Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 17:5

Επειδή, λοιπόν, πρόκειται να μας αναγγείλει τα όσα αφορούν τον αγαπητό, ο οποίος ανέλαβε για χάρη μας την οικονομία της σαρκώσεως, ο Προφήτης λέγει ότι παρέδωσε την ωδή αυτή στους υιούς Κορέ υπέρ εκείνων που είναι άξιοι αυτής της χάριτος. Διότι πρόκειται για ωδή και όχι για ψαλμό· επειδή παραδιδόταν με γυμνή φωνή, χωρίς να συνηχεί με αυτήν κάποιο όργανο, μέσω εμμελούς απαγγελίας. Και είναι ωδή υπέρ του αγαπητού. Άραγε χρειάζεται να σου εξηγήσω ποιος είναι ο αγαπητός, για τον οποίο κάνει λόγο το κείμενο; Ή μήπως το γνωρίζεις ήδη, πριν από τα δικά μας λόγια, ενθυμούμενος τη φωνή του Ευαγγελίου: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα· αυτόν να ακούτε»; Διότι είναι αγαπητός στον Πατέρα ως Μονογενής, και σε όλη την κτίση ως φιλάνθρωπος πατέρας και αγαθός προστάτης. Είναι δε εκ φύσεως το ίδιο πράγμα το αγαπητό και το αγαθό. Διότι ορθά έχουν ήδη ορίσει μερικοί, ότι αγαθό είναι εκείνο το οποίο τα πάντα επιθυμούν. Δεν είναι όμως ίδιον του καθενός τυχαίου το να φθάσει στην τελειότητα της αγάπης και να επιγνώσει τον όντως αγαπητό, αλλά αποτελεί γνώρισμα εκείνου που έχει ήδη απεκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, και έχει ενδυθεί τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον δημιούργησε. Επειδή, εκείνος που αγαπά τα χρήματα, και σαγηνεύεται από το φθαρτό κάλλος των σωμάτων, και υπερτιμά την ασήμαντη τούτη δόξα, καταναλώνοντας τη δύναμη της αγάπης σε πράγματα ανάρμοστα, έχει πλέον τυφλωθεί ως προς τη θέα του αληθινά αγαπητού.

Το ότι, ενώ οι Γραφές ήταν διαθέσιμες, παρέπεμπε στους γραμματείς και τους δασκάλους ως γνώστες της αλήθειας του πραγματικού νόμου, είναι φανερό. Το ότι επίσης είπε: «Δεν ήρθα για να καταργήσω τον νόμο» και ταυτόχρονα φαινόταν να τον καταργεί, σήμαινε ότι εκείνα που καταργούσε δεν ανήκαν στον νόμο. Το ότι πάλι είπε: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, αλλά ένα ιώτα ή μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει από τον νόμο», σήμαινε ότι όσα παρήλθαν πριν από τον ουρανό και τη γη δεν ανήκαν στον πραγματικό νόμο. Επειδή, λοιπόν, ενώ ο ουρανός και η γη εξακολουθούν να υπάρχουν, παρήλθαν οι θυσίες, τα βασίλεια, οι προφητείες των «γεννημένων από γυναίκες» και όσα παρόμοια, ως μη όντα προστάγματα του Θεού (εξού και λέγει: «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο Πατέρας ο ουράνιος, θα ξεριζωθεί»), για τον λόγο αυτόν ο ίδιος, όντας αληθινός προφήτης, έλεγε: «Εγώ είμαι η πύλη της ζωής· εκείνος που εισέρχεται μέσω εμού εισέρχεται στη ζωή», καθότι δεν υπάρχει άλλη διδασκαλία ικανή να σώσει. Γι' αυτό και φώναζε λέγοντας: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες», δηλαδή εκείνοι που αναζητούν την αλήθεια και δεν την βρίσκουν, και πάλι: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη δική μου φωνή», και άλλοτε: «Ζητάτε και βρίσκετε», επειδή η αλήθεια δεν βρισκόταν ολοφάνερα εκτεθειμένη. Αλλά και από τους ουρανούς ακούστηκε μαρτυρική φωνή να λέει: «Ούτος είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα, αυτόν να ακούτε».

Διότι από τη νεφέλη άνωθεν, από τον Θεό και Πατέρα, ακούστηκε φωνή που έλεγε: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε». Και όταν ακούστηκε η φωνή, λέει, βρέθηκε μόνος ο Ιησούς. Τι λέει για αυτά ο σκληροτράχηλος Ιουδαίος, ο δυσάγωγος και απειθής, που έχει ανουθέτητη καρδιά; Ιδού, ενώ είναι παρών ο Μωυσής, ο Πατέρας εντέλλεται στους αγίους αποστόλους να ακούνε Αυτόν.

Ματθ. 17, 3-7. Από αυτά που συνομιλούν, αποδεικνύεται ότι τα ίδια με τον Χριστό εξέφρασαν και οι παλαιοί προφήτες, έστω και μέσα από αινίγματα. Εξαιτίας όμως του υπερβολικού φόβου πέφτουν κάτω οι μαθητές, και ο Σωτήρας τους σηκώνει, δείχνοντας ότι εάν δεν είχε σαρκωθεί, εάν δεν είχε μεσιτεύσει μεταξύ Θεού και ανθρώπων και εάν δεν είχε ισχυροποιήσει τη φύση του, δεν θα άντεχε να ακούσει τη φωνή του Θεού.

Πρόσταξε να ακούμε «Αυτόν», επειδή το θέλημα του Θεού και Πατέρα δεν είναι να υπακούμε πλέον στα γράμματα του Νόμου, ούτε στις τυπικές σκιαγραφίες, αλλά μάλλον να ακολουθούμε όσα μας έχουν ενταλθεί μέσω του Σωτήρα, χωρίς βέβαια να παραμερίζονται ο Μωυσής και οι προφήτες· διότι στέκονταν δίπλα του και συνομιλούσαν μαζί του, έτσι ώστε η μεν παράστασή τους να μας υποδεικνύει την υπηρετική τους λειτουργία, η δε συνομιλία τους την οικειότητά τους προς τον Χριστό και κατά κάποιον τρόπο την ταυτοφωνία.

Γι' αυτό λοιπόν και ο πάνσοφος Παύλος στέλνει επιστολή και λέει: «Καταργούμε λοιπόν τον νόμο διαμέσου της πίστεως; Μη γένοιτο, αλλά αντίθετα στερεώνουμε τον νόμο. Διότι είναι γραμμένο ότι ο δίκαιός μου θα ζήσει εκ πίστεως.» Και το μυστήριο του Χριστού ήταν το πλήρωμα του νόμου και των προφητών, το οποίο δικαιώνει τον ασεβή μέσω της πίστης και απαλλάσσει από τις κατηγορίες αυτούς που είναι εγκλωβισμένοι στα δικά τους αμαρτήματα. Επομένως, το να ακούσει κανείς τη φωνή του, δηλαδή του Χριστού, το οποίο σημαίνει να αποδεχθεί το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα, αποτελούσε επιβεβαίωση του νόμου. Και το ότι είναι θέλημα του Θεού και Πατέρα να παιδαγωγούνται οι άνθρωποι επί της γης από τα λόγια του Υιού, θα μπορούσε να το καταδείξει στους πιο συνετούς η δύναμη των ευαγγελικών Γραφών. Διότι ο Χριστός μεταμορφώθηκε στο όρος, και έλαμψε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο, και τα ιμάτιά του έγιναν λευκά σαν το φως· και εμφανίστηκαν ο Μωυσής και ο Ηλίας να συνομιλούν μαζί του· έπειτα ακούστηκε η φωνή του Θεού και Πατέρα, ο οποίος παρήγγειλε στους αγίους αποστόλους και είπε: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, αυτόν να ακούτε.» Εάν λοιπόν υπάρχει κάποιος, λέει, που έχει στον νου του τον φόβο του Θεού, και τον έχει κρύψει μέσα του σαν κάποιον θησαυρό, ας ακούσει τη φωνή του Παιδός του. Και αυτή είναι, όπως είπα, το ευαγγελικό και θεσπέσιο κήρυγμα που καλεί στη λύτρωση διαμέσου της πίστεως στον Χριστό, και σε μια ευσεβή πολιτεία, η οποία είναι πολύ ανώτερη από εκείνη του νόμου.

ΑΛΛΟ. «Και ιδού, φωτεινή νεφέλη τους επισκίασε· και ιδού φωνή από τη νεφέλη, που έλεγε: "Αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευαρεστήθηκα."» Αν δεν φαίνεται να υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ δημιουργήματος και Υιού, και σε κάποιους αυτά τα δύο φαίνονται ταυτίσημα, τότε καθετί που είναι δημιούργημα, αυτό θα είναι οπωσδήποτε και Υιός. Και αν κάτι είναι Υιός, αυτό θα είναι και δημιούργημα. Αν όμως εμείς γεννάμε τους απογόνους από τον ίδιο μας τον εαυτό, ενώ κατασκευάζουμε κάτι από τα εξωτερικά στοιχεία, παίρνοντας ύλη που είναι ξένη προς τη δική μας φύση, πώς δεν είναι μεγάλη η διαφορά μεταξύ Υιού και δημιουργήματος; Ό,τι λοιπόν είναι αληθές για εμάς, ας ισχύει το ίδιο και για τον Θεό. Έπειτα, πώς ενδέχεται να θεωρεί κανείς τον πραγματικό Υιό ως κατασκεύασμα ή κτίσμα, και μάλιστα όταν ο Θεός και Πατέρας βροντοφωνάζει από ψηλά: «Αυτός είναι ο Υιός μου»; Όχι ένας από τους πολλούς υιούς, αλλά ο κυρίως και κατά φύσιν Υιός, κατ' εικόνα του οποίου υπάρχουν οι κατά θέσιν υιοί, οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα να ανακράζουν μέσω του Πνεύματος του Υιού: «Αββά, ο Πατήρ».

Έτσι, λοιπόν, όντας και φαινόμενος, και έχοντας τη δική μας μορφή, τον παρουσίασε ο Πατέρας στους αγίους αποστόλους, όταν ακούστηκε φωνή από ψηλά που έλεγε τα εξής: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε». Κατάλαβε, λοιπόν, ότι δεν λέει, «μέσα σε αυτόν είναι ο Υιός μου», για να μην εννοηθεί τμηματικά ως κάποιος άλλος μέσα σε άλλον, αλλά για να νοείται ως ένας και ο αυτός κατά την οικονομική ένωση. Το ότι δε το να αντιλέγει κανείς σε αυτό είναι σφάλμα, και μάλιστα από τα πιο μεγάλα, θα μας πείσει ο Ιωάννης γράφοντας τα εξής: «Ότι αυτή είναι η μαρτυρία του Θεού, την οποία έχει μαρτυρήσει για τον Υιό του· όποιος πιστεύει στον Υιό του Θεού έχει τη μαρτυρία του Θεού μέσα του. Όποιος δεν πιστεύει στον Θεό τον έχει κάνει ψεύτη, διότι δεν πίστεψε στη μαρτυρία που ο Θεός έχει μαρτυρήσει για τον Υιό του». Έχει δε μαρτυρήσει ότι αυτός, που φέρει σάρκα και βρίσκεται στη μορφή του δούλου, είναι μοναδικά και κατεξοχήν ο αληθινός μου Υιός. Και τι άλλο; Δεν θα παραδεχτούμε ότι και η ένδοξη χάρη μέσω του αγίου βαπτίσματος, και η ζωοποίηση σε αυτόν, και η μέθεξη του Θεού μέσω του αγιασμού εν Πνεύματι έχουν πραγματοποιηθεί δια του Ιησού Χριστού; Β— Αναγκαστικά. Διότι θυμάμαι τον Ιωάννη που λέει: «Εκείνος δε που έρχεται πίσω μου είναι ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος ούτε τα υποδήματα να βαστάξω. Εκείνος θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και φωτιά».

Και όταν θέλησε να δείξει και αυτό το ίδιο με λίγη δόξα, όταν το πρόσωπό του έλαμψε σαν τον ήλιο, οι μαθητές έπεσαν κάτω φοβισμένοι. Αν όμως το πρόσωπο του σώματός του που έλαμψε, όχι όσο μπορούσε Εκείνος που ενεργούσε, αλλά όσο μπορούσαν να χωρέσουν οι μαθητές, τους φόβισε, και παρόλα αυτά δεν μπόρεσαν να το αντέξουν· πώς θα μπορούσε κάποιος να ατενίσει το μεγαλείο της θεότητας; Μεγάλο πράγμα, λέει ο Κύριος, επιθυμείς, ω Μωυσή· και αποδέχομαι την ακόρεστη επιθυμία σου, και θα εκπληρώσω αυτό το αίτημά σου· αλλά μόνο στον βαθμό που μπορείς να χωρέσεις.

Τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών πώς θα τα λάβεις από εμένα; Ποιον θα δέσεις; Ποιον θα λύσεις; Εάν μείνουμε εδώ, μένουν ανενεργά όλα όσα ελέχθησαν δια των Προφητών. Είπε πάλι: ας φτιάξουμε εδώ τρεις σκηνές, μία για εσένα, μία για τον Μωυσή και μία για τον Ηλία. Ο Σίμων στάλθηκε για να οικοδομήσει την Εκκλησία στον κόσμο, και να που φτιάχνει σκηνές πάνω στο όρος· διότι ακόμη αντιμετώπιζε τον Ιησού με ανθρώπινο τρόπο, και τον τοποθέτησε στο ίδιο επίπεδο με τον Μωυσή και τον Ηλία. Και παρευθύς του έδειξε ότι δεν έχει ανάγκη τη σκηνή του· διότι αυτός ήταν που έφτιαξε για τους πατέρες του σκηνή από νεφέλη στην έρημο επί σαράντα έτη. Διότι, ενώ αυτός ακόμη μιλούσε, ιδού, νεφέλη φωτός τους επισκίασε.

Βλέπεις, Σίμων, σκηνή χωρίς κόπο; Σκηνή που εμποδίζει τον καύσωνα και δεν έχει σκοτάδι; Σκηνή που αστράφτει και λάμπει; Και ενώ οι μαθητές θαύμαζαν, ιδού, ακούστηκε φωνή από τη νεφέλη εκ μέρους του Πατρός, η οποία έλεγε: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε.

Έφυγαν οι Προφήτες, και οι Απόστολοι έπεσαν στη γη, διότι σε αυτούς δεν εκπληρωνόταν η φωνή του Πατρός που μαρτυρούσε: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε». Ο Πατέρας τούς δίδαξε ότι εκπληρώθηκε η οικονομία του Μωυσή, και ότι πρέπει να ακούν τον Υιό. Διότι εκείνος, ως δούλος, μίλησε όσα διατάχθηκε, και κήρυξε όσα του ειπώθηκαν, όπως και όλοι οι Προφήτες, έως ότου ήλθε εκείνος στον οποίο ανήκει, δηλαδή ο Ιησούς, ο οποίος είναι Υιός και όχι δούλος του οίκου, Κύριος και όχι δούλος, εξουσιάζων και όχι εξουσιαζόμενος, νομοθέτης και όχι νομοθετούμενος· κατά τη θεϊκή φύση, αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός. Και στους Αποστόλους, αυτό που τους ήταν άγνωστο, ο Πατέρας το φανέρωσε στο όρος. Ο Ων αναγγέλλει τον Όντα· ο Πατέρας φανερώνει τον Υιό.

Και ο Πατέρας αναφώνησε: Αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε. Χωρίς να είναι χωρισμένος ο Υιός από τη δόξα της θεότητας· διότι μία είναι η φύση του Πατρός και του Υιού μαζί με το Άγιο Πνεύμα· μία δύναμη και μία ουσία και μία βασιλεία.

Ομολογώ τον ίδιο τέλειο Θεό και τέλειο άνθρωπο, ο οποίος γνωρίζεται σε δύο φύσεις ενωμένες καθ' υπόστασιν, δηλαδή κατά πρόσωπο, αδιαίρετα, ασύγχυτα και άτρεπτα· ο οποίος ενδύθηκε σάρκα εμψυχωμένη με ψυχή λογική και νοερή, και έγινε σε όλα ομοιοπαθής με εμάς, χωρίς μόνο την αμαρτία. Ο ίδιος επίγειος και ουράνιος, πρόσκαιρος και αΐδιος, με αρχή και άναρχος, άχρονος και υπό χρόνο, κτιστός και άκτιστος, παθητός και απαθής, Θεός και άνθρωπος, τέλειος και ως προς τα δύο, ένας σε δύο, και μέσα στις δύο ένας. Ένα πρόσωπο του Πατρός και ένα πρόσωπο του Υιού και ένα πρόσωπο του Αγίου Πνεύματος. Μία θεότητα, μία δύναμη, μία βασιλεία σε τρία πρόσωπα, δηλαδή υποστάσεις. Έτσι δοξάζουμε την Αγία Μονάδα εν Τριάδι, και την Αγία Τριάδα εν Μονάδι. Για τον οποίο αναφώνησε ο Πατέρας από τον ουρανό: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, αυτόν να ακούτε.

Εφόσον δε τα κτίσματα είναι ορατά και το μεγαλύτερο μέρος της υπάρχουσας υπόστασης είναι φαινόμενο, ενώ στον άκτιστο Θεό δεν αρμόζει το να έχει κτιστεί από αυτόν, προκειμένου το ασύγκριτο, παρασυρόμενο σε μεταβολή των όσων έχουν γίνει, να μην θεωρηθεί μάλλον ανάρμοστο παρά αρμόζον, όπως ισχυρίζεται ο Αέτιος, θα αναζητηθεί λοιπόν ως έτερος μεν Θεός ο άκτιστος, και ως έτερος αυτός που έχει κτιστεί και έχει τη δύναμη να κτίζει (δημιουργεί) αναλόγως με τον εαυτό του. Εφόσον δε αυτός που είναι κτιστός και έχει τη δύναμη να δημιουργεί δεν προέκυψε αυτομάτως, αλλά έχει κτιστεί, θα αναζητηθεί και κάποιος έτερος που έγινε το αίτιό του, και από αυτόν πάλι θα επινοηθεί κάποιος άλλος. Και θα είναι μεγάλη η ματαιολογία των νοημάτων στον βυθό της πλάνης, καθώς η διάνοια δεν θα στέκει πλέον σταθερή, αλλά θα εκπληρώνει το λεχθέν: «εμωράνθησαν οι δούλοι του Θεού, και εμωράνθη κάθε άνθρωπος από τη γνώση». Διότι κανείς δεν «ζει για τον εαυτό του, ούτε πεθαίνει για τον εαυτό του», ούτε θα γνωρίσει κανείς τίποτα εκτός από τον Θεό, ο οποίος μας απεκάλυψε την αληθινή Του πίστη και λέγει: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, Αυτόν να ακούτε», και Εκείνον που γεννήθηκε από Αυτόν, ο οποίος μας απεκάλυψε τον Πατέρα του και λέγει: «Εγώ εκ του Πατρός εξήλθα και έχω έλθει».

Από αυτά αποδεικνύεται ότι προς όλους μεν τους άλλους ο Λόγος ήλθε χάριν της προφητείας, από τη Μαρία όμως ο ίδιος ο Λόγος, αφού προσέλαβε σάρκα, προήλθε ως άνθρωπος, όντας κατά τη φύση και την ουσία Λόγος του Θεού, αλλά γενόμενος άνθρωπος «κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ» και από τη σάρκα της Μαρίας, όπως είπε ο Παύλος. Αυτόν υποδείκνυε και ο Πατέρας στον Ιορδάνη και στο όρος, λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Αυτόν οι μεν Αρειανοί τον αρνήθηκαν, εμείς όμως τον αναγνωρίζουμε και τον προσκυνούμε, χωρίς να διαχωρίζουμε τον Υιό και τον Λόγο, αλλά γνωρίζοντας ότι ο ίδιος ο Λόγος είναι ο Υιός, μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα και εμείς ελευθερωθήκαμε. Γι' αυτό και απορήσαμε πώς προέκυψε ανάμεσά σας φιλονικία για τόσο προφανή ζητήματα. Αλλά, δόξα τω Θεώ, όσο λυπηθήκαμε διαβάζοντας τα υπομνήματα, τόσο χαρήκαμε με την κατάληξή τους. Διότι αποχώρησαν εν ομονοία και ειρήνευσαν πάνω στην ομολογία της ευσεβούς και ορθοδόξου πίστεως. Αυτό λοιπόν παρακίνησε και εμένα, αφού πρώτα το σκέφθηκα πολύ, να γράψω αυτά τα λίγα, αναλογιζόμενος μήπως τυχόν εξαιτίας της σιωπής προκληθεί λύπη αντί για χαρά σε εκείνους που, με τη συμφωνία τους, μας έδωσαν αφορμή να χαρούμε.

Ο ίδιος ο Χριστός και η δόξα Του έγιναν γνωστά σε όλους, όταν κατά τη βάπτισή Του «άνοιξαν οι ουρανοί», και «το Άγιο Πνεύμα, κατεβαίνοντας με μορφή περιστεράς, παρέμεινε πάνω Του», και ακούστηκε πατρική «φωνή» που έδινε μαρτυρία για τον Υιό: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, αυτόν να ακούτε». Διότι όλα αυτά ήταν σημεία της «σωτήριας δόξας» που συντελέστηκαν «στην έρημο» του Ιορδάνη και μαρτυρήθηκαν από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, αλλά βεβαίως αναφέρονταν νοητά και στην άλλοτε «έρημο» του Θεού, την Εκκλησία των εθνών. Ακόμη και σήμερα η ίδια «φωνή βοά» ευαγγελιζόμενη «το σωτήριο του Θεού» και προετοιμάζοντας τις ακοές όσων προσέρχονται για να αποδεχθούν τη «δόξα» του Θεού Λόγου, ο οποίος «ήταν εν αρχή προς τον Θεό». Δεν ονόμασε αυτόν που «βοά στην έρημο» Λόγο, ούτε καν κατ' αντιπαραβολή, αλλά προς το παρόν τον ονόμασε «φωνή» προπαρασκευαστική του τέλειου Λόγου που έμελλε «να εμφανιστεί», για τον οποίο η «φωνή», προετοιμάζοντας τις ψυχές των ανθρώπων, «βοά» ότι πρέπει «να ετοιμάσουν την οδό του Κυρίου» και «να κάνουν ευθείες τις τρίβους του Θεού ημών», ενώ κατά τον Σύμμαχο η «φωνή στην έρημο» έλεγε: «ευτρεπίστε την οδό του Κυρίου, ομαλύνετε σε άβατο τόπο την οδό για τον Θεό μας». Διότι αυτά λέγονταν επειδή Εκείνος έμελλε να επιδημήσει στην «έρημο» και στον από αιώνων «άβατο» τόπο του Θεού. Ήταν δε όλα τα έθνη «έρημα» από τη γνώση του Θεού και «άβατα» για όλους τους δίκαιους άνδρες και προφήτες του Θεού.

Όταν δε εισάγει τη θεολογία για αυτόν, τον διαχωρίζει από όλα τα υπόλοιπα και τον αναγνωρίζει ως Κύριο, Δεσπότη, Δημιουργό, Θεό και Σωτήρα των πάντων· αποφαίνεται ότι αυτός μόνος και κανένας άλλος είναι ο μονογενής Υιός του Θεού, και μόνο αυτόν αποκαλεί Σοφία, Λόγο, Ζωή και Φως, «εικόνα του αοράτου Θεού» και «απαύγασμα αιωνίου φωτός», και διδάσκει να πρεσβεύουμε για αυτόν μύρια άλλα παρόμοια, επιδεικνύοντας έτσι την ιδιαίτερη σχέση της πατρικής θεότητας μόνο με αυτόν, ως προς μονογενή Υιό. Γι' αυτό και στα ρείθρα του Ιορδάνη η πατρική φωνή μόνο αυτόν ανακήρυξε αγαπητό Υιό, μαρτυρώντας με δυνατή φωνή: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα». Και επαναλαμβάνει τη μαρτυρία και κατά τη Μεταμόρφωση στο όρος, επισφραγίζοντας τον ίδιο λόγο.

Δεν προτίθεμαι τώρα να πολυπραγμονώ για τα περί δαιμόνων, ούτε για τα περί της ουσίας των αγγέλων, ούτε για τα περί των αρχών και θρόνων και κυριοτήτων, ούτε για τα περί των εξουσιών και κοσμοκρατόρων. Εάν όμως μπροστά σε όλα αυτά βρισκόμαστε σε αδυναμία, γιατί πρέπει να διερευνούμε τη γνώση σχετικά με την άναρχη και αγένητη θεότητα; Γιατί να ρωτάμε τα ανέφικτα, δηλαδή το πώς ο Θεός κατέστη Πατέρας του μονογενούς Υιού, σαν να μην μας αρκούσε η φωνή του Πατέρα για να μαρτυρήσει υπέρ του Αγαπητού, τον οποίο ανακήρυξε λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε»; Εάν λοιπόν προτρεπόμαστε να Τον ακούμε, ας υπακούσουμε στον βασιλικό νόμο και ας ακούσουμε τον αγαπητό Υιό. Και το τι θέλει Εκείνος να γνωρίζουμε για τον Εαυτό Του, μας το ξεκαθαρίζει λέγοντας: «Διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό Του τον μονογενή, ώστε καθένας που πιστεύει σε Αυτόν να έχει ζωή αιώνια». Πρέπει λοιπόν να Τον πιστέψουμε, για να αξιωθούμε την αιώνια ζωή, διότι «εκείνος που πιστεύει», λέει, «σε Αυτόν έχει ζωή αιώνια»· όχι εκείνος που γνωρίζει πώς γεννήθηκε από τον Πατέρα, διότι τότε κανείς δεν θα είχε μερίδιο στην αιώνια ζωή, εφόσον βέβαια έχει λεχθεί ότι «κανείς δεν γνώρισε τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, ούτε γνώρισε κανείς τον Υιό παρά μόνο» αυτός που Τον γέννησε, δηλαδή ο «Πατέρας».

Πες τα αυτά στον ευαγγελιστή, πες αυτές τις σοφίες σου, Ευνόμιε, ότι δηλαδή πώς είναι δυνατόν να αποκαλείς στον λόγο σου κάποιον πατέρα και κάποιον μονογενή, εφόσον κάθε σωματική γέννηση συντελείται μέσω κάποιου πάθους; Η αλήθεια πάντως σου αποκρίνεται εκ μέρους του, ότι άλλο είναι το μυστήριο της θεολογίας και άλλη η φυσιολογία των ρευστών σωμάτων. Μεγάλο χάσμα τα χωρίζει μεταξύ τους. Γιατί συνενώνεις με τον λόγο σου τα ασυμβίβαστα; Πώς με τον ρυπαρό σου λόγο μολύνεις την καθαρότητα της θείας γεννήσεως; Πώς μέσω των παθών του σώματος πραγματεύεσαι το ασώματο; Μην ερμηνεύεις τα άνω σύμφωνα με τους φυσικούς κανόνες των κάτω. Κηρύττω τον Κύριο ως Υιό του Θεού, διότι και το εξ ουρανών ευαγγέλιο έτσι τον κήρυξε μέσα από τη φωτεινή νεφέλη: «Διότι αυτός», λέγει, «είναι ο Υιός μου ο αγαπητός». Όμως, αν και διδάχθηκα ότι είναι Υιός, δεν παρασύρθηκα από το όνομα στις εδώ γήινες σημασίες του υιού, αλλά και γνωρίζω ότι προέρχεται εκ του Πατρός, και γνωρίζω ότι δεν προέρχεται εκ πάθους. Εγώ μάλιστα θα προσθέσω στα όσα ειπώθηκαν και τούτο, ότι δηλαδή γνωρίζω και κάποια σωματική γέννηση η οποία παραμένει καθαρή από πάθος, έτσι ώστε και ως προς αυτό να ελεγχθεί ως ψευδής η θεωρία του Ευνόμιου περί της φυσιολογίας της σωματικής γεννήσεως, εφόσον είναι δυνατόν να βρεθεί τοκετός σώματος ο οποίος δεν δέχθηκε κανένα πάθος. Πες μου λοιπόν, ο Λόγος έγινε σάρκα ή όχι; Δεν θα μπορούσες να πεις ότι δεν έγινε. Έγινε, λοιπόν, και δεν υπάρχει κανείς που να το αρνείται. Πώς λοιπόν φανερώθηκε ένσαρκος ο Θεός; Οπωσδήποτε θα πεις: μέσω τοκετού. Τι είδους τοκετό λοιπόν έχεις εδώ κατά νου;

Τι λέγεις; Δεν ήταν ένας Θεός αυτός που έλαμψε στο Θαβώρ και αυτός που υπερέχει κατά την ουσία από αυτήν την εμφάνιση, εφόσον ως προς την ουσία είναι εντελώς αόρατος και ανέκφραστος; Επομένως, σύμφωνα με τη δική σου άποψη, ο Χριστός δεν ήταν Θεός· διότι αυτός είναι που έλαμψε. Αλλά και διαμέσου της φωτεινής νεφέλης και της φωνής που ήλθε από αυτήν προς εκείνον που έλαμψε μέσω του σώματός του, μαρτυρείται ότι συνέλαμψαν και ο Πατέρας και το Πνεύμα· γι' αυτό και ο ίδιος ο Κύριος ονόμασε το γεγονός αυτό δόξα του Πατέρα και βασιλεία του Θεού. Αν λοιπόν, κατά τη γνώμη σου, δεν είναι ένας Θεός από εκείνο το φως και από την ουσία του Θεού, η οποία υπερέχει από εκείνη την, κατά τους θεολόγους, αμυδρή αυγή, τότε ο δικός σου θεός είναι διαφορετικός από τον Θεό που εμείς προσκυνούμε στον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Αν επομένως προσκυνάς και αυτόν, είσαι όντως διθεΐτης· αν πάλι, για να είσαι μονοθεΐτης, τον απορρίπτεις, είσαι όντως άθεος μονοθεΐτης. Τι λοιπόν; Δεν θα ονομάσουμε άκτιστο εκείνο το φως, τη θεϊκή δόξα του Θεού Λόγου όπως άκουσες, τη φυσική άναρχη ακτίνα της θεότητας, την ωραιότητα και θεότητα του όντως Δυνατού; Δεν θα ονομάσουμε, λοιπόν, άκτιστη αυτήν που βιώνεται μέσω της μέθεξης, ή με άλλα λόγια, μέσω της όρασης —διότι μέσω της μέθεξης γίνεται ορατή, αφού είναι φως, έστω και ανέκφραστο— η οποία μάλιστα υπερβαίνει κάθε κατάληψη όταν μετέχεται;

Αλλά πώς συμφωνούν μεταξύ τους, ο μεν αναφέροντας ξεκάθαρα πως οι ημέρες μεταξύ της επαγγελίας και της επιφανείας ήταν οκτώ, ενώ ο δε αναφέροντας «μετά από έξι ημέρες»; Ακούστε και κατανοήστε. Οκτώ πρόσωπα βρίσκονταν πάνω στο όρος, και έξι φαίνονταν. Τρεις ήταν αυτοί, ο Πέτρος, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, που ανέβηκαν μαζί με τον Ιησού· είδαν δε εκεί να παρευρίσκονται και να συνομιλούν μαζί του ο Μωυσής και ο Ηλίας, ώστε αυτοί να είναι έξι συνολικά. Αλλά μαζί με τον Κύριο ήταν οπωσδήποτε παρόντες αόρατα και ο Πατέρας και το Άγιο Πνεύμα, ο μεν Πατέρας μαρτυρώντας με τη δική του φωνή ότι αυτός είναι ο αγαπητός του Υιός, το δε Πνεύμα λάμποντας μαζί του μέσα από τη φωτεινή νεφέλη και δεικνύοντας το συμφυές και ενιαίο του φωτός του Υιού τόσο προς το ίδιο όσο και προς τον Πατέρα· διότι πλούτος αυτών είναι η συμφυΐα και η μία και κοινή έκλαμψη της λαμπρότητας.

Αλλά ο Πέτρος, έχοντας καταυγαστεί στη διάνοια από εκείνο το μακαριότατο θέαμα και έχοντας ανυψωθεί σε θείο έρωτα και μεγαλύτερο πόθο, μη θέλοντας πλέον να αποχωριστεί εκείνο το φως, έλεγε προς τον Κύριο: «Καλό είναι να μείνουμε εδώ. Αν θέλεις, ας φτιάξουμε εδώ τρεις σκηνές, μία για σένα, μία για τον Μωυσή και μία για τον Ηλία», μη γνωρίζοντας τι λέει. Διότι δεν είχε φτάσει ακόμη ο καιρός της αποκαταστάσεως, αλλά όταν φτάσει ο καιρός, δεν θα χρειαστούμε χειροποίητες σκηνές. Αλλά ούτε έπρεπε να εξισωθούν οι δούλοι με τον Δεσπότη μέσω της ομοιότητας των σκηνών. Διότι ο μεν Χριστός, ως γνήσιος Υιός, βρίσκεται στους κόλπους του Πατρός, ενώ οι προφήτες καταλλήλως, ως γνήσια τέκνα του Αβραάμ, θα κατοικήσουν στους κόλπους του Αβραάμ. Καθώς λοιπόν ο Πέτρος έλεγε αυτά χωρίς να γνωρίζει, «ιδού, νεφέλη φωτεινή τους επεσκίασε», διακόπτοντας τα λόγια του Πέτρου και δείχνοντας ποια είναι η σκηνή που πρέπει στον Χριστό. Αλλά ποια είναι αυτή η νεφέλη και πώς, ενώ ήταν φωτεινή, τους επεσκίασε; Μήπως αυτή είναι το απρόσιτο φως, στο οποίο κατοικεί ο Θεός, και το οποίο φως περιβάλλεται σαν ιμάτιο; Διότι «Αυτός που θέτει», λέει, «τα νέφη ως όχημά του», και «έθεσε το σκοτάδι ως κρυψώνα του, ολόγυρά του είναι η σκηνή του». Αν και, όπως λέει ο απόστολος, «είναι ο μόνος που έχει αθανασία, κατοικώντας σε φως απρόσιτο». Επομένως, το ίδιο πράγμα είναι εδώ και φως και σκοτάδι, καθώς επισκιάζει εξαιτίας της υπερβολικής λαμπρότητάς του.

Γι' αυτό, επειδή το θέλησε, φάνηκε σαν ήλιος και έγινε ορατός στα μάτια των Αποστόλων, και μάλιστα όχι από μεγάλη απόσταση. Έπειτα, αφού έλαμψε πιο φωτεινά καθώς το θέλησε, εξαιτίας της υπερβολικής λαμπρότητας έγινε αόρατος στα μάτια των Αποστόλων, σαν να εισήλθε σε φωτεινή νεφέλη. Αλλά ακούστηκε και φωνή από τη νεφέλη: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα, αυτόν να ακούτε». Όταν λοιπόν ο Κύριος βαπτίστηκε στον Ιορδάνη, άνοιξαν οι ουρανοί και ακούστηκε η ίδια φωνή οπωσδήποτε από εκείνη τη δόξα, την οποία και ο Στέφανος αργότερα, όταν του άνοιξαν οι ουρανοί, όντας πλήρης Αγίου Πνεύματος, ατένισε και είδε. Τώρα όμως η φωνή ακούστηκε από τη νεφέλη, η οποία επισκίασε τον Ιησού. Άρα αυτή είναι η ίδια με την υπερουράνια δόξα του Θεού. Πώς λοιπόν το υπερουράνιο θα είναι αισθητό φως;

Αλλά αυτά και όσα είναι παρόμοια με αυτά, καθώς και η κλήση από τον ίδιο τον Χριστό, τον μονογενή Υιό του Θεού, είναι κοινά σε όλους τους Αποστόλους. Αυτός όμως που εορτάζουμε τώρα δεν είναι μόνο κλητός απόστολος, αλλά συγκαταλέγεται και στους εκλεκτούς, όντας εκλεγμένος όχι απλώς από κάθε γένος κάτω από τον ουρανό, αλλά όντας εκλεκτός και μεταξύ αυτών των εκλεγμένων και κορυφαίος του κορυφαίου χορού, των άλλων Αποστόλων εννοώ, και ομότιμος με τους εκλεκτούς Πέτρο και Ιάκωβο. Γι' αυτό και παραλαμβάνεται από τον Σωτήρα ξεχωριστά από τους άλλους μαζί με αυτούς και ανεβαίνει στο όρος Θαβώρ, και ακούει τον Μωυσή και τον Ηλία να συνομιλούν με τον Χριστό, και βλέπει θεϊκά εκείνο το μέγα και υπερφυές θέαμα, την ανέκφραστα υπεραστράπτουσα αίγλη του φωτός της θεότητας του Υιού, και ακούει την πατρική φωνή, η οποία απευθύνεται μόνο στον Χριστό: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε». Και έτσι, μακαρίως, ο Ιωάννης καθίσταται μαθητής όχι μόνο του Υιού, αλλά και του ίδιου του Πατρός.

«Και φωνή ήλθε από τη νεφέλη λέγοντας: "Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα"». Διότι τότε αληθινά βρόντηξε από το όρος σαν από τον ουρανό ο απεριόριστος Κύριος Ιησούς με τη λαίλαπα του φωτός και με τον ήχο της δόξας της παρουσίας Του· και ο Ύψιστος Πατέρας έδωσε τη φωνή Του, φωνή δύναμης από τη φωτεινή νεφέλη, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, λέγοντας προς τους μαθητές: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, ο μονογενής, ο οποίος μεταμορφώθηκε σήμερα στο Θαβώρ κατά την ανθρώπινη φύση· αυτός είναι ο χαρακτήρας της δικής μου υποστάσεως, το απαύγασμα της δικής μου δόξας, η απαράλλακτη εικόνα της δικής μου υπερουσιότητας· αυτός είναι ο δικός μου κραταιός βραχίονας και η δική μου παντοκρατορική δεξιά· αυτός είναι η ενυπόστατη δική μου σοφία και δύναμη, δια του οποίου εποίησα τους αιώνες και παρήγαγα τα πάντα εκ του μη όντος, στον οποίο ευαρεστήθηκα και δι' αυτού σας έσωσα, δι' αυτού φανερώθηκα και στον οποίο φώτισα και ανέπλασα τον κόσμο, στον οποίο έγινα γνωστός και δι' αυτού δοξάστηκα, στον οποίο έχω δοξαστεί και δι' αυτού σας δόξασα και πάλι θα δοξάσω· αυτός είναι που φανέρωσε το όνομά μου στους ανθρώπους, και εγώ τον φανέρωσα στον Ιορδάνη, δίνοντας μαρτυρία και υποδεικνύοντάς τον· αυτός με δόξασε, και εγώ τον δόξασα σήμερα και θα τον δοξάσω στο απρόσιτο φως· αυτός είναι σε εμένα ασυγχύτως, και εγώ σε αυτόν ατρέπτως, απαστράπτοντας θεοπρεπώς και τριαδικώς· αυτός είναι σε εμένα μοναδικώς, και εγώ τριαδικώς σε αυτόν, το ένα μεν λόγω της πρόσληψης, το άλλο δε λόγω της ύπαρξης της θεότητας».

Ψαλμός του Δαυίδ για την έξοδο της σκηνής. Προφήτευσε το Πνεύμα, ότι οι Ιουδαίοι θα εκδιωχθούν από τον ναό [και από τον νόμο] και από τη χάρη, ως αχάριστοι. «Ενέγκατε» (Φέρτε). Η προφητεία υποδηλώνει τους αποστόλους, καθώς πρόκειται τότε να καθίσουν σε θρόνους και να κρίνουν. Γι' αυτούς λοιπόν λέγει: Φέρτε την εκκλησία των εθνών στον Θεό, δηλαδή οδηγήστε τους σε Αυτόν. «Ενέγκατε υιούς κριών» (Φέρτε υιούς κριών). Διότι τα έθνη είχαν γίνει σαν άγριοι και ανυπότακτοι κριοί. Ως τρυφερά αρνιά λοιπόν, τον νέο λαό προσάγετε στον Θεό <τον Κύριο>. «Ενέγκατε τιμήν». Διότι όλοι όσοι πίστεψαν δοξάζοντας (δοξάζονται), όπως ακριβώς ο καθένας προσφέρει τιμή μέσω της προσκυνήσεως [στον Θεό]. «Ενέγκατε τω ονόματι αυτού». Κηρύξτε, λέγει, σε όλα τα έθνη το όνομα του Χριστού, ώστε σε όλη τη γη να δοξάζεται το όνομα του Χριστού και Θεού. «Προσκυνήσατε». Στον νυμφώνα της αναστάσεως· διότι αυτή [η αγία αυλή] υπάρχει ως κατοικητήριο του Θεού και παράταξη αγγέλων και περίβολος προφητών· εννοεί δε την Εκκλησία. «Φωνή Κυρίου». Όταν το Άγιο Πνεύμα κατήλθε με μορφή περιστεράς στον Ιορδάνη, αυτή ήταν η φωνή του Πατρός, και υποδήλωνε το βάπτισμα. «Ο Θεός της δόξης». Πότε; Όταν ακούστηκε η φωνή του Πατρός από τον ουρανό λέγοντας: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα· [Αυτόν να ακούτε]. «Κύριος επί υδάτων». Ο Χριστός που βαπτίζεται στον Ιορδάνη, και δι' αυτού αγιάζει όλα τα ύδατα.

Αυτός που υμνείται από τους αγγέλους και θεάται από τους ποιμένες και προσδοκάται από τον Συμεών και μαρτυρείται από την Άννα, αυτός ήταν: αυτός που αναζητείται από τους μάγους και υποδεικνύεται από τον αστέρα, αυτός που διατρίβει στον οίκο του Πατρός και δακτυλοδεικτείται από τον Ιωάννη, αυτός που από τον Πατέρα άνωθεν λαμβάνει τη μαρτυρία: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, αυτόν να ακούτε». Αυτός στεφανώνεται νικητής κατά του διαβόλου, αυτός είναι ο Ιησούς ο Ναζωραίος, ο οποίος προσκλήθηκε σε γάμο στην Κανά και μετέτρεψε το νερό σε κρασί, και επιτίμησε τη θάλασσα που ταρασσόταν από τη βία των ανέμων, και περπάτησε πάνω στη θάλασσα σαν σε ξηρά, και έκανε τον εκ γενετής τυφλό να δει, και ανέστησε τον νεκρό Λάζαρο μετά από τέσσερις ημέρες, και επιτέλεσε ποικίλα θαύματα, και συγχώρησε αμαρτίες, και έδωσε εξουσία στους μαθητές, και από την αγία πλευρά του, όταν λογχίστηκε, ανέβλυσε αίμα και νερό. Εξαιτίας του ο ήλιος σκοτεινιάζει, η ημέρα δεν φωτίζεται, οι πέτρες διαρρηγνύονται, το καταπέτασμα σκίζεται, τα θεμέλια της γης σείονται, οι τάφοι ανοίγουν και οι νεκροί εγείρονται και οι άρχοντες καταισχύνονται. Διότι, βλέποντας τον κοσμήτορα των πάντων πάνω στον σταυρό να κλείνει τα μάτια και να παραδίδει το πνεύμα, η κτίση ταράχθηκε, και μη μπορώντας να χωρέσει την υπερβάλλουσα δόξα του, σκοτείνιασε.

Άκουσε, αιρετικέ, την ακρίβεια του λόγου. Δεν είπε: «Αυτός ο Υιός μου ποιήθηκε», αλλά «είναι»· {δεν είπε: «δημιουργήθηκε», αλλά «είναι».} Πουθενά δεν υπάρχει η ονομασία του κτίσματος, αλλά της γεννήσεως: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε». Τι λέει λοιπόν ο ίδιος; «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα· όποιος έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα μου. Αυτόν να ακούτε». Τότε οδηγήθηκε ο Ιησούς από το Πνεύμα, μετά το βάπτισμα, για να πειραστεί από τον διάβολο. Βλέπεις ότι εκεί βρισκόταν ο διάβολος; Και πρόσεξε τι κάνει ο Χριστός. Ανέρχεται λοιπόν στους αγώνες, για να κατανοήσεις εκείνο το αποστολικό λόγιο που λέει: Διότι αυτό που ήταν αδύνατο στον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα.

Ο Ιωάννης άγγιξε έντρομος την κορυφή της κεφαλής του Δεσπότη· όταν δε άνοιξαν οι ουρανοί άνωθεν, οι άγγελοι παρακολουθούσαν τα διαδραματιζόμενα. Η δε χάρη του Πνεύματος, κατερχόμενη με μορφή περιστεράς στην κεφαλή του Δεσπότη, παραμέριζε το δεξί χέρι του Ιωάννη. Το πλήθος στεκόταν απορώντας ακόμη περισσότερο, και έλεγαν μεταξύ τους: «Ποιος είναι αυτός;». Έπειτα, σαν να απαντούσε στα πλήθη που ρωτούσαν το ένα το άλλο: «Ποιος είναι αυτός;», αναφώνησε ο Πατέρας λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα· αυτόν να ακούτε». Διακηρύσσει ο Γεννήτορας τη στοργή Του προς τον Υιό, για να κατανοήσεις τη διάθεση του Κτίστη απέναντι στον κόσμο, ότι δηλαδή παρέδωσε έναν τέτοιο Υιό για χάρη τέτοιων δούλων, τον αγαπητό για τους μισουμένους, τον αναμάρτητο για τους αμαρτωλούς, τον ένδοξο για τους άδοξους. Ας δοξάσουμε λοιπόν τον επιφανέντα Δεσπότη μαζί με τον Πατέρα, και τον Υιό, και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ενώ λοιπόν αυτός μιλούσε ακόμη, ιδού, μία φωτεινή νεφέλη τους επισκίασε. Και ιδού, ακούστηκε φωνή μέσα από τη νεφέλη, η οποία έλεγε: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα· αυτόν να ακούτε». Διότι, όταν μεν απειλεί, δείχνει σκοτεινή τη νεφέλη, όπως στο Σινά· διότι, όπως λέει η Γραφή, ο Μωυσής εισήλθε στη νεφέλη και στον γνόφο, και ο καπνός αναδιδόταν σαν ατμός· και ο Προφήτης λέει, όταν ομιλεί για την απειλή Του: «Σκοτεινό νερό μέσα σε νεφέλες του αέρα»· εδώ όμως, επειδή δεν ήθελε να προκαλέσει φόβο, αλλά να διδάξει, η νεφέλη ήταν φωτεινή. Και ο μεν Πέτρος έλεγε: «Ας φτιάξουμε τρεις σκηνές»· Αυτός όμως τους έδειξε σκηνή αχειροποίητη.

Ο Ησαΐας πριονίστηκε, και πουθενά δεν φάνηκε εκείνος που θα απέδιδε δικαιοσύνη· ο Ιερεμίας πνίγηκε, και κανείς δεν τον εκδικήθηκε· ο Ναβουθαί θανατώθηκε με πέτρες, και πουθενά δεν υπάρχει ο εκδικητής του· ο Ζαχαρίας σφαγιάστηκε, και παραμένουμε μέχρι σήμερα ατιμώρητοι· και ενώ ο Ναζωραίος πέθανε, αυτός στέκεται ως υπερασπιστής του. Μας απειλεί προβάλλοντας τον νεκρό ως κριτή· ως δικαστή κηρύττει, ο πλανεμένος, αυτόν που βρίσκεται μέσα στο μνήμα. Έπειτα, ενώ αυτοί διατύπωναν τέτοιες ψευδείς κατηγορίες, αφού ατένισαν σε αυτόν όλοι όσοι κάθονταν στο συνέδριο, ρίχνοντάς του βλοσυρό βλέμμα και στρέφοντας εναντίον του όψη γεμάτη οργή, θέλοντας με αυτήν και μόνο τη θέα να τρομοκρατήσουν τον αγωνιστή, εκπληρώνοντας μέσα από τη δική τους κακία τον προφητικό λόγο: «Παρατηρεί ο αμαρτωλός τον δίκαιο και ζητά να τον θανατώσει»· αφού τον ατένισαν όλοι, είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου. Διότι η χαρά για το μαρτύριο, που ξεπηδούσε από την όψη του, έλουζε με αστραφτερές αγγελικές χάρες τον νεανία. Και γιατί πρόσωπο αγγέλου; Για να εκπληρωθεί ο λόγος του Χριστού, ο οποίος είπε: «Στην ανάσταση ούτε νυμφεύονται ούτε υπανδρεύονται, αλλά είναι σαν τους αγγέλους που βρίσκονται στους ουρανούς». Έτσι έλαμψαν ο Μωυσής και ο Ηλίας επάνω στο όρος, όταν συνομιλούσαν με τον Ιησού, ώστε, όταν τους είδαν οι μαθητές, έπεσαν με το πρόσωπο στη γη· έτσι πρόκειται να λάμψουν όλοι οι δίκαιοι στη βασιλεία του Πατρός. Είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου.

Από πού λοιπόν εσύ μόνος, ω Άρειε, έμαθες να αντιλέγεις στην κτίση, στρεφόμενος κατά του Δημιουργού; Αλλά απορρίπτεις τη μαρτυρία των ουρανών και των αγγέλων. Σε ποιον λοιπόν εμμένεις, πες μου; Ποιον εγκρίνεις ως κριτή αυτού του δόγματος; Ποιον θέλεις να λάβουμε ως απροσωπόληπτο δικαστή; Τίνος δέχεσαι την τελική κρίση περί της ευσέβειας; Εμμένεις στον Πατέρα, ο οποίος γνωρίζει τον δικό Του Υιό καλύτερα από όλους; Ας Τον ακούσουμε λοιπόν να βροντοφωνάζει: «Αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε». Εάν πει: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», αυτόν να ακούτε. Εάν πει: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», αυτόν να ακούτε. Εάν πει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», αυτόν να ακούτε, διότι η αλήθεια δεν ψεύδεται. Εάν πει: «Ο Πατέρας που με έστειλε είναι μεγαλύτερός μου», να αποδώσετε το ότι είναι κατώτερος όχι στη θεότητα Εκείνου που ομιλεί, αλλά στην ανθρωπότητά Του. Άκουσες, Άρειε, την κρίση του Πατέρα· άκουσε και τον μονογενή Του Υιό να επικυρώνει τα παραπάνω με τούτα τα λόγια: «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον μονογενή Του Υιό, για να μην χαθεί καθένας που πιστεύει σε Αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια».

Διότι, αφού έπραξε τα πάντα, χαλιναγώγησε τη θάλασσα, καθάρισε λεπρούς, φυγάδευσε δαίμονες, απέλασε την κακία, στερέωσε τον παραλυτικό, και φωνή κατέβαινε από άνω: «Αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε»· ο Κύριος έδωσε μαρτυρία για αυτόν, τα γεγονότα βροντοφώναζαν, το Πνεύμα κατήλθε επάνω του με μορφή περιστεράς, και ο Ιωάννης έδωσε μαρτυρία για αυτόν: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου»· τέλος, καθώς επρόκειτο πλέον να ανέλθει στον σταυρό, αφού τους κάλεσε, τους λέει: «Τι πιστεύετε για τον Χριστό; Δεν σας ρώτησα στην αρχή· δεν ζήτησα τη μαρτυρία σας στην αρχή, διότι δεν σας είχα παράσχει ακόμη απόδειξη της θεότητας».

Όταν ο Ιησούς κατέβηκε στον Ιορδάνη, μπορούσε κανείς να δει, αγαπητοί, ένα μέγα θαύμα: μια πηγή να λούζεται μέσα στον ποταμό και έναν ποταμό να βαπτίζεται μέσα στον ποταμό. Διότι ο Χριστός είναι η πηγή, όπως λέει ο ίδιος: «Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζώντος ύδατος». Και η νύμφη, η Εκκλησία, λέει προς αυτόν: «Πηγή σφραγισμένη, που αποστέλλει ύδατα». Ο ίδιος είναι και ποταμός, όπως αναφέρει ο προφήτης: «Ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα». Κατήλθε στα ύδατα, και εκείνα αγιάστηκαν, και τα θεράπευσε. Εάν κάποιος από εσάς, αγαπητοί, είναι αμύητος στο βάπτισμα, ας έλθει και ας δει πώς ο Πατέρας κράζει από τον ουρανό: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα, αυτόν να ακούτε». Ο Ιορδάνης βοά, το Πνεύμα καθαρίζει τον αέρα, ο Πατέρας καλεί τον Υιό, ο Υιός καθαρίζει τον ουρανό, το Πνεύμα καλλωπίζει τη γη και λαμπρύνει τον αέρα. Τώρα εκπληρώνεται εκείνο που ειπώθηκε παλαιότερα από τον προφήτη: «Η μία ημέρα στην άλλη ημέρα αναβλύζει λόγο». Ημέρα είναι ο Πατέρας, ημέρα και ο Υιός. Ο Πατέρας αναβλύζει λόγο στον Υιό, όπως λέει ο Παύλος: «Λάβετε τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού»· με τον οποίο λόγο θα μας παραστήσει όλους εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

«Αν εσύ είσαι ο Χριστός, πες το μας ξεκάθαρα.» Ω, της μεγάλης αγνωμοσύνης! Δεν σας ήταν αρκετό που ο Πατέρας από ψηλά, από τους ουρανούς, είπε μπροστά στα μάτια όλων σας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε»; Δεν σας διαβεβαίωσε ο αρχάγγελος Γαβριήλ, όταν παρουσιάστηκε σε εσάς και στη δική σας παρθένο, λέγοντας: «Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις Υιό, και θα τον ονομάσεις Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου· και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος»; Δεν συγκεντρώσατε πρωτύτερα τους γραμματείς και τους φαρισαίους σας λέγοντας: «Πού γεννιέται ο Χριστός;» Και εκείνοι έλεγαν φανερά πως έχει γραφτεί μέσω του προφήτη: «Και εσύ Βηθλεέμ, οίκε του Εφραθά, δεν είσαι διόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει για χάρη μου ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ, και οι καταβολές του είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας»; Δεν σας διαβεβαίωσε η ανάβλεψη των τυφλών, η ακοή των κωφών, η ανάσταση των νεκρών, η καθαρή ομιλία των μογιλάλων; Και ύστερα από όλα αυτά ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Ιδού, ο Θεός μας ανταποδίδει δικαιοσύνη, αυτός θα έλθει και θα μας σώσει»;

Διότι συναγωνίζεται τον ουρανό κατά τη χάρη. Διότι Εκείνον, στον οποίο οι άγγελοι δεν έχουν τη δύναμη να προσηλώσουν αμετακίνητα το βλέμμα τους εκεί ψηλά, σε τούτο το όρος οι εκλεκτοί των αποστόλων τον βλέπουν να εκλάμπει με τη δόξα της βασιλείας του. Σε αυτό επιβεβαιώνεται η ανάσταση των νεκρών, και αναδεικνύεται Κύριος νεκρών και ζώντων, φέρνοντας εμπρός από τους νεκρούς τον Μωυσή, και παρουσιάζοντας ως μάρτυρα ζωντανό τον Ηλία, ο οποίος άλλοτε οδήγησε από τη γη πύρινο άρμα προς την αιθέρια οδό. Σε αυτό το όρος και τώρα οι κορυφαίοι των προφητών προφητεύουν, προαναγγέλλοντας την έξοδο του Δεσπότη διά του σταυρού. Γι' αυτό σκιρτά, και αγάλλεται, και μιμείται τα άλματα των αμνών, έχοντας ακούσει μέσα από τη νεφέλη, δηλαδή το Πνεύμα, την ίδια μαρτυρία της υιότητας, δηλαδή τον ζωοδότη Χριστό να μαρτυρείται από τον Πατέρα. Διότι αυτό είναι το όνομα το υπέρ παν όνομα, για το οποίο το Θαβώρ και το Ερμών αγάλλονται: «Ούτός εστιν ο Υιός μου ο αγαπητός».

Και το μεν πρόσωπό του λάμπει σαν τον ήλιο· διότι ταυτίζεται καθ' υπόστασιν με το άυλο φως, και εξαιτίας αυτού έχει γίνει ήλιος δικαιοσύνης. Τα δε ιμάτια λευκαίνονται σαν το χιόνι· διότι έχουν δοξαστεί κατά περιβολή και όχι καθ' ένωσιν, κατά σχέση, και όχι καθ' υπόστασιν. Νεφέλη δε φωτός επισκίασε, απεικονίζοντας τη λάμψη του Πνεύματος.

Ο Πέτρος δεν τα έλεγε αυτά από δική του λογική, αλλά με την έμπνευση του Πνεύματος που προαναγγέλλει τα μέλλοντα. Διότι, όπως λέει ο θειότατος Λουκάς, δεν γνώριζε τι έλεγε. Και ο Μάρκος προσθέτει την αιτία: Επειδή, αναφέρει, ήταν περίτρομοι. Ενώ δε ο Σίμων τα έλεγε αυτά, ιδού, φωτεινή νεφέλη τους επισκίασε, και οι μαθητές κυριεύθηκαν από ακόμη μεγαλύτερο φόβο, βλέποντας τον Ιησού τον Σωτήρα, μαζί με τον Μωυσή και τον Ηλία, να βρίσκονται μέσα στη νεφέλη.

ΙΗ΄. Και ακούστηκε φωνή μέσα από τη νεφέλη να λέει: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα, αυτόν να ακούτε». Ακούστηκε φωνή του Πατέρα από τη νεφέλη του Πνεύματος: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός»· αυτός που είναι και φαίνεται ως άνθρωπος, που μόλις χθες έγινε άνθρωπος, που με ταπεινότητα συναναστρέφεται μαζί μας, του οποίου το πρόσωπο τώρα έλαμψε· αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, ο προαιώνιος, ο μόνος εκ μόνου μονογενής, που προήλθε αχρόνως και αϊδίως από εμένα τον γεννήτορα, ο οποίος πάντοτε υπάρχει προερχόμενος από εμένα, και βρίσκεται μέσα μου, και μαζί μου, και δεν είναι μεταγενέστερος ως προς την ύπαρξη.