετώντας τους ως γνήσιους αδελφούς. Και μάλλον αγάπησε αυτούς που σε πειράζουν, διότι και εγώ πολλές φορές αγαπούσα αυτούς που με πείραζαν. Διότι, εάν το κατανοούμε, οι άνθρωποι αυτοί μας οδηγούν στην προκοπή. Μην ορίζεις, λοιπόν, τίποτα για τον εαυτό σου, γίνε υπάκουος και ταπεινός, και κάθε ημέρα να έχεις απαιτήσεις από τον εαυτό σου. Διότι και ο προφήτης, υποδεικνύοντας το καθημερινό, έλεγε: «Και είπα, τώρα άρχισα». Και ο Μωυσής: «Και τώρα, Ισραήλ». Το «τώρα», λοιπόν, να το κρατάς κι εσύ. Αν όμως υπάρξει ανάγκη να δώσεις εντολή σε κάποιον, δοκίμασε τον λογισμό σου: Αν πρόκειται να εκφραστεί με εμπαθή κίνηση, έστω και αν σου φαίνεται ωφέλιμος, κρύψε τον κάτω από τη γλώσσα σου, φέρνοντας αμέσως στον νου σου Εκείνον που είπε: «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος αν κερδίσει όλο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;» Αυτό δε να μάθεις, αδελφέ μου, ότι κάθε λογισμός που δεν έχει προηγουμένως τη γαλήνη της ταπεινώσεως, δεν είναι κατά Θεόν, αλλά αποτελεί φανερά δικαιοσύνη της αριστερής μερίδας. Διότι ο Κύριός μας έρχεται με γαληνότητα, ενώ όλα όσα προέρχονται από τον αντίδικο έρχονται με ταραχή και κίνηση οργής. Κι αν φαίνονται ότι φορούν ένδυμα προβάτων, μάθε ότι «από μέσα είναι λύκοι άρπαγες». Από την ταραχή τους φανερώνονται, διότι λέει: «Από τους καρπούς τους θα τους καταλάβετε».

Λέει δε ο Κύριος: Κανένας υπηρέτης δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους. Εάν εμείς θέλουμε να δουλεύουμε και στον Θεό και στον μαμωνά, αυτό είναι ασύμφορο για εμάς. Διότι ποιο είναι το όφελος, εάν κάποιος κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Αυτός ο αιώνας και ο μέλλων είναι δύο εχθροί. Ο παρών αιώνας προβάλλει τη μοιχεία, τη φθορά, τη φιλαργυρία και την απάτη, ενώ ο μέλλων τα αποστρέφεται. Δεν μπορούμε, λοιπόν, να είμαστε φίλοι και των δύο. Πρέπει, απαρνούμενοι τον παρόντα, να ακολουθήσουμε τον άλλον. Θεωρούμε ότι είναι καλύτερο να μισήσουμε τα επίγεια, διότι είναι μικρά, ολιγοχρόνια και φθαρτά, και να αγαπήσουμε εκείνα, τα άφθαρτα αγαθά. Διότι, πράττοντας το θέλημα του Χριστού, θα βρούμε ανάπαυση. Ειδάλλως, τίποτα δεν θα μας λυτρώσει από την αιώνια κόλαση, εάν παρακούσουμε τις εντολές Του. Λέει δε και η Γραφή στον Ιεζεκιήλ ότι, εάν παρουσιαστούν ο Νώε, ο Ιώβ και ο Δανιήλ, δεν θα σώσουν τα παιδιά τους στην αιχμαλωσία. Εάν, λοιπόν, και τέτοιοι δίκαιοι δεν μπορούν με τη δική τους δικαιοσύνη να λυτρώσουν τα παιδιά τους, εμείς, εάν δεν διατηρήσουμε το βάπτισμα αγνό και αμίαντο, με ποια πεποίθηση θα εισέλθουμε στη βασιλεία του Θεού; Ή ποιος θα είναι υπερασπιστής μας, εάν δεν βρεθούμε να έχουμε έργα όσια και δίκαια;

σύμφωνα με το γεγραμμένο)· θα δούμε τον Υιό να ενεργεί και στα δύο, όχι υπηρετικά, αλλά με θεοπρεπή εξουσία. Διότι ο Ίδιος είπε: «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Διότι πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να έλθει μέσα στη δόξα του Πατέρα του μαζί με τους αγίους αγγέλους του, και τότε θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Απευθυνόταν δε σε κάποιον από τους ασθενείς λέγοντας: «Τέκνο, συγχωρούνται οι αμαρτίες σου»· γι' αυτό και εξαγριωμένοι οι πέρα από κάθε λόγο ανόσιοι Φαρισαίοι αποτολμούσαν να καταδικάσουν με την κατηγορία της βλασφημίας εκείνον που εξέφερε τέτοιον λόγο με τόσο θεοπρεπή και απολύτως θαρραλέο τρόπο, και μάλιστα έλεγαν: «Αυτός βλασφημεί.

Ματθ. 16, 24-28. Επειδή οι μαθητές δεν είχαν λάβει ακόμη την «εξ ύψους δύναμιν», ήταν ίσως επόμενο να περιπέσουν σε ανθρώπινες αδυναμίες και, έχοντας κάνει τέτοιες σκέψεις, να πουν: Πώς θα αρνηθεί κάποιος τον εαυτό του; Ή πώς, χάνοντας την ψυχή του, θα την βρει; Και ποια θα είναι η ισάξια αμοιβή για όσους το υποστούν αυτό; Γι' αυτόν τον λόγο, προκειμένου να τους απομακρύνει από τέτοιους λογισμούς και, τρόπον τινά, να τους σφυρηλατήσει προς την ανδρεία, εμφυτεύοντάς τους την επιθυμία της μελλοντικής δόξας, λέει: «υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ» και τα εξής, υπονοώντας τον Πέτρο και τους γιους του Ζεβεδαίου. Διότι αυτοί συμπαραλήφθηκαν στη Μεταμόρφωση, την οποία ονομάζει «βασιλεία», επειδή φανέρωσε το ανέκφραστο της εξουσίας Του και το απαράλλακτο της γνησιότητάς Του προς τον Πατέρα. Σε αυτήν, επίσης, υπέδειξε το αξίωμα και το φρικτό μεγαλείο της δεύτερης παρουσίας, επιδεικνύοντας τη μία ως προοίμιο και, τρόπον τινά, ως επιβεβαίωση της άλλης. Διότι θα έρθει «εν δόξη του Θεού και Πατρός», όχι με τη δική μας ανθρώπινη ταπεινότητα.

Ειδωλολατρία ονομάζει και ο Παύλος την πλεονεξία, και πολύ δικαιολογημένα. Διότι το πράγμα αυτό είναι πλέον αθεΐα, και εξισώνονται με εκείνους που δεν έχουν γνωρίσει τον κατά φύση Θεό αυτοί που καταπατούν τον νόμο της αγάπης προς τους αδελφούς, η οποία αποτελεί και την εκπλήρωση του νόμου. Όποιος δε αγνοεί τον νόμο, αρνείται τον Νομοθέτη. Πιο σώφρονες όμως και ανώτερους από την άδικη φιλαργυρία μας καθιστούσε και ο ίδιος ο Χριστός λέγοντας: «Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος εάν κερδίσει τον κόσμο όλο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του;». Διότι «οι θησαυροί δεν θα ωφελήσουν τους ανόμους», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, «η δικαιοσύνη όμως θα γλιτώσει από τον θάνατο». <Διότι γνώρισα τις πολλές σας ασέβειες, και είναι ισχυρές οι αμαρτίες σας, εσείς που καταπατάτε τον δίκαιο, λαμβάνετε δωροδοκίες και αποδιώχνετε τους φτωχούς στις πύλες. Γι' αυτό, ο συνετός σε εκείνον τον καιρό θα σιωπήσει, διότι ο καιρός είναι πονηρός.> Ότι ο Θεός δεν τιμωρεί εκείνους που έχουν αμαρτήσει για μικρά, ούτε για τα τυχαία παραπτώματα, αλλά αφού δείξει μάλλον ανεξικακία στα μέτρια σφάλματα, επιφέρει τελικά την οργή Του στις αχαλίνωτες ροπές προς τη φαυλότητα, αυτό προσπαθεί να διδάξει. Διότι λέει ότι όσοι βρίσκονται στη Σαμάρεια θα εκπέσουν από τα σπίτια τους, καθώς και από τους αμπελώνες τους, και από καθετί, νομίζω, που μπορεί να προσφέρει χαρά και να συντελέσει στην ευημερία.

Τίποτα απολύτως· και αυτό θα το επιβεβαιώσει λέγοντας ο ίδιος ο Σωτήρας: «Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει τον κόσμο όλο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του;» Νομίζω δε ότι, σε όσους θέλουν να κοπιάζουν και έχουν τη συνήθεια να θεωρούν απολύτως άξιο λόγου το να χαίρονται με τις προσπάθειες για την αρετή, απαιτείται και νους σταθερός και καρδιά εδραιωμένη, η οποία να διαπρέπει στην υπομονή και να έχει ως μέριμνά της το να σπεύδει προς τα ωφέλιμα. Θα μπορούσε κανείς να δει να συμβαίνει και σε εμάς τους ίδιους κάτι παρόμοιο με αυτό που συμβαίνει στα άλογα όταν ασκούνται στο να εξημερωθούν· στα οποία δεν αρκεί για να θεωρηθεί ότι έχουν δαμαστεί καλά το να δεχθούν απλώς το χαλινάρι, αλλά χρειάζεται επιπλέον, νομίζω, πάντοτε και οπωσδήποτε, να μάθουν αφενός να καθιστούν εύρυθμο τον κρότο των ποδιών τους, και αφετέρου να είναι πολύ επιδέξια και ταχύτατα στο τρέξιμο.

Και το όνομα Ισάχαρ ερμηνεύεται ως μισθός· ενώ το άλλο, δηλαδή ο Ζαβουλών, ευόδωση και ευλογία. Διότι, όπως είπα ήδη, αφού η Συναγωγή των Ιουδαίων αποδέχθηκε πλέον το μυστήριο του Χριστού μέσω των αγίων αποστόλων, ως από δικά της τέκνα, αναδείχθηκε μητέρα τέκνων που ευοδώνονται ενώπιον του Θεού με μισθό και ευλογίες. Το ότι δε η πίστη στον Χριστό δεν είναι άμισθη, θα το δίδασκε αμέσως η άφεση των αμαρτημάτων. Και θα μας βεβαιώσει γι' αυτό και ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέγοντας: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εκείνος που πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια.» Και εξίσου και ο μακάριος Παύλος: «Κοντά σου είναι ο λόγος, στο στόμα σου και στην καρδιά σου· δηλαδή, ο λόγος της πίστεως που κηρύττουμε. Διότι, εάν ομολογήσεις με το στόμα σου ότι ο Ιησούς είναι Κύριος, και πιστέψεις στην καρδιά σου ότι ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς, θα σωθείς. Διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς για να δικαιωθεί, και με το στόμα ομολογεί για να σωθεί.» Ποιος, λοιπόν, είναι μεγαλύτερος και πιο αξιόλογος μισθός από το να διασώσει κανείς την ψυχή του; Διότι το ότι αυτό το πράγμα είναι εξαιρετικό και απολύτως αξιόλογο, μας πείθει και ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του;» Ένδοξος, λοιπόν, και σωτήριος είναι ο μισθός για όσους πιστεύουν.

Είναι λοιπόν αληθινά ματαιότητα να επιλέγει κανείς να φρονεί τα του κόσμου, όπως και ο ίδιος ο κόσμος. Διότι είπε κάπου ο Χριστός: «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος εάν κερδίσει όλο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του;». Η'. Αναχώρησε, λοιπόν, ο Μωυσής από τη χώρα των Αιγυπτίων στη Μαδιάμ, και με τον ίδιο τρόπο και ο Χριστός από την Ιουδαία στη Γαλιλαία. Παρατήρησε δε ότι μία είναι η θυγατέρα του Λευί, η οποία γέννησε τον ιερό Μωυσή.

«Διότι ούτε ο Πατέρας κρίνει κανέναν», σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα, «αλλά όλη την κρίση την έχει δώσει στον Υιό»· προφανώς, επειδή μαζί Του συνυπάρχει και ενυπάρχει φυσικά και το Άγιο Πνεύμα. ΠΑΛΛ. Πολύ σωστά καταλαβαίνεις. Ας εξετάσουμε τα παρακάτω, αν σου φαίνεται καλό. ΚΥΡ. Χωρίς κανέναν δισταγμό, και μάλιστα θα τα πω. «Και συνέβη», λέει, «όταν τον έβγαλαν έξω, είπαν: Σώσε την ψυχή σου, μην κοιτάξεις πίσω σου, και μη σταθείς πουθενά σε όλη την περίχωρο· σώσου στο βουνό, για να μη συμπαρασυρθείς και χαθείς». Στη φράση λοιπόν «Σώσε την ψυχή σου», λέω ότι εννοείται σαφώς το «Κράτησε τον εαυτό σου αγνό· και μην παίρνεις μέρος σε ξένες αμαρτίες». Και γίνε ανώτερος από τα εμπόδια που υπάρχουν στον κόσμο· διότι τίποτα απολύτως στον κόσμο δεν μπορεί να δοθεί ως αντάλλαγμα για την ψυχή. «Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, αν κερδίσει όλο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;»

Διότι, αφού πρώτα όρισε πολύ καλά ότι δεν πρέπει οι πατέρες να επιτρέπουν στις κόρες τους να πράττουν έργα αισχρότητας και ασέλγειας, λέει στη συνέχεια ότι πρέπει ακόμη και μετά από αυτό να διατηρούν ακλόνητα τα όσα αφορούν τη θεογνωσία, και να μην επιτρέπουν να αιχμαλωτίζονται από βέβηλες ειδωλολατρίες, ακόμη κι αν τους προσφερόταν μεγάλη περιουσία χρημάτων. Διότι, εάν συζευχθεί με άνδρα αλλογενή, έστω και πλούσιο, σύμφωνα με τον νόμο του γάμου, δεν εφαρμόζεται εδώ το εξής: «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, αν κερδίσει τον κόσμο όλο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;» ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Ορθά μίλησες. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Θα μπορούσε κανείς να δει, και μάλιστα πολύ εύκολα, ότι δεν είναι μικρή η διαφορά που μεσολαβεί μεταξύ εκείνων που έχουν δικαιωθεί εν Χριστώ και εκείνων που παιδαγωγούνται μέσω του νόμου. Διότι το να συνδέονται με ξένους και να συμπορεύονται με τους αλλογενείς δεν ήταν χωρίς συνέπειες για τους παλαιότερους. Σε εμάς όμως ο Παύλος συμβουλεύει να πολιτευόμαστε καλύτερα και πιο θαρραλέα, λέγοντας: «Αν κάποιος άνδρας έχει άπιστη γυναίκα, και αυτή συγκατατίθεται να κατοικεί μαζί του, να μην την εγκαταλείπει· και η γυναίκα, η οποία έχει άπιστο άνδρα, και αυτός συγκατατίθεται να κατοικεί μαζί της, να μην εγκαταλείπει τον άνδρα της. Διότι έχει αγιαστεί ο άπιστος άνδρας μέσω της γυναίκας, και έχει αγιαστεί η άπιστη γυναίκα μέσω του άνδρα». Ποιος είναι λοιπόν ο τρόπος της οικονομίας σε αυτά; Και για ποιον λόγο παλιά μεν ο νόμος φοβόταν τη συναναστροφή με τους ετερόφρονες, ενώ τώρα πια όχι;

Γιατί λοιπόν αμελούμε; Γιατί ραθυμούμε και δεσμεύουμε τους εαυτούς μας στα μάταια και πρόσκαιρα πράγματα; Τι θα μας ωφελήσει η κτήση αυτού του κόσμου; Μήπως μάλλον μας κατακρίνει; Και σε τι μας ωφελεί η δόξα των ανθρώπων; Μήπως δεν έχει ως υπόσχεση την καύση του χόρτου, όπως ανακράζει ρητά ο Προφήτης: «κάθε δόξα ανθρώπου είναι σαν το άνθος του χόρτου»; Γιατί λοιπόν ακολουθούμε τους λογισμούς της απάτης και δεν απαλλάσσουμε τους εαυτούς μας από τους δεσμούς του κόσμου και από τους λογισμούς της απάτης; Και μακάρι το κακό να περιοριζόταν μέχρις εδώ· διότι και αυτά αποτελούν παράβαση και εμπόδιο των εντολών του Θεού και τεκμήριο απιστίας, καθώς ο Κύριος λέει: «Τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, και ζημιωθεί την ψυχή του;» Και άλλοτε πάλι λέει: «Πώς μπορείτε να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον, και δεν ζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;»

Τι λοιπόν θα απολογηθούμε σε Εκείνον που μας νομοθέτησε αυτά; Τι θα Του πούμε κατά την ημέρα της κρίσεως; Θα προβάλουμε ως δικαιολογία τη μέριμνα των βιοτικών υποθέσεων; Αλλά Εκείνος προείπε ότι σε τίποτα δεν ωφελείται ο άνθρωπος, εάν κερδίσει όλο τον κόσμο και ζημιωθεί την ψυχή του. Ή τι αντάλλαγμα θα δώσει ο άνθρωπος για την ψυχή του;

Πρόσεχε λοιπόν τον εαυτό σου και τίποτα από αυτά δεν πρόκειται να σε κυριεύσει. Γι' αυτό είναι αναγκαίο να αποφεύγεις την υπερβολική οικειότητα· και πάλι το λέω, απόφευγε την υπερβολική οικειότητα, μήπως σε κυριεύσει η αναισχυντία και, αφού σε δέσει σαν κακό αιχμάλωτο, σε παραδώσει δούλο στην αμαρτία. Και τότε αρχίσεις να λες: «Ήρθα στα βάθη της θάλασσας και η καταιγίδα με καταπόντισε»· και πάλι: «Βυθίστηκα στη λάσπη του βυθού και δεν υπάρχει στήριγμα». Γι' αυτό πρέπει να αποφεύγεις τη συναναστροφή με τους κακόφρονες ανθρώπους, όχι επειδή μισείς τους ανθρώπους, αλλά αποφεύγοντας τη βλάβη. Εάν όμως βρεθείς ανάμεσα σε πιο αμελείς, πρόσεχε τον εαυτό σου, ώστε και εκείνους να κερδίσεις μέσω του ορθού τρόπου ζωής και να μην καταστρέψεις τον εαυτό σου. Μην εμπιστεύεσαι την ψυχή σου σε όσους λένε ανώφελα πράγματα και υποκρίνονται σωφροσύνη· διότι ο Σωτήρας είπε: «Από το περίσσευμα της καρδιάς μιλάει το στόμα». Απομακρύνσου λοιπόν από όσους φέρονται επιπόλαια και συμπεριφέρονται με γελοιότητες, για να μην παρακούσεις εκείνον που λέει: «Απόφευγε τις νεανικές επιθυμίες». Μην κάνεις διακρίσεις προσώπων εις βάρος της ψυχής σου, ούτε για μικρό, ούτε για μεγάλο, ούτε για άρχοντα· διότι κανείς δεν θα μπορέσει να σε γλιτώσει από το άσβεστο πυρ. Άκουγε εκείνον που λέει: «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, αν κερδίσει τον κόσμο όλο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;»

Απόκτησε λοιπόν την υπομονή, αγαπητέ αδελφέ. Διότι είναι γραμμένο: με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας. Ο Ενώχ ευαρέστησε τον Θεό επί διακόσια έτη μετά τη γέννηση του Μαθουσάλα. Και εμείς σε τούτον τον σύντομο καιρό δείχνουμε ολιγωρία; Αντιστάσου στους βλαβερούς λογισμούς και πες μαζί με εκείνον που λέει: Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό, και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός. Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Απομακρυνθείτε από εμένα οι πονηρευόμενοι, και θα εξερευνήσω τις εντολές του Θεού μου, καθώς ο Εκκλησιαστής βοά: ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότητα, μετά από τόσον πλούτο και δόξα.

Προτροπή προς τη θεοσέβεια. Παραίνεση Β΄. Αγαπητέ, είσαι Χριστιανός διά της χάριτος του Θεού; Τήρησε τις εντολές του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, και θα σωθείς· διότι είναι γραμμένο: «Στα αλήθεια κατανοώ ότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά σε κάθε έθνος όποιος τον φοβάται και πράττει τη δικαιοσύνη είναι δεκτός από αυτόν». Εάν όμως επιθυμείς να προσέλθεις και στον ακριβή βίο των μοναχών, ώστε να επιτύχεις και τα ανώτερα, εάν δεν βάλεις στον λογισμό σου ότι ήδη έχεις αναχωρήσει από αυτόν τον βίο, και δεν θεωρήσεις αυτόν τον κόσμο και τη δόξα του σαν μια διαλυμένη σκηνή, δεν μπορείς να νικήσεις τα γήινα πάθη και τις κοσμικές επιθυμίες, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους στον όλεθρο της σάρκας και στην απώλεια. Διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: «Αν κάποιος θέλει να έρθει πίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθήσει». Διότι όποιος θέλει να βρει την ψυχή του, θα την χάσει· όποιος όμως χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα την βρει. Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Διότι δεν είναι κόπος το να βάλει κανείς θεμέλιο, αλλά το να ολοκληρώσει την οικοδομή. Διότι όσο υψώνεται η οικοδομή, τόσο περισσότερο κόπο προκαλεί σε εκείνον που οικοδομεί, μέχρι την ολοκλήρωση του έργου.

Απόκτησε, λοιπόν, την υπομονή, αγαπητέ αδελφέ· διότι είναι γεγραμμένο: με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας. Ο Ενώχ ευαρέστησε τον Θεό για διακόσια έτη μετά τη γέννηση του Μαθουσάλα, και εμείς σε αυτόν τον βραχύ καιρό ολιγωρούμε; Αντιστάσου, αγαπητέ, στους βλαβερούς λογισμούς, και πες μαζί με εκείνον που λέει: έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό, και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός. Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Απομακρυνθείτε από εμένα όσοι πράττετε την πονηρία, και θα εξερευνήσω τις εντολές του Θεού μου· καθώς ο Εκκλησιαστής βοά: ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης, μετά από τόσο πλούτο και δόξα. Δεν προσφέρω πλέον τους κόπους μου στη ματαιότητα, για να μην κληρονομήσουν άλλοι μετά την έξοδό μου από αυτή τη ζωή και εγώ υποστώ την τιμωρία, αλλά προσφέρω τους καρπούς μου στον αγαθό και ελεήμονα Θεό, ο Οποίος παρέχει ζωή μετά τον θάνατο και ετοιμάζει για όσους Τον αγαπούν αυτά που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν.

Ναι λοιπόν, αγαπητοί, εκχύστε επάνω μου τις προσευχές σας, και ελάτε να φροντίσουμε για τη ζωή μας, διότι τα πάντα παρέρχονται σαν σκιά. Ας μισήσουμε τον κόσμο και τα όσα υπάρχουν σε αυτόν και τη σαρκική μέριμνα, και ας μην έχουμε καμία άλλη μέριμνα παρά μόνο για τη σωτηρία μας· καθώς και ο Κύριός μας είπε: διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει όλο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;

Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Είμαστε πνευματικοί έμποροι, αδελφοί· και μοιάζουμε με τους εμπόρους του βίου τούτου. Κάθε μέρα ο έμπορος υπολογίζει το κέρδος και τη ζημιά· και αν ζημιωθεί, προσπαθεί και μεριμνά πώς να το αναπληρώσει. Έτσι και εσύ, αγαπητέ, κάθε μέρα, και το βράδυ και το πρωί, εξέταζε με ακρίβεια ενόσω διεξάγεις την εμπορία σου. Και κάθε βράδυ, αφού εισέλθεις στην καρδιά σου, αναλογίσου και πες μέσα σου: Μήπως σε κάτι παρόργισα τον Θεό; Μήπως είπα κάποιον μάταιο λόγο; Μήπως αδιαφόρησα; Μήπως παρόργισα τον αδελφό μου; Μήπως κακολόγησα κάποιον; Μήπως το στόμα μου έψαλλε, ενώ η διάνοιά μου πλανιόταν στον κόσμο; Μήπως μου ήρθε σαρκική επιθυμία και τη δέχτηκα με ευχαρίστηση; Μήπως νικήθηκα από τις γήινες φροντίδες;

Ώστε όλες οι θλίψεις που επιφέρονται από τον Πονηρό στον άνθρωπο, εάν τις υπομείνει γενναία με ελπίδα και μακροθυμία, έχουν γίνει αφορμή για να του προσφέρουν στήριγμα και εδραιότητα, και να τον κάνουν πιο δόκιμο. Διότι, σκέψου: εάν σε καθιστούσαν τον μοναδικό βασιλιά όλης της γης, και προσέφεραν μόνο σε εσένα τους θησαυρούς της οικουμένης, και αν μόνος σου βασίλευες και κυριαρχούσες στην οικουμένη, από τότε που δημιουργήθηκε το γένος των ανθρώπων έως τη συντέλεια του αιώνος, θα αντάλλασσες την αληθινή και απέραντη και αιώνια ζωή, τη βασιλεία των ουρανών, η οποία δεν έχει τέλος ούτε διαδοχή; Είναι φανερό ότι, εάν κρίνεις σωστά, θα πεις: μη γένοιτο να ανταλλάξω τη φθαρτή βασιλεία με την απέραντη βασιλεία, όπως είπε ο Κύριος: τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Ώστε από ολόκληρο τον κόσμο και τη βασιλεία του και τα χρήματα και τη δόξα, η ψυχή μόνη είναι πιο τίμια και πιο αξιόλογη—και βέβαια η βασιλεία των ουρανών είναι πολυτιμότερη—διότι σε κανένα από τα κτίσματα δεν ευδόκησε ο Θεός να μεταδώσει και να ενώσει τη δική Του φύση, του Πατρός· ούτε στον ουρανό, ούτε στον ήλιο, ούτε στη σελήνη, ούτε στα άστρα, ούτε στη γη, ούτε στη θάλασσα, ούτε σε οποιαδήποτε άλλη από τις ορατές κτίσεις, παρά μόνο στον άνθρωπο που Τον αγαπά πάνω από όλα.

Όλα αυτά να τα κατανοήσεις και να σπεύσεις να σωθείς. Μην παρατηρείς όσους αμελούν και ζουν με απολαύσεις, διότι σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξεραθούν. Μην αγαπήσεις τον αιώνα τούτο, διότι ανατρέπει αυτούς που τον αγαπούν, και τους τέρπει για λίγο, αλλά τους παραπέμπει γυμνούς στον άλλον αιώνα. Άκουγε και πρόσεχε τις Άγιες Γραφές, και δεν θα πλανηθείς, ούτε θα ανατραπείς από αυτόν τον μάταιο και πονηρό κόσμο. Άκου τι λέει ο Ιωάννης ο Θεολόγος: μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο. Διότι καθετί που υπάρχει στον κόσμο, η επιθυμία της σάρκας, η επιθυμία των οφθαλμών και η απάτη του κόσμου, καθώς και ο ίδιος ο κόσμος, παρέρχεται. Εκείνος όμως που πράττει το θέλημα του Θεού μένει στον αιώνα. Άκου τι λέει ο Κύριος: τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;

Ας κλάψουμε λοιπόν ενώπιον του Θεού μας, για να βρούμε ευσπλαχνία από αυτόν. Όσο έχουμε καιρό, ας λυπηθούμε τον εαυτό μας και ας εξευμενίσουμε τον Κύριο. Ο αγώνας μας δεν αφορά χρήματα, τα οποία, ακόμη και αν κάποιος τα χάσει, μπορεί πάλι να αποκτήσει άλλα στη θέση τους. Ο κίνδυνος αφορά την ψυχή, την οποία αν χάσουμε, δεν μπορούμε πλέον να την επαναφέρουμε· σύμφωνα με το γεγραμμένο: Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι αντάλλαγμα θα δώσει ο άνθρωπος για την ψυχή του; Διότι πρόκειται να έλθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του, και τότε θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Εάν λοιπόν υπάρχει ανταπόδοση, και κανένα από τα έργα μας δεν μπορεί να μείνει κρυφό από τον Θεό, γιατί δεν εργαζόμαστε το αγαθό, ώστε να μας ανταποδοθεί το αγαθό, και γιατί δεν απέχουμε από το κακό, ώστε να μη μας καταλάβουν τα κακά, καθώς είναι γραμμένο: Να απέχεις από το άδικο, και δεν θα φοβηθείς, και τρόμος δεν θα σε πλησιάσει;

Μακάριος και τρισμακάριος είναι όποιος αξιωθεί εκείνα τα αγαθά. Άθλιος και ταλαίπωρος είναι εκείνος που τα στερείται· διότι λέει ο Κύριος: τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο, εάν κερδίσει όλο τον κόσμο, και ζημιωθεί την ψυχή του; Ας μη μας γλυκαίνει λοιπόν αυτός ο πονηρός και μάταιος αιώνας, για να μη μας πικράνει εκείνο το αιώνιο πυρ και το ακοίμητο και ιοβόλο σκουλήκι.

Τι ωφελεί, εάν ο άνθρωπος κερδίσει όλον τον κόσμο, από ανατολών μέχρι δυσμών και από βορρά έως θαλάσσης, και όλα του τα χρήματα, τα κτήματα, τις απολαύσεις, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Μήπως μπορούν εκείνα να απολογηθούν υπέρ αυτού εκεί; Γι' αυτό έλεγε ο σοφός Σολομών: ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης. Και τι έχει λοιπόν αυτός ο ψυχοφθόρος και μάταιος βίος;

Μην απατάσαι λοιπόν, άνθρωπε, αντιλέγοντας στην αλήθεια· διότι είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού. Άκουε τον Σωτήρα μας που λέει: Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Διότι πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να έλθει με τη δόξα του Πατέρα του μαζί με όλους τους Αγγέλους του, και τότε θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με την πράξη του. Γι' αυτό και ο Απόστολος λέει: Οφείλουμε να ευχαριστούμε τον Θεό πάντοτε για εσάς, αδελφοί, καθώς είναι άξιο, επειδή αυξάνεται υπερβολικά η πίστη σας και περισσεύει η αγάπη του καθενός από όλους εσάς προς τους άλλους, ώστε εμείς οι ίδιοι να καυχιόμαστε για εσάς στις εκκλησίες του Θεού για την υπομονή και την πίστη σας σε όλους τους διωγμούς και τις θλίψεις σας, τις οποίες ανέχεστε, ως ένδειξη της δίκαιης κρίσης του Θεού, υπέρ της οποίας και πάσχετε, εφόσον είναι δίκαιο ενώπιον του Θεού να ανταποδώσει θλίψη σε εκείνους που σας θλίβουν, και σε εσάς που θλίβεστε να δώσει άνεση μαζί με εμάς κατά την αποκάλυψη του Κυρίου Ιησού από τον ουρανό με τους Αγγέλους της δυνάμεώς του, μέσα σε φλόγα φωτιάς, αποδίδοντας εκδίκηση σε εκείνους που δεν γνωρίζουν τον Θεό και σε εκείνους που δεν υπακούουν στο Ευαγγέλιο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· οι οποίοι θα τιμωρηθούν με αιώνιο όλεθρο από το πρόσωπο του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν έλθει για να ενδοξαστεί στους Αγίους του και να θαυμαστεί από όλους όσοι πίστεψαν.

Γι' αυτό λοιπόν πρέπει να παρατασσόμαστε γενναία, σαν άριστοι στρατιώτες, οι οποίοι, όταν αντιληφθούν ότι πολιορκούνται από τους εχθρούς, χωρίς να δειλιάσουν καθόλου από τα βέλη και τα άλλα τους ακόντια, ορμούν πρόθυμα εναντίον τους για να σώσουν την πόλη, χωρίς να υστερούν σε προθυμία, μέχρις ότου τρέψουν σε φυγή το στίφος τους και τους εκδιώξουν έξω από τα σύνορα. Διότι βλέπεις πώς οι λογισμοί, εξαιτίας της αμαρτίας που ενοικεί μέσα μας, συσπειρώνονται απ' έξω εναντίον μας, σαν λυσσασμένοι σκύλοι ή άγριοι και θρασείς ληστές, υποκινούμενοι πάντοτε εναντίον μας από τον τύραννο και άρχοντα της αδικίας, ο οποίος μας δοκιμάζει εάν είμαστε ικανοί να τους αντισταθούμε και να τους πολεμήσουμε. 59. Εμπρός λοιπόν, ω ψυχή, πρόσεχε μήπως υποχωρήσεις και αρπαγείς από αυτούς, και τότε δεν θα έχουμε να δώσουμε λύτρα για σένα. Διότι, «τι αντάλλαγμα», λέγει, «θα δώσει ο άνθρωπος για την ψυχή του;»

Και εσύ μεν σε καιρό ειρήνης έχεις ταχθεί να πηδαλιουχείς το σκάφος της εξουσίας, ακόμη κι αν μια μικρή καταιγίδα παρενοχλεί και τώρα, εκείνοι όμως τάχθηκαν να την κατευθύνουν μέσα σε σφοδρές προσβολές και αντεπιθέσεις των πνευμάτων της πονηρίας. Διότι τότε ξεσηκωνόταν ο τυφωνικός άνεμος της αθεΐας και ο ευροκλύδωνας της ειδωλολατρίας, και από τη μία πλευρά φούσκωνε η τρικυμία των αιρέσεων, ενώ από την άλλη έπεφτε πάνω τους η θύελλα διαφόρων εξεγέρσεων. Αν λοιπόν εκείνοι, μολονότι αντιμετώπισαν τόσα αντίξοα, προσόρμισαν τη βασιλεία σε σωτήριο λιμάνι σαν να έπλεαν με ούριο άνεμο, και έμειναν στην ιστορία ως στήλες κάθε αρετής, τι θα πούμε εμείς, που δεν βαδίζουμε στα ίχνη τους, εμείς που δεν έχουμε κανένα εμπόδιο για να πράξουμε τα καλά; 15. «Αλλά είναι μικρό», θα πεις, «το μερίδιο της εξουσίας που μου αναλογεί, και υπάρχει ανάγκη από πολύ, ώστε να επιδοθώ σε προκοπή». Και σε τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, πες μου, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο και ζημιωθεί την ίδια του την ψυχή; Ή μήπως επιθυμούμε να ακούσουμε κι εμείς: «Άφρον, αυτήν τη νύχτα απαιτούν από εσένα την ψυχή σου· αυτά λοιπόν που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;»; Ας αναλογιστούμε, επομένως, το άωρο του θανάτου και ας αποκτήσουμε επίγνωση των εαυτών μας, ότι είμαστε τρεπτοί, ότι εύκολα μαραινόμαστε, ότι ανθίζοντας σαν το λουλούδι του αγρού με μια μικρή αρρώστια λιώνουμε, και θαφτόμαστε στη γη, καθώς από τη γη προερχόμαστε. Ας ετοιμάζουμε τα έργα μας για την έξοδο. Διότι πολύ σύντομα εκείνος που έρχεται θα φτάσει και δεν θα καθυστερήσει, και μακάριος είναι ο δούλος εκείνος, τον οποίο ο κύριός του, όταν έλθει, θα τον βρει να γρηγορεί.

Διότι τι ωφελείται ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, ζημιωθεί όμως την ψυχή του; Υπάρχει καιρός, λέγει, για να αναζητήσει κανείς και καιρός για να απολέσει. Εάν λοιπόν γνωρίσαμε ποιο είναι το αναζητούμενο κέρδος, το οποίο ανακαλύπτεται με το να απολέσουμε τα κακώς κτηθέντα, το μεν ένα ας το αναζητήσουμε, το δε άλλο ας το απολέσουμε· τα καλά ας τα αναζητήσουμε, τα κακά ας τα απολέσουμε.

Όποιος όμως αγαπά με πάθος την επίγεια ζωή του και δεν είναι έτοιμος να τη χάσει κατ' αυτόν τον τρόπο, επειδή αγαπά αυτόν τον πρόσκαιρο αιώνα και όσα ανήκουν σε αυτόν τον αιώνα, θα ζημιώσει την ψυχή του, στερώντας την από την όντως ζωή, και θα τη στερηθεί και ο ίδιος, παραδίδοντάς την μαζί με τον εαυτό του, αλίμονο, στην αιώνια κόλαση. Για αυτόν ακριβώς, ο πανοικτίρμων Δεσπότης, σαν να θρηνεί και να υποδεικνύει το μέγεθος του κακού, λέει: «Τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, και ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του;». Διότι δεν θα κατέβει μαζί του στον τάφο η δόξα του, ούτε τίποτε άλλο από όσα θεωρούνται πολύτιμα και τερπνά σε τούτον τον αιώνα, τα οποία αυτός προτίμησε από τον σωτήριο θάνατο. Και τι θα μπορούσε να βρεθεί ανάμεσα σε αυτά ως αντάλλαγμα για τη λογική ψυχή, της οποίας ολόκληρος αυτός ο κόσμος δεν είναι αντάξιος;

Εάν λοιπόν και όλο τον κόσμο μπορούσε ένας άνθρωπος να κερδίσει, αδελφοί, κανένα όφελος δεν θα είχε ζημιώνοντας τη δική του ψυχή. Πόσο φοβερό είναι, ενώ ο καθένας μπορεί να αποκτήσει ένα ελάχιστο πολλοστημόριο από αυτόν τον κόσμο, εάν από την προσκόλληση σε αυτό το ελάχιστο ζημιωθεί τη δική του ψυχή, μην επιλέγοντας να σηκώσει και τον τύπο και τον λόγο του Σταυρού και να ακολουθήσει τον χορηγό της ζωής; Διότι Σταυρός είναι και ο ίδιος ο προσκυνητός τύπος και ο λόγος αυτού του τύπου.

Σε τίποτα δεν θα με ωφελήσουν τα πέρατα του κόσμου ούτε τα βασίλεια αυτού του αιώνα. Καλύτερο είναι για μένα να πεθάνω για τον Ιησού Χριστό, παρά να βασιλεύω στα πέρατα της γης. Διότι τι ωφελείται ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά χάσει την ψυχή του; Τον Κύριο ποθώ, τον Υιό του αληθινού Θεού και Πατρός, τον Ιησού Χριστό. Εκείνον ζητώ, ο οποίος πέθανε και αναστήθηκε για εμάς. Συγχωρήστε με, αδελφοί. Μην με εμποδίσετε να φθάσω στη ζωή, διότι ο Ιησούς είναι η ζωή των πιστών. Μην θελήσετε να πεθάνω, διότι θάνατος είναι η χωρίς Χριστό ζωή. Εφόσον θέλω να ανήκω στον Θεό, μην με παραδώσετε στον κόσμο. Αφήστε με να λάβω το καθαρό φως. Όταν φθάσω εκεί, θα γίνω άνθρωπος του Θεού. Επιτρέψτε μου να γίνω μιμητής του πάθους του Χριστού, του Θεού μου. Εάν κάποιος Τον έχει μέσα του, ας κατανοήσει αυτό που θέλω και ας με συμπονέσει, γνωρίζοντας αυτά που με κατέχουν.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΤΡΙΒΟΥΝΟ ΣΕΡΗΝΟ 1013. Η φοβερή και δυσθεράπευτη ασθένεια της φιλοχρηματίας, η οποία επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο με τα φάρμακα που επινοούνται για τη θεραπεία της, δεν θα υποχωρήσει με άλλον τρόπο, παρά μόνον αν εκείνος που έχει προσβληθεί απαρνηθεί αυτό που θεωρείται κέρδος· είπα «θεωρείται», επειδή στην πραγματικότητα είναι μέγιστη ζημία. Αν κάποιος δυσπιστεί, θα ήταν δίκαιο να πεισθεί από τον θείο Κριτή, ο οποίος είπε: «Τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, ζημιωθεί όμως την ψυχή του;» Διότι, αν παύσει λίγο λίγο να συσσωρεύει, θα φθάσει και στο να μεταδίδει στους άλλους και θα αποκατασταθεί σε τέλεια υγεία.

Ποια είναι αυτή η μανία, να πολιορκούμαστε καθημερινά από τη σκληρή επιθυμία και ποτέ να μην χορταίνουμε, αλλά να βρισκόμαστε σε χειρότερη κατάσταση και από τους μεθυσμένους; Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι, όσο περισσότερο άκρατο οίνο πίνουν, τόσο περισσότερο καταφλέγονται από τη δίψα και ανάβουν πιο δυνατό το καμίνι, έτσι ακριβώς και αυτοί, έχοντας παραδώσει τους εαυτούς τους στην τυραννία της φιλαργυρίας, ποτέ δεν ανακόπτουν την επιθυμία τους· αντίθετα, όσο περισσότερα αποκτούν, τόσο περισσότερο φουντώνει η φλόγα και ανάβει πιο σφοδρό το καμίνι. Δεν βλέπουμε αυτούς που έζησαν πριν από εμάς, οι οποίοι, αφού απέκτησαν, τρόπον τινά, ολόκληρη την οικουμένη, αρπάχτηκαν από αυτήν τη ζωή γυμνοί και έρημοι, έχοντας αποκομίσει μόνο τόσα, ώστε να απαιτείται εκεί να δικαστούν και να λογοδοτήσουν για τα πάντα; Και την μεν περιουσία τους πολλές φορές τη μοιράστηκαν διάφοροι, όμως τα αμαρτήματα που διαπράχθηκαν για χάρη της, τα παίρνει μαζί του φεύγοντας αυτός και μόνο, υφιστάμενος τις τιμωρίες γι' αυτά με μεγάλη οδύνη, χωρίς να μπορεί να βρει από πουθενά καμία παρηγοριά. Για ποιον λόγο, λοιπόν, πες μου, αντιμετωπίζουμε με τόση αμέλεια τη δική μας σωτηρία, και αποφασίζουμε για την ίδια μας την ψυχή σαν να ήταν ξένη; Δεν ακούς τον Χριστό που λέει: «Τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του;». Και πάλι: «Τι ωφελείται ο άνθρωπος, εάν κερδίσει τον κόσμο όλο, ζημιωθεί όμως την ψυχή του;».

Μήπως έχεις κάτι αντάξιό της; Ακόμη κι αν αναφέρεις ολόκληρη την οικουμένη, δεν θα πεις τίποτα. Διότι ποιο είναι το όφελος, όπως είπε ο Χριστός, να κερδίσει κανείς όλο τον κόσμο, αλλά να ζημιωθεί την ψυχή του, από την οποία τίποτα δεν είναι πιο στενά δικό μας; Αυτήν, λοιπόν, την τόσο πολύτιμη, την οποία οφείλουμε να φροντίζουμε με τόσο μεγάλο ζήλο, αυτήν παραβλέπουμε να σπαράσσεται καθημερινά, και πότε μεν να πολιορκείται από την επιθυμία των χρημάτων, πότε δε να καταξεσκίζεται από την ασέλγεια, άλλοτε να καταισχύνεται από τον θυμό, και να βασανίζεται με διάφορους τρόπους από το καθένα από τα πάθη, και δεν πρόκειται ούτε τώρα, έστω και αργά, να δείξουμε καμία πρόνοια γι' αυτήν; Και ποιος λοιπόν θα μας θεωρήσει άξιους συγγνώμης ή θα μας απαλλάξει από την επικείμενη κόλαση; Γι' αυτό, παρακαλώ, όσο έχουμε ακόμη καιρό, ας αποπλύνουμε τον ρύπο της μέσω πλούσιας ελεημοσύνης, και ας σβήσουμε μέσω αυτής την πυρά των αμαρτημάτων μας. Διότι, λέει, το νερό θα σβήσει τη φλεγόμενη φωτιά, και με τις ελεημοσύνες αποκαθαίρονται οι αμαρτίες. Επειδή τίποτε, απολύτως τίποτε άλλο δεν θα μπορέσει να μας απαλλάξει από τη γέεννα του πυρός τόσο, όσο η γενναιοδωρία σε αυτήν.

Γι' αυτό, παρακαλώ, αφού αποτινάξουμε όλα αυτά, ας μην προτιμούμε τίποτε άλλο από τη δική μας σωτηρία. Διότι, τι ωφελείται ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Και ας προσφέρουμε από τώρα το περίσσευμα των χρημάτων σε όσους έχουν ανάγκη, και ας επιδείξουμε σε όλα μεγάλη πνευματική σύνεση, περιφρονώντας τη μάταιη δόξα, καταπατώντας την ανθρώπινη αλαζονεία και δείχνοντας μεγάλη αγάπη ο ένας προς τον άλλον· ώστε να μπορέσουμε να απολαύσουμε και τα παρόντα και τα μελλοντικά αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα, και ταυτόχρονα στο Άγιο Πνεύμα, η δόξα, η δύναμη, η τιμή, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι τότε μεν ανέφερε μόνο τον θάνατο· εδώ όμως μνημόνευσε και τον σταυρό, και μάλιστα σταυρό διαρκή. Διότι «ας σηκώσει», λέγει, «τον σταυρό του»· δηλαδή, ας τον βαστάζει διαρκώς και ας τον φέρει. Και αυτό συνηθίζει να το πράττει παντού, εισάγοντας τις μεγαλύτερες από τις εντολές όχι από την αρχή, ούτε από τα προοίμια, αλλά ήρεμα και σταδιακά, ώστε να μην ξενίζονται οι ακροατές. Έπειτα, επειδή ο λόγος αυτός φαινόταν να είναι σφοδρός, πρόσεξε πώς τον απαλύνει μέσα από όσα ακολουθούν, και ορίζει έπαθλα που ξεπερνούν τους κόπους· και όχι μόνο έπαθλα, αλλά και τις συνέπειες της κακίας. Διότι πράγματι σε αυτές ενδιατρίβει περισσότερο παρά στα πρώτα· επειδή ακριβώς δεν συνηθίζει να σωφρονίζει τους πολλούς τόσο η παροχή των αγαθών, όσο η απειλή των αυστηρών τιμωριών. Πρόσεξε λοιπόν πώς από αυτό ξεκινά και σε αυτό καταλήγει. «Διότι όποιος θέλει να σώσει την ψυχή του», λέγει, «θα την χάσει· όποιος όμως χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα την βρει. Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο και ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι αντάλλαγμα θα δώσει ο άνθρωπος για την ψυχή του;»

γ΄. Έπειτα, επειδή είπε ότι «Όποιος θέλει να σώσει την ψυχή του θα την χάσει, και όποιος την χάσει θα την σώσει», έθεσε και στη μία περίπτωση σωτηρία και απώλεια, και στην άλλη περίπτωση σωτηρία και απώλεια. Για να μη νομίσει όμως κανείς ότι είναι ίση τούτη η απώλεια με εκείνη, καθώς και η σωτηρία, αλλά να μάθει με σαφήνεια ότι η απόσταση μεταξύ εκείνης της σωτηρίας και τούτης είναι τόση, όση είναι η διαφορά μεταξύ απώλειας και σωτηρίας· τεκμηριώνοντάς το αυτό οριστικά μέσα από τα αντίθετα, προσθέτει: «Διότι τι ωφελείται ο άνθρωπος», λέει, «εάν κερδίσει τον κόσμο όλο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;» Είδες πώς η αντίθετη προς το πρέπον σωτηρία της αποτελεί απώλεια, και μάλιστα χειρότερη από κάθε άλλη απώλεια, αφού είναι και ανίατη, επειδή δεν υπάρχει πλέον τίποτε ικανό να την εξαγοράσει; Διότι μη μου λες τούτο, λέει, ότι δηλαδή έσωσε την ψυχή του εκείνος που απέφυγε τέτοιους κινδύνους, αλλά δίπλα στην ψυχή του βάλε και ολόκληρη την οικουμένη, και ποιο θα είναι το όφελος γι' αυτόν εάν εκείνη χαθεί; Διότι, πες μου, εάν έβλεπες τους δούλους σου να ζουν μέσα στην τρυφή, και τον εαυτό σου μέσα σε έσχατα δεινά, άραγε θα αποκόμιζες κανένα κέρδος από το γεγονός ότι είσαι αφέντης; Σε καμία απολύτως περίπτωση. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, να αναλογίζεσαι και για την ψυχή, όταν, ενώ η σάρκα απολαμβάνει τρυφή και πλούτη, αυτή αναμένει τη μελλοντική απώλεια.

Δʹ. Μην λοιπόν, φροντίζοντας για τα ξένα, παραμελείς τον εαυτό σου και τα δικά σου· πράγμα που σήμερα κάνουν όλοι, μοιάζοντας με αυτούς που εργάζονται στα ορυχεία. Διότι ούτε και για εκείνους υπάρχει κάποιο όφελος από αυτήν την εργασία, ούτε από τον πλούτο· αντιθέτως, μάλιστα, είναι μεγάλη η βλάβη, αφενός διότι κινδυνεύουν μάταια, και αφετέρου διότι κινδυνεύουν για άλλους, χωρίς να αποκομίζουν κανέναν καρπό από εκείνους τους ιδρώτες και τους θανάτους. Πολλοί είναι εκείνοι που τους μιμούνται και σήμερα, οι οποίοι εξορύσσουν πλούτο για άλλους· μάλλον όμως είναι ακόμα πιο άθλιοι από αυτούς, εφόσον εμάς μας περιμένει και η γέεννα μετά από αυτούς τους κόπους. Διότι για εκείνους μεν, ο θάνατος βάζει τέλος στους ιδρώτες τους· για εμάς όμως, ο θάνατος γίνεται αρχή μύριων κακών. Εάν όμως ισχυριστείς ότι απολαμβάνεις τους κόπους σου πλουτώντας, δείξε μου την ψυχή σου να ευφραίνεται, και τότε θα πειστώ. Διότι το κυριότερο στοιχείο μέσα μας είναι η ψυχή. Εάν όμως το σώμα καλοτρέφεται, ενώ εκείνη φθείρεται, δεν έχει καμία αξία για σένα αυτή η ευμάρεια· όπως ακριβώς, όταν η δούλη ευφραίνεται, η ευημερία της υπηρέτριας δεν σημαίνει τίποτα για την οικοδέσποινα που καταστρέφεται, ούτε η λαμπρότητα του ενδύματος μπροστά στην ασθένεια της σάρκας· αλλά θα σου πει πάλι ο Χριστός: «Τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του;», προστάζοντάς σε να στρέφεις διαρκώς την προσοχή σου σε εκείνη, και μόνο για αυτήν να μεριμνάς. Αφού λοιπόν ενέβαλε τον φόβο με αυτά, στη συνέχεια προσφέρει παρηγοριά και με τα αγαθά.