Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 23:37

Διότι, επειδή με την πρώτη, και τη δεύτερη, και την τρίτη, και την τέταρτη, και με τις μετέπειτα πληγές, απόλαυσε πολλή μακροθυμία από τον Θεό, χωρίς να προκύψει για αυτόν τίποτα το ωφέλιμο, εξολοθρεύτηκε τελικά και αφανίστηκε ολοσχερώς μαζί με την πόλη. Αυτό έπαθαν και οι Ιουδαίοι. Γι' αυτό και ο Χριστός, μέλλοντας να τους αφανίσει και να επιφέρει σε αυτούς ανεπανόρθωτη ερήμωση, έλεγε τα εξής: «Πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε. Ιδού, αφήνεται έρημος ο οίκος σας». Φοβάμαι, λοιπόν, μήπως πάθουμε και εμείς τα ίδια, επειδή δεν συνετιζόμαστε ούτε από τα ξένα ούτε από τα δικά μας δεινά.

Ο Δεσπότης μας, βλέποντας την Ιερουσαλήμ να έχει πέσει, λέει: «Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που έχουν σταλεί σε σένα». Ανακαλεί την πεσμένη πόλη, και μιμείται άνθρωπο που θρηνεί. Και ο προφήτης λέει: «Αλίμονο, έθνος αμαρτωλό, λαέ γεμάτε αμαρτίες· δεν έχει υγιές το σώμα του». Τους είδες γεμάτους πληγές; «Σπέρμα πονηρό, υιοί άνομοι». Γιατί θρηνείς, πες μου; «Εγκαταλείψατε τον Κύριο, και παροργίσατε τον Άγιο του Ισραήλ». Γιατί να δεχθείτε κι άλλα χτυπήματα; Με τι άλλο να σας χτυπήσω; Με λιμό ή με λοιμό; Κάθε τιμωρία επήλθε, και η κακία σας δεν εξαντλήθηκε. «Προσθέτοντας ανομίες». «Κάθε κεφαλή υπόκειται σε πόνο, και κάθε καρδιά σε λύπη. Δεν υπάρχει τραύμα, ούτε μώλωπας».

Διότι, όπως ανέφερα, ο Θεός ποτέ δεν προσελκύει κανέναν με εξαναγκασμό και βία· αλλά θέλει μεν να σωθούν οι πάντες, δεν αναγκάζει δε κανέναν, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας». Πώς λοιπόν δεν σώζονται όλοι, εάν θέλει να σωθούν όλοι; Επειδή το θέλημα όλων δεν ακολουθεί το δικό Του θέλημα, και ο Ίδιος δεν εκβιάζει κανέναν. Έτσι λέει και προς την Ιερουσαλήμ: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε;». Τι ακολουθεί λοιπόν; «Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος». Βλέπεις ότι, έστω κι αν ο Θεός θέλει να μας σώσει, εάν εμείς δεν προσφέρουμε τους εαυτούς μας, παραμένουμε στην απώλεια;

βʹ. Όσον αφορά όμως την πίστη, δεν συμβαίνει έτσι· αλλά πώς; Άκουσέ τον πάλι να λέει: «Πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σας, και δεν θελήσατε!». Βλέπεις ότι αυτό είναι δυσκολότερο; Επομένως, με βάση αυτό θεμελιώνει τα πάντα. Διότι, σύμφωνα με τους ανθρώπινους λογισμούς, είναι κατά πολύ δυσκολότερο να πείσει κανείς την προαίρεση, παρά να δημιουργήσει τη φύση. Και η αιτία είναι ότι ο Ίδιος έτσι θέλει, να γίνουμε εμείς αγαθοί εκουσίως. Γι' αυτό εύλογα είπε: «Το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς του σε εμάς που πιστεύουμε».

«Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου». Πράγμα το οποίο λέει και στον δεύτερο ψαλμό: «Εκείνος που κατοικεί στους ουρανούς θα τους περιγελάσει, και ο Κύριος θα τους χλευάσει. Τότε θα τους μιλήσει με την οργή του, και με τον θυμό του θα τους ταράξει». Και πάλι ο ίδιος λέει: «Εκείνους που δεν θέλησαν να βασιλεύσω πάνω τους, φέρτε τους εδώ μπροστά μου, και κατασφάξτε τους». Διότι, για να βεβαιωθείς ότι τα λόγια αυτά είναι δικά του, άκουσε τι λέει και σε άλλο σημείο: «Πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε;»

Επειδή αν πρόκειται να τους αφανίσει, όπως ακριβώς και θα τους αφανίσει (διότι λέγει: «Φέρτε τους εδώ αυτούς που δεν με θέλησαν να βασιλεύσω πάνω τους, και κατασφάξτε τους»)· για ποιον λόγο λέγει ότι αυτό που γίνεται δεν είναι δικό του έργο, αλλά του Πατρός; Ομιλεί απευθυνόμενος στη δική τους αδυναμία, και συγχρόνως τιμώντας Εκείνον που τον εγέννησε. Γι' αυτό δεν είπε: «Αφήνω τον οίκο σας έρημο», αλλά «Αφήνεται»· διότι αυτό το διετύπωσε απρόσωπα. Με το να πει όμως: «Πόσες φορές θέλησα να περισυνάξω τα τέκνα σας, και δεν θελήσατε;», και έπειτα να προσθέσει ότι «Αφήνεται», δείχνει ότι ο ίδιος επέφερε την ερήμωση. Διότι, λέγει, επειδή ενώ δεχόσασταν ευεργεσίες και θεραπείες δεν θελήσατε να με αναγνωρίσετε, θα μάθετε ποιος είμαι όταν θα τιμωρείστε.

Διότι δεν τους εγκατέλειψε νωρίτερα, ώστε να χρησιμεύσει αυτό ως μαρτυρία γι' αυτούς. Διότι, μέχρις ότου τον απέκρουσαν με τα έργα τους, μέχρις ότου τον σταύρωσαν, δεν είπε: «Πηγαίνετε και κάντε μαθητές σας όλα τα έθνη», αλλά: «Μην πάτε σε δρόμο εθνικών»· και, «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και, «Δεν είναι καλό να πάρει κανείς τον άρτο των τέκνων και να τον δώσει στα σκυλιά». Επειδή όμως τον μίσησαν, και τόσο πολύ τον μίσησαν ώστε να τον θανατώσουν, ήταν περιττό να παραμένει κοντά τους από τη στιγμή που εκείνοι τον απέκρουαν. Διότι τον αποποιήθηκαν λέγοντας: «Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα». Τότε πλέον τους εγκατέλειψε, επειδή εκείνοι τον εγκατέλειψαν. Γι' αυτό λέει: «Πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σας, και δεν θελήσατε!».

Διότι, ότι ο Ίδιος όχι μόνο δεν μας παραδίδει, αλλά ούτε καν μας εγκαταλείπει, εάν δεν το θελήσουμε εμείς οι ίδιοι, άκουσε τι λέει: «Μήπως οι αμαρτίες σας δεν προκαλούν διαχωρισμό ανάμεσα σε εμένα και σε εσάς;»· και πάλι: «Όσοι απομακρύνονται από εσένα, θα χαθούν». Ο δε Ωσηέ λέει: «Ξέχασες τον νόμο του Θεού σου, θα σε ξεχάσω κι εγώ»· και ο Ίδιος στα Ευαγγέλια: «Πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σας, και δεν θελήσατε!». Και ο Ησαΐας πάλι λέει: «Ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει».

Γ΄. Έπειτα στρέφει τον λόγο προς την πόλη, και επιθυμώντας να διδάξει μέσω αυτής τους ακροατές, λέγει: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ». Τι νόημα έχει αυτή η επανάληψη; Το σχήμα αυτό είναι χαρακτηριστικό εκείνου που την σπλαχνίζεται, την οικτείρει και την αγαπά σφόδρα. Διότι, όπως ακριβώς απέναντι σε μία αγαπημένη η οποία, μολονότι αγαπήθηκε διαπαντός, περιφρόνησε εκείνον που την αγαπούσε και για τον λόγο αυτόν πρόκειται να τιμωρηθεί, έτσι και Εκείνος απολογείται πλέον, καθώς πρόκειται να της επιφέρει την τιμωρία. Το ίδιο πράττει και στα προφητικά βιβλία λέγοντας: «Της είπα, επίστρεψε σε εμένα, και δεν επέστρεψε». Έπειτα, αφού την προσφώνησε, αναφέρει και τις μιαιφονίες της: «Εσύ που αποκτείνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους σε σένα, πόσες φορές ηθέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε;». Και με αυτά απολογείται για τη δική του στάση, τονίζοντας: «Ούτε με αυτές τις πράξεις με έκανες να αποστρέψω το πρόσωπό μου, ούτε με απομάκρυνες από τη μεγάλη μου εύνοια προς εσένα, αλλά ηθέλησα ακόμη και έτσι, και όχι άπαξ και δις, αλλά πολλάκις, να σε ελκύσω κοντά μου». Διότι, «πόσες φορές», λέγει, «ηθέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σας, όπως ακριβώς η όρνιθα τους νεοσσούς της, και δεν θελήσατε;». Και το λέγει αυτό, δηλώνοντας ότι πάντοτε διασκορπίζονταν από μόνοι τους εξαιτίας των αμαρτημάτων τους.

Και η φιλοστοργία φανερώνεται από την εικόνα· διότι το ζώο τρέφει θερμή αγάπη για τα μικρά του. Και παντού άλλωστε στους προφήτες συναντάται αυτή η εικόνα των πτερύγων, και στην ωδή του Μωυσή, και στους Ψαλμούς, υποδεικνύοντας τη μεγάλη σκέπη και πρόνοια. «Αλλά δεν θελήσατε», λέει. «Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος»· γυμνός από τη δική μου βοήθεια. Άρα, Αυτός ήταν που και προηγουμένως προΐστατο αυτών, τους συγκρατούσε και τους διακρατούσε· άρα Αυτός είναι που τους τιμωρεί πάντοτε.

Και το να αμαρτάνει κανείς έχοντας μπροστά του τα παραδείγματα, επιφέρει μεγαλύτερη τιμωρία. Γι' αυτό λέει: «Εσείς όμως, ούτε αφού τα είδατε, μετανοήσατε αργότερα», μολονότι απολαύσατε πολλή φροντίδα. Γι' αυτόν τον λόγο ελέγχει και την Ιερουσαλήμ λέγοντας: «Πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε;» Επίσης, το να αμαρτάνει κανείς ενώ ζει μέσα στην τρυφή· αυτή δηλαδή είναι η περίπτωση του Λαζάρου. Ακόμη, το αμάρτημα γίνεται βαρύτερο εξαιτίας του τόπου· πράγμα που και ο ίδιος υποδείκνυε λέγοντας: «Μεταξύ του ναού και του θυσιαστηρίου». Αλλά και από το είδος των ίδιων των παραπτωμάτων: «Δεν είναι παράξενο, εάν συλληφθεί κάποιος να κλέβει»· και πάλι: «Έσφαξες τους γιους σου και τις κόρες σου· αυτό ξεπερνά όλες τις πορνείες σου και τα βδελύγματά σου». Και πάλι σε σχέση με τα πρόσωπα: «Εάν κάποιος αμαρτήσει σε άνθρωπο, θα προσευχηθούν γι' αυτόν· εάν όμως αμαρτήσει στον Θεό, ποιος θα προσευχηθεί γι' αυτόν;» Και όταν κάποιος ξεπερνά στη ραθυμία εκείνους που είναι πολύ χειρότεροι· πράγμα για το οποίο κατηγορεί και στον Ιεζεκιήλ: «Ούτε σύμφωνα με τα προστάγματα των εθνών δεν έπραξες». Και όταν κάποιος δεν συνετίζεται ούτε από τα παραδείγματα των άλλων: «Είδε την αδελφή της», λέει, «και τη δικαίωσε». Και όταν απολαμβάνει μεγαλύτερη φροντίδα: «Διότι, εάν στην Τύρο», λέει, «και στη Σιδώνα γίνονταν τα θαύματα αυτά, προ πολλού θα είχαν μετανοήσει· γι' αυτό θα είναι πιο ανεκτή η τιμωρία για την Τύρο και τη Σιδώνα παρά για την πόλη εκείνη». Είδες την απόλυτη ακρίβεια της δικαιοσύνης, και ότι δεν υφίστανται όλοι την ίδια τιμωρία για τα ίδια αμαρτήματα;

«Και για ποιον λόγο τρέχω;» λέγει· «για ποιον λόγο θέλω, εάν δεν εξαρτώνται τα πάντα από εμένα;» Για να ελκύσεις, με το να θέλεις και να τρέχεις, τη συνδρομή και την εύνοια του Θεού, ώστε να συμπράξει, να απλώσει το χέρι Του και να σε οδηγήσει στον σκοπό. Διότι, εάν το εξαλείψεις αυτό, και παύσεις να τρέχεις και να θέλεις, ούτε ο Θεός θα σου απλώσει το χέρι, αλλά θα απομακρυνθεί και ο Ίδιος. Από πού είναι αυτό φανερό; Άκουσε τι λέγει στην Ιερουσαλήμ: «Πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε;»

Βʹ. Και ας μην κατακρίνει κανείς, επειδή παρομοιάσαμε τον Κύριο με φιλόστοργη μητέρα, από τη στιγμή που ο ίδιος ο Κύριος παρομοίασε τον εαυτό του με όρνιθα στα Ευαγγέλια, λέγοντας: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που είναι απεσταλμένοι σε σένα, πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, με τον τρόπο που η όρνιθα μαζεύει τα πουλιά της, και δεν θελήσατε;». Έκανε λοιπόν να σειστεί η άψυχη γη ο Φιλάνθρωπος, για να σταματήσει την έμψυχη από την άτακτη κίνησή της· απείλησε με θάνατο της σάρκας, για να προφυλαχθούμε από τον όλεθρο της ψυχής. Είδες, φιλόχριστε, πόση είναι η ευσπλαχνία του Κτίστη απέναντί μας; Είδες απειλή να αστράφτει από φιλανθρωπία; Είδες οικτιρμούς να προλαβαίνουν την αγανάκτηση; Είδες καταδικαστική απόφαση να νικιέται από την αγαθότητα; Και δεν υπάρχει τίποτα το παράδοξο· αυτός είναι και τώρα ο πράος και φιλάνθρωπος Δεσπότης μας, αυτός που πάντοτε φροντίζει για τη δική μας σωτηρία, ο οποίος στα Ευαγγέλια φωνάζει ρητά, όπως μας αναγνώστηκε προ ολίγου: «Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Ω, πόση είναι η συγκατάβαση του Πλάστη, και το πλάσμα δεν ντρέπεται! «Ελάτε, μάθετε από εμένα»· πότε Δεσπότης προσήλθε για να παρακαλέσει τους δούλους που έφταιξαν; Τέτοιος είναι για εμάς ο Χριστός· επιδεικνύει οικτιρμούς, ενώ θα έπρεπε να τιμωρήσει αυτόν που αμαρτάνει, ενώ θα έπρεπε να αφανίσει το γένος εκείνων που τον εξόργισαν, απευθύνει ήμερα λόγια στους ενόχους: «Ελάτε, μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά».

Αυτό, λοιπόν, θαυμάζοντας ο Ιωάννης έλεγε: «Διότι τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή». Εάν, όμως, θέλεις να ακούσεις και τα δικά του λόγια και να μάθεις τον πόθο του, άκουσε τι λέει μέσω του προφήτη: «Μήπως θα ξεχάσει η γυναίκα να σπλαχνιστεί τα γεννήματα της κοιλιάς της; Αλλά ακόμη και αν η γυναίκα τα ξεχάσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω». Και όπως ακριβώς εκείνος έλεγε: «Όπως το ελάφι αποζητά τις πηγές των υδάτων, έτσι αποζητά και η ψυχή μου εσένα, Θεέ»· έτσι και ο Χριστός λέει: «Όπως η όρνιθα συγκεντρώνει τους νεοσσούς της, έτσι θέλησα κι εγώ να συγκεντρώσω τα παιδιά σας, και δεν θελήσατε». Και πάλι: «Όπως ο πατέρας σπλαχνίζεται τους γιους του, έτσι σπλαχνίστηκε ο Κύριος εκείνους που τον φοβούνται»· και πάλι: «Διότι, όσο είναι το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο στερέωσε ο Κύριος το έλεός του επάνω σε εκείνους που τον φοβούνται».

Διότι, όταν ανέβηκε στον σταυρό, έλεγε: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Και θρηνώντας πάλι για την Ιερουσαλήμ, έλεγε: «Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σας, και δεν θελήσατε; Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται έρημος». Και όταν τον ράπιζαν, δεν ανταπέδιδε τα ραπίσματα, αλλά απολογούνταν σε εκείνον που τον ράπιζε· και ενώ τον αποκαλούσαν δαιμονισμένο, εξέβαλλε δαίμονες· και ενώ τον αποκαλούσαν πλάνο και αντίθεο, εκείνους τους καθοδηγούσε στη βασιλεία. Και στους μαθητές του έδινε την εντολή παντού να ανέχονται να μαστιγώνονται, να καταδιώκονται, να εκδιώκονται και να αποδέχονται την κατώτερη θέση: «Διότι όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας», λέει, «ας είναι διάκονός σας».

Έχοντας δηλαδή από την Αίγυπτο την παράσταση του Άπιδος, ο οποίος βρισκόταν στη Μέμφιδα, δεν προσκύνησαν μόνο αυτόν, αλλά και πολλά γλυπτά. Αν και κατασκεύασαν, λοιπόν, έναν μόσχο, υποδείκνυαν πολλούς λέγοντας: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ, που σε έβγαλαν από τη γη της Αιγύπτου». Λησμόνησαν τον Θεό που τους έσωσε, που έκανε μεγάλα έργα στην Αίγυπτο, θαυμαστά στη γη του Χαμ, φοβερά στην Ερυθρά Θάλασσα. Δεν τα υπενθυμίζει αυτά τυχαία, αλλά θέλοντας να δείξει ότι, παρ' όλα αυτά, ο Θεός δεν τους απέρριψε, μέχρι που τόλμησαν το πιο ασεβές από όλα τα έργα εναντίον του Χριστού, απορρίπτοντας τη χάρη που τους δόθηκε. Γι' αυτό τους λέει ο Σωτήρας: «Πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, με τον τρόπο που η όρνιθα συνάγει τους νεοσσούς της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε; Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται έρημος». Μη αρκούμενοι, λοιπόν, λέγει, στα προηγούμενα κακά, αντάλλαξαν τη δόξα τους, η οποία ήταν ο Θεός, με το ομοίωμα ενός μόσχου. Διότι ούτε τη δική τους σωτηρία θυμήθηκαν, ούτε την τιμωρία των Αιγυπτίων, ούτε το μεγάλο θαύμα της θάλασσας, αλλά τα απέρριψαν όλα συλλήβδην. Και είπε να τους εξολοθρεύσει, εάν ο Μωυσής, ο εκλεκτός του, δεν στεκόταν μπροστά του στο ρήγμα, για να αποτρέψει τον θυμό του, ώστε να μην τους εξολοθρεύσει.

Το δε «Πολλές φορές», είναι όμοιο με το «Πόσες φορές θέλησα να επισυναγάγω τα τέκνα σου·» το δε «Και ταπεινώθηκαν μέσα στις ανομίες τους», με το «Και δεν θελήσατε». «Και είδε ο Κύριος όταν αυτοί θλίβονταν, όταν εισάκουσε τη δέησή τους». Αυτά διδάσκουν και οι ιστορίες, και ότι δηλαδή δεήθηκαν στον Θεό ωθούμενοι από την ανάγκη, και ότι αφού δεήθηκαν εισακούστηκαν. «Και θυμήθηκε τη διαθήκη του, και μεταμελήθηκε σύμφωνα με το πλήθος του ελέους του». Διότι εξαιτίας των υποσχέσεων προς τους πατέρες χορήγησε το έλεος. Ονομάζει δε μεταμέλεια την παύση της παιδαγωγίας. Διότι ο Θεός δεν έχει το πάθος της μεταμέλειας, ούτε αρέσκεται πότε σε αυτά και πότε σε εκείνα, αλλά κυβερνώντας τα πάντα με σοφία, και παιδαγωγίες επιφέρει και φιλανθρωπία προσφέρει. «Και τους έδωσε ώστε να βρουν οίκτο ενώπιον όλων εκείνων που τους αιχμαλώτισαν». Λέει δηλαδή ο Έσδρας, πώς έβαλε ο Κύριος ο Θεός στην καρδιά του βασιλιά Κύρου, και έπειτα του Δαρείου και του Αρταξέρξη, να συμπεριφερθούν φιλάνθρωπα προς τον λαό των Ιουδαίων. Μέσα σε οικτιρμούς βρίσκονται και τώρα που είναι υποδουλωμένοι στους Ρωμαίους, χάρη στους θείους οικτιρμούς και όχι λόγω δικής τους αξίας. Η μεταμέλεια, εξάλλου, δεν είναι πάθος του Θεού, αλλά παύση της παιδαγωγίας. «Σώσε μας, Κύριε ο Θεός μας, και επισυνάγαγέ μας από τα έθνη, για να εξομολογηθούμε στο όνομά σου το μεγάλο και άγιο, και να καυχηθούμε για την αίνεσή σου».

Μην καταπέσεις, αδελφέ, αλλά ανόρθωσε τον εαυτό σου, τείνε το χέρι σου στον λόγο και πρόσφερέ μας αυτήν την καλή συνεργασία, ώστε να σε γλιτώσουμε ολοκληρωτικά από την πικρή αιχμαλωσία των λογισμών. Διότι, εάν δεν θελήσεις και εσύ ο ίδιος να επιδείξεις τόση προθυμία όση και εμείς, κανένα όφελος δεν θα υπάρξει για εμάς από τη θεραπεία. Και τι το παράδοξο, εάν συμβαίνει αυτό σε εμάς; Διότι, εάν ο παντοδύναμος Θεός, όταν προτρέπει και συμβουλεύει, και αυτός που ακούει δεν πείθεται στα λεγόμενά Του, ουδέποτε επιτυγχάνεται κάτι περισσότερο, αλλά μάλλον αυτό θα αποτελέσει μεγαλύτερο εφόδιο καταδίκης για εκείνον που δεν πείστηκε. Και φανερώνοντας αυτό, ο Χριστός έλεγε: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο θρηνούσε και την Ιερουσαλήμ, λέγοντας: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που φονεύεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους προς αυτήν. Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε. Ιδού, εγκαταλείπεται ο οίκος σας έρημος».

Δες λοιπόν και στα προοίμια του Ιερεμία και σε πολλά σημεία των προφητών, Αυτός να καταφρονείται και να παραβλέπεται, και πάλι να προστρέχει και να επιδιώκει τη φιλία εκείνων που τον αποστρέφονται· πράγμα το οποίο και ο Ίδιος στα Ευαγγέλια φανέρωνε λέγοντας: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς όσους έχουν σταλεί σε αυτήν, πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, με τον τρόπο που συγκεντρώνει η όρνιθα τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε;» Και ο Παύλος εξάλλου, στέλνοντας επιστολή στους Κορινθίους, έλεγε: «Ότι ο Θεός διά του Χριστού συμφιλίωνε τον κόσμο με τον εαυτό του, μην καταλογίζοντάς τους τα παραπτώματά τους, και εμπιστευόμενος σε εμάς τον λόγο της καταλλαγής. Είμαστε λοιπόν πρέσβεις υπέρ του Χριστού, σαν να παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών· δεόμαστε στο όνομα του Χριστού: καταλλαγείτε με τον Θεό». Θεώρησε ότι αυτό λέγεται τώρα και προς εμάς. Διότι όχι μόνο η απιστία, αλλά και ο ακάθαρτος βίος είναι ικανός να δημιουργήσει αυτή την απευκταία έχθρα. «Διότι το φρόνημα της σαρκός», λέγει, «είναι έχθρα προς τον Θεό». Ας καταλύσουμε λοιπόν αυτό το διάφραγμα, ας το γκρεμίσουμε και ας το νεκρώσουμε, ώστε να αξιωθούμε της μακάριας καταλλαγής, για να γίνουμε πάλι αξιαγάπητοι και ποθεινοί στον Θεό.

ΛΣΤ΄. Αυτήν την ερήμωση της ψυχής φανερώνοντας και ο Κύριος, έλεγε: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που αποκτείνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους σε αυτήν· πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε; Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος». Ο δε Ησαΐας πάλι, βλέποντας εμάς, τους δήθεν μοναχούς, να επιτελούμε μόνο τις σωματικές λειτουργίες, ενώ καταφρονούμε τις πνευματικές, και εξαιτίας αυτού έχουμε κυριευθεί από έπαρση, έλεγε: «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άρχοντες των Σοδόμων· προσέξτε τον νόμο του Θεού, λαέ των Γομόρρων. Τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας; Είμαι πλήρης από ολοκαυτώματα κριών· και πάχος αμνών, και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ. Διότι, ποιος ζήτησε αυτά από τα χέρια σας; Δεν θα συνεχίσετε πλέον να πατάτε την αυλή μου».

Και το να λέει προς τους αποστόλους, οι οποίοι αποτελούσαν κανόνες αρετής: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια, σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί», δηλαδή στους ανάξιους. Με όλα αυτά λοιπόν που έχουν ειπωθεί, πώς δεν συγκρούεται φανερά το «δεν ήλθα να καλέσω δικαίους αλλά αμαρτωλούς», εάν κάποιος, χωρίζοντας τους ανθρώπους σε τάξη αμαρτωλών και δικαίων, εκλαμβάνει με αυτόν τον τρόπο το νόημα του ρητού; Επιπλέον, εάν τους μεν δικαίους δεν τους κάλεσε, οι δε αμαρτωλοί δεν προσέρχονται («Διότι καθένας που πράττει τα φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως», και «ο πονηρός άνθρωπος από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα πονηρά», και «πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε»), εάν λοιπόν τους μεν δικαίους δεν τους κάλεσε, οι δε αμαρτωλοί προτίμησαν, όπως έχει ειπωθεί, να απομακρυνθούν αντί να προσέλθουν, σε ποιους κηρύχθηκε το κήρυγμα;

Το θέλημα του ανθρώπου, λοιπόν, είναι σαν υποστατική παράσταση· εάν όμως δεν είναι παρόν το θέλημα, ούτε ο ίδιος ο Θεός κάνει κάτι, αν και έχει τη δύναμη, λόγω του αυτεξουσίου. Επομένως, το τελειωτικό έργο του Θεού έγκειται στο θέλημα του ανθρώπου. Πάλι, εάν δώσουμε όλο το θέλημά μας, Εκείνος αποδίδει σε εμάς όλο το έργο. Θαυμαστός είναι ο Θεός σε όλα και εντελώς ακατάληπτος. Και εμείς οι άνθρωποι επιχειρούμε να μιλήσουμε για ένα μέρος μόνο από τα θαυμάσιά Του, στηριζόμενοι στη Γραφή, ή μάλλον αποκτώντας σύνεση από αυτήν. Διότι «ποιος», λέει, «γνώρισε τον νου του Κυρίου;» Και ο ίδιος ο Κύριος λέει: «Πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε», ώστε από αυτό να πιστεύουμε ότι Εκείνος μας συνάγει· από εμάς δε, το μόνο που ζητάει είναι το θέλημα. Και ποια είναι η φανέρωση του θελήματος, αν όχι ο εκούσιος κόπος; Διότι, όπως ο σίδηρος όταν πριονίζει, κόβει, καλλιεργεί, φυτεύει, ο ίδιος μεν υφίσταται πίεση και ενδίδει, όμως άλλος είναι αυτός που τον κινεί και τον κατευθύνει, και όταν φθαρεί τον βάζει στη φωτιά και τον ανακαινίζει, έτσι και ο άνθρωπος, έστω και αν θλίβεται και κοπιάζει εργαζόμενος το αγαθό, αλλά ο Κύριος αόρατα εργάζεται μέσα του, και όταν κοπιάσει και συντριβεί η καρδιά του, τον παρηγορεί και τον ανακαινίζει, όπως ακριβώς λέει και ο προφήτης: «Μήπως θα δοξαστεί το τσεκούρι χωρίς αυτόν που κόβει ή θα υψωθεί το πριόνι χωρίς αυτόν που το τραβάει;» Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στο κακό.

Διότι λέγει ο Απόστολος: Ενώ αρχίσατε με το πνεύμα, τώρα καταλήγετε με τη σάρκα; Διότι για τη φύση δεν υφίσταται νόμος, αλλά για την αυτεξούσια προαίρεση, η οποία δύναται να στραφεί προς το αγαθό και το κακό. Γι' αυτό λέγει ο Κύριος: Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης, και πόσο θα ήθελα να είχε ήδη ανάψει. Θέλει ο Κύριος να ανάψει το ουράνιο πυρ στις καρδιές των ανθρώπων, και άλλοι μεν θέλουν, άλλοι δε δεν θέλουν. Ομοίως πάλι λέγει: Πόσες φορές ηθέλησα να σας επισυνάξω, όπως η όρνιθα τα δικά της νοσσία, και δεν θελήσατε; Βλέπεις ότι ο Κύριος θέλει, αλλά από την άλλη πλευρά οι άνθρωποι δεν θέλουν να προσεγγίσουν τον Κύριο και να βρουν έλεος.

Διότι, εξαιτίας της παρακοής, αφού καταβροχθίστηκε από υλικούς και ρυπαρούς λογισμούς, έγινε άλογη. Δεν είναι μικρό πράγμα, αδελφοί, να εξέλθει κανείς από μια τέτοια ύλη, να κατανοήσει τη λεπτότητα της πονηρίας και να την προσπεράσει, ώστε να ανακραθεί με τον άναρχο Νου. Ώ, ανεκλάλητη αγάπη και ευσπλαχνία και οικτιρμοί του Δεσπότη! Παρομοιάζει τον εαυτό Του με πτηνό, ώστε η πλανεμένη ψυχή να καταφύγει στις πτέρυγές Του, και λέει ο ζωοποιός Λόγος: «Πόσες φορές θέλησα να σας συνάξω, με τον τρόπο που η όρνιθα μαζεύει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε;». Ιδού, άπλωσε τις πτέρυγές Του και περιμένει την ψυχή, πότε θα εισέλθει και θα αναπαυθεί μέσα στις πτέρυγές Του. Διότι, όπως το πτηνό γεννιέται δεύτερη φορά, πρώτα ευρισκόμενο μέσα στο κέλυφος, έπειτα κατά δεύτερο λόγο αναλαμβανόμενο κάτω από τις φτερούγες, και ενώ βρίσκεται στο κέλυφος θερμαίνεται και μορφοποιείται, δηλαδή γίνεται ο νεοσσός, και όταν αφαιρεθεί το κέλυφος παραμένει στις φτερούγες της μητέρας, μέχρι να αυξηθεί «στο μέτρο της ηλικίας» της μητέρας του και τα εξής, ώστε να πετάξει στον ουρανό και να βρεθεί πάνω από όλα τα ερπετά που θέλουν να το κατασπαράξουν και να το αφανίσουν· έτσι λοιπόν και η ψυχή, όταν έρχεται στον κόσμο, εισέρχεται μέσω των προφητών στο εργαστήριο της δικαιοσύνης και τηρεί τον νόμο, ενώ όταν έρχεται ο ζωοποιός Λόγος μάς διδάσκει να περισσεύει η δικαιοσύνη μας «περισσότερο από αυτή των γραμματέων και των Φαρισαίων».

Ο Κύριος θέλει να ανάψει το ουράνιο πυρ του στις καρδιές των ανθρώπων, και άλλοι μεν θέλουν, άλλοι δε δεν θέλουν, καθώς λέει: «πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα τα πουλιά της, και δεν θελήσατε». Βλέπεις ότι ο Κύριος θέλει, και οι ίδιοι οι άνθρωποι δεν θέλουν να πλησιάσουν τον Κύριο· στον δε Θεό ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

«Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που έχουν σταλεί σε σένα, πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου με τον τρόπο που συγκεντρώνει η όρνιθα τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν το θελήσατε; Ιδού, εγκαταλείπεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος. Διότι σας λέω, δεν πρόκειται να με δείτε από τώρα και στο εξής, μέχρι να πείτε: Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου.» Επαναλαμβάνει το όνομα της Ιερουσαλήμ, ελεώντας την και ανακαλώντας την με συμπάθεια. Διότι απολογείται σαν να απευθύνεται σε κάποια που την αγαπά διακαώς, αλλά εκείνη περιφρονεί αυτόν που την αγαπά, καθώς πρόκειται να επιβάλει την τιμωρία. Την κατηγορεί, δηλαδή, ως φόνισσα, και επειδή, ενώ αυτός πολλές φορές θέλησε να την ελεήσει, αυτή δεν θέλησε, αλλά υπακούοντας στον διάβολο που την διασκορπίζει και την απομακρύνει από την αλήθεια - η οποία αποτελεί κάτι το ενιαίο - δεν δεχόταν τον Κύριο που την συγκέντρωνε. Διότι τίποτα δεν απομακρύνει και δεν διασκορπίζει από τον Θεό τόσο, όσο η αμαρτία, όπως ακριβώς, αντίθετα, η αγαθή συνείδηση συγκεντρώνει κοντά στον Θεό. Και για να δείξει τη φιλοστοργία του, χρησιμοποίησε το παράδειγμα της όρνιθας.

Έτσι λοιπόν, εφόσον και στην Ιερουσαλήμ είχαν εγκατασταθεί ως ληστές οι Φαρισαίοι και οι Γραμματείς, δεν ενδεχόταν σε άλλο τόπο, παρά οπωσδήποτε σε αυτόν των ληστών, να βρει τον θάνατο ο Δεσπότης των προφητών· διότι, έχοντας συνηθίσει στα αίματα των δούλων, θα σκοτώσουν και τον Κύριο. «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που έχουν σταλεί σε εσένα, πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα παιδιά σου, όπως η όρνιθα μαζεύει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε; Ιδού, σας εγκαταλείπεται ο οίκος σας έρημος· αλήθεια σας λέω, δεν πρόκειται πια να με δείτε, μέχρι να πείτε: Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου.» Με τον διπλασιασμό του ονόματος δείχνει τη στοργή που έχει για αυτούς ο Κύριος· διότι όπως ακριβώς κάποιος εραστής που περιφρονείται από την αγαπημένη του, έτσι ανακαλεί τη μοιχαλίδα Συναγωγή· και δείχνει επίσης τη δική του φιλανθρωπία, ότι δηλαδή πολλές φορές θέλησε να τους συνάξει, και επισημαίνει τη δική τους ανταρσία, με το να πει ότι: Δεν θελήσατε· σας εγκαταλείπω λοιπόν.