Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 19:6

Αυτή η κτίση, λέγει, φανερώνει σκοπό συνάφειας και όχι διάλυσης. Και πρώτος νυμφοστόλος του γάμου είναι ο Δημιουργός, ο οποίος συνέζευξε τους πρωτόπλαστους ανθρώπους με τον γαμήλιο δεσμό, καθιστώντας την τάξη της συνοίκησης απαραίτητη για όσους θα γεννιούνταν έπειτα, την οποία αρμόζει να τιμούν ως νόμο του Θεού. Όσοι δε έχουν ενωθεί μεταξύ τους δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα· ώστε αυτό που συνέζευξε ο Θεός, ο άνθρωπος ας μην το χωρίζει.

Τέτοιος ήταν ο Ηλίας που άκουγε από το Πνεύμα και εμφανιζόταν στον Αχαάβ, και ο προφήτης Μιχαίας που ερχόταν προς τον ίδιο τον Αχαάβ, και ο προφήτης που φώναξε ενάντια στο θυσιαστήριο της Σαμάρειας και έλεγξε τον Ροβοάμ, καθώς και ο Παύλος που επικαλέστηκε τον Καίσαρα. Διότι δεν έφευγαν βέβαια από δειλία, μη γένοιτο· μάλλον θεωρούσαν τη φυγή ως αγώνα και προετοιμασία ενάντια στον θάνατο. Αλλά αυτά τα δύο τηρούσαν και σκέφτονταν ορθά: ότι ούτε τους εαυτούς τους παρέδιδαν απερίσκεπτα· διότι αυτό θα σήμαινε να αυτοκτονήσουν και να γίνουν ένοχοι θανάτου, και να πράξουν αντίθετα στον Κύριο που λέει: «αυτά που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος να μην τα χωρίζει»· ούτε ήθελαν να υποστούν τη μομφή της ολιγωρίας, σαν να είχαν λυγίσει μπροστά στις θλίψεις της φυγής, οι οποίες προξενούν μεγαλύτερο και φοβερότερο πόνο από τον θάνατο. Διότι εκείνος που πέθανε έχει πάψει να πονά, ενώ εκείνος που βρίσκεται σε φυγή, επειδή περιμένει καθημερινά τις επιθέσεις των εχθρών, θεωρεί τον θάνατο ελαφρύτερο· επομένως, και όσοι τελειώθηκαν κατά τη διάρκεια της φυγής δεν πεθαίνουν άδοξα, αλλά έχουν και αυτοί το καύχημα του μαρτυρίου. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και ο Ιώβ αναγνωρίστηκε ως μέγας στην ανδρεία, επειδή όσο ζούσε υπέμεινε τόσους πολλούς και τόσο μεγάλους πόνους, για τους οποίους δεν θα είχε καμία αίσθηση εάν είχε πεθάνει.

Ομοίως ας απευθυνθούμε και προς τον ανόητο και ατυχέστατο Ιερακά, ο οποίος νομίζει ότι εξυψώνει την παρθενία, ενώ απορρίπτει τον γάμο. Ω Ιερακά, ας αναφέρουμε κάτι από τον Νόμο: Ο Θεός Λόγος του Πατρός μέσα στον Παράδεισο οδήγησε την Εύα προς τον Αδάμ. Αλλά τι λέγεις; Ότι «δεν δέχομαι την Παλαιά Διαθήκη»; Έστω· στο Ευαγγέλιο δεν άκουσας: «Την τρίτη ημέρα παρακάθισε ο Κύριος στην Κανά της Γαλιλαίας στον γάμο, και όταν έλειψε ο οίνος, έκανε το ύδωρ οίνο»; Και πάλι, όταν οι Ιουδαίοι του έλεγαν: «Ο Μωυσής μάς έδωσε βιβλίο αποστασίου», τι τους είπε ο Κύριος; «Ο Μωυσής σάς έδωσε βιβλίο αποστασίου εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας»· διότι έχει γραφτεί: «Εκείνα που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τα χωρίζει». Έπειτα, πώς μπορεί να υπάρξει κλάδος, εάν δεν υπάρχει η ρίζα από κάτω; Πώς είναι δυνατόν να υπάρχει παρθένος, όταν δεν υπάρχουν πατέρας και μητέρα; Και αυτοί μαζί με τους συντρόφους τους ας απολεσθούν.

Οι οπαδοί των αιρέσεων επινοούν για τον εαυτό τους άλλον δημιουργό των πάντων εκτός από τον Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, έχοντας τυφλωθεί σε μεγάλο βαθμό ακόμη και ως προς αυτά που διακηρύσσουν. Διότι, ενώ ο Κύριος λέει προς τους Ιουδαίους: «Δεν διαβάσατε ότι από την αρχή ο Δημιουργός άρρεν και θήλυ τους έπλασε; Και είπε: Για τον λόγο αυτόν θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του· και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα»· έπειτα, υποδεικνύοντας τον Δημιουργό, λέει: «Αυτό λοιπόν που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει», —πώς αυτοί εισάγουν την κτίση ως κάτι ξένο προς τον Πατέρα; Εάν δε, σύμφωνα με τον Ιωάννη, ο οποίος τα συμπεριέλαβε όλα λέγοντας «τα πάντα δι' αυτού έγιναν, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα», πώς θα μπορούσε να είναι άλλος ο δημιουργός, παρά ο Πατέρας του Χριστού;

Διότι δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα. Ώστε μέσω της γυναίκας, η αδελφή μεταβαίνει στη συγγένεια του ανδρός. Διότι, όπως ακριβώς δεν θα λάβει ως σύζυγο τη μητέρα της γυναίκας του ούτε την κόρη της γυναίκας του, επειδή δεν λαμβάνει ούτε τη δική του μητέρα ούτε τη δική του κόρη, έτσι δεν μπορεί να λάβει ούτε την αδελφή της γυναίκας του, επειδή δεν λαμβάνει ούτε τη δική του αδελφή. Και αντιστρόφως, ούτε στη γυναίκα θα επιτρέπεται να συνοικήσει με τους συγγενείς του ανδρός. Διότι τα δίκαια της συγγένειας είναι κοινά και για τους δύο. Εγώ, εξάλλου, προς καθέναν που σκέπτεται τον γάμο διακηρύσσω ότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου και ο καιρός είναι συνεσταλμένος, «ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν». Αν όμως κάποιος μου προβάλλει το «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», περιγελώ αυτόν που δεν διακρίνει τους καιρούς των νομοθεσιών. Παραμυθία της πορνείας είναι ο δεύτερος γάμος, όχι εφόδιο για ασέλγεια. «Αν δεν μπορούν να εγκρατευθούν, ας παντρευτούν», λέγει· όχι όμως, παντρευόμενοι, να παρανομούν.

Προς τη σύζυγο του Βρίσωνος, παραμυθητική. Πόσο πολύ αναστενάξαμε με την είδηση της συμφοράς που βρήκε τον άριστο των ανδρών Βρίσωνα, τι χρειάζεται καν να το λέμε; Διότι κανείς βεβαίως δεν έχει τόσο πέτρινη καρδιά, ώστε, αφού γνώρισε τον άνδρα εκείνο και έπειτα άκουσε ότι αναρπάχθηκε αιφνιδίως από τους ανθρώπους, να μη θεωρήσει τη στέρησή του ως κοινή απώλεια για τη ζωή. Τη δική μας λύπη, όμως, τη διαδέχθηκε αμέσως η έγνοια για εσένα, καθώς αναλογιζόμασταν ότι, εάν για εκείνους που βρίσκονται μακριά από τη στενή οικειότητα το συμβάν είναι τόσο βαρύ και δυσβάσταχτο, πώς είναι φυσικό να έχει διατεθεί από τον πόνο η δική σου ψυχή, η οποία αφενός είναι από τη φύση της ενάρετη και επιρρεπής στη συμπόνια λόγω της ημερότητας του χαρακτήρα της, και αφετέρου έχει υποστεί τέτοιο πλήγμα, ώστε να αισθάνεται ένα είδος διχοτόμησης με τον χωρισμό του συζύγου. Και πράγματι, εάν όντως, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, δεν είναι πλέον δύο, αλλά σάρκα μία, είναι προφανές ότι ένας τέτοιος χωρισμός δεν είναι λιγότερο οδυνηρός από το να αποκοπτόταν το μισό μας σώμα. Αλλά, ενώ τα λυπηρά είναι τέτοια και ακόμη μεγαλύτερα, ποια είναι η παραμυθία για όσα συνέβησαν; Πρώτον μεν, η νομοθεσία του Θεού μας που επικρατεί εξ αρχής, το ότι δηλαδή είναι απολύτως αναγκαίο αυτός που ήλθε στη ζωή να απέλθει από τον βίο στους καθορισμένους χρόνους.

Εκείνο λοιπόν που «ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει». <Και να προσέχετε στο πνεύμα σας, και τη γυναίκα της νεότητάς σου να μην την εγκαταλείψεις· αλλά εάν την μισήσεις και την αποδιώξεις, λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ ο Θεός του Ισραήλ, η ασέβεια θα καλύψει τους διαλογισμούς σας, λέγει ο Κύριος· και να προσέχετε στο πνεύμα σας και να μην εγκαταλείψετε τη διαθήκη.> Ενώ λοιπόν ο νόμος διαγορεύει σαφώς και απροκάλυπτα, ότι επιτρέπεται σε όσους το επιθυμούν να δίνουν στις συζύγους τους διαζύγιο, και να απαλλάσσονται χωρίς κατηγορία από τη σύζυγό τους, φαινόταν κάπως να αντιτίθενται προς τα παλαιά θεσπίσματα όσα λέγονται μέσω της φωνής του Προφήτη, ο οποίος παραπέμπει σε δίκη και καταλογίζει έγκλημα παρανομίας σε εκείνον που τολμά να αποδιώξει και να αποχωριστεί τη γυναίκα του. Με μεγάλη πνευματική οικονομία, λοιπόν, μέσω των παραπάνω, ούτε καθιστά ανενεργή την αρχαία εντολή, ούτε βέβαια επιτρέπει σε κάποιους να την κάνουν πρόφαση για ανόσιες πράξεις. Διότι δεν σημαίνει ότι, επειδή ο νόμος επέτρεψε να δίνεται το διαζύγιο, εξαιτίας αυτού είστε και απαλλαγμένοι ευθυνών όταν το δίνετε, προκειμένου να προσκολληθείτε σε αλλόφυλες γυναίκες. Αλλά, έστω και αν επιτρέπεται να χωρίσει κάποιος τη γυναίκα του, και αυτό να γίνεται με νομικές αποφάσεις, φυλαχθείτε στο πνεύμα σας από το να εγκαταλείψετε τη γυναίκα της νεότητάς σας. Διότι αυτό είναι το καλύτερο, έστω κι αν ο νόμος επέτρεψε σε όσους το επιθυμούν το διαζύγιο.

Επειδή, λοιπόν, δεν θεωρούσε ξένη τη σάρκα, αλλά μάλλον την έκανε δικό του ναό, και αφού έγινε άνθρωπος, προσκυνείται και από τους αγίους αγγέλους· «Διότι όταν», λέει, «εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Θα ρωτούσα, λοιπόν, εγώ με πολλή ευχαρίστηση αυτούς που ασύνετα τόλμησαν να ετεροδοξούν, και οι οποίοι χωρίζουν, όπως λέει κάπου ο ίδιος ο Σωτήρας, «όσα συνέζευξε ο Θεός», και νομίζουν ότι υπάρχουν δύο Χριστοί και δύο Υιοί, αν βέβαια υπάρχουν καθόλου τέτοιοι, με ποιον ακριβώς τρόπο ταιριάζει σωστά στον Λόγο, που προέρχεται από τον Θεό και Πατέρα, να ονομάζεται πρωτότοκος πριν από την ενανθρώπηση. Διότι πώς είναι πλέον μονογενής, αν είναι πρωτότοκος; Διότι αν μεν είναι μονογενής, δεν θα μπορούσε να είναι πρωτότοκος· αλλά ο Χριστός είναι ταυτόχρονα και τα δύο, και δεν θα μπορούσε κανείς, καταδιαιρώντας σε δύο τον έναν και μοναδικό Υιό, να αποδώσει στον έναν τον τίτλο του πρωτοτόκου και στον άλλον του μονογενούς. Διότι θα βρει ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή να αντιμάχεται σε αυτόν· και τα δύο όμως θα τα βρούμε να αποδίδονται κυρίως στον Χριστό. Επειδή είναι μεν «πρωτότοκος» ως άνθρωπος «ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς»· είναι πάλι «μονογενής» ως Λόγος που προέρχεται από τον Θεό και Πατέρα.

Ας συζευχθεί, λοιπόν, ο νόμος με τον Χριστό, μέσω της εν πνεύματι θεωρίας. Διότι ο Μωυσής άκουσε: «Ανέβα εσύ και ο Ααρών». —«Εκείνα, λοιπόν, που ο Θεός συνέζευξε, ο άνθρωπος ας μην τα χωρίζει», απομακρύνοντας τον νόμο από την εν Χριστώ θεωρία, επειδή προσκολλάται μόνο στη σκιά και δεν αποδέχεται την αλήθεια ως εικόνα των τύπων.

Εάν όμως εμφανιστεί, λέει, καμία ψυχή που είναι ακόμη ασύνδετη και δεν έχει ακόμη αρραβωνιαστεί με τον Χριστό διά της πίστεως, έχοντας τη μορφή παρθένου, και έπειτα κάποιος συλληφθεί να την μολύνει με ασεβή λόγια, και να την παρασύρει από πλάνη σε πλάνη, όπως ακριβώς κάνουν οι αιρετικοί, οι οποίοι αρπάζουν μερικές φορές ανθρώπους από τους εθνικούς αλλά και από τους Ιουδαίους, και τους πείθουν να τους ακολουθούν, δεν θα διαπιστώσει ότι το εγχείρημά του θα μείνει ατιμώρητο. Διότι θα αποδώσει λόγο για το σφάλμα του στον πατέρα των πνευμάτων, δηλαδή στον Θεό, πράγμα που προτυπώνεται πολύ καλά ως χρηματικό πρόστιμο. Και η φράση «θα είναι γυναίκα του» είναι χρήσιμη για το ιστορικό νόημα. ΠΑΛΛ. Καταλαβαίνω τι λες. Διότι ο νόμος είναι διπλός: σαρκικός και πνευματικός. ΚΥΡ. Πρόσεξε όμως πώς και ο λόγος της αρχαίας εντολής δεν αγνόησε αυτό που είπε ο Χριστός για τον άνδρα και τη γυναίκα: «Αυτό λοιπόν που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει». Διότι ας είναι γυναίκα του, λέει, επειδή την ταπείνωσε. Δεν θα μπορέσει να την αποπέμψει για όλη του τη ζωή. Και εκτός από αυτό, συλλογίσου πόσο υψηλό καύχημα είναι η πάναγνη παρθενία. Διότι ο λόγος της θεόπνευστης Γραφής γνωρίζει και θεωρεί άξιο να ονομάζει την απώλεια της παρθενίας ταπείνωση, και θα λέγαμε, απόθεση της σεμνότητας. ΠΑΛΛ. Ορθά μίλησες. ΚΥΡ.

Υπάρχουν και πολλά άλλα για την αντίκρουση της μωρολογίας του μάγου. Πώς όμως είναι δυνατόν τα αισχρά να είναι ζωοποιά, εκτός εάν πρόκειται για δαιμονικό φρόνημα, εφόσον ο ίδιος ο Κύριος λέει στο Ευαγγέλιο προς εκείνους που του έλεγαν «εάν έτσι έχει η υπόθεση του άνδρα και της γυναίκας, δεν συμφέρει να νυμφευθεί κανείς»· εκείνος δε τους απάντησε: «Δεν χωρούν όλοι αυτόν τον λόγο· διότι υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνόχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών», και έδειξε ότι το να απέχει κανείς από τη φυσική συζυγία είναι δώρο της βασιλείας των ουρανών. Πάλι, σε άλλο σημείο, λέει για τον σεμνό γάμο, τον οποίο ο ίδιος ο Σίμων διαφθείροντας αισχρά μεθοδεύει για τη δική του επιθυμία, ότι «εκείνους που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τους χωρίζει». 6. Πώς δε πάλι ο πλάνος, λησμονώντας τη δική του μωρολογία, ελέγχει τον εαυτό του, σαν να αγνοεί όσα προαναφέρει; Διότι, αφού ισχυρίστηκε ότι από αυτόν δημιουργήθηκαν οι άγγελοι μέσω της Εννοίας του, έλεγε πάλι ότι μεταμορφωνόταν σε κάθε ουρανό, ώστε να περάσει απαρατήρητος από αυτούς κατά την κάθοδό του. Άρα κρυβόταν από φόβο, και πώς είναι δυνατόν ο μωρολόγος να φοβάται τους αγγέλους που ο ίδιος εποίησε; Και πώς δεν θα αποδειχθεί απολύτως και άμεσα ελέγξιμη από τους συνετούς η δόλια σπορά της πλάνης του, εφόσον «στην αρχή εποίησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη» λέει η Γραφή; Και σε απόλυτη συμφωνία με αυτόν τον λόγο, ο Κύριος στο Ευαγγέλιο λέει προς τον ίδιο Του τον Θεό και Πατέρα: «Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης».

Είτε το θελήσει είτε δεν το θελήσει (αναφέρομαι στον Σατορνίλο, τον αρχηγό αυτής της αίρεσης), θα αναγκαστεί οπωσδήποτε να ομολογήσει έναν Θεό, Θεό και Κύριο, ο οποίος είναι κτίστης και δημιουργός του σύμπαντος, αλλά και του ανθρώπου. Θα ντροπιαστεί δε με κάθε τρόπο ως συκοφάντης, τόσο για τα όσα λέει περί των προφητών, όσο και για τη φαύλη κατηγορία του εναντίον του σεμνού γάμου. Διότι ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ρητώς αναφωνεί στο Ευαγγέλιο και λέει, σε συμφωνία με τον προφήτη, ότι «εγώ που μιλούσα στους προφήτες, ιδού είμαι παρών», και πάλι «ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι». Για να δείξει δε τι εργάζεται ο Πατέρας του και ο ίδιος, αποφάνθηκε λέγοντας σε εκείνους που τον ρώτησαν αν επιτρέπεται να χωρίζει κανείς τη γυναίκα του για οποιαδήποτε αιτία: «Πώς είναι γεγραμμένο; Όταν ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο, άρσεν και θήλυ τους έπλασε», και πάλι, μετά από άλλα, ότι «ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα είναι οι δύο εις σάρκα μίαν», και αμέσως πρόσθεσε λέγοντας: «αυτό που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει»· έτσι ώστε οπωσδήποτε ο Σωτήρας διδάσκει πως ο Ποιητής των ανθρώπων είναι ο Θεός των πάντων, και δικός Του Πατέρας.

Και ότι ο γάμος δεν προέρχεται από τον Σατανά, αλλά είναι από τον Θεό, πρώτα από όλα το δηλώνει ο Κύριος: «Αυτό που ο Θεός», λέει, «συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει»· έπειτα ο άγιος απόστολος λέει: «Τίμιος είναι ο γάμος και η συζυγική κλίνη αμίαντη». Και για εκείνες που χήρεψαν με φυσικό τρόπο δίνει παρόμοια παραγγελία, λέγοντας μέσω του Τιμοθέου: «Τις νεότερες χήρες να τις αποφεύγεις· διότι, όταν παρασυρθούν από σαρκικές επιθυμίες και απομακρυνθούν από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν», και λίγο πιο κάτω: «ας παντρεύονται, ας τεκνοποιούν, ας κυβερνούν το σπίτι», θεσπίζοντας έναν απαράβατο νόμο, ο οποίος προέρχεται από τον Θεό και έχει χαριστεί στους ανθρώπους για να ζουν με σεμνότητα. 6. Όσο για τις συκοφαντικές υπόνοιες που διατύπωσε αυτός [ο Σατορνίλος] κατά των προφητειών του Θεού, ισχυριζόμενος ότι δεν προέρχονται από τον Θεό, υπάρχουν αμέτρητα επιχειρήματα να πει κανείς, όπως αναφέρει ο ίδιος ο Μονογενής, μέσα από τα οποία, ευαγγελιζόμενος τον δικό του κόσμο, λέει, πρώτον μεν ότι «Ο Αβραάμ ο πατέρας μας επιθύμησε πολύ να δει την ημέρα τη δική μου, και την είδε και χάρηκε», και πάλι λέει: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι εκείνος έγραψε για εμένα». Ποιος δε από όσους σκέπτονται ορθά και έχουν αποκτήσει σύνεση από τον Θεό δεν θα ήλεγχε τον απατεώνα Σατορνίλο, γνωρίζοντας ότι ο Σωτήρας αποκαλύφθηκε μέσα σε δόξα για την παράσταση της αλήθειας και δεν φανέρωσε διαφορετικά τη δική του δόξα παρά ευρισκόμενος ανάμεσα στον Ηλία και τον Μωυσή, οι οποίοι επίσης εμφανίστηκαν μαζί του με τη δική τους δόξα;

Διότι (ο νόμος) διαιρείται τόσο στον ίδιο τον Θεό και στη δική Του νομοθεσία, όσο διαιρείται και στον Μωυσή (όχι καθόσον νομοθετεί μέσω αυτού ο Θεός, αλλά καθόσον και ο Μωυσής, ορμώμενος από δική του σκέψη, θέσπισε κάποιους νόμους), και διαιρείται επίσης στους πρεσβυτέρους του λαού, οι οποίοι διαπιστώνεται ότι και οι ίδιοι έχουν προσθέσει κάποιες δικές τους εντολές. Το πώς λοιπόν, ενώ έχουν έτσι τα πράγματα, αυτό αποδεικνύεται από τα λόγια του Σωτήρα, μπορείς να το μάθεις ευθύς αμέσως. Συζητώντας κάπου ο Σωτήρας με εκείνους που του έθεταν ερωτήματα περί του διαζυγίου (αποστασίου), το οποίο είχε νομοθετηθεί ότι επιτρέπεται, τους είπε ότι: «Ο Μωυσής, εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας, σας επέτρεψε να χωρίζει κανείς τη γυναίκα του. Από την αρχή όμως δεν είχε γίνει έτσι. Διότι ο Θεός», λέει, «συνέζευξε αυτή τη συζυγία, και αυτό που συνέζευξε ο Κύριος», είπε, «άνθρωπος ας μην το χωρίζει». Εδώ καταδεικνύει ως διαφορετικό τον νόμο του Θεού, ο οποίος εμποδίζει τη γυναίκα να χωρίζεται από τον άνδρα της, και ως διαφορετικό τον νόμο του Μωυσή, ο οποίος εξαιτίας της σκληροκαρδίας επιτρέπει να χωρίζεται αυτό το ζεύγος. Και βεβαίως ως προς αυτό ο Μωυσής νομοθετεί αντίθετα προς τον Θεό· διότι είναι αντίθετο στο να μη διαζευγνύονται. Εάν όμως εξετάσουμε και τη γνώμη του Μωυσή, σύμφωνα με την οποία νομοθέτησε αυτό το πράγμα, θα διαπιστωθεί ότι δεν το έπραξε από δική του προαίρεση, αλλά κατ' ανάγκην εξαιτίας της αδυναμίας αυτών προς τους οποίους απευθυνόταν ο νόμος.

Διότι λέγει ο Κύριος στο Ευαγγέλιο ότι «ο Μωυσής έγραψε εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας»· αυτό όμως που έγραψε ο Μωυσής δεν το έγραψε εκτός του θελήματος του Θεού, αλλά νομοθέτησε εκ του Αγίου Πνεύματος. Διότι λέγει ο Κύριος στο Ευαγγέλιο: «ό,τι ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει». Και το πώς τους συνέζευξε, το ανέπτυξε ο λόγος για να το μάθουμε, λέγοντας: «ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο εις σάρκα μίαν». Έπειτα προσθέτει λέγοντας: «ό,τι λοιπόν ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει»· αν και πουθενά ο Κύριος δεν το είχε πει αυτό όταν έπλασε τον Αδάμ και την Εύα, παρά μόνο: «ας φτιάξουμε σε αυτόν βοηθό όμοιο με αυτόν». Αλλά αυτό ειπώθηκε από τον Αδάμ, όταν σηκώθηκε από τον ύπνο και είπε: «τούτο είναι τώρα οστούν εκ των οστών μου και σάρκα εκ της σαρκός μου· αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι ελήφθη από τον άνδρα της»· έπειτα λέγει: «ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο εις σάρκα μίαν».

Προσθήκη μετά το «αυτόν που παραγγέλλει να μη δίνουν φόρους» το «και αποστρέφει τις γυναίκες και τα τέκνα». 〈Έλεγχος〉 〈ο〉. Ποιος ετοιμάζει γκρεμό για τον εαυτό του, εκπληρώνοντας το γραμμένο: «αυτός που είναι κακός στον εαυτό του, σε ποιον θα είναι καλός;» Διότι αποτελεί παράδειγμα κάθε θράσους και πονηρίας και επικίνδυνης πορείας το να περικόπτει κανείς τα γραμμένα, και να προσθέτει αυτά που δεν είναι γραμμένα, και μάλιστα σε ένα Ευαγγέλιο που είναι ακατάλυτο στους αιώνες. Και επιπλέον το ίδιο το περιεχόμενο της προσθήκης δεν έχει ούτε λογική θέση ούτε αλληγορικό νόημα. Διότι ο Ιησούς δεν απομάκρυνε γυναίκες ή τέκνα· επειδή ο ίδιος είπε: «τίμα τον πατέρα και τη μητέρα» και «αυτά που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος να μην τα χωρίζει». Αλλά και αν λέει: «αν κάποιος δεν εγκαταλείψει πατέρα και μητέρα και αδελφούς και γυναίκα και τέκνα και τα εξής, δεν είναι μαθητής μου», δεν το λέει για να μισούμε τους πατέρες μας, αλλά για να μην υποτασσόμαστε στην προσταγή πατέρων και μητέρων μιας άλλης πίστης ή σε τρόπο ζωής αντίθετο προς τη διδασκαλία του Σωτήρα. 〈Σχόλιο〉 〈οα〉. «Και αφού ήλθαν σε τόπο που λέγεται Κρανίου τόπος, τον σταύρωσαν και διαμοίρασαν τα ιμάτιά του, και σκοτείνιασε ο ήλιος». 〈Έλεγχος〉 〈οα〉. Δόξα στον ελεήμονα Θεό, που έδεσε τα άρματά σου, ω Φαραώ Μαρκίωνα, και, ενώ εσύ ήθελες να δραπετεύσεις, τα καταπόντισε στη θάλασσα. Διότι, μολονότι προφασίζεσαι τα πάντα, εδώ δεν θα βρεις καμία απολύτως πρόφαση. Επειδή αυτός που δεν έχει σάρκα δεν μπορεί ούτε να σταυρωθεί. Πώς δεν απέφυγες αυτό το μέγα ρητό;

Διότι, εάν χρησιμοποιούν την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, πώς θα βρεθούν διαφορετικές αρχές, εφόσον οι δύο διαθήκες συμφωνούν κηρύττοντας τη γνώση περί μίας θεότητας; Εάν δε υπάρχει και ανάσταση των νεκρών, πώς πλέον ο σεμνός γάμος θα θεωρηθεί έργο του διαβόλου; Από τη στιγμή που ο Θεός λέει «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», και ο Κύριος στο Ευαγγέλιο λέει «εκείνο που ο Θεός συνέζευξε, ο άνθρωπος ας μην το χωρίζει» και ο Απόστολος δηλώνει «τίμιος είναι ο γάμος και η κοίτη αμίαντη». Αλλά, όταν ελέγχονται, βλασφημούν αποκαλώντας τον μέθυσο, και προς υποστήριξη της δικής τους άποψης και μυθολογίας καταφέρονται εναντίον εκείνων που πίνουν κρασί, σταχυολογώντας λέξεις, και λένε ότι αυτού του είδους το πράγμα προέρχεται από τον πονηρό: «Διότι ήπιε, λέει, ο Νώε από το κρασί και γυμνώθηκε, και ο Λωτ, λέει, αφού μέθυσε, συνευρέθηκε με τις ίδιες του τις κόρες εν αγνοία του, και εξαιτίας της μέθης έγινε η κατασκευή του μόσχου. Και λέει η Γραφή: Σε ποιον υπάρχει ταραχή; Σε ποιον μάχες; Σε ποιον δυσαρέσκειες και φλυαρίες; Σε ποιον ανώφελα τραύματα; Τίνος τα μάτια είναι πελιδνά; Άραγε όχι αυτών που χρονοτριβούν με το κρασί, όχι αυτών που αναζητούν πού γίνονται οινοποσίες;» Και αναζητώντας και άλλα τέτοια παρόμοια τα συσσωρεύουν για την ενίσχυση της δικής τους αληθοφάνειας, μη γνωρίζοντας ότι καθετί το άμετρο είναι παντού επιβλαβές και, όταν υπερβαίνει το προκείμενο όριο, καθίσταται απαγορευμένο. Διότι αυτό δεν θα μπορούσα να το πω μόνο για το κρασί, αλλά και για κάθε είδους απληστία.

Διότι, εάν ο γάμος είναι βδελυρός, τότε όλοι όσοι γεννήθηκαν μέσω του γάμου είναι ακάθαρτοι. Και εάν η αγία Εκκλησία του Θεού απαρτίζεται μόνο από εκείνους που έχουν απαρνηθεί τον γάμο, τότε ο γάμος δεν προέρχεται από τον Θεό. Και εάν δεν προέρχεται από τον Θεό, η όλη υπόθεση της τεκνοποιίας είναι ξένη προς τον Θεό, και εάν η υπόθεση της τεκνοποιίας είναι ξένη προς τον Θεό, τότε και αυτοί που γεννήθηκαν από τέτοιους γονείς είναι ξένοι προς τον Θεό. Πού βρίσκεται, λοιπόν, το ρητό ότι «εκείνα που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τα χωρίζει;» Διότι το να χωρίζει κανείς αναγκαστικά είναι ανθρώπινο έργο, ενώ το να εγκρατεύεται κανείς με ελεύθερη προαίρεση έδειξε ότι δεν είναι έργο ανθρώπου, αλλά Θεού. Και η φυσική ανάγκη πολλές φορές επιδέχεται μομφή, διότι η καταναγκαστική πράξη δεν επιτελείται με ευλογία, αλλά έχει βγει εκτός του κανόνα· διότι η θεοσέβεια δεν επιβάλλεται κατ' ανάγκην, αλλά η δικαιοσύνη προέρχεται από την ελεύθερη προαίρεση.

Ο απόστολος, λοιπόν, βλέποντας τη ζημία που προκαλείται από την υπερβολική αυστηρότητα, έδωσε την άδεια λέγοντας «εάν κάποιος θέλει να δώσει σε γάμο την παρθένο κόρη του», και δεν είπε «τη δική του παρθενία», διότι δεν μιλούσε για το δικό του σώμα, αλλά για τον πατέρα που προστατεύει την παρθένο. Εάν βέβαια με τη φράση «τη δική του παρθένο» εννοεί το ίδιο του το σώμα, τίποτα δεν τον εμποδίζει. Λέει, λοιπόν: «Εκείνος που παραμένει σταθερός στην απόφασή του και οφείλει να το πράξει, ας παντρευτεί, δεν αμαρτάνει. Ας παντρευτεί, με όποιον μπορεί, δεν αμαρτάνει». Και για αυτό τον λόγο λέει: «Έχεις συνδεθεί με γυναίκα; Μην αναζητάς διαζύγιο. Έχεις χωρίσει από γυναίκα; Μην αναζητάς γυναίκα». Εκείνος που λέει «θέλω όλοι να είναι όπως εγώ» έλεγε επίσης «εάν δεν μπορούν να εγκρατευτούν, ας παντρευτούν». 6. Πάλι, προτρέποντας τους άγαμους έλεγε: «Λέω δε στους άγαμους και στις χήρες, καλό είναι γι' αυτούς εάν μείνουν όπως κι εγώ». Πώς, λοιπόν, πάλι έλεγε «έχεις συνδεθεί με γυναίκα, μην αναζητάς διαζύγιο»; Ή πώς δεν θα βρεθεί να νομοθετεί αντίθετα προς τον ίδιο τον Κύριό του, ο οποίος λέει «όποιος δεν εγκαταλείψει πατέρα και μητέρα και αδελφούς και γυναίκα και τέκνα και θυγατέρες, δεν είναι μαθητής μου»; Και πώς εκείνος που λέει ότι πρέπει να εγκαταλείψει κανείς μία σεμνή γυναίκα και τον πατέρα, ο ίδιος πάλι λέει «τίμα τον πατέρα και τη μητέρα· διότι αυτή είναι η πρώτη εντολή που συνοδεύεται από υπόσχεση» και «εκείνο που ο Θεός συνέζευξε, ο άνθρωπος ας μην το χωρίζει»;

Τον ελέγχει δε ο άγιος απόστολος λέγοντας, όπως και ο ίδιος ο Κύριος στο Ευαγγέλιο, όταν οι Φαρισαίοι του είπαν ότι δεν είναι καλό να είναι ο άνθρωπος ολομόναχος και ότι ο Μωυσής είπε να δίνεται βιβλίο αποστασίου (διαζύγιο) και να διώχνεται η γυναίκα, και ο Κύριος, απευθύνοντας έλεγχο στους Φαρισαίους, έλεγε: «Ο Μωυσής εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας έγραψε· εξαρχής όμως δεν έγινε έτσι, αλλά ο δημιουργός τούς έπλασε άρρεν και θήλυ» και είπε: «Για τον λόγο αυτόν θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Και αμέσως προσθέτει λέγοντας: «Εφόσον λοιπόν ο Θεός τούς συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τους χωρίζει», ομολογώντας ότι ο Θεός, δηλαδή ο δικός Του Πατέρας, είναι αυτός που έπλασε τον Αδάμ και την Εύα, και ότι ο σεμνός γάμος έχει θεσπιστεί από Αυτόν. Με το ίδιο σκεπτικό και ο άγιος απόστολος, όντας κήρυκας της αλήθειας, λέει: «Το μυστήριο τούτο είναι μέγα. Εγώ δε το λέω αναφορικά με τον Χριστό και την Εκκλησία», ώστε από την ομοιότητα του Αδάμ και της Εύας που δημιουργήθηκαν από τον Θεό [να δείξει] ότι ο Θεός τούς έπλασε και ο Αδάμ είπε: «Αυτό είναι οστούν εκ των οστών μου, και σάρκα εκ των σαρκών μου, και για τον λόγο αυτόν θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος» <και τα εξής> και ότι του οικοδόμησε την πλευρά σε γυναίκα. Και δεν προσθέτει πλέον τίποτε άλλο γι' αυτό, παρά μόνο ότι πρόκειται για «μυστήριο μέγα».

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΝΕΙΛΟ. 1613. Εάν για τον άνδρα και τη γυναίκα που είναι δύο έχει λεχθεί: «Αυτά που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος να μην τα χωρίζει», εκείνος που χωρίζει βίαια την ψυχή από το σώμα και παραδίδει τον εαυτό του είτε σε απαγχονισμό είτε σε σφαγή, πώς θα συγχωρεθεί; Τέτοιους ανθρώπους βέβαια οι παλαιότεροι τους θεωρούσαν καταραμένους και στερημένους κάθε τιμής, ακόμη και μετά θάνατον. Και αφού απέκοπταν το χέρι εκείνου που σκότωσε τον εαυτό του, το έθαβαν κάπου έξω και μακριά από το υπόλοιπο σώμα, επειδή δεν θεωρούσαν όσιο το να θάψουν μαζί με το υπόλοιπο σώμα το μέλος που υπηρέτησε τον φόνο. Εάν λοιπόν το χέρι τιμωρήθηκε από τους ανθρώπους ακόμη και μετά θάνατον, η ψυχή που παρακίνησε το χέρι, ποιας συγγνώμης θα τύχει;

Πώς λοιπόν τους απαντά; «Δεν διαβάσατε ότι εκείνος που τους δημιούργησε εξαρχής, άρσεν και θήλυ τους έπλασε; Και είπε: Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα. Ώστε δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα. Αυτό λοιπόν που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει». Παρατήρησε τη σοφία του Διδασκάλου. Διότι, όταν ρωτήθηκε αν επιτρέπεται, δεν είπε αμέσως ότι δεν επιτρέπεται, για να μην θορυβηθούν και ταραχθούν· αλλά πριν από την απόφασή του, μέσω της επιχειρηματολογίας του το κατέστησε φανερό, δείχνοντας ότι και αυτό είναι πρόσταγμα του Πατέρα του, και ότι δεν τα διέταξε αυτά εναντιούμενος στον Μωυσή, αλλά συμφωνώντας απόλυτα μαζί του. Και παρατήρησε ότι δεν στηρίζει τα επιχειρήματά του μόνο στη δημιουργία, αλλά και στο πρόσταγμά Του. Διότι δεν είπε ότι έπλασε μόνο έναν άνδρα και μία γυναίκα, αλλά ότι έδωσε και αυτή την εντολή, ώστε ο ένας να ενώνεται με τη μία. Εάν όμως επιθυμούσε να εγκαταλείπει κανείς τη μία και να φέρνει άλλη, αφού δημιούργησε έναν άνδρα, θα έπλαθε πολλές γυναίκες. Τώρα όμως, και με τον τρόπο της δημιουργίας και με τον τρόπο της νομοθεσίας, έδειξε ότι πρέπει ο ένας να συνοικεί με τη μία για πάντα, και να μην χωρίζονται ποτέ. Και δες πώς το λέει: «Εκείνος που τους δημιούργησε εξαρχής, άρσεν και θήλυ τους έπλασε»· δηλαδή, από μία ρίζα προήλθαν, και σε ένα σώμα ενώθηκαν· «Διότι θα γίνουν οι δύο μία σάρκα».

Έπειτα, καθιστώντας φοβερό το να κατηγορεί κανείς αυτήν τη νομοθεσία, και εδραιώνοντας τον νόμο, δεν είπε: «Μην τους διασπάτε, λοιπόν, ούτε να τους χωρίζετε», αλλά: «Αυτό που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει». Και αν προβάλλεις τον Μωυσή, εγώ σου αντιπαραθέτω τον Κύριο του Μωυσή, και μαζί με αυτόν στηρίζομαι και στην αρχαιότητα του χρόνου. Διότι ο Θεός εξ αρχής τους έπλασε άρρεν και θήλυ· και είναι παλαιότερος αυτός ο νόμος, έστω και αν φαίνεται ότι εισάγεται τώρα από εμένα, και έχει θεσπιστεί με πολλή σπουδή. Επειδή, όχι μόνο οδήγησε απλώς τη γυναίκα στον άνδρα, αλλά έδωσε την εντολή να εγκαταλείψει και τη μητέρα και τον πατέρα. Και ούτε νομοθέτησε απλώς να πάει στη γυναίκα, αλλά και να προσκολληθεί σε αυτήν, φανερώνοντας με τον τρόπο της έκφρασης το αδιάσπαστο του δεσμού. Και δεν αρκέστηκε ούτε σε αυτό, αλλά επεδίωξε και άλλη, μεγαλύτερη συνάφεια· «Διότι θα είναι», λέγει, «οι δύο εις σάρκα μία».

Β'. Έπειτα, αφού ανέγνωσε τον παλαιό νόμο, ο οποίος θεσπίστηκε και με πράξεις και με λόγια, και τον ανέδειξε αξιόπιστο εξαιτίας Εκείνου που τον παρέδωσε, με εξουσία πλέον και ο ίδιος ερμηνεύει και νομοθετεί λέγοντας: «Ώστε δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα». Όπως ακριβώς, λοιπόν, το να κόψει κανείς τη σάρκα του είναι ανόσιο, έτσι και το να χωρίσει τη γυναίκα του είναι παράνομο.

Και δεν σταμάτησε μέχρις εδώ, αλλά επικαλέστηκε και τον Θεό λέγοντας: «Εκείνο λοιπόν που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει»· δείχνοντας ότι αυτό που γίνεται είναι και παρά φύσιν και παρά τον νόμον. Παρά φύσιν μεν, διότι διατέμνεται μία σάρκα· παρά τον νόμον δε, διότι, ενώ ο Θεός τους συνέδεσε και πρόσταξε να μη διαχωρίζονται, εσείς επιχειρείτε να το πράξετε. Τι έπρεπε, λοιπόν, να κάνουν μετά από αυτά; Δεν έπρεπε να σωπάσουν και να επαινέσουν αυτά που ειπώθηκαν; Δεν έπρεπε να θαυμάσουν τη σοφία του; Δεν έπρεπε να εκπλαγούν για τη συμφωνία του με τον Πατέρα;

Και αυτό ακριβώς προβλέποντας με προφητικά μάτια ο πρωτόπλαστος έλεγε: «Αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι από τον άνδρα της πάρθηκε· γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Το ίδιο θα μπορούσε να πει κανείς και για τον άνδρα, ότι δηλαδή και εκείνος, λησμονώντας αυτούς που τον γέννησαν και το πατρικό του σπίτι, ενώνει και προσκολλά τον εαυτό του σε εκείνην που συνάπτεται μαζί του εκείνο το βράδυ. Και για να μας δείξει η Θεία Γραφή την ακρίβεια αυτού του στενού δεσμού, δεν είπε ότι θα ενωθεί με τη γυναίκα, αλλά ότι θα προσκολληθεί στη γυναίκα του. Και δεν αρκέστηκε ούτε σε αυτό, αλλά πρόσθεσε: «Και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Γι' αυτό και ο Χριστός, παραθέτοντας αυτή τη μαρτυρία, έλεγε: «Ώστε δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα». Τόσο μεγάλη, λέει, γίνεται η ένωση και η συνάφεια, ώστε οι δύο να είναι μία σάρκα.

Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Αλλά μήπως θα φοβηθώ τη δήμευση της περιουσίας; Τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι τίποτα δεν μπορούμε να πάρουμε μαζί μας· και τα φοβερά του κόσμου είναι για εμένα αξιοκαταφρόνητα, και τα ευχάριστά του καταγέλαστα. Δεν φοβάμαι τη φτώχεια, δεν επιθυμώ τον πλούτο· δεν φοβάμαι τον θάνατο, δεν εύχομαι να ζήσω, παρά μόνο για τη δική σας προκοπή. Γι' αυτό και τώρα σας τα υπενθυμίζω αυτά, και παρακαλώ την αγάπη σας να έχει θάρρος. Διότι κανείς δεν θα μπορέσει να μας αποσπάσει· διότι αυτό που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος δεν μπορεί να το χωρίσει.

Διότι, αν για τη γυναίκα και τον άνδρα λέει: «Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα· ό,τι λοιπόν ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μη το χωρίζει». Αν τον γάμο δεν μπορείς να διασπάσεις, πόσο μάλλον δεν έχεις τη δύναμη να καταλύσεις την Εκκλησία του Θεού; Αλλά την πολεμάς, χωρίς να μπορείς να βλάψεις τον πολεμούμενο. Αντιθέτως, εμένα μεν με καθιστάς λαμπρότερο, ενώ καταλύεις τη δική σου ισχύ μέσα από τη μάχη εναντίον μου. Διότι είναι σκληρό για σένα να λακτίζεις πάνω σε αιχμηρά καρφιά. Δεν στομώνεις τα καρφιά, αλλά ματώνεις τα πόδια σου· επειδή και τα κύματα δεν διαλύουν τον βράχο, αλλά τα ίδια διαλύονται σε αφρό. Τίποτε δεν είναι δυνατότερο από την Εκκλησία, άνθρωπε. Τερμάτισε τον πόλεμο, για να μην καταλύσει τη δύναμή σου· μην εισάγεις πόλεμο στον ουρανό. Άνθρωπο εάν πολεμάς, ή νίκησες ή νικήθηκες. Την Εκκλησία όμως εάν πολεμάς, είναι αδύνατον να τη νικήσεις· διότι ο Θεός είναι ο ισχυρότερος όλων.

«Ελαφίνα αγάπης και πουλάρι χαρίτων ας είναι η συντροφιά σου· η δική σου σύζυγος ας σε καθοδηγεί σε κάθε καιρό. Διότι, συμπορευόμενος με τη δική της αγάπη, θα πληθυνθείς.» «Τη γυναίκα της νεότητάς σου μην την εγκαταλείπεις.» «Μακάρια είναι η αμίαντη στείρα, η οποία δεν γνώρισε κλίνη με παράπτωμα· θα αποκτήσει καρπό κατά την επισκοπή των ψυχών.» Και πάλι: «Καλύτερη είναι η παρθενία που συνοδεύεται από αρετή. Διότι η μνήμη της είναι αθανασία, επειδή αναγνωρίζεται και από τον Θεό και από τους ανθρώπους, και στην αιωνιότητα πορεύεται θριαμβευτικά στεφανωμένη, έχοντας νικήσει τον αγώνα των αμόλυντων άθλων.» «Εκείνος που αντιστέκεται στις ηδονές, στεφανώνει τη ζωή του.» «Τον πλησίασαν οι Φαρισαίοι για να τον πειράξουν και του έλεγαν: Επιτρέπεται άραγε σε έναν άνθρωπο να χωρίσει τη γυναίκα του για οποιαδήποτε αιτία; Και εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: Δεν διαβάσατε ότι ο Δημιουργός από την αρχή άνδρα και γυναίκα τους έπλασε; Και είπε, Για τον λόγο αυτόν θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα; Ώστε δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα. Εκείνο λοιπόν που ο Θεός συνέζευξε, ο άνθρωπος ας μην το χωρίζει.»

Εκείνη δε, εξομαλύνοντας και λειαίνοντας πλήρως τον δρόμο για αυτόν, είπε: «Γιατί λες τέτοια πράγματα εσύ, που είσαι γεμάτος από κάθε σοφία; Γιατί αποκάλεσες την πράξη αυτή μόλυσμα και αισχρή ένωση; Διότι ούτε εγώ είμαι αμύητη στα χριστιανικά βιβλία· αντιθέτως, στην πατρίδα μου διάβασα πολλά συγγράμματα και έχω ακούσει πολλούς Χριστιανούς να μου μιλούν. Δεν είναι γραμμένο, λοιπόν, σε κάποιο από τα δικά σας βιβλία: "Τίμιος είναι ο γάμος και η κοίτη αμίαντη"; Και: "Καλύτερα να παντρεύεται κανείς παρά να φλέγεται"; Και: "Αυτούς που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τους χωρίζει"; Δεν διδάσκουν οι Γραφές σας ότι όλοι οι παλαιοί δίκαιοι, πατριάρχες και προφήτες, ενώθηκαν με τον δεσμό του γάμου; Δεν είναι γραμμένο ότι εκείνος ο Πέτρος, που λέτε ότι υπήρξε κορυφαίος των αποστόλων, είχε σύζυγο; Σε ποιους, λοιπόν, πείθεσαι εσύ και το αποκαλείς αυτό μόλυσμα; Μου φαίνεται απολύτως, κύριέ μου, ότι αποπλανάσαι από την αλήθεια των δογμάτων σας».

Ανταποκρίθηκε ο Σωτήρας και τους αποστόμωσε, λέγοντας ότι «εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας ο Μωυσής έγραψε αυτά, εγώ όμως σας λέω ότι αυτούς που ένωσε ο Θεός, άνθρωπος να μην τους χωρίζει», δηλαδή για οποιαδήποτε αιτία (διότι οι αιτίες δεν θα εκλείψουν και έτσι η συζυγία δεν θα σταθεί), εκτός εάν υπεισέλθει η μοιχεία ανάμεσά τους και τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον. Διότι όποιος χωρίζει τη γυναίκα του χωρίς αυτή την αιτία, την κάνει να μοιχευθεί. «Πάλι ακούσατε», λέει, «ότι ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα επιορκήσεις, αλλά θα εκπληρώσεις στον Κύριο τους όρκους σου. Εγώ όμως σας λέω να μην ορκιστείτε καθόλου, ούτε στον ουρανό, επειδή είναι θρόνος του Θεού, ούτε στη γη, επειδή είναι υποπόδιο των ποδιών Του, ούτε στα Ιεροσόλυμα, επειδή είναι πόλη του μεγάλου βασιλιά, ούτε στο κεφάλι σου να ορκιστείς, επειδή δεν μπορείς να κάνεις ούτε μία τρίχα λευκή ή μαύρη. Αλλά ο λόγος σας ας είναι ναι ναι, όχι όχι. Οτιδήποτε περισσότερο από αυτά προέρχεται από τον πονηρό». Τι σκοπό έχει η παρούσα εντολή, η οποία μας περιορίζει από παντού ώστε να μην ορκιζόμαστε απολύτως καθόλου, ούτε να λέμε κάτι άλλο σε ώρα ερωτήσεως ή εξετάσεως εκτός από το ναι και το όχι; Το να μην ορκιζόμαστε καθόλου στον ουρανό ή στη γη ή στην Ιερουσαλήμ ή στο κεφάλι, ως θρόνο, ως υποπόδιο, ως πόλη του Θεού βασιλιά, το έδωσε ως εντολή, όμως το γιατί, ο Αγαθός δεν θέλησε να το φανερώσει. Και εάν αυτό δεν ήταν οπωσδήποτε για το δικό μας συμφέρον, δεν θα το έδινε ως εντολή.

Διότι, τι θα μπορούσε να γίνει πιο οικείο σε έναν άνδρα από την ίδια του τη γυναίκα, ή μάλλον από την ίδια του τη σάρκα; Επειδή δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα, ώστε μέσω της γυναίκας η αδελφή της μεταβαίνει στην οικειότητα του άνδρα. Όπως δηλαδή δεν θα πάρει για σύζυγο τη μητέρα της γυναίκας του, ούτε την κόρη της, διότι δεν μπορεί να πάρει τη δική του μητέρα, ούτε τη δική του κόρη· έτσι δεν θα πάρει ούτε την αδελφή της γυναίκας του, διότι δεν μπορεί να πάρει ούτε τη δική του αδελφή. Και αντίστροφα, ούτε στη γυναίκα θα επιτρέπεται να συνοικήσει με τους συγγενείς του άνδρα της· διότι τα δικαιώματα της συγγένειας είναι κοινά και για τους δύο. Εγώ, εξάλλου, διαβεβαιώνω τον καθέναν που σκέφτεται περί γάμου, ότι παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου και ο καιρός είναι λιγοστός, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν. Εάν δε μου προβάλει το χωρίο «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», περιγελώ αυτόν που δεν διακρίνει τους καιρούς των νομοθεσιών. Ο δεύτερος γάμος είναι θεραπεία της πορνείας, όχι εφόδιο για ασέλγεια. Αν δεν μπορούν να εγκρατευτούν, ας παντρευτούν, λέει, όχι όμως και παντρευόμενοι να παρανομούν. Αυτοί, όμως, που έχουν τυφλωμένη την ψυχή από το πάθος της ατιμίας, ούτε στη φύση αποβλέπουν, η οποία από παλιά έχει διακρίνει τις ονομασίες της συγγένειας. Με ποια συγγένεια θα ονομάσουν αυτούς που θα γεννηθούν; Θα τους αποκαλέσουν αδέλφια μεταξύ τους ή ξαδέλφια; Διότι και τα δύο θα τους ταιριάζουν εξαιτίας της σύγχυσης.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΙΓʹ. Επειδή γνωρίσαμε ότι στην Εκκλησία των Ρωμαίων έχει παραδοθεί ως κανόνας, όσοι πρόκειται να αξιωθούν τη χειροτονία του διακόνου ή του πρεσβυτέρου να ομολογούν ότι δεν θα συνέρχονται πλέον με τις συζύγους τους· εμείς, ακολουθώντας τον αρχαίο κανόνα της αποστολικής ακρίβειας και τάξεως, επιθυμούμε οι νόμιμες συμβιώσεις των ιερών ανδρών να ισχύουν και από τώρα και στο εξής, χωρίς σε καμία περίπτωση να διαλύουμε τη σχέση τους με τις συζύγους τους ή να τους στερούμε την προσήκουσα μεταξύ τους συνεύρεση στον κατάλληλο καιρό, ώστε, εάν κάποιος βρεθεί άξιος για τη χειροτονία του υποδιακόνου ή του διακόνου ή του πρεσβυτέρου, αυτός σε καμία περίπτωση να μην εμποδίζεται να ανέλθει σε έναν τέτοιο βαθμό, εφόσον συζεί με νόμιμη σύζυγο. Ούτε βεβαίως κατά τον χρόνο της χειροτονίας του να απαιτείται να ομολογήσει ότι θα απέχει από τη νόμιμη σχέση με τη δική του σύζυγο, για να μην εξαναγκαστούμε εξ αυτού να προσβάλουμε τον γάμο που νομοθετήθηκε από τον Θεό και ευλογήθηκε με την παρουσία Του, καθώς η φωνή του Ευαγγελίου διακηρύσσει: Όσα ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος να μην τα χωρίζει, και ο Απόστολος διδάσκει ότι τίμιος είναι ο γάμος και η κοίτη αμίαντη.

Ερμηνεία. Αυτό ορίζει ο παρών Κανόνας, επειδή πληροφορηθήκαμε ότι στη Ρώμη τηρείται ως απαράβατος Κανόνας το να ομολογούν κατά τον χρόνο της χειροτονίας όσοι πρόκειται να γίνουν Διάκονοι και Πρεσβύτεροι, ότι μετά τη χειροτονία δεν θα συνευρίσκονται πλέον με τις συζύγους τους: εμείς, ακολουθώντας τον παλαιό Κανόνα των αγίων Αποστόλων, δηλαδή τον 5ο, θέλουμε και ορίζουμε να παραμένουν σταθερές και αδιάσπαστες οι συζυγίες των ιερωμένων, χωρίς να τους χωρίζουμε μετά τη χειροτονία από τη συνεύρεση με τις δικές τους συζύγους, η οποία γίνεται στον κατάλληλο χρόνο, δηλαδή όταν δεν υπάρχει νηστεία και όταν δεν ιερουργούν τα θεία μυστήρια, ώστε όποιος είναι έγγαμος με νόμιμη σύζυγο και είναι άξιος να γίνει Υποδιάκονος, Διάκονος και Πρεσβύτερος, ας γίνεται, και ας μην υποχρεούται αναγκαστικά να ομολογήσει ότι θα χωριστεί από τη σύζυγό του, για να μην εξαναγκαζόμαστε εξαιτίας αυτού να ατιμάζουμε τον γάμο, ο οποίος έχει νομοθετηθεί από τον Θεό και έχει ευλογηθεί με την παρουσία Του, δηλαδή κατά τον γάμο στην Κανά. Διότι και η φωνή του Κυρίου στο Ευαγγέλιο βοά: Εκείνους που ο Θεός ένωσε μέσω του νόμιμου γάμου, ας μην τους χωρίζει άνθρωπος, και ο Απόστολος διδάσκει: Ο γάμος είναι τίμιος και η κοίτη αμίαντη. Και πάλι: Συνδέθηκες με γυναίκα, μη ζητάς να χωριστείς από αυτήν.

Ερμηνεία. Ο παρών κανόνας προστάζει να μη λύνονται οι γάμοι χωρίς λόγο πορνείας. Εάν όμως αφήσει είτε ο άνδρας τη γυναίκα είτε η γυναίκα τον άνδρα, να μην μπορούν να συνάψουν δεύτερο γάμο, αλλά είτε να συμφιλιωθούν πάλι και να ενωθούν, είτε, αν δεν ενωθούν, να παραμείνουν και οι δύο άγαμοι, όπως ακριβώς διδάσκει και ο Κύριος στα Ευαγγέλια, λέγοντας: «Αυτούς που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος να μην τους χωρίζει· και όποιος απολύει τη γυναίκα του, εκτός από λόγο πορνείας, την κάνει να διαπράττει μοιχεία». Και ο Απόστολος, έχοντας διδαχθεί από τον Κύριο, λέγει προς τους εγγάμους: «Παραγγέλλω όχι εγώ, αλλά ο Κύριος, η γυναίκα να μη χωρίζεται από τον άνδρα, και εάν χωριστεί, ας παραμένει άγαμη, ή ας συμφιλιώνεται με τον άνδρα της. Και ο άνδρας να μην αφήνει τη γυναίκα του. Εάν όμως, αφού χωριστούν, έλθουν σε δεύτερο γάμο, να αναγκαστούν σε μετάνοια, δηλαδή να εξαναγκάζονται και οι δύο να μετανοήσουν, επειδή διέπραξαν μοιχεία». Περί αυτού δε του ζητήματος λέγει η Σύνοδος ότι πρέπει να ζητήσουν από τον Βασιλέα να θεσπίσει και σχετικό πολιτικό νόμο. Βλέπε και τον μη' Αποστολικό Κανόνα.

Ομοίως δε, ομόφωνη απόφαση φέρει εναντίον τους και η Έκτη Σύνοδος, η οποία αναγράφει τα εξής: «Επειδή γνωρίσαμε ότι στην Εκκλησία των Ρωμαίων έχει παραδοθεί ως κανόνας, εκείνοι που πρόκειται να αξιωθούν τη χειροτονία διακόνου ή πρεσβυτέρου να δίνουν υπόσχεση ότι δεν θα συνέρχονται πλέον με τις συζύγους τους, εμείς, ακολουθώντας τον αρχαίο κανόνα της αποστολικής ακρίβειας και τάξης, θέλουμε οι νόμιμες συζυγίες των ιερών ανδρών να ισχύουν και από εδώ και στο εξής, μη διαλύοντας καθόλου την ένωσή τους με τις συζύγους τους ούτε αποστερώντας τους από την κατάλληλη εν καιρώ μεταξύ τους συνεύρεση. Ώστε, αν κάποιος βρεθεί άξιος για χειροτονία διακόνου ή υποδιακόνου, αυτός με κανέναν τρόπο να μην εμποδίζεται να προαχθεί σε αυτόν τον βαθμό επειδή συζεί με νόμιμη σύζυγο· ούτε βέβαια κατά τον χρόνο της χειροτονίας να απαιτείται από αυτόν να υποσχεθεί ότι θα απέχει από τη νόμιμη συνεύρεση με τη δική του σύζυγο, για να μην αναγκαστούμε εξαιτίας αυτού να προσβάλουμε τον γάμο που νομοθετήθηκε από τον Θεό και ευλογήθηκε με την παρουσία Του, καθώς η φωνή του Ευαγγελίου βοά: "εκείνους που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος να μην τους χωρίζει", και ο Απόστολος διδάσκει ότι ο γάμος είναι τίμιος σε όλα και η κλίνη αμίαντη, καθώς και: "Έχεις δεθεί με γυναίκα; Μην αναζητάς διαζύγιο"».

Έγινε στα μέρη μας σύνοδος, ω μακαριώτατε, πάνδημη, με τη συμμετοχή και των αρχόντων που βρίσκονται στην εξουσία. Και η σύνοδος αυτή έγινε για την αθέτηση του Ευαγγελίου του Χριστού, του οποίου εσύ έλαβες τα κλειδιά από Αυτόν, μέσω του προστάτη των αποστόλων και των διαδόχων του με τη σειρά μέχρι εκείνον που προηγήθηκε της ιερότατης κορυφής σου. Και για να ανεχθεί να μας ακούσει η θεομίμητη επιείκειά σου, ας αρχίσουμε από τον Νόμο και τους προφήτες. Λέει λοιπόν: δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις, δεν θα προφέρεις το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω. Και ο Ιερεμίας λέει: άφρων και ασεβής είναι εκείνος που συζεί με μοιχαλίδα. Ο Μαλαχίας δε: τα χείλη του ιερέα πρέπει να διαφυλάξουν τη γνώση, και τον νόμο θα τον αναζητήσουν από το στόμα του, διότι είναι άγγελος του Κυρίου Παντοκράτορα. Ας περάσουμε στο Ευαγγέλιο: Εκείνος που χωρίζει, λέει, τη γυναίκα του και παντρεύεται άλλη, μοιχεύει. Και πάλι: εκείνους που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τους χωρίζει. Το πόση δε είναι η διαφορά μεταξύ νόμου και χάριτος, θα το μάθουμε από τα ίδια τα λόγια του Κυρίου που λέει: «και ιδού κάτι ανώτερο από τον ναό είναι εδώ». Έπειτα και από τα λόγια του αποστόλου που δηλώνει: «Όποιος αθέτησε τον νόμο του Μωυσή πεθαίνει χωρίς οίκτο με τη μαρτυρία δύο ή τριών μαρτύρων. Πόσο χειρότερη νομίζετε τιμωρία θα αξίζει εκείνος που καταπάτησε τον Υιό του Θεού, και θεώρησε κοινό το αίμα της διαθήκης, και εξύβρισε τη χάρη του Πνεύματος;»

Προς τον Θωμά τον χαρτουλάριο. Διαβάζοντας την επιστολή της τιμιότητάς σου και μαθαίνοντας ότι έφυγε από τη ζωή η κυρία και σύζυγός σου, συμπόνεσα μαζί σου, δέσποτα, γνωρίζοντας πόσο οδυνηρός είναι αυτός ο πόνος. Διότι, τον πόνο που προκαλεί το μαχαίρι όταν κόβει το σώμα, τον ίδιο προκαλεί και ο χωρισμός των συζύγων· επειδή και εδώ πρόκειται για μία σάρκα, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου. Αλλά όμως συνέβη, και υποστήκαμε το κοινό σε όλους επιτίμιο του αποχωρισμού. Λίγο αργότερα δε κι εμείς τον ίδιο δρόμο θα πορευτούμε, όπως γνωρίζεις· έτσι είναι η ζωή, να έρχονται στην ύπαρξη αυτοί που δεν υπήρχαν και αυτοί που υπήρξαν να αναλύονται. Επαινέσαμε όμως την ευσέβειά σου, η οποία, με τον χωρισμό αυτό, επέλεξε να γίνεις μοναχός και να αφοσιωθείς ολοκληρωτικά στον Κύριο. Διότι αυτό ακριβώς φανέρωνε η επιστολή, όπως και το ότι είναι κοντά σου κάποιος αδελφός μοναχός για να σε καθοδηγήσει σε αυτήν τη σπουδαία ζωή, τον οποίο όμως έπειτα απέρριψε ως ακατάλληλο, μέσω της δήλωσης του Γεωργίου, του καλού ανθρώπου και οικείου νοταρίου, ζητώντας μάλλον να σταλεί από εμάς κάποιος άλλος, ο οποίος να έχει την ικανότητα να κυβερνήσει ψυχές και να διασώσει ολόκληρη μονή.

Τι λοιπόν; Μια σύνοδος που αντιτάσσεται στους νόμους και τους λόγους του Κυρίου· και θα εξηγήσω πώς. Ενώ ο ίδιος ο Κύριος είπε: «εκείνους που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος να μην τους χωρίζει», κάποιος ιερομόναχος συνέζευξε και στεφάνωσε τον βασιλιά Κωνσταντίνο, ο οποίος σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου διέπραξε μοιχεία εξαιτίας της εκδίωξης της νόμιμης συζύγου του και της συγκατοίκησης με τη μοιχαλίδα. Αυτός ο ιερέας πολέμησε μέσω της ευχετικής επίκλησης Εκείνον που απαγόρευσε τη μοιχεία και απείλησε με φοβερά αιώνια επιτίμια γι' αυτήν, φιλονικώντας παράλογα να ακυρώσει την απαγόρευση και να γίνει τρόπον τινά διορθωτής του δήθεν σφάλματός Του. Διότι, ενώ ο Χριστός καταδικάζει αυτόν που μοιχεύει, αυτός διακήρυξε εις επήκοον όλων ότι τον ευλογεί, και ενώ ο Χριστός οργίζεται για την αθέμιτη πράξη, αυτός δήλωσε ότι την επιδοκιμάζει, και ενώ ο Χριστός διακηρύσσει μέσω των προφητών και των αποστόλων άδοξο και στερημένο από κάθε τιμή τον παραβάτη του νόμου Του, αυτός υπέδειξε ότι πρέπει να στεφανώνεται ένας τέτοιος άνθρωπος. Γι' αυτό και το ύψιστο σύμβολο της ενότητας, το άχραντο Σώμα και Αίμα του Χριστού, το μετέδωσε στους μοιχούς ωσάν να ήταν αγνοί και αμόλυντοι.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΘ΄. Περί εκείνων που ρωτούσαν αν επιτρέπεται να χωρίσει κανείς τη γυναίκα του. Περί του πλουσίου που ρώτησε τον Ιησού. «Και συνέβη, όταν ο Ιησούς τελείωσε αυτούς τους λόγους, αναχώρησε από τη Γαλιλαία και ήλθε στα όρια της Ιουδαίας πέρα από τον Ιορδάνη· και τον ακολούθησαν πολλά πλήθη, και τους θεράπευσε εκεί.» Πάλι επισκέπτεται την Ιουδαία, για να μην έχουν τη δικαιολογία οι άπιστοι από την Ιουδαία, ότι: Δεν ερχόταν σε εμάς πιο συχνά, αλλά στους Γαλιλαίους· πάλι λοιπόν μετά τη διδασκαλία και την ολοκλήρωση των λόγων, ακολουθούν τα θαύματα. Διότι πρέπει και εμείς να διδάσκουμε, αλλά και να πράττουμε· όμως οι ανόητοι Φαρισαίοι βλέποντας τα θαύματα, ενώ έπρεπε να πιστέψουν, αυτοί τον πειράζουν· διότι άκουσε. «Και τον πλησίασαν οι Φαρισαίοι πειράζοντάς τον και λέγοντας: Επιτρέπεται σε έναν άνθρωπο να χωρίσει τη γυναίκα του για οποιαδήποτε αιτία; Και εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: Δεν διαβάσατε ότι ο Δημιουργός από την αρχή τους έπλασε άρρεν και θήλυ; Και είπε: Γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα. Ώστε δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα. Εκείνο λοιπόν που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει.» Ω, τι ανοησία!