Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 16:26

Δεν γνωρίζεις ότι δεν θα προσφέρεις καμία άλλη τέτοια χάρη στο παιδί σου, όσο το να το διαφυλάξεις καθαρό από την ακαθαρσία της πορνείας; Διότι τίποτα δεν είναι ισάξιο με την ψυχή. Επειδή, «τι ωφελείται ο άνθρωπος», λέει, «εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;». Αλλά βέβαια ο έρωτας για τα χρήματα τα ανέτρεψε και τα κατέρριψε όλα, και απώθησε τον γνήσιο φόβο του Θεού, καταλαμβάνοντας τις ψυχές των ανθρώπων όπως ακριβώς ένας τύραννος την ακρόπολη. Γι' αυτό παραμελούμε και τη σωτηρία των παιδιών μας και τη δική μας, σκοπεύοντας σε ένα μόνο πράγμα: πώς, αφού γίνουμε πιο εύποροι, να αφήσουμε τον πλούτο σε άλλους, και εκείνοι πάλι σε άλλους, και οι μετέπειτα στους διαδόχους τους, καταντώντας να είμαστε κάποιοι απλοί διαβιβαστές των κτημάτων και των χρημάτων μας, και όχι κύριοι. Από εδώ πηγάζει η πολλή ανοησία· εξαιτίας αυτού οι ελεύθεροι γίνονται περισσότερο ατιμασμένοι και από τους δούλους.

Αλλά το πλάτος της οδού σε εξαπάτησε. Ποιο πλάτος, παρακαλώ; Τι σου υποσχέθηκε ο οδηγός της απώλειας, ο πρόξενος της γέεννας; Ποια απόλαυση βίου ο ανθρωποκτόνος; Δεν άκουσες, ω παρθένε, τον Δεσπότη να λέει στα Ευαγγέλια: «Εάν κερδίσεις όλον τον κόσμο, αλλά ζημιωθείς την ψυχή σου, σε τι ωφελήθηκες;»; Αλλά, ω της τυφλότητας! Ω της άνοιας! Ω της σκότισης! Αναλογίσου, ω παρθένε, την απώλεια· αναλογίσου ποιον προκρίνεις και ποιον αθετείς, και τι είναι αυτό που σου προσφέρεται από εκείνον που σε εξαπατά: μια στιγμή ηδονής αναμεμειγμένη με πηλό, και μια σταγόνα βορβόρου που σμίγει από την αμαρτία μέσα στην παρθενική γαστέρα, και η οποία σε παρασύρει στη γέεννα του πυρός και στον ατελεύτητο σκώληκα.

Ας γκρεμίσουμε λοιπόν το τείχος, και ας αρχίσουμε την εορτή από τώρα, αποτασσόμενοι τα πάντα κατά τις πέντε αυτές ημέρες· ας παραμεριστούν τα δικαστήρια, ας παραμεριστούν τα βουλευτήρια, ας εγκαταλειφθούν οι βιωτικές υποθέσεις και τα συμβόλαια και οι συναλλαγές· την ψυχή μου θέλω να σώσω. Τι ωφελείται ο άνθρωπος, εάν κερδίσει όλον τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Αναχώρησαν από την Περσία οι μάγοι· αναχώρησε και εσύ από τις βιωτικές μέριμνες, και οδοιπόρησε προς τον Ιησού· δεν είναι μεγάλη η απόσταση, εάν το θελήσουμε. Διότι δεν υπάρχει ανάγκη να διασχίσει κανείς πέλαγος, ούτε να υπερβεί κορυφές ορέων, αλλά, καθήμενος στο σπίτι του, επιδεικνύοντας ευλάβεια και πολλή κατάνυξη, μπορεί να κατεδαφίσει ολόκληρο το τείχος, να άρει το εμπόδιο, να συντομεύσει το μήκος της οδού· διότι, «εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά», λέγει, «και όχι Θεός από μακριά»· και, «Κοντά είναι ο Κύριος σε όλους όσους τον επικαλούνται με αλήθεια». Τώρα όμως, σε τέτοιο βαθμό ανοησίας και περιφρόνησης έχουν φτάσει πολλοί από τους πιστούς, ώστε, αν και είναι γεμάτοι από αναρίθμητα κακά και δεν επιδεικνύουν καμία απολύτως μέριμνα για τον εαυτό τους, εντελώς επιπόλαια και όπως τύχει προσέρχονται σε αυτήν την τράπεζα κατά τις εορτές, μη γνωρίζοντας ότι ο καιρός της κοινωνίας δεν είναι η εορτή και η πανήγυρις, αλλά η καθαρή συνείδηση και ο βίος που είναι απαλλαγμένος από αμαρτήματα. Και όπως ακριβώς εκείνος που δεν ελέγχεται από τη συνείδησή του για κανένα φαύλο έργο πρέπει να προσέρχεται καθημερινά, έτσι και για εκείνον που είναι κυριευμένος από αμαρτήματα και δεν μετανοεί, δεν είναι ασφαλές να προσέρχεται ούτε καν κατά την ημέρα της εορτής.

Αυτά γράφτηκαν για δική μας νουθεσία, και όποιος επιθυμεί να ευαρεστήσει τον Θεό και να πράξει το θέλημα του Κυρίου, δεν δουλεύει σε δύο κυρίους ούτε αγαπά κανέναν άλλον περισσότερο από τον Κύριο. Σας παρακαλώ, λοιπόν, τίποτα να μην προτιμήσετε περισσότερο από τον Κύριο και από την ψυχή σας. Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν χάσει την ψυχή του, λέγει ο Κύριος, ή τι θα δώσει ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Επειδή τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας, αλλά γυμνοί πρόκειται να αναστηθούμε, ντυμένοι σαν με ένδυμα μόνο με τις πράξεις και τα έργα μας, είτε είναι καλά είτε φαύλα. Και όχι μόνο με τα έργα, αλλά και με τα λόγια και τους διαλογισμούς, και έτσι θα παρασταθούμε μπροστά στο φοβερό εκείνο βήμα. Και ο καθένας, λοιπόν, πρόκειται να λάβει την ανταπόδοση των δικών του κόπων σύμφωνα με τη δίκαιη απόφαση του Κυρίου, είτε στην ανάπαυση είτε στην κόλαση στους αιώνες των αιώνων· και μακάριοι είναι όσοι κλαίνε με οδυνηρά δάκρυα μέσα από την καρδιά τους, διότι αυτοί τότε θα χαρούν, μακάριοι όσοι αγαπούν τον Κύριο και τον πλησίον, διότι αυτοί θα ελεηθούν. Διότι αυτός που αγαπά τον αδελφό του αγαπά τον ίδιο του τον εαυτό, και αυτός που μισεί τον αδελφό του μισεί τον εαυτό του· επειδή στο πρόσωπο του αδελφού βρίσκεται η προϋπόθεση για να κληρονομήσουμε τα αιώνια αγαθά.

Και ποια ανταμοιβή έλαβε για αυτή την πενιχρή ελεημοσύνη; Άκουσε ξεκάθαρα τι λέει ο προφήτης: Τάδε λέγει Κύριος: Η υδρία του αλεύρου δεν θα εκλείψει και ο καμψάκης του ελαίου δεν θα λιγοστέψει. Έως πότε, προφήτη; Μέχρι να δώσει ο Κύριος βροχή και δροσιά πάνω στη γη. Γι' αυτό λέει ο προφήτης: Ευλογημένος είναι ο άνθρωπος που έχει εναποθέσει την πεποίθησή του στον Κύριο· και θα διατηρηθεί η ελπίδα του σε καιρό ξηρασίας, και δεν θα ελαττωθεί ούτε θα εκλείψει. Και ο λόγος του προφήτη έγινε πράξη, και ούτε η υδρία άδειασε ούτε ο καμψάκης λιγόστεψε. Μήπως είσαι πιο φτωχός από αυτήν, άνθρωπε; Μήπως σε βαραίνει τόση πείνα, ώστε να μην κάνεις ελεημοσύνη; Δεν είναι έτσι, μη γένοιτο· αλλά και έχεις και μπορείς, όποιος κι αν είσαι, και μάλιστα εφόσον είσαι πιστός. Και ως προς το μεν σώμα δείχνεσαι γενναιόδωρος, ενώ για την ψυχή είσαι φειδωλός. Η ελεημοσύνη είναι τροφή της ψυχής· και όπως ακριβώς ο άρτος και ο οίνος είναι τροφή και ευφροσύνη για το σώμα, έτσι και η ελεημοσύνη και η προσευχή αποτελούν θεραπεία και χαρά της ψυχής. Και τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του, παρά μόνο την ελεημοσύνη; Εάν όμως το αγνοείς, μάθε το και από τη χήρα της Καινής Διαθήκης, η οποία με δύο οβολούς κέρδισε ολόκληρη τη βασιλεία των ουρανών, λαμβάνοντας τον ίδιο τον Θεό ως επαινέτη αυτής της φτώχειας της, καθώς η καρποφορία της ανήλθε μέχρι τους ουρανούς.

Λαμβάνοντας, επομένως, τέτοιες εντολές, σας παρακαλώ όλους να επιδείξετε ελεημοσύνη, ώστε να μην κατηγορηθώ και από εσάς εκείνη την ώρα, εάν —ο μη γένοιτο— ακούσει κάποιος από τον Κριτή κατά τη φοβερή εκείνη ημέρα: «Πονηρέ δούλε, γιατί δεν ελέησες τον σύνδουλό σου; Και τώρα εσύ πώς επιθυμείς να ελεηθείς;». Και πάλι: Μετανοείτε τώρα, διότι εκεί δεν υπάρχει καιρός μετάνοιας· μήπως τυχόν εγκαλεστεί κάποιος κατά τη φρικτή εκείνη ώρα και πει ότι: «Δεν διδάχθηκα από τον ποιμένα, δεν έμαθα τι αντάλλαγμα θα δώσει ο άνθρωπος για την ψυχή του, ούτε μας είπε ότι η ελεημοσύνη εξιλεώνει από τις αμαρτίες, δεν μας ερμήνευσε τη Γραφή που του δόθηκε από Εσένα, η οποία λέει: "Μακάριος εκείνος που μεριμνά για τον φτωχό και τον πένητα· σε ημέρα πονηρή θα τον λυτρώσει ο Κύριος"· αλλά μόνο από την ιουδαϊκή απιστία μάς απομάκρυνε, και ομοίως απαγόρευσε τη δεισιδαιμονία των Ελλήνων· από την παρανομία των οποίων, αφού διδαχθήκαμε, απομακρυνθήκαμε».

Διότι, εφόσον μας εκπαίδευσε στην ελεημοσύνη, οφείλαμε να επιδείξουμε και τους καρπούς της. Γι' αυτόν τον λόγο και δεν παύω να σας παρακαλώ με παρρησία, αλλά νουθετώ και προειδοποιώ εντόνως πλουσίους και φτωχούς, άνδρες και γυναίκες μαζί: λυπηθείτε τις ψυχές σας και λυτρώστε τις με τα χρήματά σας από τη μέλλουσα οργή. Ελαφρύνετε το φορτίο των αμαρτιών μέσω της ελεημοσύνης· ελεήστε, για να ελεηθείτε. Διότι η ελεημοσύνη έχει τη δύναμη του αγίου βαπτίσματος· και όπως ακριβώς το άγιο λουτρό αποκαθαίρει τις αμαρτίες των ανθρώπων, έτσι και η ελεημοσύνη καθαρίζει τα σφάλματα της ψυχής εκείνων που ελεούν. Τα λόγια αυτά δεν είναι δικά μου, αλλά η θεία Γραφή τα διδάσκει λέγοντας: με την ελεημοσύνη και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες. Τα χρήματα, έστω κι αν δεν το επιθυμούμε, παραμένουν εδώ· η ψυχή όμως, έστω κι αν δεν το επιθυμούμε, οδηγείται στον άλλο κόσμο, φέροντας την ευθύνη των αμαρτιών της. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός έλεγε στα Ευαγγέλια: «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του;». Άκουσε, λοιπόν, σε παρακαλώ, αυτόν τον λόγο, διότι στον καιρό της ειρήνης μεν περιφρονείται, στις ώρες της ανάγκης όμως φανερώνει τη δύναμη του νόμου του Θεού.

Διότι πολλές φορές ακούει ο ακροατής: «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;» και προσπερνά τη δύναμη αυτού του λόγου. Και εάν περιφρονήσει σε καιρό ειρήνης τον λόγο, μαθαίνει την ώρα της ανάγκης τη δύναμη Εκείνου που τον είπε. Διότι τι κάνει ο Θεός, όταν δει κάποιον να είναι προσκολλημένος στα χρήματα και να αποστρέφεται την ελεημοσύνη, και να προτιμά να υποστεί τα πάντα παρά να αποχωριστεί τα χρήματα; Στις ανάγκες τον διδάσκει να αναγνωρίζει τον νόμο του Θεού· και πώς, άκουσε: Φέρε στον νου σου κάποιον έμπορο που ταξιδεύει στη θάλασσα και έχει το μυαλό του αποκλειστικά στα χρήματα, ο οποίος προτιμά να υποστεί τα πάντα παρά να χάσει έναν οβολό, επισύροντας αμέτρητους όρκους εναντίον της ψυχής του, ώστε να μην αποχωριστεί τίποτα από τα υπάρχοντά του. Αλλά ένας τέτοιος σκληρός και φιλοχρήματος άνθρωπος την ώρα της ανάγκης, όταν σφοδρώς κλυδωνίζεται και κινδυνεύει μέσα στη θάλασσα· διότι ξεσπά η θύελλα, η θάλασσα εγείρει τρικυμίες, τα κύματα υψώνονται μέχρι τον ουρανό· αμέσως τότε η φιλαργυρία μαραίνεται, και αυτός που υπέμεινε κάθε κόπο για να συγκεντρώσει τα χρήματα, ρίχνει στη θάλασσα με τα ίδια του τα χέρια όλα όσα έχει και χαρίζει τον πλούτο του στη θάλασσα. Αλλά ρώτησέ τον αμέσως: Τι κάνεις, άνθρωπε; Γιατί παραφρονείς; Γιατί πετάς τα χρήματα άσκοπα;

Τι λοιπόν αποκρίνεται αμέσως εκείνος; Θέλω να σώσω την ψυχή μου, παρά να κερδίσω ολόκληρο τον κόσμο. Τώρα το κατενόησες, Τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Τώρα έμαθες τον λόγο του Χριστού, όπου προτρέποντας έλεγε: Τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;

Διότι συχνά ένας τέτοιος έμπορος περιπίπτει σε ληστές· και αυτός που αποζητά με βουλιμία τον πλούτο και έχει ενδυθεί άπληστα το πάθος της φιλαργυρίας, αμέσως απεκδύεται τέτοια νόσο και γίνεται δαψιλής στο να χαρίζει. Διότι βλέπει το ξίφος που προτείνει ο ληστής, και το πάθος εξαφανίζεται. Επέρχεται ο ληστής, και βρίσκεται πλέον εκείνος, σαν κάποιος γενναιόδωρος, να προσφέρει τα υπάρχοντά του με ικεσίες. Τι λέει, λοιπόν, τότε στον ληστή; Πάρε τα πάντα, και μόνο την ψυχή μου χάρισέ μου. Ας ακούσει, λοιπόν, και αυτός: Τώρα έμαθες τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του.

Απευθυνόμενος δε και πάλι προς εκείνον τον πλούσιο και λέγοντας: «Άφρον, αυτή τη νύχτα απαιτούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά δε που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν; Τι ωφελείται ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο και ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του;» Μήπως θα κατέβει μαζί μας στον άδη η γλυκύτητα του καρπού της αμπέλου ή η γλύκα των σύκων ή η λιπαρότητα του ελαίου ή η χρηματική περιουσία και η δόξα της εξουσίας; Δεν καταλήγει στη φθορά κάθε μέριμνα του ανθρώπου; Δεν αναχωρούμε εγκαταλείποντας τα πάντα, γυμνοί από τα επίγεια και απροστάτευτοι; Αναλογιζόμενη λοιπόν όλα αυτά, δώσε εντολή να επιστραφεί ο αμπελώνας, ώστε να σου αποβεί σε καλό κατά την ημέρα της κρίσεως.

Αν, λοιπόν, ο ζήλος σου αφορούσε την κοσμική ρητορική και έπειτα παραμελούσες τα δικαστήρια, το βήμα, τους στεφάνους που δίνονται εκεί και την παρρησία, θα σε παρακαλούσα, υπενθυμίζοντάς σου όλα αυτά, να επιστρέψεις στους κόπους για χάρη τους. Επειδή, όμως, αγωνιζόμαστε για τα επουράνια και δεν κάνουμε κανέναν λόγο για τα επίγεια, σου υπενθυμίζω ένα άλλο δικαστήριο και ένα βήμα φοβερό και φρικτό: «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού». Και ως κριτής θα κάθεται τότε αυτός που τώρα αθετείται από εσένα. Τι θα πούμε, λοιπόν, τότε; Και πώς θα απολογηθούμε, εάν επιμένουμε να τον αθετούμε; Τι θα πούμε, πες μου; Θα προφασιστούμε τις φροντίδες των βιωτικών υποθέσεων; Αλλά ο ίδιος προέλαβε και είπε: «Διότι τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο, εάν κερδίσει τον κόσμο όλο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;» Μήπως ότι εξαπατηθήκαμε από άλλους; Αλλά ούτε τον Αδάμ τον ωφέλησε ως απολογία το να προβάλει τη γυναίκα και να πει: «Η γυναίκα που μου έδωσες, αυτή με εξαπάτησε», όπως ακριβώς δεν ωφέλησε ούτε τη γυναίκα το φίδι. Είναι φοβερό, ω Θεόδωρε, εκείνο το δικαστήριο, που δεν έχει ανάγκη από κατηγόρους, ούτε περιμένει μάρτυρες· διότι «όλα είναι γυμνά και εκτεθειμένα» σε αυτόν που δικάζει, και πρέπει να λογοδοτήσουμε όχι μόνο για τις πράξεις μας, αλλά και για τις σκέψεις μας· διότι εκείνος ο δικαστής «είναι κριτής των ενθυμήσεων και των λογισμών της καρδιάς». Αλλά ίσως θα επικαλεστείς την ασθένεια της φύσεως και το ότι δεν μπόρεσες να αντέξεις τον ζυγό;

Είπε δε ως εξής: «Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια, διότι ο ουράνιος Πατέρας θέλει τη μετάνοια του αμαρτωλού παρά την κόλασή του». Σχετικά δε με το να αγαπούμε τους πάντες δίδαξε τα εξής: «Εάν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, τι το ξεχωριστό κάνετε; Διότι και οι πόρνοι το κάνουν αυτό. Εγώ όμως σας λέω, να προσεύχεσθε για τους εχθρούς σας και να αγαπάτε αυτούς που σας μισούν και να ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται και να προσεύχεσθε για αυτούς που σας κακομεταχειρίζονται». Ως προς το να προσφέρουμε σε όσους έχουν ανάγκη και να μην κάνουμε τίποτε για την ανθρώπινη δόξα, είπε τα εξής: «Σε καθέναν που σου ζητά να δίνεις, και αυτόν που θέλει να δανειστεί από εσένα να μην τον αποστραφείς. Διότι, εάν δανείζετε σε αυτούς από τους οποίους ελπίζετε να πάρετε πίσω, τι το ξεχωριστό κάνετε; Αυτό το κάνουν και οι τελώνες. Εσείς, όμως, να μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους καταστρέφουν και όπου κλέφτες κάνουν διαρρήξεις, αλλά να θησαυρίζετε για τον εαυτό σας στους ουρανούς, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά καταστρέφουν. Διότι τι ωφελείται ο άνθρωπος, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά χάσει την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Θησαυρίζετε, λοιπόν, στους ουρανούς, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά καταστρέφουν». Και: «Να γίνεστε αγαθοί και οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι αγαθός και οικτίρμων, και ανατέλλει τον ήλιό του πάνω σε αμαρτωλούς και αδίκους και πονηρούς. Και μην μεριμνάτε τι θα φάτε ή τι θα ντυθείτε».

«Και έπειτα από έξι ημέρες», λέει, δηλαδή μετά την ερώτηση του Σωτήρα μας προς τους μαθητές του στην Καισάρεια «ποιος νομίζουν οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου», και ότι «άλλοι βρέθηκαν να θεωρούν τον Δεσπότη ως τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, άλλοι ως τον Ηλία, και άλλοι ως τον Ιερεμία ή έναν από τους προφήτες», μετά την ομολογία του Πέτρου ότι «εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζωντανού Θεού», μετά την αυστηρή εντολή «στους μαθητές να μην πουν σε κανέναν ότι αυτός είναι ο Χριστός», μετά την αποκάλυψη σε αυτούς «ότι πρέπει αυτός να πάθει πολλά από αμαρτωλούς ανθρώπους και να θανατωθεί και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί», μετά τη ρήση «αν κάποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί» και ότι «δεν ωφελείται σε τίποτα ο άνθρωπος, εάν κερδίσει όλον τον κόσμο και ζημιωθεί την ψυχή του» και ότι «πρόκειται να έρθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του Πατέρα του, για να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του» και ότι «υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ» και τα εξής. «Και έπειτα από έξι ημέρες» από αυτά τα θεία λόγια, θέλησε να δείξει στους μαθητές, στο μέτρο της αντιληπτικής τους ικανότητας, τι σημαίνει το να έρθει στη δόξα του Πατέρα του. Γι' αυτό και «παραλαμβάνει τους τρεις μαθητές, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη». Δεν παραλαμβάνει τους τρεις επειδή δήθεν δεν έχει εμπιστοσύνη στους υπόλοιπους μαθητές, αλλά για να μας διδάξει να μην αποκαλύπτουμε αδιακρίτως παντού τα κρυμμένα μυστήρια.

Επειδή, όμως, τα πολλά έξοδα οπωσδήποτε χρειάζονται και κάποια έσοδα και αναλώματα, και οι αδελφοί ευλόγως με ενόχλησαν για αυτά, υποχώρησα και εγώ στο θέλημά τους, δηλαδή στο να αποκτήσουμε και κάποιο καλλιεργήσιμο χωραφάκι και αμπέλι και λίγα ζώα για την απολύτως αναγκαία εξυπηρέτησή τους. Και ικετεύω μεν τον Κύριο και Θεό να διατηρήσει εσάς, αδελφοί, αβλαβείς από την ψυχική βλάβη που αυτά προκαλούν, εμένα δε, με το έλεός του, να με αποδείξει αθώο για αυτήν την προτροπή. Σε εσάς, αδελφοί, παραγγέλλω, με τη συνεργεία του Θεού, να φροντίσετε να βρεθείτε ευλαβείς, σώφρονες και απαθείς απέναντι σε τέτοιες αποκτήσεις, γνωρίζοντας ότι και εγώ, φοβούμενος την ψυχική βλάβη από αυτά, ιδού, επί πενήντα πέντε χρόνια αρνιόμουν την κτήση τους. Και αν βέβαια τώρα, με την απόκτησή τους, υποδουλωθείτε στην αμαρτία, είθε ο Κύριος να με αθωώσει από μια τέτοια σκοτοδίνη· διότι είναι προτιμότερο να νεκρωθεί κανείς ως προς την αμαρτία και να ζήσει ως προς τη δικαιοσύνη, παρά να νεκρωθεί ως προς τη δικαιοσύνη και να ζήσει ως προς την αμαρτία. Και μάρτυρας είναι ο Δεσπότης Χριστός που λέει: «Τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο, εάν κερδίσει όλο τον κόσμο και ζημιωθεί την ψυχή του;». Και αυτόν που υποδουλώθηκε στην αμαρτία, πολλά χωράφια και πάρα πολλά ζώα σε τίποτα δεν θα τον ωφελήσουν· «Καλύτερα», λέει, «μικρό εισόδημα με δικαιοσύνη παρά πολλά γεννήματα με αδικία».

Διότι και οι κάτω και οι άνω είναι σύντροφοι μεταξύ τους, όπως λέει ο απόστολος: «ειρηνοποιώντας είτε τα επί της γης είτε τα εν τοις ουρανοίς». Ζει λοιπόν ο καθένας αξίως εκείνου, του οποίου και την εικόνα φέρει εν δυνάμει και ενεργεία, είτε του Θεού (της χάριτος, των αρετών, της ζωής) είτε του πονηρού (των παθών της ατιμίας), και του οποίου την εικόνα έχει μέσα του, στον δικό του αιώνα και ζει και κατοικεί. Διότι, εάν κάποιος έχει μέσα του την εικόνα της ζωής, του φωτός, του πνεύματος, ζει μαζί με τους άνω στον αιώνιο και άφθαρτο κόσμο, εάν όμως κάποιος έχει μέσα του την άσχημη εικόνα του πονηρού, ζει στον φθαρτό αιώνα, όντας νεκρός για τους άνω. Διότι νεκροί οφείλουν να γίνουν για τον κόσμο αυτόν και ως προς το σαρκικό φρόνημα να θανατωθούν όσοι επιθυμούν να ζήσουν σε εκείνον τον αθάνατο και αιώνιο κόσμο. Διότι, εάν κάποιος κυριεύσει όλη την επικράτεια της γης που βρίσκεται κάτω από τον ήλιο, αλλά δεν μεριμνήσει για την ψυχή του ώστε να ζήσει αυτή στον άφθαρτο και αιώνιο κόσμο, δεν έχει καμία ωφέλεια και κανένα κέρδος. Επειδή όλα τα κτίσματα δεν εξισώνονται με μία ψυχή, όπως λέει ο Κύριος: «εάν κερδίσεις όλον τον κόσμο, αλλά ζημιωθείς την ψυχή σου, ποιο το όφελος ή τι θα δώσεις ως αντάλλαγμα για την ψυχή σου;». Επομένως, όλος ο κόσμος δεν είναι αντάξιος μίας ψυχής.

Είναι προφανές ότι, αν κρίνεις με ορθό νου, θα πεις: «Μη γένοιτο σε εμένα να ανταλλάξω τη φθαρτή βασιλεία με την άφθαρτη και απέραντη βασιλεία». Όπως ακριβώς είπε και ο Κύριος: «Τι ωφελείται ο άνθρωπος, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του;» Επομένως, από ολόκληρο τον κόσμο και τη βασιλεία του και τα χρήματα και τη δόξα, μόνη η ψυχή είναι πολυτιμότερη και πιο αξιόλογη, και όχι μόνο είναι η βασιλεία των ουρανών πολυτιμότερη εξαιτίας αυτού, αλλά επειδή με κανένα από τα κτίσματα δεν ευδόκησε ο Θεός να ενώσει και να συγκεράσει την ίδια Του τη φύση μέσω του Πνεύματος, ούτε με τον ουρανό, ούτε με τον ήλιο, ούτε με τη σελήνη, ούτε με τα άστρα, ούτε με τη θάλασσα, ούτε με τη γη, ούτε με καμία άλλη από τις ορατές κτίσεις, παρά μόνο με τον άνθρωπο που Τον αγαπά πάνω από όλα. Αν λοιπόν τα μεγάλα αποκτήματα του κόσμου, όπως τον πλούτο και ολόκληρη την επίγεια βασιλεία, σκεπτόμενοι ορθά, δεν επιλέγουμε να τα ανταλλάξουμε με την αιώνια και ουράνια βασιλεία, πώς οι περισσότεροι την ανταλλάσσουμε με ελεεινά και περιφρονημένα πράγματα του κόσμου, όπως με κάποια κοσμική επιθυμία ή μάταιη δόξα ή κάποιο αισχρό κέρδος; Διότι, ό,τι αγαπά κανείς από τούτο τον αιώνα και σε όποιο κοσμικό και φθαρτό πράγμα προσκολλάται, αυτό ακριβώς ανταλλάσσει με τη βασιλεία των ουρανών. Επειδή, ό,τι αγαπά κανείς, αυτό είναι και ο θεός του, όπως έχει ειπωθεί: «Σε ό,τι έχει κανείς νικηθεί, σε αυτό έχει και υποδουλωθεί».

Οι μάρτυρες, ενθυμούμενοι πάντοτε τα λόγια του Σωτήρος και μελετώντας αδιάκοπα τα ρήματα των μαθητών του, απέκρουαν με αυτά τις επιθέσεις των αντιπάλων. «Διότι εμείς, έλεγαν, ω δικαστά, απορρίπτουμε ως βλαβερές και καθόλου ωφέλιμες τις δικές σου υποσχέσεις και δωρεές, καθώς και εκείνου που μιλά και προστάζει μέσω υμών. Διότι, τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι αντάλλαγμα θα δώσει κάποιος για την ψυχή του; Ή τι θα τον ωφελήσουν τα υπάρχοντα την ημέρα της οργής; Ή τι θα δώσει κάποιος στον Θεό ως εξιλαστήριο για τον εαυτό του ή ως τίμημα για τη λύτρωση της ψυχής του; Διότι από κοινού ο άφρων και ο ανόητος θα χαθούν, και θα εγκαταλείψουν σε ξένους τον πλούτο τους. Επειδή ούτε η δόξα τους κατεβαίνει μαζί τους στον άδη, αλλά ο τάφος θα γίνει η αιώνια κατοικία τους. Και ο ουρανός, ως κτιστός, θα παρέλθει, και σαν ένδυμα που παλιώνει θα αλλαχθεί. Διότι, εφόσον η συγκρότησή του έγινε μέσα στον χρόνο, μέσα στον χρόνο θα δεχθεί και τη διάλυσή του, όταν το διατάξει ο Θεός, ο οποίος τον άπλωσε σαν δέρμα».

Τι λοιπόν να κάνω, για να μην εκπέσω από αυτήν; Να λάβω, αφού έχω πράξει όλα τα προειρημένα, το Άγιο Πνεύμα· διότι αυτό είναι ο σπόρος του Χριστού, μέσω του οποίου γινόμαστε συγγενείς Του, εμείς οι φτωχοί και θνητοί, ο οποίος, αν πέσει στην καλή γη, καρποφορεί τριάντα και εξήντα και εκατό φορές, και αυτό ακριβώς είναι η βασιλεία των ουρανών, ενώ όλα τα άλλα χωρίς αυτό δεν ωφελούν σε τίποτα. Διότι, αν δεν ελεήσουμε τους εαυτούς μας, αδελφοί, και μέσω της μετανοίας δεν βρούμε τις ψυχές μας καθαρισμένες και γεμάτες φως, σε τίποτα δεν θα μας ωφελήσει η άσκηση όλων των άλλων, καθώς λέει ο Κύριος μας και Θεός: «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, αν κερδίσει όλο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του;» Και πάλι: «Εκείνος που θα χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου θα την βρει, ενώ εκείνος που θα την βρει θα την χάσει.» Αν λοιπόν εγώ δεν χάσω την ψυχή μου με τον προηγούμενο τρόπο, όπως είπα, παραδίδοντας τον εαυτό μου στον θάνατο για τον Χριστό, ώστε να την βρω και πάλι να ζει την αιώνια ζωή, ποιο είναι το όφελος από όλα τα υπόλοιπα, φίλοι και αδελφοί; Κανένα απολύτως, σε τίποτα δεν πρόκειται να μας ωφελήσει, αγαπημένοι δούλοι του Χριστού, ούτε θα μας γλιτώσει από το αιώνιο πυρ, αν δεν εγκαταλείψουμε τα πάντα και τους πάντες και δεν μεριμνήσουμε αποκλειστικά για τους εαυτούς μας.

Αν όμως δεν απαρνηθούν τα δικά τους θελήματα, αν δεν περιφρονήσουν τις ίδιες τους τις ψυχές, όπως είπα, αν δεν γίνουν νεκροί ως προς τα δικά τους θελήματα και δεν ζήσουν με το δικό σου θέλημα στον βίο, εκπληρώνοντας μέσω του δικού σου το δικό μου θέλημα, εσύ δεν θα χάσεις τον μισθό σου, δεν θα τον στερηθείς, αλλά εγώ θα σου τον προσφέρω διπλό αντί για απλό· διότι, αν και δεν εισακουγόσουν, δεν έπαψες να μιλάς, αλλά και περισσότερο μισήθηκες, και περισσότερο σε αποστράφηκαν και σε βδελύχθηκαν, όπως εγώ μισήθηκα κάποτε, αλλά και τώρα, από αυτούς και τους ομοίους τους. Με τέτοια έργα θέλω να με υπηρετείς· με τέτοια και παρόμοια έργα να φροντίζεις να γίνεσαι ευάρεστος σε μένα· διότι με αυτά ευφραίνομαι πάρα πολύ. Μην προτιμήσεις την αδράνεια και μην προκρίνεις καθόλου κάτι άλλο στον κόσμο πάνω από την ωφέλεια της ψυχής. Διότι τι θα ωφεληθεί αυτός που θα κερδίσει τον κόσμο, ή αυτός που διαπαιδαγωγεί ή διδάσκει όσους βρίσκονται σε αυτόν, ή και αυτός που σώζει τους πάντες, αν ο ίδιος δεν σωθεί; Ποιος είναι λοιπόν αυτός, ή πώς, ενώ έσωσε άλλους, ο άθλιος δεν θα σώσει τη δική του ψυχή, αλλά θα τη χάσει;

Αλλά επειδή έργο του φίλου είναι και το να υπενθυμίζει σε αυτόν που αγαπά εκείνα που πρέπει, υπενθυμίζουμε και παρακαλούμε τη μεγαλειότητά σου να ενεργεί με φειδώ και προσοχή στη διακονία που της εμπιστεύθηκαν οι μεγάλοι βασιλείς. Και ας μην μου πει ότι αναγκάζεται από φόβο να πράττει έτσι· διότι τίποτα δεν είναι μεγαλύτερο από τον φόβο του Θεού και τίποτα πιο αναγκαίο από τη σωτηρία της ψυχής. Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, λέει, εάν κερδίσει όλο τον κόσμο και ζημιωθεί την ψυχή του; Και ο ιατρός στις δύσκολες περιστάσεις πρέπει να αναζητείται και ο κυβερνήτης στην τρικυμία· ή δεν βλέπεις ότι επικρατεί μεγάλη τρικυμία και πληγή θεομηνίας; Θεράπευσε, δέσποτα, κυβέρνησε, ώστε και τον εαυτό σου να σώσεις και τους υπαιτίους να θεραπεύσεις και να τους επαναφέρεις σε ευστάθεια, δείχνοντας ανοχή στην απειλή επειδή και εσύ ο ίδιος βρίσκεσαι σε σώμα και υπόκεισαι σε σφάλματα· διότι έτσι θα καταστήσεις και τον Θεό ίλεω, και όταν ο Θεός προστατεύει, ποιος θα μπορέσει να κάνει κακό; Θυμήσου, κύριέ μου, ότι σάρκα είσαι και εσύ και, όπως φοβάσαι τις πληγές, δείξε φειδώ στην επιβολή πληγών· διότι, με όποιο μέτρο μετράμε, με το ίδιο θα μας αντιμετρηθεί. Θυμήσου, καλέ αδελφέ, ότι σήμερα υπάρχουμε και τι θα φέρει η αυριανή ημέρα δεν γνωρίζουμε, ώστε να μην βρεθούμε διαπομπευόμενοι και καταραμένοι και στον τωρινό αιώνα και στον μελλοντικό. Θυμήσου εκείνη τη φοβερή και αδέκαστη απόφαση, εξαιτίας της οποίας οι ανελεήμονες θα σταλούν στο άσβεστο πυρ.

Ναι, αδελφοί μου, δεν έχει κλείσει ακόμη η θύρα, δεν έχει διαλυθεί ακόμη η πανήγυρις. Ας προφυλάξουμε τον εαυτό μας, ας προσέχουμε πώς περνάμε τον χρόνο μας στην πόλη, πού καθόμαστε, με ποια πρόσωπα συνομιλούμε, πόση είναι η τροφή μας, η ησυχία, ο ύπνος, η ομιλία, η ψαλμωδία· όλα να είναι αρεστά στον Θεό, όλα ωφέλιμα για τον πλησίον. Να ελεείτε, να βοηθάτε· ας μην πράττει κανείς κάτι αντίθετο προς το πρέπον. Τι όφελος υπάρχει, εάν κερδίσω ολόκληρο τον κόσμο αλλά ζημιωθώ την ελεεινή μου ψυχή; Τι θα μου προσφέρει την ημέρα του θανάτου το τέλος των εδώ ηδυπαθειών, και τι θα πάθω όταν δω τους ομοιοβάθμιους αδελφούς μου να γίνονται δεκτοί στη Βασιλεία του Θεού, ενώ τον εαυτό μου να ρίπτεται στο εξώτερο σκότος; Πράγματι, αδελφοί μου, τίποτε δεν είναι η καλοπέραση της σάρκας, τίποτε η επίγεια βασιλεία, τίποτε η πρόσκαιρη δόξα, τίποτε ο ρευστός πλούτος, τίποτε η παροδική τρυφή, κανένα απολύτως όφελος δεν υπάρχει σε τίποτε από όσα θεωρούνται καλά και ωραία από όσους αγαπούν αυτή τη ζωή, αλλά τα πάντα είναι ματαιότητα και προαίρεση πνεύματος, όπως λέει εκείνος που δοκίμασε όλες τις ηδονές αυτού του αιώνα. Και μακάρι να ήταν μόνο ματαιότητα· αλλά εξαιτίας της αιώνια βάσανα επιφυλάσσονται σε όσους έχουν κυλιστεί σε αυτήν. Σε εμάς δε, στους οποίους έχει χαριστεί η πνευματική ζωή από τον Κύριο, πόση και πόσο μεγάλη τιμωρία θα επιφυλαχθεί, εάν δεν την αποφύγουμε;

Αυτά υπενθύμισα εν ολίγοις στην ευλογημένη σου ψυχή, για να κάνω γνωστό ότι αγαπώ τον συνονόματό μου, τον ευσεβή άνδρα και ένθερμο φίλο. Και αν ζούμε ακόμη, θα μιλήσουμε ξανά, θα παρακαλέσουμε ξανά, θα συμβουλευθούμε ξανά να θεωρούμε τα πάντα δεύτερα μπροστά στην αγάπη του Θεού. Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Είθε να το αποφύγουμε αυτό, και να βρούμε έλεος κατά την ημέρα της κρίσεως, ώστε να βρεθούμε μαζί με τον Θεό σε χαρά ανεκλάλητη εις τους αιώνας.

Τέτοιος λοιπόν να είσαι και εσύ, πολυπόθητε δέσποτά μας, μέσω της ευσέβειας και της αγαθοεργίας σου, φρουρούμενος από τον άγγελο φύλακα της ζωής σου. Αγρύπνει στις προσευχές, να είσαι νηφάλιος στις δεήσεις, να εκφέρεις δίκαιη κρίση, να δείχνεις ευμενές βλέμμα στον φτωχό, γίνε υπερασπιστής αυτών που αδικούνται, τηρώντας το μέτρο και στο φαγητό και στο ποτό· διότι η έλλειψη εγκράτειας είναι μητέρα των κακών. Αν οι άλλοι παίζουν και γελούν, εσύ, κύριέ μου, άκουγε τον Κύριο των πάντων που λέει: αλίμονο σε αυτούς που γελούν, διότι θα κλάψουν. Αν οι άλλοι αισχρολογούν, εσύ, σε παρακαλώ, να κλείνεις τα αυτιά σου· διότι τα λόγια αποτελούν οδό προς τις πράξεις. Αν οι άλλοι γεμίζουν τα δεξιά τους χέρια με δώρα, εσύ, φιλόθεέ μου, να αρκείσαι στους μισθούς σου, για να μιλήσω σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, σε αυτούς που δίνονται κατά συνήθεια στους άρχοντες. Αν οι άλλοι ασεβούν, εσύ να ευσεβείς, απομακρυνόμενος όσο είναι δυνατόν από τους αμαρτωλούς άνδρες· διότι γνωρίζεις ότι αυτός ο βίος περνάει σαν όνειρο για όσους τον υπηρετούν. Και τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;

Βλέπετε, αδελφοί, πόσο φοβερές είναι οι απειλές, πόσο μεγάλα τα χάσματα; Τι θα ωφελήσει, λέγει, τον άνθρωπο, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Δεν είναι του Κυρίου αυτή η φωνή; Επομένως ας φοβηθούμε και ας τρομάξουμε, και για τα προηγούμενα ας ικετεύσουμε ακόμη για συγχώρεση, ενώ στο εξής ας βαδίσουμε ορθοποδώντας, χωρίς να σκοντάφτουμε καθόλου ούτε να χωλαίνουμε και στα δύο γόνατα σύμφωνα με τα γεγραμμένα, αλλά πορευόμενοι ευθεία μέσα στις εντολές του Θεού, διατηρώντας την πίστη ακραιφνή και τον τρόπο ζωής ανόθευτο, ώστε να κληρονομήσουμε όχι αγρούς και αμπελώνες και συκιές και όλα όσα ανήκουν στην πρόσκαιρη και φθαρτή ζωή, αλλά τα αγαθά των επαγγελιών, την αιώνια ζωή, τη βασιλεία των ουρανών. Διότι την αντίθετη κατάληξη που προκύπτει από τις αντίθετες πράξεις, μακάρι να απέχουμε και από το να τη σκεφτόμαστε και από το να τη λέμε.

Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος αν κατέχει με φυσικό χάρισμα τα προαναφερθέντα; Ή μάλλον, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, σύμφωνα με το ευαγγελικό λόγιο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του εξαιτίας των αντίθετων πράξεων; Αλίμονο, αλίμονο. Αλίμονο για μια τόσο μεγάλη τύφλωση, πράγμα που ας μη δώσει ο Θεός να συμβεί σε κανέναν από εμάς, αλλά και αυτά τα ίδια τα φυσικά, θεόδοτα κατορθώματα που επιτελούνται μέσω της γλώσσας, του χεριού και της γνώσης.

Παρακαλώ, λοιπόν, σε καμία περίπτωση κανείς να μην ενεργεί και να μην πράττει αυτά, αλλά τα καλά, τα όσια και τα ευάρεστα, περιμένοντας μέρα με τη μέρα την ώρα του θανάτου του και προσδοκώντας την ημέρα της αποκαλύψεως της παρουσίας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, κατά την οποία τα πάντα θα μεταποιηθούν και θα μεταστοιχειωθούν, με τον ουρανό να τυλίγεται, τον ήλιο να σκοτεινιάζει, τα άστρα να πέφτουν, τη γη να μεταβάλλεται, κάθε πνοή να ανασταίνεται και να δίνει λόγο ενώπιον εκείνου του φοβερού και αλάνθαστου βήματος, απέναντι από όλα τα άπειρα τάγματα της αγγελικής τάξεως, για λόγια, για έργα, για σκέψεις, όπως είναι γραμμένο. Αλλά «ποιος είναι σοφός και θα φυλάξει αυτά; Ποιος είναι συνετός και θα μεριμνήσει για αυτά», και γι' αυτό με αδίστακτη και αληθινή πίστη, με ακλόνητη ομολογία, με σεμνή διαγωγή, με καθαρό βίο, διαφυλάσσοντας προφυλάσσει τον εαυτό του και θησαυρίζοντας συσσωρεύει τις θείες αρετές; Μακάριος είναι αυτός κατ' εμέ για την καλή του ανάβαση, έστω κι αν δεν είναι ούτε καλός αναγνώστης, ούτε εύγλωττος, ούτε καλλίφωνος ψάλτης, ούτε ρήτορας, θα έλεγα δε, έστω κι αν δεν γνωρίζει καθόλου γράμματα από φυσική αδυναμία. Διότι τι ωφελείται ο άνθρωπος, αν κατέχει με φυσική δεξιότητα τα προαναφερθέντα, ή μάλλον αν κερδίσει όλο τον κόσμο, κατά το ευαγγελικό λόγιο, και ζημιωθεί την ψυχή του εξαιτίας των αντίθετων πράξεων; Αλίμονο, αλίμονο! Οϊμέ, οϊμέ για μια τέτοια τύφλωση! Το οποίο είθε ο Θεός να μην επιτρέψει να συμβεί σε κανέναν από εσάς.

Και αν μέχρι τώρα αγωνιστήκατε τόσο καλά, εγερθείτε ακόμη περισσότερο στο εξής και αναζωπυρωθείτε προς τον θείο έρωτα, αφενός ως προς την υποταγή, αφετέρου ως προς την υπομονή στον παρόντα αγώνα, εξαιτίας της υποθέσεως του καθαιρεθέντος. Διότι από τον Κύριο πλέκονται για σας καθημερινά στεφάνια, εφόσον έχετε την αγαθή προαίρεση να τα υπομένετε όλα παρά να απομακρυνθείτε από τη σταθερότητά σας, η οποία είναι σύμφωνη με την εντολή, και από την πειθαρχία προς την ταπεινότητά μου. Διότι ούτε εγώ, αδελφοί και τέκνα, θέλω να ρίχνω άκαιρα τον εαυτό μου σε πειρασμούς, ούτε να γεύομαι θλίψεις και οδύνες, επικρίσεις και χλευασμούς, ίσως δε και εξορία. Αλλά επειδή η εντολή του Κυρίου είναι ζωή αιώνια και η παρακοή της είναι θάνατος, αναγκαζόμαστε να υπερασπιζόμαστε την αλήθεια και να μη συντασσόμαστε με εκείνους που αντιτίθενται σε αυτήν. Εάν θέλαμε να προδώσουμε, θα ήταν άμεσα διαθέσιμες οι τιμές, οι πρωτοκαθεδρίες, οι δόξες, οι προεδρίες, τόσο από τους βασιλείς όσο και από τους αρχιερείς και τους άλλους. Αλλά ποιο είναι το όφελος, όπως έχει γραφτεί, «εάν κάποιος κερδίσει όλο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του»; Γι' αυτό υπάρχει η αντίστασή μας, γι' αυτό και οι αγώνες που μέσω ημών μεταβαίνουν και σε σας. «Αλλά θαρρείτε», λέγει ο Κύριος, «εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Γι' αυτό τον νίκησε Εκείνος, ώστε κι εμείς, βαδίζοντας στα ίχνη Του, να νικήσουμε ομοίως.

Τέτοιος ήταν ο Παύλος, ο οποίος απαρνήθηκε τον εαυτό του λέγοντας: «Δεν ζω πια εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Και σηκώνει τον σταυρό εκείνος που έχει νεκρώσει και σταυρώσει τον εαυτό του ως προς τον κόσμο. «Διότι όποιος θέλει να σώσει την ψυχή του, θα την χάσει· και όποιος χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα την βρει». Μας προτρέπει προς το μαρτύριο. Βρίσκει μεν, λοιπόν, την ψυχή του προς το παρόν, δηλαδή την σώζει, εκείνος που αρνείται την πίστη, ο οποίος και θα την χάσει αργότερα· χάνει δε την ψυχή του, αλλά χάριν του Χριστού, εκείνος που θα μαρτυρήσει για Αυτόν. Αυτός και θα την βρει στην αφθαρσία και στην αιώνια ζωή. «Διότι τι ωφελείται ο άνθρωπος εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Επειδή μέλλει ο Υιός του ανθρώπου να έλθει με τη δόξα του Πατέρα του, μαζί με τους αγγέλους του, και τότε θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με την πράξη του». Ας υποθέσουμε, λέει, ότι κέρδισες ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ποιο είναι το όφελος να καλοπερνά το σώμα, όταν η ψυχή βρίσκεται σε κακή κατάσταση; Είναι σαν να φορά η οικοδέσποινα σχισμένα κουρέλια, ενώ οι υπηρέτριες φορούν λαμπρά ενδύματα.

Διότι, μη μου λες ότι κέρδισε τη ζωή του. Επειδή, αν μαζί με αυτό προσθέσεις ότι κέρδισε και ολόκληρο τον κόσμο, δεν υπάρχει κανένα όφελος. Διότι η σωτηρία δεν μπορεί να ανταλλαγεί με χρήματα. Επειδή, αν ίσχυε κάτι τέτοιο, εκείνος που κέρδισε τον κόσμο, αλλά έχασε την ψυχή του, θα τα έδινε τότε, καθώς θα καιγόταν μέσα στη φλόγα, και θα αθωωνόταν.