Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 19:12

Είδες πόση είναι η διαφορά, και τι ζητούσαν εκείνοι στην Παλαιά, ενώ τι εκείνοι στην Καινή Διαθήκη; Και πάλι ο Χριστός λέει: «Να χαίρεστε, διότι τα ονόματά σας γράφτηκαν στους ουρανούς». Και ο Παύλος: «Ο δε Θεός είθε να σας γεμίσει με κάθε χάρη και ελπίδα διά της πίστεως, ώστε να περισσεύει σε εσάς η ελπίδα, με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος». Είδες τη δύναμη της ευλογίας που χαρίζει τα ανέκφραστα αγαθά και δεν περιέχει τίποτα το γήινο; Και πάλι ο Παύλος: «Ο Θεός θα συντρίψει γρήγορα τον Σατανά κάτω από τα πόδια σας». Όμως στην Παλαιά Διαθήκη, όταν η κατάσταση των ανθρώπων ήταν πιο σαρκική, τα της ευλογίας υφαίνονταν από τα αισθητά, και η πολυτεκνία θεωρούνταν το μέγιστο αγαθό. Διότι, επειδή εξαιτίας της αμαρτίας εισήλθε ο θάνατος, ο Θεός, παρηγορώντας το ανθρώπινο γένος και δείχνοντας ότι όχι μόνο δεν θα το αφανίσει, ούτε θα το παραδώσει σε πανωλεθρία, αλλά και ότι θα γίνουν πολύ περισσότεροι από πριν, λέει: «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε». Όταν όμως έγινε γνωστό ότι ο θάνατος είναι ένας ύπνος, εισήχθη το αγαθό της παρθενίας. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Θέλω δε όλοι οι άνθρωποι να είναι εγκρατείς, όπως κι εγώ». Και πάλι: «Καλό είναι για τον άνθρωπο να μην αγγίζει γυναίκα». Και ο Χριστός: «Υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνόχισαν τον εαυτό τους για τη βασιλεία των ουρανών». Εξάλλου, και εξαρχής αυτό υπαινίχθηκε, ότι υπάρχει ανάγκη αρετής και όχι πολυτεκνίας.

Διότι τόσο μεγάλο πράγμα είναι η παρθενία και τόσο πολύ κόπο απαιτεί, ώστε ο Χριστός, κατεβαίνοντας από τον ουρανό για να κάνει τους ανθρώπους αγγέλους και να φυτέψει εδώ την άνω πολιτεία, ούτε τότε αποτόλμησε να το επιβάλει, ούτε να το αναγάγει σε τάξη νόμου· αλλά το μεν να πεθαίνουμε το νομοθέτησε —και από αυτό τι θα μπορούσε να είναι βαρύτερο;— και το να σταυρωνόμαστε διαρκώς και να ευεργετούμε τους εχθρούς, το να ζούμε εν παρθενία όμως δεν το νομοθέτησε. Αλλά το άφησε να εναπόκειται στην προαίρεση αυτών που τον άκουγαν, λέγοντας: «Ὁ δυνάμενος χωρεῖν χωρείτω». Διότι είναι μεγάλος ο όγκος αυτού του πράγματος και η δυσκολία των παλαισμάτων αυτών και ο ιδρώτας των αγώνων, και είναι πάρα πολύ απόκρημνος αυτός ο τόπος της αρετής.

Ο Χριστός, όταν ήλθε, δεν την επέβαλε με καταναγκασμό· διότι, ενώ ενέτεινε όλες τις άλλες αρετές, αυτήν δεν την κατέστησε υποχρεωτική, προκειμένου, εάν την κατορθώσεις εκουσίως, να στεφανωθείς. Όσοι ασκούν την εγκράτεια, εφαρμόζουν αυτήν πρώτη μαζί με την ακτημοσύνη. Διότι υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι· και υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνουχίσθηκαν από τους ανθρώπους· και υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνουχίσαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών, όχι επειδή απέκοψαν τα μέλη του σώματός τους, αλλά επειδή απέκοψαν την ακόλαστη επιθυμία. Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει. Και ο Απόστολος, αφού εξέτασε όλες τις αρετές, γνωρίζοντας το πέλαγος αυτής, λέγει: «Σχετικά δε με τους παρθένους δεν έχω εντολή του Κυρίου».

Τώρα όμως, λέγοντας: «Όποιος μπορεί να το δεχθεί, ας το δεχθεί», δεν κατέκρινε εκείνους που δεν μπορούν, αλλά κατέδειξε πως ο αγώνας όσων μπορούν είναι μεγάλος και υπέρογκος. Γι' αυτό και ο Παύλος, βαδίζοντας στα ίχνη του Διδασκάλου, λέει: «Δεν έχω εντολή Κυρίου, δίνω όμως τη γνώμη μου».

Διότι, εάν δεν συνέβαινε αυτό, δεν θα περίμενε τη δική τους προθυμία, αλλά, προλαβαίνοντας, θα το είχε εισηγηθεί ο ίδιος, έστω κι αν όχι ως πρόσταγμα ούτε ως εντολή, αλλά ως προτροπή και συμβουλή. Το ότι όμως δεν θέλησε να κάνει πρώτος ούτε καν αυτό, κατέστησε σε εμάς φανερό ότι η παρθενία απαιτεί πολλούς ιδρώτες και μεγάλο αγώνα. Και στο σημείο αυτό, λοιπόν, έπραξε έτσι μιμούμενος τον κοινό μας Δεσπότη. Διότι και Εκείνος τότε μίλησε για την παρθενία, όταν τον ρώτησαν οι μαθητές του. Όταν δηλαδή του είπαν: «Εάν έτσι έχουν τα πράγματα του ανθρώπου με τη γυναίκα, συμφέρει να μην παντρευτεί», τότε απάντησε: «Υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνούχισαν τον εαυτό τους για τη βασιλεία των ουρανών». Διότι, όταν το κατόρθωμα είναι μεγάλο και γι' αυτόν τον λόγο δεν περιορίζεται στην αναγκαιότητα κάποιας εντολής, τότε πρέπει κανείς να αναμένει την προθυμία εκείνων που πρόκειται να το κατορθώσουν, καλλιεργώντας μέσα τους τη θέληση και τη βούληση με κάποιον άλλον τρόπο και εντελώς ανύποπτα· όπως ακριβώς έπραξε και ο Χριστός.

Διότι δεν τους ενέβαλε την επιθυμία της παρθενίας μέσα από λόγια περί παρθενίας, αλλά συζητώντας μόνο για τον γάμο και δείχνοντας το βάρος του πράγματος και σταματώντας τον λόγο μέχρι εκεί, ενήργησε με τόση σοφία, ώστε εκείνοι που δεν είχαν ακούσει τίποτα για την αποφυγή του γάμου, να πουν από μόνοι τους ότι: «Συμφέρει να μη νυμφεύεται κανείς». Για τον λόγο αυτόν άλλωστε ο Παύλος, ο μιμητής του Χριστού, έλεγε: «Σχετικά με όσα μου γράψατε», σχεδόν σαν να απολογούνταν σε αυτούς μέσω αυτών των λόγων και να τους έλεγε ότι: εγώ βέβαια δεν τολμούσα να σας οδηγήσω σε αυτήν την υψηλή κορυφή, επειδή το πράγμα είναι δύσκολο να κατορθωθεί· επειδή όμως εσείς οι ίδιοι προλάβατε και μου γράψατε, με θάρρος δίνω τη συμβουλή ότι είναι καλό για τον άνθρωπο να μην αγγίζει γυναίκα. Διότι, ενώ εκείνοι είχαν γράψει για πολλά, για ποιον λόγο δεν το προσέθεσε αυτό πουθενά αλλού; Για κανέναν άλλον λόγο παρά γι' αυτό ακριβώς που είπα μόλις τώρα· δηλαδή, για να μη δυσανασχετήσει κανείς με την προτροπή, τους υπενθυμίζει τα γράμματα που του έστειλαν. Και ούτε ακόμη και τότε διατυπώνει την προτροπή με σφοδρότητα, παρόλο που έλαβε τόσο μεγάλη αφορμή, αλλά με πολλή συγκατάβαση, μιμούμενος και σε αυτό τον Χριστό. Διότι και ο Σωτήρας, αφού ολοκλήρωσε τον λόγο περί παρθενίας, προσέθεσε: «Εκείνος που μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». Τι λέει, λοιπόν; «Σχετικά με όσα μου γράψατε, είναι καλό για τον άνθρωπο να μην αγγίζει γυναίκα».

Ας μην θεωρούμε, λοιπόν, ότι η παραχώρηση του γάμου που δόθηκε από την αρχή, αποτελεί εφεξής αναγκαιότητα η οποία εμποδίζει την αποχή από τον γάμο. Διότι, για να κατανοήσεις ότι Εκείνος επιθυμεί να τον εγκαταλείψουμε, άκουσε τι λέγει: «Όποιος δύναται να το χωρέσει, ας το χωρέσει». Και εάν δεν το πρόσταξε αυτό εξαρχής, μην απορείς. Διότι ούτε ο ιατρός τα επιβάλλει όλα στους ασθενείς μονομιάς και την ίδια στιγμή, αλλά, όταν εκείνοι κατατρύχονται από τον πυρετό, τους απομακρύνει από τη στερεά τροφή, ενώ όταν αποβάλουν εκείνο το πυρ και την ασθένεια που εξαιτίας του προστέθηκε στο σώμα, τότε πλέον, αφού τους απαλλάξει από τα δυσάρεστα γεύματα, τους επαναφέρει στη συνηθισμένη διατροφή. Όπως δε στα σώματα, όταν τα στοιχεία συγκρούονται μεταξύ τους προκαλούν, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, την ασθένεια, έτσι και στην ψυχή η αμετρία των παθών διαφθείρει την υγεία της. Και πρέπει μάλιστα η προσταγή να εφαρμόζεται στον κατάλληλο χρόνο και ανάλογα με τα υπάρχοντα πάθη, διότι χωρίς και τα δύο αυτά, ο νόμος από μόνος του δεν θα αρκούσε για να διορθώσει τη διαστροφή που επήλθε στην ψυχή. Όπως, λοιπόν, ούτε και η ίδια η φύση των φαρμάκων από μόνη της θα μπορούσε ποτέ να θεραπεύσει ένα έλκος· διότι ό,τι είναι τα φάρμακα για τα τραύματα, αυτό είναι και οι νόμοι για τα αμαρτήματα.

Αυτό το κάνει και αλλού. Διότι, αφού είπε «έχοντας χαρίσματα διαφορετικά, σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε», προχωρώντας, συμπεριέλαβε σε αυτά τις προστασίες, τις ελεημοσύνες και τις προσφορές. Ότι όμως αυτά είναι προσωπικά κατορθώματα και όχι χαρίσματα, είναι βεβαίως σε όλους φανερό. Αυτά δε τα είπα, ώστε, όταν τον ακούσεις να λέει «ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα», να μην επαναπαυθείς ούτε να πεις στον εαυτό σου: το ζήτημα δεν έχει ανάγκη από τη δική μου προσπάθεια· ο Παύλος το ονόμασε χάρισμα. Διότι το λέει αυτό εκφραζόμενος με μετριοπάθεια, και όχι επειδή επιθυμεί να κατατάξει την εγκράτεια στην τάξη των χαρισμάτων. Διότι διαφορετικά θα ερχόταν σε αντίφαση και με τον εαυτό του και με τον Χριστό· με τον Χριστό αφενός, ο οποίος λέει: «Υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνούχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών», και συμπληρώνει: «Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει»· και με τον εαυτό του αφετέρου, ο οποίος καταδικάζει εκείνες που, ενώ επέλεξαν τη χηρεία, δεν θέλησαν να εμμείνουν στην απόφασή τους. Διότι, εάν είναι χάρισμα, για ποιο λόγο τις απειλείς λέγοντας ότι «έχουν καταδίκη, επειδή αθέτησαν την αρχική τους πίστη»; Διότι πουθενά ο Χριστός δεν τιμώρησε εκείνους που δεν έχουν χαρίσματα, αλλά παντού αυτούς που δεν επιδεικνύουν ορθό βίο· και αυτό είναι που κυρίως επιζητεί Εκείνος, η άριστη διαγωγή και τα άμεμπτα έργα. Η διανομή των χαρισμάτων όμως δεν εξαρτάται από την προαίρεση αυτού που τα λαμβάνει, αλλά από την κρίση Αυτού που τα παρέχει.

Διότι περί αυτού ο Χριστός νομοθέτησε ξεκάθαρα, εμποδίζοντας το ζήτημα να λάβει τον χαρακτήρα αναγκαστικής επιταγής. Διότι το «Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει», δείχνει ότι καθιστά τον ακροατή κύριο της επιλογής του. Ομιλώντας λοιπόν περί της εγκρατείας, λέγει: «Θέλω όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως ακριβώς και εγώ» ως προς την εγκράτεια. Και πάλι: «Λέγω δε στους αγάμους και στις χήρες, ότι είναι καλό για αυτούς εάν παραμείνουν όπως και εγώ.» Στους λόγους του όμως περί της παρθενίας, πουθενά δεν προέβαλε τον εαυτό του. Για τον λόγο αυτόν ομιλεί με μεγάλη συγκατάβαση και με πολλή συστολή· διότι τούτο δεν είχε κατορθωθεί από τον ίδιο· «Δεν έχω επιταγή», λέγει.

Αλλά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν πράττει τούτο, ούτε όταν ομιλεί περί παρθενίας ούτε περί ανεξικακίας. Αλλά εκεί μεν θέτει τη βασιλεία των ουρανών· «Διότι υπάρχουν», λέγει, «ευνούχοι, οι οποίοι έκαναν τον εαυτό τους ευνούχο για τη βασιλεία των ουρανών». Όταν όμως προέτρεπε να προσεύχονται υπέρ των εχθρών, χωρίς να πει τίποτα για τη βλάβη εκείνων που τους προκάλεσαν λύπη, ούτε μνημονεύοντας τους άνθρακες του πυρός, αλλά αφήνοντας όλα εκείνα να λέγονται προς τους μικρόψυχους και τους ταλαίπωρους, ο Ίδιος τους προτρέπει με τα σπουδαιότερα. Ποια είναι άραγε αυτά; «Για να γίνετε», λέγει, «όμοιοι με τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Βλέπε πόσο μεγάλο είναι το έπαθλο.

Και πάλι λέει: «Να προσεύχεστε για εκείνους που σας κακομεταχειρίζονται· να προσεύχεστε για τους εχθρούς σας· να κάνετε το καλό σε εκείνους που σας μισούν». Εισήγαγε και πάλι τη συμβουλή περί της παρθενίας λέγοντας: «Εκείνος που μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». Διότι, επειδή η αρετή αυτή είχε πετάξει μακριά από τον Παράδεισο και είχε αποχωρήσει μετά την παρακοή, κατεβαίνοντας Εκείνος από τον ουρανό, την επανέφερε πάλι, επαναφέροντάς την όπως έναν φυγάδα στην αρχαία του πατρίδα, και απαλλάσσοντάς την από τη μακρά εξορία. Και όταν ήλθε, πρώτα γεννήθηκε από παρθένο και ανέτρεψε τους νόμους της φύσης, τιμώντας την παρθενία ευθύς εξ αρχής, και αναδεικνύοντας την παρθένο σε μητέρα.

Αλλ' όμως, ούτε έτσι δεν έγινε πιο ήπιος ο χειμώνας των συμφορών· διότι ενέσκηψε σφοδρότερη καταιγίδα και τον καταπόντισε πάλι. Ίσως κάποιος να νομίζει ότι θα αναφερθώ στην επιβουλή της δέσποινας· εγώ, όμως, πριν από αυτήν, θα μιλήσω για κάποια άλλη, βαρύτερη. Διότι είναι φοβερό, αληθινά φοβερό, και το να συκοφαντηθεί κανείς για τέτοια πράγματα, και το να καταδικαστεί, και το να παραμείνει στη φυλακή για τόσο μακρύ χρονικό διάστημα, ένα παιδί ελεύθερο και ευγενικής καταγωγής, το οποίο δεν είχε καμία πείρα από μια τέτοια ταλαιπωρία· νομίζω, όμως, ότι πολύ βαρύτερος από όλα αυτά τα δεινά στάθηκε γι' αυτόν ο χειμώνας που προερχόταν από τη νεανική του ηλικία. Διότι, αν περιφρόνησε τον έρωτά της χωρίς να ενοχλείται από καμία επιθυμία, εγώ, έχοντας πειστεί στον Χριστό, ούτε τον επαινώ ιδιαίτερα, ούτε θαυμάζω αυτόν τον άνδρα. Επειδή (ο Χριστός) δεν λέει ότι αξιώνονται τη βασιλεία των ουρανών όσοι είναι εκ φύσεως ευνούχοι, αλλά όσοι ευνούχισαν τους εαυτούς τους· ειδάλλως, αν δεν συνέβαινε αυτό, ποια νίκη θα είχε κερδίσει; Εναντίον ποιου θα στεφανωνόταν; Ποιον κατατρόπωσε και ανακηρύχθηκε νικητής, εφόσον δεν υπήρχε κανένας αντίπαλος να παλεύει μαζί του και να επιχειρεί να τον καταβάλει; Διότι ούτε εκείνους που δεν σμίγουν με τα άλογα ζώα τους επαινούμε για τη σωφροσύνη τους, εξαιτίας του ότι δεν είναι έμφυτη στη φύση η επιθυμία για μια τέτοια συνεύρεση. Εάν, λοιπόν, ούτε τον μακάριο εκείνο δεν τον ενοχλούσε τότε αυτό το πυρ της επιθυμίας, για ποιον λόγο τον θαυμάζουμε για τη σωφροσύνη του;

Και όταν ο Πέτρος είπε ότι «Δεν συμφέρει να παντρεύεται κανείς», δεν έθεσε ως νόμο την αποχή από τον γάμο, αλλά, υποδεικνύοντας το βάρος του ζητήματος, έλεγε: «Εκείνος που μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». Ακούμε δε και στη δική μας γενιά ότι πολλοί, αφού έδεσαν όλο το σώμα τους με σίδερα, και το περιέβαλαν με σάκο, και ανέβηκαν στις κορυφές των ορέων, ζώντας με αδιάκοπη νηστεία και με ολονυκτίες και αγρυπνίες, επιδεικνύοντας κάθε σκληραγωγία, και απαγορεύοντας σε όλες τις γυναίκες να εισέρχονται στο δωμάτιο και στην καλύβα τους, διαπαιδαγωγώντας με αυτόν τον τρόπο τον εαυτό τους, με δυσκολία κατορθώνουν να επιβληθούν στη μανία της επιθυμίας. Εσύ όμως λες ότι, ακόμη κι αν δεις κάποιον να συγκατοικεί με παρθένο και να είναι προσκολλημένος σε αυτήν, να ζει μέσα στις απολαύσεις, και να προτιμά να χάσει τη ζωή του παρά τη συγκάτοικό του, και να επιλέγει να υποστεί και να πράξει τα πάντα παρά να χωριστεί εκείνη που ποθεί, να μην πιστέψεις τίποτα το πονηρό, ούτε να νομίσεις ότι το πράγμα οφείλεται σε σαρκική επιθυμία, αλλά σε ευλάβεια. Αλλά, ω θαυμάσιε, τέτοιου είδους αντιλήψεις δεν πρέπει να τις έχει κανείς για ανθρώπους που διαθέτουν σώμα, αλλά για όσους συγκατοικούν με πέτρες.

Διότι, όταν λέει: «Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω· σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, και μάθετε από μένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας», δεν απευθύνεται μόνο στους μοναχούς, αλλά σε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση. Και όταν προστάζει να πορευόμαστε από τη στενή οδό, δεν απευθύνει τον λόγο μόνο σε αυτούς, αλλά σε όλους τους ανθρώπους· και την εντολή να μισούν την ψυχή τους μέσα σε αυτόν τον κόσμο, καθώς και όλα τα υπόλοιπα παρόμοια, τα επέβαλε σε όλους ομοίως. Όταν όμως δεν απευθύνεται ούτε νομοθετεί για όλους, μας το καθιστά σαφές. Όταν, για παράδειγμα, μιλούσε για την παρθενία, πρόσθεσε: «Εκείνος που μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει», χωρίς να προσθέσει τη λέξη «όλοι», ούτε εισάγοντάς το ως υποχρεωτική προσταγή. Έτσι και ο Παύλος· διότι φαίνεται να μιμείται παντού τον Διδάσκαλο, και όταν έθιξε αυτό το ζήτημα, έλεγε: «Σχετικά δε με τους παρθένους δεν έχω προσταγή του Κυρίου». Ότι, επομένως, είναι ανάγκη να φθάσουν στην ίδια κορυφή και ο κοσμικός και ο μοναχός, και ότι αν πέσουν θα υποστούν και οι δύο τα ίδια τραύματα, νομίζω ότι στο εξής ούτε ο πλέον φιλόνεικος και αναίσχυντος δεν θα μπορούσε να το αμφισβητήσει.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΖʹ. — Περί ευνούχων. «Μακάριος ο ευνούχος, που δεν διέπραξε με τα χέρια του ανομία, ούτε σκέφτηκε πονηρά πράγματα εναντίον του Κυρίου. Θα του δοθεί εκλεκτή χάρη για την πίστη του, και κλήρος πιο ευχάριστος στον ναό του Κυρίου.» «Επιθυμία ευνούχου να αποπαρθενεύσει μια νεαρή.» «Υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι από την κοιλιά της μητέρας τους· και υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους· και υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνουχίσαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών.» Άτιμο είναι το γένος των ευνούχων και πανώλεθρο.

Του λέγουν οι μαθητές του: «Εάν έτσι είναι η κατάσταση του άνδρα με τη γυναίκα, δεν συμφέρει να παντρευτεί κανείς». Εκείνος δε τους είπε: «Δεν μπορούν όλοι να αποδεχθούν αυτόν τον λόγο, παρά μόνο εκείνοι στους οποίους έχει δοθεί. Διότι υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι από την κοιλιά της μητέρας τους· και υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους· και υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνουχίσαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών. Εκείνος που μπορεί να το αποδεχθεί, ας το αποδεχθεί.» «Η γυναίκα είναι δεσμευμένη από τον νόμο, για όσο καιρό ζει ο άνδρας της.

Σχετικά με τη σωφροσύνη, λοιπόν, είπε τα εξής: «Όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της στην καρδιά του ενώπιον του Θεού», και: «Αν ο δεξιός σου οφθαλμός σε σκανδαλίζει, βγάλε τον, διότι σε συμφέρει να εισέλθεις μονόφθαλμος στη βασιλεία των ουρανών παρά να ριχτείς με τους δύο στο αιώνιο πυρ», και: «Όποιος παντρεύεται γυναίκα χωρισμένη από άλλον άνδρα διαπράττει μοιχεία», και: «Υπάρχουν κάποιοι οι οποίοι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους, υπάρχουν άλλοι που γεννήθηκαν ευνούχοι, και υπάρχουν αυτοί που ευνουχίζουν τον εαυτό τους για τη βασιλεία των ουρανών· ωστόσο, δεν μπορούν να το χωρέσουν αυτό όλοι». Επομένως, τόσο αυτοί που συνάπτουν δεύτερο γάμο σύμφωνα με τον ανθρώπινο νόμο θεωρούνται αμαρτωλοί από τον Διδάσκαλό μας, όσο και εκείνοι που κοιτάζουν μια γυναίκα για να την επιθυμήσουν - διότι όχι μόνο αυτός που μοιχεύει με έργα έχει αποβληθεί από αυτόν, αλλά και εκείνος που επιθυμεί να μοιχεύσει, καθώς δεν είναι φανερά στον Θεό μόνο τα έργα αλλά και οι σκέψεις - και πολλοί άνδρες και γυναίκες, εξήντα και εβδομήντα ετών, οι οποίοι μαθήτευσαν στον Χριστό από την παιδική τους ηλικία, παραμένουν αγνοί, και εύχομαι να μπορέσω να υποδείξω τέτοιους ανθρώπους σε κάθε έθνος ανθρώπων. Διότι τι να πούμε και για το αναρίθμητο πλήθος εκείνων που μεταστράφηκαν από την ακολασία και διδάχθηκαν αυτά; Διότι ο Χριστός δεν κάλεσε σε μετάνοια τους δικαίους ούτε τους σώφρονες, αλλά τους ασεβείς, τους ακόλαστους και τους άδικους.

Αν όμως το πρόσταζε αυτό για το μάτι και το χέρι, θα έπρεπε στη συνέχεια να προστάξει να κόβουμε και τη γλώσσα και τα αυτιά, επειδή και αυτά συνεργούν στην κακή προαίρεση· διότι η μεν λέγει πολλές φορές τα απρεπή, τα δε αφουγκράζονται αυτά που ελκύουν προς την απώλεια. Αλλά δεν συμβαίνει αυτό, δεν συμβαίνει, μάλλον προς δόξαν Θεού και ως αφορμή για τη σωτηρία μας και για την εξυπηρέτηση των αναγκαίων μάς χάρισε αυτά τα μέλη ο Δεσπότης, καθώς έχουμε μιλήσει εκτενέστερα για τις πέντε αισθήσεις στον πέμπτο λόγο. Όπως ακριβώς, δηλαδή, όταν λέει ότι «υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνόχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών», δεν εννοεί την εκτομή των μελών του σώματος αλλά εξάπαντος την εκτομή των πονηρών λογισμών και την ευνουχία της καρδιάς, έτσι συμβαίνει και εδώ· διότι, αφού είπε ότι «εάν το μάτι σου ή το δεξί σου χέρι σε σκανδαλίζει» και τα εξής, προσθέτει: «Ελέχθη δε ότι, όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, ας της δώσει διαζύγιο. Εγώ όμως σας λέγω ότι, όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση της πορνείας, την κάνει να μοιχεύσει, και όποιος λάβει μια τέτοια χωρισμένη γυναίκα σε κοινωνία γάμου, μοιχεύει και ο ίδιος». Γι' αυτό, λέγει, συζεύγνυται νομίμως ο άνδρας με τη γυναίκα και η γυναίκα με τον άνδρα και γίνονται μία σάρκα, ώστε να διατηρήσουν τη συμβίωσή τους έως το τέλος άσπιλη καθώς και αδιαίρετη.

Γι' αυτό και με συγκαλυμμένο τρόπο σχετικά με αυτήν ο Κύριος, κάνοντας μνεία της τριπλής ευνουχίας, είπε: «όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει»· ομοίως και ο θείος Απόστολος έλεγε: «Σχετικά με τις παρθένους δεν έχω εντολή Κυρίου», όμως είναι καλό να παραμένουν «έτσι», «όπως κι εγώ». Μεγάλο βέβαια και άγιο και αγγελικό είναι το κατόρθωμα της παρθενίας, της αγνείας και της σωφροσύνης, αλλά κανένας νόμος δεν εξανάγκασε κάποιον στην παρθενία, κρίνοντας ότι είναι προτιμότερος ένας σώφρων γάμος παρά μια δήθεν παρθενία που εξέπεσε στην ασωτία· διότι είναι καλύτερο, λέει, «να μην τάξεις, παρά να τάξεις και να μην εκπληρώσεις το τάμα σου», δηλαδή είναι καλύτερο να μην υποσχεθείς στον Θεό να ζήσεις παρθενικά ή να παραμείνεις αγνός ή να του προσφέρεις κάτι άλλο, παρά να υποσχεθείς και να πεις ψέματα στον Θεό, πράγμα που ίσως παθαίνουμε και εμείς, οι περισσότεροι από τους μοναχούς· ενώ υποσχόμαστε στον Θεό σωφροσύνη, αποταγή του κόσμου, του ιδίου θελήματος και όλα τα παρόμοια, φαινόμαστε ψεύτες επειδή αθετούμε τις υποσχέσεις μας.

Αλλά, αν μεν σου φαίνεται μεγάλο και δυσκατόρθωτο το επίτευγμά της, καθώς υπερβαίνει τα όρια της φύσης και δεν είναι εφικτό σε όλους («διότι υπάρχουν», είπε ο Κύριος, «ευνούχοι, οι οποίοι ευνούχισαν τον εαυτό τους για τη βασιλεία του Θεού...», και προσθέτει λέγοντας, «δεν χωρούν όλοι αυτόν τον λόγο, αλλά εκείνοι στους οποίους έχει δοθεί»), έπρεπε μάλιστα να θαυμάζεις και με χίλιες γλώσσες να επαινείς αυτούς που μπορούν να το κατορθώσουν, και να κλαις και να θρηνείς για τη δική σου αδυναμία, επειδή αδυνατείς να το πράξεις. Το να την ονομάζεις όμως κακία, εγώ δεν ξέρω πώς να ονομάσω αυτό το χονδροειδές ψέμα, ούτε μπορώ να επινοήσω κάποιον κατάλληλο τίτλο για αυτήν την τόσο παχυλή και σχεδόν ψηλαφητή άγνοια.

Ερμηνεία. Οι ευνούχοι διαιρούνται σε τρεις κατηγορίες: σε σπάδωνες, θλιβίες και εκτομίες. Και σπάδωνες μεν είναι εκείνοι που γεννήθηκαν από την κοιλιά της μητέρας τους χωρίς δίδυμα (όρχεις) και παιδογόνα μόρια, για τους οποίους ο Κύριος είπε: «Υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι από την κοιλιά της μητέρας τους» (όπως ήταν ο Δωρόθεος, ο πρεσβύτερος της Εκκλησίας στην Αντιόχεια, όπως μαρτυρεί ο Ευσέβιος στην Εκκλησιαστική Ιστορία, βιβλίο Ζ΄, κεφ. 32). Θλιβίες δε είναι εκείνοι των οποίων τα παιδογόνα μόρια συνέθλιψαν και έσφιξαν οι γονείς τους, όταν ήταν νήπια, και τα έκαναν άχρηστα για παιδοποιία με εκείνο το σφίξιμο. Εκτομίες δε είναι εκείνοι που αφαίρεσαν τα γεννητικά μόρια, είτε με μαχαίρι είτε με άλλη τέχνη και μηχανή. Έχοντας αυτά εκ των προτέρων γνωστά, ο παρών Κανόνας λέει: Εάν κάποιος έγινε ευνούχος από κακία και βλάβη ανθρώπων, ή σε καιρό διωγμού αποκόπηκαν από τους διώκτες τα παιδογόνα μόρια των ανδρών, ή γεννήθηκε έτσι από την κοιλιά της μητέρας του, αλλά είναι άξιος για ιερωσύνη, ας γίνεται Επίσκοπος, επειδή ο ίδιος δεν έγινε αίτιος τέτοιου ευνουχισμού, αλλά είτε από τη φύση είτε από τους πονηρούς ανθρώπους έπαθε αυτό το κακό, για το οποίο πρέπει μάλιστα να ελεείται και όχι να μισείται και να τιμωρείται. Περί του ευνουχισμού, επιπλέον, ορίζουν και οι ακόλουθοι Κανόνες, ο 22ος, 23ος και 24ος των Αποστόλων.

Και όπως αν κάποιος έβλεπε έναν φτερωτό άνθρωπο, δικαιολογημένα θα θαύμαζε πώς από τη μια έχει μορφή ανθρώπου και από την άλλη αγγέλου· έτσι λοιπόν και αυτός που ασκεί την παρθενία αποτελεί ένα πρωτοφανές θέαμα και για τους αγγέλους και για τους ανθρώπους. Βρίσκεται μέσα στη σάρκα και είναι υπεράνω της σάρκας, μέσα στον κόσμο και υπεράνω του κόσμου, γι' αυτό και λέγεται ότι έχει απαρνηθεί τον κόσμο, επειδή επιλέγει να ζει υπερκόσμια. Αυτό λοιπόν δήλωσε και ο Κύριος στα Ευαγγέλια λέγοντας: «Υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι από την κοιλιά της μητέρας τους· και υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους· και υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνούχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών· όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». Βλέπετε πώς είναι ακατόρθωτο για τους πολλούς αυτό το χάρισμα, και απονέμεται μόνο σε εκείνους που έχουν σταυρωθεί ως προς τον βίο; Επομένως ας χαιρόμαστε και ας συγχαίρουμε ο ένας τον άλλον, αδελφοί, ας ευχαριστούμε και ας υπερευχαριστούμε, διότι προσκληθήκαμε από τη φιλανθρωπία του Θεού σε ένα τέτοιο αξίωμα, με το οποίο ο Θεός δοξάζεται και οι άνθρωποι θαυμάζουν· και όχι μόνο αυτό, αλλά και ας διάγουμε τον βίο μας με ασφάλεια, όσο έχουμε δύναμη, διότι πολλοί έχουν ξεπέσει από αυτό το ύψος, τόσο παλιά όσο και τώρα, άλλοι μεν επειδή αιχμαλωτίστηκαν από την έπαρση, άλλοι δε επειδή επέδειξαν αδιαφορία· διότι και από τα δύο η ψυχή υφίσταται τον όλεθρο. Ποια είναι λοιπόν η ασφάλεια;

Διότι ως αιτία του ανθρώπου ονομάζει την αδιάσπαστη ένωση με τη γυναίκα· μερικοί όμως το κατανοούν και έτσι, ότι δηλαδή: Αν τέτοια είναι η αιτία του ανθρώπου, δηλαδή, αν ο άνδρας πρόκειται να έχει κατηγορία, δηλαδή μομφή και καταδίκη επειδή διώχνει τη γυναίκα του παράνομα, δεν συμφέρει να παντρευτεί. «Εκείνος δε τους είπε· Δεν μπορούν να χωρέσουν όλοι αυτόν τον λόγο, παρά μόνο εκείνοι στους οποίους έχει δοθεί». Επειδή οι μαθητές είπαν ότι είναι προτιμότερο το να μην έρθει κανείς σε γάμο, ο Κύριος λέει ότι, βεβαίως, το ζήτημα της παρθενίας είναι μεγάλο, αλλά δεν μπορεί να επιτευχθεί από όλους, παρά μόνο από εκείνους στους οποίους συνεργεί ο Θεός. Διότι το «έχει δοθεί» τίθεται εδώ αντί του «σε όσους συνεργεί ο Θεός». Και σε εκείνους δίνεται, οι οποίοι ζητούν: «Διότι ζητάτε, λέει, και θα σας δοθεί. Διότι καθένας που ζητά, λαμβάνει». «Διότι υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι από την κοιλιά της μητέρας τους, και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους, και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνούχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών. Εκείνος που μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». Λίγων ανθρώπων, λέει, είναι αυτό το κατόρθωμα της παρθενίας.

Διότι υπάρχουν μερικοί ευνούχοι από την κοιλιά της μητέρας τους· δηλαδή υπάρχουν κάποιοι οι οποίοι, από φυσική κράση, μένουν ακίνητοι προς τις σαρκικές μίξεις· και αυτοί σωφρονούν χωρίς πνευματικό κέρδος. Υπάρχουν και εκείνοι που ευνουχίζονται από ανθρώπους· τον εαυτό τους όμως ευνουχίζουν για τη βασιλεία των ουρανών όχι όσοι ακρωτηριάζουν τον εαυτό τους —διότι αυτό είναι καταραμένο— αλλά όσοι εγκρατεύονται. Να το εννοήσεις όμως και με αυτόν τον τρόπο:

Επειδή δε επιθυμεί η αρετή να εφαρμόζεται από εμάς προαιρετικά, λέει: «Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει.» Διότι δεν αναγκάζει κανέναν να ζει εν παρθενία, ούτε καταργεί τον γάμο, αλλά προκρίνει την παρθενία. «Τότε του έφεραν παιδιά, για να επιθέσει τα χέρια του πάνω τους και να προσευχηθεί· οι δε μαθητές τα επέπληξαν· ο δε Ιησούς είπε: Αφήστε τα παιδιά και μην τα εμποδίζετε να έλθουν προς εμένα, διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών.» Οι μητέρες έφερναν τα παιδιά τους, για να ευλογηθούν μέσω της επαφής των χεριών του. Προσέρχονταν όμως με αταξία και θόρυβο, και για αυτόν τον λόγο τα εμποδίζουν οι μαθητές, νομίζοντας συγχρόνως ότι μειώνεται το αξίωμα του διδασκάλου με το να του φέρνουν παιδιά. Ο Χριστός λοιπόν, δείχνοντας ότι αποδέχεται περισσότερο την ταπεινοφροσύνη, λέει, «Αφήστε τα παιδιά· διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών.» Δεν είπε, σε αυτά, αλλά, σε τέτοιους, δηλαδή, σε αυτούς που έχουν απλότητα, στους άκακους, στους απονήρευτους. Κι αν κάποιος διδάσκει, και τον πλησιάζουν μερικοί κάνοντάς του παιδικές ερωτήσεις, ας τους δέχεται, και ας μην τους εμποδίζει. «Και αφού έθεσε πάνω τους τα χέρια του, αναχώρησε από εκεί.»