Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 19:12

Αλλ' όπως ακριβώς οι ναύτες και οι κυβερνήτες, όταν δουν τη θάλασσα να αρχίζει να ταράζεται από αντίθετους ανέμους, γρήγορα και χωρίς αναβολή κατευθύνονται προς τα λιμάνια και αποφεύγουν τον κίνδυνο, ενώ αν παραμείνουν έξω κινδυνεύουν, έτσι κι εσύ, όταν τα οστά των λογισμών σου ταράζονται από τους ανέμους της φιληδονίας, τρέξε γρήγορα στο λιμάνι της εκκλησίας, για να ακούσεις περί σωφροσύνης και αγνείας από τις Γραφές και τους δασκάλους ότι «πόρνους και μοιχούς θα κρίνει ο Θεός», ότι «είναι τίμιος ο γάμος», ότι λέει στους αγάμους και στις χήρες ο απόστολος: «Καλό είναι γι' αυτούς αν μείνουν όπως κι εγώ, διότι θα οδηγηθούν στον Βασιλιά ως παρθένες», ότι «υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνούχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών». Και πριν από την πορνεία, αφού εξομολογηθείς στον Θεό τα σπέρματα της πορνείας, δηλαδή της επιθυμίας, πες: «Ελέησόν με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής», καθώς φέρεις πάνω σου την ασθένεια της φύσεως. «Γιάτρεψέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου», δηλαδή οι λογισμοί της ψυχής, που με αιχμαλωτίζουν στην ασέλγεια και την αμαρτία· «διότι ο λογισμός του ανθρώπου θα εξομολογηθεί σε σένα». Το ότι δε δεν μιλάει για τα οστά του σώματος, το φανερώνουν τα όσα ακολουθούν.

Εάν έλθει σε εμένα θλίψη, την υπομένω· εάν έλθει σε εμένα διωγμός, γίνομαι μάρτυρας· εάν έλθει σε εμένα λιμός, έχω τον Λόγο που με τρέφει· εάν έλθει μάχαιρα, έχω Εκείνον που είναι πιο κοφτερός από κάθε δίστομη μάχαιρα, ο οποίος εισχωρεί μέχρι τους αρμούς και τους μυελούς· εάν έλθει σε εμένα σαρκική ηδονή, με τη δίστομη μάχαιρα την αποκόπτω, την αποβάλλω και ευνουχίζω τον εαυτό μου· όχι χρησιμοποιώντας μάχαιρα, όπως κάνουν μερικοί από τους ανθρώπους, αλλά, καθώς είπε ο Κύριος: «Υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχίσαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών». Διότι άνθρωποι μεν ευνουχίζουν ανθρώπους όχι για τη βασιλεία των ουρανών, αλλά για τη βασιλεία των γυναικών τους και για φύλαξη, και από υπερηφάνεια. Θέλεις δε να ακούσεις ποιοι είναι εκείνοι που ευνουχίσαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών; Ιδού, ο Ιωσήφ για τη βασιλεία των ουρανών ευνουχισε τον εαυτό του· διότι, αφού κρατήθηκε από τη δέσποινά του στον κοιτώνα, και ενώ δεν υπήρχε κανείς άλλος στον χώρο, και καθώς εκείνη τον εξανάγκαζε να ικανοποιήσει την αμαρτωλή επιθυμία της, αυτός ευνούχισε τον εαυτό του μη συγκατατιθέμενος σε αυτήν.

Αυτό ακριβώς έπραξε και η μακαρία Σωσάννα, όταν βρέθηκε μόνη στον παράδεισο· διότι την έπιασαν οι δύο πρεσβύτεροι, θέλοντας να μοιχεύσουν μαζί της, παράνομοι γέροντες, μισητοί ενώπιον του Κυρίου. Σε αυτούς άλλωστε αναφερόταν και ο Σολομών, ή μάλλον ο Κύριος μέσω του Σολομώντος, λέγοντας ότι: «Τρία είδη ανθρώπων εμίσησε η ψυχή μου: τον μοιχό γέροντα, τον υπερήφανο φτωχό και τον ψεύτη πλούσιο»· βλέπεις, ότι όντως ήταν μισητοί ενώπιον του Κυρίου εκείνοι οι γέροντες; Όταν λοιπόν επιτέθηκαν στη μακαρία Σωσάννα, ενώ δεν υπήρχε κανείς απολύτως στον τόπο εκείνο, θέλοντας να εκπληρώσουν το φαύλο τους πάθος, αυτή, αφού διαβουλεύτηκε μέσα της με τον λογισμό της, ευνούχισε τον εαυτό της για χάρη της βασιλείας των ουρανών.

«Διότι αυτά», αναφέρει, «λέγει ο Κύριος στους ευνούχους: όσοι επιλέξουν αυτά που εγώ θέλω, προκειμένου να προφυλάξουν τα χέρια τους από το να πράξουν αδικία, και δεν διαλογιστούν πονηρά εναντίον του Κυρίου, θα δώσω σε αυτούς», λέγει, «στον οίκο μου τόπο ονομαστό και μέσα στα τείχη μου κάτι ανώτερο από γιους και κόρες»· αυτά, καθώς και όσα διακηρύσσονται στα Ευαγγέλια πάλι από τον ίδιο τον Κύριο, ότι: «υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνούχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών». Κατά κύριο λόγο, λοιπόν, από τις Άγιες Γραφές ας στηρίζεται η ψυχή του νέου παιδιού.

Κεφάλαιο Ηʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι από την κοιλία της μητέρας τους· και υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνουχίσθηκαν από τους ανθρώπους· και υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνουχίσαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών. Όποιος δύναται να το χωρέσει, ας το χωρέσει. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Αʹ. Σχετικά δε με τους παρθένους δεν έχω εντολή του Κυρίου· δίδω όμως τη γνώμη μου, ως ελεημένος από τον Κύριο ώστε να είμαι πιστός.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνούχισαν τον εαυτό τους για τη βασιλεία των ουρανών. Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Αʹ. Θέλω δε να είστε αμέριμνοι. Ο άγαμος μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς θα αρέσει στον Κύριο· ενώ ο έγγαμος μεριμνά για τα του κόσμου, πώς θα αρέσει στη γυναίκα του. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στη γυναίκα και την παρθένο.

Και του λέγει ο Κύριος· δεν μπορούν όλοι να δεχθούν τον λόγο αυτόν· αλλά υπάρχουν ευνούχοι από την κοιλιά της μητέρας τους, και υπάρχουν άλλοι που ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους, και υπάρχουν άλλοι για τη βασιλεία των ουρανών· όποιος μπορεί να τον δεχθεί, ας τον δεχθεί.

Πρέπει λοιπόν ο άνθρωπος του Θεού να είναι καταρτισμένος και στολισμένος με κάθε καλό έργο και λόγο, και να πράττει τα πάντα με ευσχημοσύνη και τάξη, προς παραδειγματισμό όσων τον υπακούουν. Διότι ο ηγούμενος ονομάζεται ηγούμενος επειδή προηγείται στα έργα. Διότι ένα απλό όνομα δεν εισάγει στη βασιλεία των ουρανών. Ο νέος λοιπόν, δηλαδή αυτός που ευνούχισε τον εαυτό του για τη βασιλεία, και η παρθένος, εάν δεν είναι σε όλα τέτοιοι, όπως ακριβώς οι αληθινοί μιμητές του Χριστού, δεν μπορούν να σωθούν. Διότι το να ονομάζεται κάποια παρθένος και να μην έχει τις ανάλογες, οικείες και αρμόζουσες αρετές, ο Κύριος χαρακτήρισε μια τέτοια παρθενία μωρή· διότι, όντας χωρίς φως και χωρίς έλαιο, αποκλείεται έξω από τη βασιλεία των ουρανών. Έχοντας στερηθεί τη χαρά του νυμφίου, θα συγκαταλεχθεί με εκείνους που μισούν τον νυμφίο· διότι αυτή που δεν έχει έργα νομίζει ότι είναι κάτι, ενώ δεν είναι τίποτα, και εξαπατά τον εαυτό της. Ας δοκιμάζει όμως ο καθένας το δικό του έργο και ας ελέγχει τον εαυτό του, διαπιστώνοντας ότι η θρησκεία είναι μάταιη όταν ομολογούν ότι έχουν παρθενία και εγκράτεια, αλλά έχουν αρνηθεί τη δύναμή τους. Και ένας τέτοιος άνθρωπος περιβάλλεται την αγνεία με τον αγνό φόβο του Κυρίου.

Το ευαγγελικό και θεσπέσιο κήρυγμα δεν απέρριψε τον γάμο, καθώς ο Θεός, νομίζω, προσαρμόζει την εντολή στην ανθρώπινη φύση· διότι ο Κύριος απάντησε στους Φαρισαίους που τον πείραζαν, όταν τον ρώτησαν «Αν επιτρέπεται να χωρίσει κανείς τη γυναίκα του» χωρίς να υπάρχει λόγος πορνείας, ότι όποιος χωρίζει «τη γυναίκα του εκτός από λόγο πορνείας, την κάνει να μοιχευθεί». Σε αυτά του απαντούν οι μαθητές: «Αν έτσι έχει η σχέση του ανθρώπου με τη γυναίκα, δεν συμφέρει να παντρευτεί». Εκείνος δε τους είπε: «Υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι από την κοιλιά της μητέρας τους, και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους, και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχίσαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών· όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». Διότι το πρότεινε σε όσους θέλουν να το κατορθώσουν, δεν το επέβαλε όμως ως νόμο, επειδή γνώριζε ότι δεν μπορούν όλοι να κυριαρχήσουν απόλυτα στις ορμές της σάρκας.

Και ο ίδιος ο Θεός λέει κάπου δια της φωνής του Ησαΐα σε αυτούς που ευνούχισαν «τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών»: «Ας μη λέει ο ευνούχος ότι εγώ είμαι ξερό ξύλο· αυτά λέει ο Κύριος στους ευνούχους: Όσοι τηρήσουν τα προστάγματά μου και πράξουν αυτά που εγώ θέλω, θα τους δώσω μέσα στον οίκο μου και μέσα στα τείχη μου τόπο ονομαστό, καλύτερο από γιους και θυγατέρες, όνομα αιώνιο θα τους δώσω». Και βέβαια κανείς δεν θα νομίσει, όπως είναι φυσικό, εφόσον σκέφτεται ορθά, ότι η ανταπόδοση της θείας γενναιοδωρίας θα απονεμηθεί με απλούς τίτλους ονομάτων σε αυτούς που από αγαθό και φιλάρετο φρόνημα κατατρόπωσαν κάθε κοσμική ηδονή, νέκρωσαν «τα μέλη τα επί της γης» και τίμησαν μόνο όσα δεν αντιβαίνουν στους θείους νόμους. Αλλά χρησιμοποιεί τη λέξη «όνομα» πάλι αντί της δόξας· διότι θα είναι αξιοζήλευτοι και περίβλεπτοι, συμβασιλεύοντας με τον Χριστό.

Δεν βλάπτει καθόλου, αλλά μάλλον θεωρώ αναγκαίο να υπενθυμίσουμε και τώρα αυτούς που ευνούχισαν τους εαυτούς τους για χάρη της βασιλείας των ουρανών, σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα, στους οποίους θα μπορούσε κανείς, και μάλιστα πολύ εύλογα, να εφαρμόσει τον σχετικό λόγο του Θεού. Διότι λέει: «Θα τους δώσω μέσα στον οίκο μου και μέσα στο τείχος μου τόπο ονομαστό». Οίκο και τείχος, δηλαδή περίβολο και ασφάλεια, φαίνεται πως ονομάζει την Εκκλησία, ίσως την άνω και επουράνια, ή και την επίγεια, στην οποία διαπρέπουν άνδρες που συμβιώνουν με την αγνεία και τη σεμνότητα, οι οποίοι στεφανώνονται με το καύχημα της εγκράτειας, θεωρώντας τη δόξα αυτή ανώτερη από την πολυτεκνία, και οι οποίοι ως προς τη σεμνότητα της πολιτείας τους δεν διαφέρουν σε τίποτα από τους ευνούχους. Αυτοί λαμβάνουν από τον Θεό αιώνια δόξα· αυτό δηλώνει η λέξη «όνομα», και η χάρη Του δεν πρόκειται ποτέ να εκλείψει από αυτούς. Διότι τα βραβεία της εγκράτειας είναι εξαιρετικά, πλην όμως δεν υπόσχεται τη χορηγία τόσο λαμπρών αξιωμάτων σε απλούς ευνούχους, αλλά σε εκείνους που τηρούν τα Σάββατά Του, δηλαδή τα Σάββατα του Χριστού. Όμως, όπως έχω ήδη πει, τα δικά Του Σάββατα είναι διαφορετικά από εκείνα του νόμου. Διότι τα μεν του νόμου ήταν προτυπώσεις, ενώ αυτά καταυγάζονται από το κάλλος της αλήθειας.

Εσύ όμως, μοναχέ, δεν επέλεξες τη μέριμνα του κόσμου, αλλά το πώς θα αρέσεις στον Κύριο. Γι' αυτό ευνόχισες τον εαυτό σου για τη βασιλεία των ουρανών. Πάλι λέω: εάν δεν εγκρατευτείς, στο τέλος θα λυπηθείς με πολλούς τρόπους, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: θλίψη στη σάρκα θα έχουν οι τέτοιοι. Διότι αυτός που παντρεύτηκε πτωχεύει ως προς την αρετή, επειδή περισπάται γύρω από το σπίτι, τη γυναίκα και την ανατροφή των παιδιών, ενώ ο άγαμος μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς θα αρέσει στον Κύριο. Ευνόχισες τον εαυτό σου για τη βασιλεία των ουρανών, όχι αποκόπτοντας με σίδερο τους διδύμους, διότι αυτό είναι ξένο προς την αρετή, αλλά κυριαρχώντας επί των ηδονών με ευσεβή λογισμό. Παρέμενε λοιπόν στους ίδιους όρους, διότι έχει γραφτεί: είναι καλύτερο να μην τάξεις, παρά να τάξεις και να μην αποδώσεις.

Δύο, λοιπόν, πεδία αγώνα παρουσίασε ο λόγος, όπως έχει προειπωθεί. Εσύ, λοιπόν, μοναχέ, γνώρισε και δες σε ποιο τάγμα έχεις καταταχθεί, και ποιο είναι το σημείο με το οποίο έχεις ντυθεί, και ποιες είναι οι υποσχέσεις και οι συμφωνίες που έχεις συνάψει με τον Θεό. Σύμφωνα με αυτές θα απαιτηθεί και η λογοδοσία, όπως είπε ο Σωτήρας: «Από το στόμα σου θα σε κρίνω». Όπως, λοιπόν, προείπαμε, στους κοσμικούς επέτρεψε να νυμφεύονται νόμιμα, ενώ σε εκείνους που έχουν απαρνηθεί τον κόσμο να εγκρατεύονται. Αν, βέβαια, ο λόγος είχε επιτρέψει σε όλους το «καλύτερα να νυμφεύεται κανείς παρά να φλέγεται από επιθυμία», κανένας δεν θα είχε ασκήσει την αρετή: ούτε ο Ηλίας ο Θεσβίτης, ούτε ο Ελισσαίος, ούτε ο Ιωάννης, ούτε όσοι έκαναν ευνούχους τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών, και διατήρησαν αγνή τη σάρκα τους για τον Θεό. Ούτε και ο ίδιος ο Απόστολος θα επιδείκνυε εγκράτεια, αν δεν απέβλεπε στην ανταμοιβή. Και ας μη θεωρήσουμε σωστό να λέμε, όπως προφασίζονται μερικοί: «Εκείνοι», λένε, «ήταν δίκαιοι, ενώ εγώ είμαι αμαρτωλός». Διότι έγιναν δίκαιοι επειδή διήγαγαν την παρούσα ζωή τους με δικαιοσύνη και οσιότητα. Τι θα πούμε λοιπόν; Ότι οι δίκαιοι ήταν ασώματοι και ότι οι ίδιοι δεν περιβάλλονταν από σώμα;

Υπάρχουν και πολλά άλλα για την αντίκρουση της μωρολογίας του μάγου. Πώς όμως είναι δυνατόν τα αισχρά να είναι ζωοποιά, εκτός εάν πρόκειται για δαιμονικό φρόνημα, εφόσον ο ίδιος ο Κύριος λέει στο Ευαγγέλιο προς εκείνους που του έλεγαν «εάν έτσι έχει η υπόθεση του άνδρα και της γυναίκας, δεν συμφέρει να νυμφευθεί κανείς»· εκείνος δε τους απάντησε: «Δεν χωρούν όλοι αυτόν τον λόγο· διότι υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνόχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών», και έδειξε ότι το να απέχει κανείς από τη φυσική συζυγία είναι δώρο της βασιλείας των ουρανών. Πάλι, σε άλλο σημείο, λέει για τον σεμνό γάμο, τον οποίο ο ίδιος ο Σίμων διαφθείροντας αισχρά μεθοδεύει για τη δική του επιθυμία, ότι «εκείνους που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τους χωρίζει». 6. Πώς δε πάλι ο πλάνος, λησμονώντας τη δική του μωρολογία, ελέγχει τον εαυτό του, σαν να αγνοεί όσα προαναφέρει; Διότι, αφού ισχυρίστηκε ότι από αυτόν δημιουργήθηκαν οι άγγελοι μέσω της Εννοίας του, έλεγε πάλι ότι μεταμορφωνόταν σε κάθε ουρανό, ώστε να περάσει απαρατήρητος από αυτούς κατά την κάθοδό του. Άρα κρυβόταν από φόβο, και πώς είναι δυνατόν ο μωρολόγος να φοβάται τους αγγέλους που ο ίδιος εποίησε; Και πώς δεν θα αποδειχθεί απολύτως και άμεσα ελέγξιμη από τους συνετούς η δόλια σπορά της πλάνης του, εφόσον «στην αρχή εποίησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη» λέει η Γραφή; Και σε απόλυτη συμφωνία με αυτόν τον λόγο, ο Κύριος στο Ευαγγέλιο λέει προς τον ίδιο Του τον Θεό και Πατέρα: «Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης».

Και πού εκπληρώνεται κατά τη γνώμη σου, ω Νικόλαε, αυτό που ειπώθηκε από τον Σωτήρα ότι «υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους, και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι εκ γενετής, και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχίσαν τους εαυτούς τους για χάρη της βασιλείας των ουρανών»; Εάν λοιπόν υπάρχουν ευνούχοι για τη βασιλεία των ουρανών, πώς εσύ έχεις πλανήσει τον εαυτό σου και όσους σε υπακούουν, καταπνίγοντας την αλήθεια του Θεού μέσα στην αδικία, μέσω της λαγνείας και των αισχρών πράξεων, και * διδάσκοντας; Και πού έχει εκπληρωθεί σε εσένα το «σχετικά με τις παρθένους δεν έχω εντολή Κυρίου, αλλά δίνω γνώμη ως ελεημένος, ότι είναι καλό να παραμένουν έτσι», και πάλι «η παρθένος μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς να αρέσει στον Κύριο, ώστε να είναι άγια και στο σώμα και στο πνεύμα»; Και πόσα θα μπορούσε κανείς να πει περί αγνείας, εγκρατείας και παρθενίας; Διότι από εσένα ορίζεται αναιδώς όλος ο βόρβορος της ακαθαρσίας. Αλλά μέσα από αυτά τα δύο ή τρία χωρία, για την ανατροπή της γελοίας αίρεσης σε όσους συναντούν το κείμενο *, ας τεθεί εδώ ο σκοπός μου. 7. Προχωρώντας δε στη συνέχεια, την αίρεση που είναι συνδεδεμένη με αυτόν, θα την υποδείξω σαν ύλη που έχει κατακλυστεί από αγριόχορτα ή σαν δάσος από αγκάθια που συμπλέκονται από παντού, ή σαν ένα καταξεραμένο πλήθος ξύλων και φρυγάνων σε αγρό, το οποίο ετοιμάζεται για ολοκληρωτική καύση, διότι στην ίδια αίρεση του ελεεινού Νικολάου *.

Πρώτα λοιπόν, ο ίδιος ο Επιφάνης, μαζί με τον πατέρα του και προστάτη της αιρέσεως Καρποκράτη και τους οπαδούς του, νομοθέτησε ότι οι γυναίκες των ανθρώπων πρέπει να είναι κοινές, παίρνοντας την αφορμή από την «Πολιτεία» του Πλάτωνα και εκπληρώνοντας τη δική του επιθυμία. Από εκεί κάνει την αρχή, λέγοντας ότι, όπως αναφέρεται στο Ευαγγέλιο όπου ο Σωτήρας δηλώνει πως υπάρχουν τρία είδη ευνούχων –εκείνος που ευνουχίζεται από τους ανθρώπους, εκείνος που είναι εκ γενετής και εκείνος που ευνουχίζει εκουσίως τον εαυτό του για τη βασιλεία των ουρανών– λέει τα εξής: «Εκείνοι λοιπόν που ευνουχίζονται από ανάγκη, δεν γίνονται ευνούχοι σύμφωνα με τον Λόγο. Εκείνοι όμως που ευνουχίζουν τους εαυτούς τους ένεκα της βασιλείας των ουρανών, εξαιτίας όσων συνεπάγεται ο γάμος, όπως λένε, υιοθετούν αυτόν τον συλλογισμό, επειδή φοβούνται την ασχολία γύρω από την εξασφάλιση των αναγκαίων προς το ζην. Και ως προς το "είναι καλύτερο να παντρευτείς παρά να καίγεσαι, για να μη ρίξεις την ψυχή σου στη φωτιά", ισχυρίζεται ότι ο Απόστολος εννοεί: να αντιστέκεσαι μέρα και νύχτα και να φοβάσαι, μήπως εκπέσεις από την εγκράτεια. Διότι η ψυχή που αναλώνεται στο να αντιστέκεται, αποκόπτεται από την ελπίδα». «Να προσκολλάσαι λοιπόν», όπως ήδη προείπα, φέρνοντας στο προσκήνιο τα λόγια της παραίνεσης, αναφέρει κατά λέξη ο Ισίδωρος στα *Ηθικά* του, «σε μια μάχιμη γυναίκα, για να μην αποσπαστείς από τη χάρη του Θεού, και αφού αποβάλεις το πυρ της επιθυμίας μέσω της αποσπερμάτισης, να προσεύχεσαι με αγαθή συνείδηση.»

Εάν όμως κοπεί εντελώς το μέλος που σκανδαλίζει, τότε έχει κοπεί και δεν αμάρτησε· αφού δε κόπηκε και δεν αμάρτησε, αυτό θα έπρεπε πρώτο απ' όλα να αναστηθεί ως αναμάρτητο. 3. Όσοι, πάλι, αποτόλμησαν αυτό το πρόχειρο έργο, ακύρωσαν και αποξένωσαν τον εαυτό τους από όλους. Διότι ούτε άνδρες είναι πλέον, εξαιτίας αυτού που τους αφαιρέθηκε, ούτε γυναίκες μπορούν να είναι, εξαιτίας του παρά φύσιν. Έχει ήδη προηγηθεί δε και η ονομασία του στεφάνου του αγώνα και αυτού του βραβείου. Διότι αυτοί δεν θα καταταχθούν σε καμία από τις τρεις τάξεις των εύνουχων που έχουν αναφερθεί από τον Κύριο. «Διότι υπάρχουν», λέει, «ευνούχοι, οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι από την κοιλιά της μητέρας τους». Εκείνοι, δηλαδή, είναι ανεύθυνοι για την ευνουχία τους, μη έχοντας ούτε αμαρτία επειδή γεννήθηκαν έτσι, ούτε πάλι έπαινο, επειδή δεν μπορούν να πράξουν 〈κάτι από αυτά〉, εννοώ τα αφροδίσια, εφόσον δεν αναπτύχθηκαν φυσιολογικά σε αυτούς τα παιδοποιά όργανα που πλάστηκαν από τον Θεό. Αλλά ούτε έχουν ως μισθό της ευνουχίας τους τη βασιλεία των ουρανών, επειδή δεν έχουν δοκιμαστεί στον αγώνα. Αν δε τέτοιοι άνθρωποι έχουν γευθεί επιθυμίες, εφόσον δεν μπορούν να πράξουν αυτό που δεν πρέπει να πράξουν και δεν το πράττουν, δεν έχουν μισθό. Διότι η πράξη δεν έχει παραλειφθεί από αυτούς επειδή δεν το θέλουν, αλλά επειδή δεν μπορούν. Και αυτή μεν είναι η κατάσταση της πρώτης ευνουχίας που αναφέρθηκε από τον Κύριο, εκείνης που δημιουργείται εκ γενετής μέσω των μητέρων, στην οποία αυτοί δεν μπορούν να ανήκουν, διότι η δική τους είναι κατασκευασμένη από ανθρώπινα χέρια. 4. «

«Και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους», λέει ο Σωτήρας, και ούτε σε αυτούς ανήκουν οι προαναφερθέντες. Διότι αυτοί (όσοι ευνουχίστηκαν από ανθρώπους) γίνονται έτσι για χρήση είτε βασιλική είτε αρχοντική. Επειδή ορισμένοι βασιλείς των βαρβάρων ή και τύραννοι, εξαιτίας ζηλοτυπίας και καχυποψίας απέναντι στις ίδιες τους τις συζύγους, παίρνοντας τα παιδιά ενώ είναι ακόμη σε πολύ νεαρή ηλικία τα ευνουχίζουν· προκειμένου, όταν εκείνα μεγαλώσουν, να τους εμπιστεύονται τις συζύγους τους, όπως ανέφερα. Και με αυτόν τον τρόπο προέκυψε στον κόσμο η αιτία γι' αυτούς. Εξού και νομίζω ότι ίσως προέκυψε και το να ονομάζονται «ευνούχοι», από το ότι μπορούν να είναι εύνοοι εφόσον τους έχουν αφαιρεθεί τα μέλη, και από το ότι δεν εμπλέκονται σε σαρκική μίξη των σωμάτων, επειδή έχουν στερηθεί τα όργανά τους. Επομένως, αυτή είναι μια άλλη τάξη, η οποία λαμβάνεται από την παιδική ηλικία και ευνουχίζεται από τους ανθρώπους, και όχι για τη βασιλεία των ουρανών. «Και υπάρχουν», λέει, «ευνούχοι οι οποίοι ευνουχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών». Ποιοι λοιπόν θα μπορούσαν να είναι αυτοί, παρά οι γενναίοι απόστολοι και, στη συνέχεια, οι παρθένοι και οι μοναχοί; Ο Ιωάννης και ο Ιάκωβος, οι γιοι του Ζεβεδαίου, οι οποίοι παρέμειναν στην παρθενία, χωρίς βεβαίως να αποκόψουν τα μέλη τους με τα ίδια τους τα χέρια ούτε να συνδεθούν με γάμο, αλλά αγωνιζόμενοι μέσα στην ίδια τους την καρδιά και κατακτώντας θαυμαστά τη δόξα του στεφάνου αυτού του αγώνα.

Μετά δε από αυτούς είναι όσοι, σε αριθμό μυριάδων, ζώντας στον κόσμο ως μοναχοί, προερχόμενοι από μοναστήρια και παρθενώνες, κατέκτησαν το κλέος αυτού του αγώνα, οι οποίοι δεν έσμιξαν με γυναικεία σώματα, αλλά άθλησαν σε αγώνα τελειότατο· όπως ακριβώς βρίσκεται και ο Ηλίας στην Παλαιά Διαθήκη και ο Παύλος που λέει: «λέω δε στους αγάμους ότι είναι καλό γι' αυτούς, εάν παραμείνουν έτσι όπως κι εγώ· εάν όμως δεν εγκρατεύονται, ας νυμφευθούν». Πώς λοιπόν ο ίδιος παρέμεινε; Εάν βέβαια ήταν ακρωτηριασμένος (ευνουχισμένος), και παρέμειναν σαν αυτόν εξομοιούμενοι με εκείνον, για να εκπληρώσουν το «όπως κι εγώ», πώς κάποιος που έχει ακρωτηριαστεί θα μπορούσε να νυμφευθεί, εάν δεν μπορούσε πλέον να εγκρατευθεί, σύμφωνα με το «ας νυμφευθούν για να μην καταφλέγονται»; Βλέπεις ότι κάνει λόγο περί εγκρατείας και όχι περί αφαιρέσεως μελών. Εάν δε ισχυρίζονται αυτοί ότι κατέστησαν τους εαυτούς τους ευνούχους για τη βασιλεία των ουρανών, πώς θα αποξενώσουν τον εαυτό τους από τον λόγο που έχει ειπωθεί, ότι δηλαδή «υπάρχουν κάποιοι που ευνουχίσθηκαν από τους ανθρώπους»; Διότι, εάν ο ίδιος ευνουχίζει τον εαυτό του με τα ίδια του τα χέρια, είναι άνθρωπος και τα χέρια του διέπραξαν αυτό το αθέμιτο έργο· εάν πάλι δεν μπόρεσε ο ίδιος να το πράξει στον εαυτό του, αλλά ευνουχίσθηκε από άλλους, δεν θα είναι πλέον για τη βασιλεία των ουρανών, λόγω του ότι ευνουχίσθηκε από ανθρώπους, είτε από τον εαυτό του είτε από εκείνους που το διέπραξαν.

Και ο μεν Ηλίας δεν εισερχόταν καθόλου εύκολα σε πόλεις, ούτε συνομιλούσε με γυναίκες, αλλά διέμενε συνεχώς στις ερήμους· το ίδιο και ο Ελισσαίος και ο Ιωάννης και όλοι όσοι επέδειξαν καλώς αυτόν τον μεγάλο χαρακτήρα της μίμησης των αγγέλων και, σύμφωνα με την ευαγγελική διάταξη του Κυρίου, ευνούχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών.

Ένα μόνο ήρθε να κατορθώσει, να κηρύξει την εγκράτεια στον κόσμο και να συγκεντρώσει για τον εαυτό του αγνεία και εγκράτεια· και ότι χωρίς αυτό δεν μπορεί κανείς να ζήσει. 2. Τα δε επιχειρήματα για αυτά τα αντλεί από παντού, όπως όταν λέει «επιζητείτε τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Θεό». Εάν δε του πουν: πώς ο απόστολος είπε «τίμιος ο γάμος και η κοίτη αμίαντη, ενώ τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός», *και αμέσως προσθέτει πάλι λέγοντας*, και προχωρώντας λίγο πιο κάτω λέει ότι «η άγαμη, όπως και η παρθένος, μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς να αρέσει στον Κύριο· ενώ η παντρεμένη μεριμνά πώς να αρέσει στον άνδρα της, και είναι διχασμένη». Εάν λοιπόν υπάρχει μερισμός, πώς είναι δυνατόν, εκεί όπου υπάρχει μερισμός, να υπάρξει κοινωνία για το ίδιο πράγμα; Και αν δεν είναι αρεστή στον Θεό, αλλά στον άνδρα, πώς μπορεί να αποκτήσει την κληρονομιά κοντά στον Θεό; «Διότι εξαιτίας των πορνειών ο καθένας ας έχει την δική του γυναίκα», λέει ο απόστολος, όχι επειδή επαινεί, ισχυρίζεται, τον γάμο μετά την Έλευση [του Χριστού], αλλά συγκαταβαίνοντας, ώστε να μην πέσουν σε περιττό όλεθρο. «Διότι υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνόχισαν τον εαυτό τους για τη βασιλεία των ουρανών», και «θέλω, λέει, όλοι να είναι όπως ο εαυτός μου», και «παρομοιάστηκε η βασιλεία των ουρανών με δέκα παρθένους, πέντε μωρές και πέντε φρόνιμες»· φρόνιμες παρθένοι, μωρές παρθένοι, αλλά πάντως παρθένοι, παρομοιάζονται με τη βασιλεία των ουρανών, και δεν είπε έγγαμες.

Σε εκείνους λοιπόν τους «ευνούχους» που τηρούν τα όσα έχουν λεχθεί, και δεν έχουν αποκτήσει κανέναν καρπό στην ανθρώπινη διαδοχή, αντί για την οποιαδήποτε πολυτεκνία, υπόσχεται «να δώσει μέσα στον οίκο του και στο τείχος του τόπο ονομαστό», ή σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: «χείρα και όνομα καλύτερο από υιούς και θυγατέρες», και «όνομα αιώνιο θα τους δώσω», λέγει, «το οποίο δεν θα εξαλειφθεί». «Όπως ακριβώς, λοιπόν, κάποτε χάρισα στον Ιακώβ όνομα, ονομάζοντάς τον Ισραήλ αντί για Ιακώβ, καθιστώντας τον έμπρακτα άνθρωπο που θεωρεί τον Θεό –διότι έτσι μεταφέρεται στην ελληνική γλώσσα ο Ισραήλ, ερμηνευόμενος ως "άνθρωπος που ορά τον Θεό"– έτσι και στους κατά σάρκα άτεκνους, εάν επιλέξουν τη θεοσέβεια, θα παράσχω "όνομα", το οποίο θα είναι γι' αυτούς ανώτερο από κάθε πολυπαιδία». Εάν δε, σύμφωνα με τη σωτήρια διδασκαλία, «υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνούχισαν εαυτούς διά την βασιλείαν των ουρανών», θα ήταν επακόλουθο να εννοήσουμε ακόμη περισσότερο και για αυτούς το πώς έχει ειπωθεί το: «θα τους δώσω μέσα στον οίκο μου και στο τείχος μου τόπο ονομαστό»· διότι, «εάν υπάρχουν πολλές μονές παρά τω Πατρί, και υπάρχει η επουράνια πόλη του Θεού, η Ιερουσαλήμ, και τόπος γι' αυτούς μέσα στον οίκο του Θεού στις πολλές μονές, θα τους δοθεί και μερίδιο στο τείχος της επουράνιας πόλης του Θεού». Και «όνομα» θα δοθεί σε αυτούς «καλύτερο από υιούς και θυγατέρες», ή σύμφωνα με τον Ακύλα: «και όνομα αγαθό σε σύγκριση με υιούς και θυγατέρες, όνομα αιώνιο θα τους δώσω».

Ενώ ο Ωριγένης επιτελούσε το έργο της κατηχήσεως στην Αλεξάνδρεια, έπραξε κάτι το οποίο φανέρωνε μεν νου ατελή και νεανικό, αλλά ταυτόχρονα περιείχε και το μέγιστο δείγμα πίστεως και σωφροσύνης. Διότι, εκλαμβάνοντας με τρόπο εξαιρετικά απλοϊκό και νεανικό το χωρίο: «υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνούχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών», αφενός επειδή θεωρούσε ότι εκπληρώνει τον λόγο του Σωτήρα, και αφετέρου επειδή, λόγω του νεαρού της ηλικίας του, δίδασκε τα θεία όχι μόνο σε άνδρες αλλά και σε γυναίκες, προκειμένου να αποκλείσει κάθε υπόνοια αισχρής συκοφαντίας εκ μέρους των απίστων, όρμησε να εφαρμόσει με έργα τον σωτήριο λόγο, φροντίζοντας να μην γίνει αντιληπτός από τους περισσότερους από τους γνωστούς του. Δεν του ήταν όμως δυνατόν, παρόλο που το επιθυμούσε, να κρατήσει κρυφή μια τέτοια πράξη. Όταν λοιπόν αργότερα το έμαθε ο Δημήτριος, ως προεστώς της εκεί παροικίας, εξεπλάγη μεν πάρα πολύ με το τόλμημά του, αποδεχόμενος όμως την προθυμία και τη γνησιότητα της πίστης του, τον προέτρεψε να έχει θάρρος και τον παρακίνησε να αφοσιωθεί πλέον ακόμη περισσότερο στο έργο της κατήχησης.

Πάλι, ο μεν μάγος και αληθινός απατεώνας παραδίδει τον εαυτό του στα απαγορευμένα και τα ανόσια, για την άγρα ανόσιων και αθέμιτων ηδονών, ώστε ήδη μέσω των μαγγανειών να υποτάσσει κάποιες γυναίκες και να τις παρασύρει στην κακία του. Ο δε Σωτήρας και Κύριός μας, δεν είναι δυνατόν ούτε να περιγραφεί πώς πολιτεύτηκε ως προς τη σωφροσύνη, εφόσον πάλι οι μαθητές μαρτυρούν ότι συμβούλευε να μην κοιτάζει κανείς ούτε με ακόλαστη επιθυμία, λέγοντας: «Ειπώθηκε στους αρχαίους, δεν θα μοιχεύσεις· εγώ όμως σας λέω, ότι καθένας που βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της μέσα στην καρδιά του». Και κάποτε, όταν τον είδαν να συνομιλεί από ανάγκη, για την ωφέλεια και τη σωτηρία πολλών, με τη Σαμαρείτιδα γυναίκα, «απορούσαν, επειδή μιλούσε με γυναίκα», θεωρώντας ότι έβλεπαν κάτι το παράδοξο, καθώς δεν είχε συμβεί ποτέ άλλοτε στο παρελθόν. Ο λόγος λοιπόν του Σωτήρα μας φανέρωνε τη σοβαρότητα και την αυστηρότητα του ήθους του· και μεγάλο δείγμα της σωφροσύνης του ήταν και εκείνη η διδασκαλία, μέσω της οποίας δίδασκε να διατηρεί κανείς την αγνότητά του από το ίδιο το βάθος της διάνοιας, αποκόπτοντας τις εμπαθείς ορέξεις, λέγοντας: «Υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι, και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους, και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχισαν τον εαυτό τους για τη βασιλεία των ουρανών».

ΙΣΤ΄. Διότι υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι από την κοιλιά της μητέρας τους, και τα εξής. Πολύ θα επιθυμούσα να έχω να πω κάτι ανδρείο για τους ευνούχους. Μην υπερηφανεύεστε, εσείς που είστε ευνούχοι εκ φύσεως. Διότι το κατόρθωμα της σωφροσύνης σας είναι ίσως ακούσιο. Επειδή δεν υποβλήθηκε σε δοκιμασία, ούτε η σωφροσύνη αποδείχθηκε στην πράξη. Διότι το αγαθό που υπάρχει εκ φύσεως δεν είναι αποτέλεσμα δοκιμασίας, ενώ εκείνο που προέρχεται από ελεύθερη προαίρεση είναι αξιέπαινο. Ποιος έπαινος ανήκει στη φωτιά επειδή καίει; Διότι την ιδιότητα του να καίει την έχει εκ φύσεως. Ποιος έπαινος ανήκει στο νερό επειδή ρέει προς τα κάτω; Διότι αυτό το έχει λάβει από τον Δημιουργό του.

Όμως ας τιμηθούν και οι ευνούχοι με τα ακόλουθα· διότι ο λόγος είναι αξιέπαινος. Κ΄. Διότι, λέει, υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι από την κοιλιά της μητέρας τους· και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους· και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχισαν τον εαυτό τους για τη βασιλεία των ουρανών. Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει. Μου φαίνεται πως ο λόγος, απομακρυνόμενος από τα σώματα, απεικονίζει μέσω των σωμάτων τα υψηλότερα.

ΚΑ΄. Και υπάρχουν εκείνοι που ευνόχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών. Άλλοι μεν δεν βρήκαν δασκάλους, έγιναν όμως οι ίδιοι αξιέπαινοι δάσκαλοι του εαυτού τους. Δεν σε δίδαξε η μητέρα σου το πρέπον, δεν σε δίδαξε ο πατέρας, ούτε πρεσβύτερος, ούτε επίσκοπος, ούτε κανείς άλλος από εκείνους στους οποίους έχει εμπιστευθεί το έργο της διδασκαλίας. Αλλά, αφού έθεσες σε κίνηση τη λογική που υπάρχει μέσα σου, και αφού άναψες τον σπινθήρα του καλού μέσω της ελεύθερης προαίρεσης, ευνόχισας τον εαυτό σου, απέκοψες τη ρίζα, απομάκρυνες τα όργανα της κακίας, και απέκτησες τόσο ισχυρή έξη στην αρετή, ώστε να σου είναι σχεδόν αδύνατη η ροπή προς τα χειρότερα. Γι' αυτό επαινώ και αυτόν τον ευνουχισμό, και ίσως μάλιστα περισσότερο από τους άλλους.

Εκείνος που μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει. Αποδέξου όποια μερίδα επιθυμείς: ή ακολούθησε τον δάσκαλο, ή γίνε ο ίδιος δάσκαλος του εαυτού σου. Ένα μόνο είναι αισχρό, το να μην αποκοπούν τα πάθη. Ως προς το να αποκοπούν δε τα πάθη, ας μην υπάρχει για σένα καμία διαφορά. Διότι και αυτός που διδάσκει είναι πλάσμα του Θεού, και εσύ από Εκείνον έχεις δημιουργηθεί· και είτε ο δάσκαλος λάβει τη χάρη, είτε το καλό γίνει δικό σου, είναι εξίσου καλό.

Γι' αυτόν τον λόγο, μας έχουν προταθεί μεγαλύτεροι άθλοι και έπαθλα από τα παλαιά. Διότι δεν θέλει να είμαστε καθαροί μόνο από τον φόνο, αλλά και από την οργή, ούτε μόνο από τη μοιχεία και την πορνεία, αλλά και από την ακόλαστη ματιά, ούτε από την ψευδορκία, αλλά και από τον ίδιο τον όρκο. Και μαζί με τους φίλους, προστάζει να αγαπάμε και τους εχθρούς. Και σε όλα τα υπόλοιπα έκανε τον στίβο του αγώνα πιο μακρύ. Και σε όσους δεν υπακούουν απείλησε με άσβεστο πυρ, δείχνοντας ότι αυτά δεν επαφίενται απλώς στη φιλοτιμία αυτών που αγωνίζονται, όπως η ακτημοσύνη και η παρθενία. Διότι εκεί προέτρεψε: «Αν θέλεις να είσαι τέλειος», και, «Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». Όμως αυτά θέλει οπωσδήποτε να εκπληρωθούν, διότι συγκαταλέγονται στα αναγκαία. Γι' αυτό και είπε αυτό το οποίο θέλησες να μάθεις: «Αν δεν περισσέψει η δικαιοσύνη σας περισσότερο από εκείνη των Γραμματέων και των Φαρισαίων», δηλαδή, αν δεν ξεπεράσετε τόσο πολύ εκείνους που διακρίθηκαν στην Παλαιά Διαθήκη - διότι τώρα δεν μιλώ για εκείνους που θα τιμωρηθούν - όσο διαφέρει ο ουρανός από τη γη, «δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Διότι είναι φυσικό τα έπαθλα να ακολουθούν τους άθλους. Επειδή εκείνοι, αφού έζησαν μια πολιτεία με περιορισμένα μέτρα, έλαβαν ως αμοιβή τη γη και τη μακροζωία. «Τίμα», λέει, «τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, για να ευτυχήσεις, και να ζήσεις πολλά χρόνια πάνω στη γη την οποία σου δίνει Κύριος ο Θεός σου».

Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα. «Δεν θα επιορκήσεις. Δεν θα επιθυμήσεις όσα ανήκουν στον πλησίον σου», και όσα είναι παρόμοια με αυτά. Αν όμως προχωρήσεις και στα ευαγγελικά παραγγέλματα, πάλι το ίδιο θα βρεις: Διότι «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, οι πράοι, οι ελεήμονες, αυτοί που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, οι καθαροί στην καρδιά, οι ειρηνοποιοί», και όλα τα παρόμοια. Και αυτό που έχει λεχθεί περί αγαμίας και αγνείας, έχει λεχθεί και για τα δύο φύλα, έστω και αν έχει διατυπωθεί σε αρσενικό γένος, για λόγους ευπρέπειας του θείου λόγου και επειδή ο άνδρας είναι το ηγεμονικότερο ον. Διότι «όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». Και τούτο είναι φανερό από το γεγονός ότι πολλές γυναίκες και το εχώρεσαν και το κατόρθωσαν.

Γι' αυτό και όταν μιλούσε περί παρθενίας, έλεγε: «Όποιος μπορεί να το δεχθεί, ας το δεχθεί»· και στην περίπτωση του πλουσίου, άλλα μεν τα διέταξε, άλλα δε τα άφησε στην εξουσία της διανοίας. Διότι δεν είπε: «Πούλησε τα υπάρχοντά σου», αλλά: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησέ τα».

Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: Είναι προτιμότερο να παντρευτεί κανείς, παρά να φλέγεται· και ο Χριστός: Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει.

Αν όμως έχει γραφτεί το «Δεν μπορούσαν», έχει γραφτεί αντί του «Δεν ήθελαν». Και μην απορήσεις. Διότι και αλλού λέει: «Όποιος μπορεί να το δεχθεί, ας το δεχθεί». Έτσι συνηθίζει σε πολλά σημεία να αποκαλεί δύναμη την προαίρεση. Και πάλι: «Δεν μπορεί ο κόσμος να μισεί εσάς· εμένα όμως με μισεί».

Από την κενοδοξία και την έσχατη ραθυμία. Διότι, από τις επιθυμίες, άλλες είναι αναγκαίες, άλλες φυσικές, και άλλες ούτε το ένα ούτε το άλλο. Λέγω δηλαδή το εξής: όσες, εάν δεν ικανοποιηθούν, φθείρουν τον ζωντανό οργανισμό, αυτές τυγχάνουν φυσικές και αναγκαίες, όπως είναι η επιθυμία των τροφών και των ποτών, καθώς και του ύπνου. Ο έρωτας όμως των σωμάτων είναι μεν φυσικός, αλλά δεν είναι αναγκαίος. Διότι πολλοί κυριάρχησαν σε αυτόν και δεν καταστράφηκαν. Η επιθυμία των χρημάτων, αντίθετα, δεν είναι ούτε φυσική ούτε αναγκαία, αλλά περιττή· και, εάν το θέλουμε, δεν αποδεχόμαστε καν την αρχή της. Εξάλλου και ο Χριστός, όταν ομιλεί περί παρθενίας, λέει: «Ο δυνάμενος χωρείν χωρείτω»· για τα χρήματα όμως δεν λέει το ίδιο, αλλά τι; «Εάν κάποιος δεν απαρνηθεί όλα τα υπάρχοντά του, δεν είναι άξιός μου». Διότι εκείνο μεν που ήταν εύκολο το παρήγγελλε, ενώ εκείνο που ξεπερνά τους πολλούς το αφήνει στην ελεύθερη προαίρεση. Γιατί λοιπόν στερούμε από τον εαυτό μας κάθε απολογία; Διότι εκείνος μεν που αιχμαλωτίστηκε από το πιο τυραννικό πάθος, δεν θα τιμωρηθεί πολύ βαριά· εκείνος όμως που νικήθηκε από το πιο αδύναμο, έχει στερηθεί κάθε δικαιολογία. Τι θα πούμε δηλαδή, όταν λέει: «Πεινασμένο με είδατε και δεν με θρέψατε»; Ποια απολογία θα έχουμε; Μήπως θα προβάλουμε τη φτώχεια μας; Αλλά δεν είμαστε πιο φτωχοί από εκείνη τη χήρα, η οποία, ρίχνοντας δύο οβολούς, τους ξεπέρασε όλους. Διότι ο Θεός δεν απαιτεί ποσότητα εισφοράς, αλλά το μέτρο της διαθέσεως· και αυτό αποτελεί δείγμα της δικής Του κηδεμονίας.

Διότι από αλλού έχει τις πηγές του το σπέρμα που υπάρχει μέσα μας και από αλλού διεγείρεται. Και άλλοι μεν ισχυρίζονται ότι ο οίστρος εκείνος γεννιέται από τον εγκέφαλο, άλλοι δε από την οσφύ· εγώ όμως δεν θα έλεγα ότι προέρχεται από πουθενά αλλού, παρά μόνο από την ακόλαστη προαίρεση και την παραμελημένη διάνοια, διότι εάν αυτή σωφρονεί, καμία απολύτως βλάβη δεν προκύπτει από τις φυσικές ορμές. Αφού λοιπόν ανέφερε τους ευνούχους, οι οποίοι είναι άσκοπα και μάταια ευνούχοι εάν δεν σωφρονούν και οι ίδιοι στον λογισμό τους, καθώς και εκείνους που ζουν την παρθενία για τη βασιλεία των ουρανών, προσθέτει πάλι λέγοντας: «Εκείνος που μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει», κάνοντάς τους πιο πρόθυμους με το να καταδείξει το μεγαλείο του κατορθώματος και μην επιτρέποντας να περιοριστεί το ζήτημα στην αναγκαιότητα κάποιου νόμου, εξαιτίας της απερίγραπτης πραότητάς του. Και το είπε αυτό, αφού πρώτα απέδειξε περίτρανα ότι το κατόρθωμα είναι εφικτό, ώστε να γίνει ακόμη μεγαλύτερη η φιλοτιμία της ελεύθερης προαίρεσης.

Δεν ανεβαίνει απευθείας στα Ιεροσόλυμα ερχόμενος από τη Γαλιλαία· αλλά αφού πρώτα θαυματούργησε και αποστόμωσε τους Φαρισαίους, και αφού μίλησε στους μαθητές περί ακτημοσύνης: «Διότι, αν θέλεις να είσαι τέλειος», λέγει, «πούλησε τα υπάρχοντά σου»· και περί παρθενίας: «Εκείνος που μπορεί να το αποδεχθεί, ας το αποδεχθεί»· και περί ταπεινοφροσύνης: «Διότι αν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών»· και περί της ανταποδόσεως για τα επίγεια αγαθά: «Διότι όποιος άφησε σπίτια, ή αδελφούς, ή αδελφές, θα λάβει εκατονταπλάσια σε αυτόν τον αιώνα»· και περί των επουράνιων αμοιβών: «Διότι», λέγει, «θα κληρονομήσει και ζωή αιώνια»· τότε πλέον πλησιάζει στην πόλη, και ενώ πρόκειται να ανεβεί, συζητά και πάλι περί του πάθους.

Μίλησε με σπουδαία λόγια για την παρθενία λέγοντας: «Υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνούχισαν τον εαυτό τους για τη βασιλεία των ουρανών· και όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». Γνωρίζει επίσης ότι και οι περισσότεροι άνθρωποι τρέφουν μεγάλη εκτίμηση γι' αυτήν. Και πράγματι, το ζήτημα είναι από τη φύση του σπουδαίο, και αποδεικνύεται από το γεγονός ότι ούτε στην Παλαιά Διαθήκη κατορθώθηκε από εκείνους τους παλαιούς και αγίους άνδρες, αλλά ούτε και στην Καινή Διαθήκη επιβλήθηκε ως υποχρεωτικός νόμος. Διότι δεν έδωσε τέτοια προσταγή, αλλά το άφησε στην ελεύθερη προαίρεση εκείνων που τον άκουγαν. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Σχετικά δε με τους παρθένους, δεν έχω εντολή από τον Κύριο». Διότι, επαινώ μεν εκείνον που το κατορθώνει, δεν αναγκάζω όμως εκείνον που δεν το επιθυμεί, ούτε καθιστώ το ζήτημα προσταγή. Επειδή, λοιπόν, και σπουδαίο ήταν το επίτευγμα, και έχαιρε μεγάλης εκτίμησης από τους πολλούς, για να μην επαναπαύεται όποιος το κατορθώνει νομίζοντας ότι τα έχει κατορθώσει όλα, και παραμελεί τα υπόλοιπα, παραθέτει αυτήν την παραβολή. Η παραβολή αυτή είναι ικανή να πείσει ότι η παρθενία, ακόμη κι αν διαθέτει όλα τα άλλα, εφόσον στερείται τα καλά της ελεημοσύνης, αποβάλλεται μαζί με τους πόρνους· και τον απάνθρωπο και τον ανελεήμονα τον κατατάσσει μαζί τους.

Και τι να πω για τον Χριστό; Διότι ούτε για εμένα τον μικρό και ευτελή, που πλάστηκα από χώμα, είναι δυνατόν να λέγεται αυτό, ότι δηλαδή δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου· ούτε για εσένα, ούτε για κανέναν άλλον άνθρωπο. Διότι, αν αυτό είναι αληθινό, μάταια υπάρχει η γέεννα, και η κόλαση, και η τιμωρία· μάταια τα στεφάνια, και τα έπαθλα, και τα αγαθά. Επειδή ούτε τις πρώτες θα υποστούμε όταν αμαρτάνουμε, ούτε τα δεύτερα θα απολαύσουμε όταν κατορθώνουμε το καλό, αν δεν πράττουμε τίποτα από τον εαυτό μας. Διότι τα έπαθλα δεν απονέμονται απλώς για τα έργα καθ' εαυτά, αλλά για την προαίρεση. Τι εννοώ: όταν κάποιος πράττει το καλό από μόνος του, τότε στεφανώνεται και δοξάζεται, όχι απλώς επειδή το πράττει, αλλά επειδή το πράττει με ελεύθερη βούληση και προαίρεση. Και για να μάθετε ότι αυτά είναι αληθινά: Υπάρχουν ευνούχοι, λέει, οι οποίοι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους· και υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνουχίσαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών. Ευνούχους εδώ δεν εννοεί αυτούς που έκοψαν τα μέλη τους, αλλά εκείνους που απέκοψαν τον πονηρό λογισμό που είναι γεμάτος από ασέλγεια, όχι με σιδερένιο μαχαίρι, αλλά με τον ορθό λογισμό και την πνευματική φιλοσοφία, χρησιμοποιώντας για τον σκοπό αυτό και τη βοήθεια του Θεού. Ιδού δύο λογιών ευνούχοι: οι μεν είναι αυτοί των οποίων τα μέλη αποκόπηκαν από ανθρώπους, οι δε εκείνοι που με ευλάβεια απέκοψαν τον πονηρό λογισμό. Αλλά όμως, αν και ευνουχίστηκαν με διαφορετικό τρόπο, εξίσου και οι δύο απέχουν από τη σαρκική συνεύρεση με γυναίκες. Το «εξίσου» όμως το είπα, όχι ως προς την προαίρεση, αλλά ως προς την ίδια τη φύση του πράγματος.

Διότι ούτε ο ευνούχος θα μπορούσε να συνευρεθεί με γυναίκα, ούτε ο μοναχός που ευνόυχισε τον εαυτό του. Και η μεν πράξη είναι μία, ο σκοπός όμως δεν είναι ο ίδιος. Γι' αυτό, όταν μίλησε για τους πρώτους λέγοντας ότι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους, δεν όρισε γι' αυτούς κανένα έπαθλο για αυτόν τον λόγο· διότι η κατάσταση ήταν ζήτημα φυσικής ανάγκης και όχι άσκησης. Τους δεύτερους όμως, αφού τους προέβαλε, τους στεφάνωσε με τη βασιλεία, λέγοντας: «Για τη βασιλεία των ουρανών». Αν και ούτε ο ένας σμίγει με γυναίκα, ούτε ο άλλος· αλλά ο μεν είναι δεσμευμένος από την ανάγκη, ενώ ο άλλος κατόρθωσε το έργο με την ελεύθερη προαίρεσή του, επιτελώντας και ολοκληρώνοντάς το από μόνος του. Έπειτα, οι μεν άνθρωποι μπορούν από μόνοι τους να πράττουν τέτοια, και να ενεργούν, και να φιλοσοφούν, και να ομιλούν, και να κατορθώνουν μύρια άλλα· ο Δεσπότης όμως των αγγέλων δεν θα μπορεί να κάνει ούτε μικρό ούτε μεγάλο από μόνος του; Και ποιος θα τα ανεχθεί αυτά; Δεν ακούς τον Παύλο που λέει ότι: «Σε μία μεγάλη οικία δεν υπάρχουν μόνο σκεύη χρυσά και αργυρά, αλλά και ξύλινα και πήλινα· και άλλα μεν προορίζονται για τιμητική χρήση, άλλα δε για ατιμωτική»;

Γι' αυτό και ο Χριστός, φανερώνοντας τη δυσκολία του πράγματος, δεν επέτρεπε ούτε καν να βλέπει κανείς απλώς τα πρόσωπα των γυναικών. Αντίθετα, απείλησε να τιμωρήσει αυτούς που κοιτάζουν με αυτόν τον τρόπο με την τιμωρία των μοιχών. Και δεν νομοθέτησε την αγαμία, αλλά, δείχνοντας τη φύση του πράγματος, έλεγε: «Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». «Και οι αδύναμοι δεν στερήθηκαν καμία ανάγκη που τυχόν είχαν». Βλέπεις πώς δεν ήταν αλαζόνας, πόσο μετριοπαθής ήταν, πώς υπήρξε κοινός ιατρός όλων, και κοινό λιμάνι, και κοινό καταφύγιο όσων βρίσκονταν σε ανάγκη; Όποια ανάγκη κι αν είχαν, λέει, όχι τη μία να την ικανοποιεί και την άλλη όχι, αλλά οποιαδήποτε, έστω κι αν ήταν γεμάτη κινδύνους, έστω κι αν ήταν δαπανηρή, έστω κι αν ήταν επισφαλής. Και πρόσεξε, βοηθούσε αυτούς από τους οποίους δεν περίμενε τίποτα: τις χήρες, τα ορφανά και τους αδυνάτους. «Διότι με συνείχε ο φόβος του Κυρίου, και απέναντι στο βάρος της κρίσεώς Του δεν θα άντεχα». Αλλά τέτοια μεν ήταν η φιλανθρωπία του δικαίου. Τι θα μπορούσε όμως να πει κανείς για την περιφρόνησή του προς τα χρήματα; Διότι και αυτό το είχε κατορθώσει σε ύψιστο βαθμό. Καθώς όχι μόνο δεν επιθυμούσε τα ξένα, πράγμα το οποίο παθαίνουν οι περισσότεροι σήμερα, αλλά ούτε καν τα δικά του, τουναντίον, είχε αποξενωθεί και από αυτά σε απόλυτο βαθμό. Γι' αυτό και έλεγε: «Αν έθεσα τον χρυσό ως στήριγμά μου. [Ο δε Σύμμαχος μεταφράζει: Ως αφοβία μου]. Και αν στηρίχθηκα σε πολύτιμο λίθο, και αν ευφράνθηκα επειδή απέκτησα πολύ πλούτο».