Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 23:38

Διότι είναι γραμμένο: «Τρομάξτε, λυπηθείτε, εσείς που νιώθετε ασφάλεια, γδυθείτε, γίνετε γυμνές, περιζωστείτε τις οσφύες σας, και χτυπήστε τα στήθη σας θρηνώντας για τον επιθυμητό αγρό και για το γέννημα της αμπέλου. Στη γη του λαού μου θα φυτρώσουν αγκάθια και χόρτα, και από κάθε οικία θα αφαιρεθεί η χαρά.» Χλεύαζαν τον Κύριο, ως Υιό του Θεού, και δεν έβλεπαν ότι απέβαλαν την υιοθεσία, όπως ο ίδιος διαμαρτύρεται λέγοντας: «Υιούς γέννησα και μεγάλωσα, αλλά αυτοί με αθέτησαν»· και, «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας». Τον πότιζαν όξος και χολή, αλλά και τούτο αποδείχθηκε ως τεράστια τύφλωση εις βάρος τους. Διότι ο μεν Θεός μετέφερε την άμπελο από την Αίγυπτο, την φύτεψε, και περίμενε να λάβει από αυτούς τον καρπό, σταφύλι και οίνο· οι άφρονες όμως, αντί για οίνο τού προσέφεραν όξος, και αντί για σταφύλι χολή, φανερώνοντας το γνώρισμα της κακίας τους, που ομοιάζει με των Σοδομιτών· διότι και το δικό τους σταφύλι είναι χολή, σύμφωνα με όσα είναι γεγραμμένα στο Δευτερονόμιο. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Κύριος και Σωτήρας μας, γνωρίζοντας ότι τέτοιος επρόκειτο να είναι ο καρπός τους, τους προείπε την παραβολή του αμπελώνα, και ότι θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία των ουρανών, και θα δοθεί σε έθνος που θα αποδίδει τους καρπούς της.

Σε πολλά σημεία ο λόγος της Γραφής ονομάζει μεταφορικά τον Ισραήλ αμπελώνα, όπως στο «Άμπελον από την Αίγυπτο μετέφερες»· και «Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο»· και «Εγώ δε σε φύτευσα άμπελο καρποφόρο, πέρα για πέρα αληθινή». —Αν όμως ο Ισραήλ είναι αμπελώνας, σκηνή της αμπέλου αυτής είναι ίσως ο οίκος του ναού. Διότι ονομαζόταν σκήνωμα δόξας, και Σκήνωμα, όπου κατασκήνωσε ανάμεσα στους ανθρώπους. Όσο καιρό λοιπόν παρήγαγε πολύν καρπό, και η σκηνή στεκόταν όρθια για τη φύλαξη των καρπών. Επειδή όμως, ενώ αυτός που την φύτεψε περίμενε να παραγάγει σταφύλια, αυτή έβγαλε αγκάθια (με τα οποία στεφάνωσαν τον Κύριο) και μεταστράφηκε ολόκληρη σε πικρία, καθώς παρήγαγε σταφύλι χολής και βότρυ πικρίας (γι' αυτό και έδωσαν στον Κύριο ως τροφή χολή) — εξαιτίας τούτου εγκαταλείφθηκε η σκηνή του αμπελώνα. Διότι, όπως λέει, «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος». Τότε εκπληρώθηκε η απειλή αυτή· διότι εγκαταλείφθηκε «ως σκηνή εν αμπελώνι»· από τότε λοιπόν έδωσε εντολή και στις νεφέλες να μη βρέξουν πάνω στον αμπελώνα. Γι' αυτό δεν υπάρχουν πλέον προφήτες ανάμεσά τους, δεν υπάρχει πλέον ουράνια χάρη, αλλά μετατράπηκε σε χέρσα γη και τόπο καταπάτησης.

Όταν, όμως, η γλυκύτητα της οσμής επιδιώκεται με σκοπό την ακολασία, ο πόρος της αίσθησης φράσσεται από τον κονιορτό, ως ευεργεσία του Κυρίου, ο οποίος τα οικονομεί αυτά για χάρη τους. Ίσως δε, επειδή στον ναό υπήρχαν τα εύοσμα αρώματα, τόσο το μύρο του χρίσματος όσο και το θυμίαμα της σύνθεσης (ο ναός όμως έχει κατεδαφιστεί και βρίσκεται τώρα μέσα στον κονιορτό, γκρεμισμένος και κείμενος χαμαί), αντί για την άλλοτε γλυκιά οσμή (σύμφωνα με τη νομική λατρεία) τώρα υπάρχει κονιορτός, εξαιτίας των ψυχών που πορεύθηκαν με υψηλό και ανυπότακτο τράχηλο, στις οποίες έχει επίσης ειπωθεί: «Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται σε εσάς έρημος». Είναι ωστόσο δυνατόν σε αυτές τις ψυχές (εάν θελήσουν να αποτινάξουν από πάνω τους το χώμα) να πληρωθούν από την ευωδία του Χριστού, σύμφωνα με την προτροπή εκείνου που λέει: «Τίναξε από πάνω σου το χώμα και ανάστηθι, Ιερουσαλήμ, και ενδύσου τη δόξα του βραχίονά σου».

Κεφάλαιο Β΄. Ματθαίος. Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που θανατώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους σε εσένα, πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα συγκεντρώνει τους νεοσσούς της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε; Ιδού, ο οίκος σας εγκαταλείπεται σε εσάς έρημος.

Κεφάλαιο 35. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που φονεύεις τους προφήτες και λιθοβολείς εκείνους που έχουν αποσταλεί προς αυτήν, πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα επισυνάγει τους νεοσσούς της κάτω από τις πτέρυγές της, και δεν θελήσατε! Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται σε εσάς έρημος. ΠΡΑΞΕΙΣ.

Διότι η πίστη μας οικειώνει με τον Θεό και Πατέρα και μας καθιστά πλησίον του μέσω του Υιού. Μας δικαιώνει δε, σύμφωνα με τον αληθή και ανόθευτο λόγο, όχι εν μέρει ο Θεός και Πατέρας και εν μέρει πάλι και ιδιαιτέρως ο Υιός· αλλά όποια δικαίωση και αν νοείται από τον Πατέρα, αυτή είναι οπωσδήποτε και του Υιού· και αυτήν που θα χάριζε ο Υιός, πρέπει να θεωρηθεί ως προερχόμενη από τον Πατέρα. Διότι, όπως ακριβώς όλα τα όντα έλαβαν την ύπαρξή τους μέσω του Υιού και δεν έχουν άλλον δημιουργό από εκείνον μέσω του οποίου παρήχθησαν στην ύπαρξη αυτά που κλήθηκαν σε γένεση, έτσι ακριβώς σώζονται μέσω αυτού όσα ξέπεσαν από την αρχική τους ευταξία, και λαμβάνουν πάλι τη διαμονή τους στο ευ είναι, ανατρέχοντας το καθένα προς το ακριβές κάλλος της οικείας φύσης του. Β. Πείθομαι. Α. Και λοιπόν, ο θείος Μωυσής είπε ότι ο Ισραήλ αξιώθηκε την άνωθεν και παρά του Πατρός ευσπλαχνία, αν και ήταν σκληρός και δυσάγωγος λαός. Γράφει λοιπόν τα εξής: «Όπως ο αετός σκεπάζει τη φωλιά του, ανοίγοντας τις φτερούγες του, τους δέχθηκε και τους ανέλαβε πάνω στα νώτα του.» Ότι δε ο Ίδιος ενήργησε ακριβώς αυτό, το διισχυρίζεται ο Υιός λέγοντας: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που είναι σταλμένοι σε σένα, πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου με τον τρόπο που η όρνιθα συνάγει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε; Ιδού, εγκαταλείπεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος.»

Πολύ σωστά λοιπόν και απολύτως δίκαια έλεγε ο Σωτήρας ότι η Ιερουσαλήμ θα είναι αναπολόγητη, καθώς με δική της πρωτοβουλία επιφέρει στον εαυτό της τον όλεθρο: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ», λέει, «εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που είναι απεσταλμένοι σε σένα, πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα παιδιά σου, με τον τρόπο που η όρνιθα συγκεντρώνει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε; Ιδού, ο οίκος σας εγκαταλείπεται σε εσάς». <Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς θα πιστέψετε εάν σας πω τα επουράνια; Και κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος είναι στον ουρανό.> Μία διδασκαλία, λέει, η οποία δεν ξεπερνά την ανθρώπινη σύνεση, δεν την αποδεχθήκατε εξαιτίας της απύθμενης αλογίας σας, και πώς λοιπόν να σας εξηγήσω τα θεϊκότερα πράγματα; Και αυτοί που στα δικά τους ζητήματα είναι εντελώς αμαθείς, πώς θα μπορούσαν να είναι σοφοί στα υπέρτερα; Και όσοι αποδείχθηκαν αδύναμοι στο μικρότερο, πώς δεν θα θεωρούσαν το μεγαλύτερο αβάσταχτο; Και εάν δεν πιστεύετε, λέει, μόνο σε εμένα που ομιλώ, αλλά για το καθετί ζητάτε πολλούς μάρτυρες, ποιον να σας φέρω ως αυτόπτη μάρτυρα των επουράνιων μυστηρίων; Διότι κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου.

Διότι στους Ιουδαίους το ότι και θα έλθει και για ποιον σκοπό θα φανερωθεί ο Χριστός, το ανήγγειλε ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή, και ο πάνσεμνος χορός των προφητών το διακήρυττε, και σχεδόν παρόντα πλέον προ των πυλών τον υποδείκνυε λέγοντας: «Ιδού ο Θεός ημών, ιδού ο Κύριος»· και τελευταίος από όλους ο μέγας «μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες» Ιωάννης, τον κατέστησε φανερό ενώ είχε ήδη εμφανιστεί και συναναστρεφόταν μαζί τους, λέγοντας: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». Και το πιο παράδοξο από όλα, μέσω πολλών έργων δύναμης και θεοπρεπούς εξουσίας ο Σωτήρας αποκάλυπτε τον εαυτό του. Τι λοιπόν μετά από αυτά μηχανεύονται εκείνοι που είναι αχαλίνωτοι σε άτοπες βουλές; Φονεύουν αδίκως, επιβουλεύονται ασεβώς, φθονούν κακότροπα, και από τη γη και την πόλη τους εκδιώκουν τη ζωή, το φως, τη σωτηρία όλων, την οδό προς τη βασιλεία, την άφεση των αμαρτημάτων, τον χορηγό της υιοθεσίας. Για τον λόγο αυτόν δικαίως έλεγε ο Σωτήρας: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που έχουν σταλεί σε εσένα, πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου με τον τρόπο που η κότα συνάζει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε· ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας».

Γι' αυτόν τον λόγο τη ρήμαξε ο αγριόχοιρος από το δάσος, και την κατέφαγε ο άγριος όνος. Και ότι ο Θεός αφήκε τον αμπελώνα και έχει πλέον εγκαταλειφθεί από Αυτόν, το διδάσκει ο Σωτήρας λέγοντας: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους σε σένα, πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα παιδιά σου, όπως η όρνιθα συγκεντρώνει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε; Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται σε σας έρημος». Το είχε δε προαναγγείλει αυτό και μέσω της φωνής του προφήτη, λέγοντας: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου. Παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της. Η κληρονομιά μου έγινε για εμένα σαν λιοντάρι στο δάσος, ύψωσε τη φωνή της εναντίον μου, γι' αυτό και τη μίσησα». Αναφέρει εξάλλου κάπου και ο Ιώσηπος, ο οποίος περιέγραψε με τραγικό τρόπο τα πάθη της ιουδαϊκής γης, ότι όταν επρόκειτο να αλωθεί η Ιερουσαλήμ, οι ιερείς άκουγαν μέσα στον ναό μια φωνή, σαν από αγγέλους που βροντοφώναζαν μέσα σε αυτόν: Ας αναχωρήσουμε από εδώ.

«Γι' αυτόν τον λόγο, εξαιτίας σας, η Σιών θα οργωθεί σαν αγρός, και η Ιερουσαλήμ θα γίνει σαν οπωροφυλάκιο, και το όρος του οίκου σαν δάσος δρυμού.» Εάν λοιπόν δεν επιλέξετε, λέει, να πορευθείτε μαζί μας στο φως του Κυρίου, δηλαδή, εάν απορρίπτετε το κήρυγμα του Χριστού και αποστρέφεστε τον φωτισμό Του, τότε εξάπαντος και οπωσδήποτε θα εγκαταλείψει και Εκείνος τον δικό Του λαό. Και αυτό είναι ολοκάθαρα εκείνο που τους είπε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που έχουν σταλεί σε σένα, πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα συγκεντρώνει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε! Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται σε εσάς.» Αλλά και μέσω της φωνής του Ιερεμία λέει: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου». <Διότι η χώρα τους γέμισε όπως εξαρχής από μαντείες, όπως αυτή των αλλοφύλων, και γεννήθηκαν ανάμεσά τους αλλόφυλα τέκνα.> Κατά κάποιον τρόπο και τώρα ο προφήτης υπερασπίζεται τις κρίσεις του Θεού, και παραθέτει τις αιτίες για τις οποίες πολύ δίκαια εγκαταλείφθηκε από τον Θεό ο οίκος του Ισραήλ, δηλαδή ο λαός Του.

Είναι λοιπόν δυνατόν σε εμάς να δούμε από τα ίδια τα πράγματα, από ποια κατάσταση σε ποια έχουν μεταβεί τα πράγματα των Ιουδαίων. Διότι προσέκρουσαν οι ταλαίπωροι στον Χριστό, ο οποίος διανέμει σε εμάς πλουσιοπάροχα όλα τα αγαθά, και ο οποίος στεφανώνει με δόξα αυτούς που τον αγαπούν, ενώ εμπλουτίζει με πνευματικά χαρίσματα τις ψυχές των γνήσιων πιστών. <Διότι εγκαταλείφθηκε η Ιερουσαλήμ, και η Ιουδαία κατέπεσε, και η γλώσσα τους είναι με ανομία, επειδή απειθούν προς τον Θεό.> Λέει ότι η Ιουδαία έχει καταπέσει, όπως ακριβώς και ένα σπίτι. Και για ποια αιτία ισχυρίζεται ότι έπαθε αυτό; Και τι σημαίνει ότι εγκαταλείφθηκε; Αυτό σημαίνει ότι αφέθηκε ή εγκαταλείφθηκε, μένοντας αμέτοχη της φροντίδας από τον Χριστό. Διότι τον άκουγαν να λέει ξεκάθαρα: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας». Έπεσε λοιπόν, επειδή δεν έχει αυτόν που εγείρει, και που γνωρίζει και δύναται να σώζει. Διότι θεμέλιο είναι ο Χριστός, και πάνω σε αυτόν όλοι εμείς οικοδομούμαστε, ως ζωντανοί και πνευματικοί λίθοι, και συναρμολογούμαστε και συνδεόμαστε νοητά σε άγιο ναό, σε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι, και βρισκόμαστε θεμελιωμένοι πάνω σε αυτόν.

Επειδή όμως αρνήθηκαν τη βασιλεία του και έπεσαν σε ανοσιότητα ηθών. Γι' αυτό άκουσαν τη φωνή που έλεγε: «Ιδού, αφήνεται έρημος ο οίκος σας». Σε καθένα από τα Σεραφείμ λέει ότι είχαν εκφύει έξι πτέρυγες, ώστε με τις δύο να σκεπάζουν το πρόσωπο, με τις δύο τα πόδια και με τις υπόλοιπες να πετούν. Η λέξη Σεραφείμ ερμηνεύεται ως εμπρηστές ή θερμαίνοντες. Διότι τίποτα δεν είναι ψυχρό στις άνω δυνάμεις, οι οποίες βρίσκονται πάρα πολύ κοντά στον Θεό. Με αυτόν τον τρόπο και εμείς οι ίδιοι, προσκολλώμενοι μέσω της πίστεως και της αγαθής και απολύτως σύμφωνης με τον νόμο ζωής, γινόμαστε ζέοντες στο πνεύμα και θερμοί στην αγάπη προς τον Θεό. Το ότι τα Σεραφείμ κάλυπταν με τις πτέρυγες το πρόσωπο και τα πόδια, ενώ με τις δύο πετούσαν, αποτελεί σύμβολο του ότι δεν μπορεί κανείς να δει ούτε αρχή ούτε τέλος στις έννοιες ή στους λόγους περί του Θεού. Διότι η κεφαλή και το πρόσωπο σημαίνουν την αρχή, ενώ τα πόδια το τέλος. Διότι το Θείο είναι άναρχο και δεν γνωρίζει τέλος. Κατανοούμε δε με δυσκολία μόνο τα ενδιάμεσα, εννοώ αυτά που αφορούν τους χρόνους, κατά τους οποίους όσα δεν υπήρχαν κάποτε, ήλθαν στην ύπαρξη. Πετούν μάλιστα επειδή δεν έχουν τίποτα το χαμερπές.

Διότι καταράστηκε ολόκληρη τη γη, δηλαδή την ανθρώπινη φύση, λέγοντας στον Αδάμ: «Χώμα είσαι, και στο χώμα θα επιστρέψεις». Καταράστηκε, εξίσου, τον κόσμο των ασεβών πνίγοντάς τον στο νερό. Επιπλέον αυτών, καταράστηκε την Ιουδαία, επειδή οι κάτοικοί της συμπεριφέρθηκαν με ύβρη απέναντί του. Διότι είπε: «Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που έχουν σταλεί σε εσένα· πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα παιδιά σου, όπως η όρνιθα συνάγει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε; Ιδού, εγκαταλείπεται έρημος ο οίκος σας». Διότι στη φράση «εγκαταλείπεται σε εσάς ο οίκος σας», διαφαίνεται το πάθος της εγκατάλειψης που επήλθε σε αυτήν. Και αφού εγκαταλείφθηκε από αυτόν, καταστράφηκε και από πόλεμο και από φωτιά, και από τα χέρια αυτών που την εξόντωσαν. Ένα άλλο σημείο εξάλλου κοντά σε αυτό, και αποτέλεσμα της υπέρτατης δύναμης, είναι το ότι εξολόθρευσε τον ασεβή με το πνεύμα μέσω των χειλέων του. Διότι επιτιμούσε τα ακάθαρτα πνεύματα, και από την πλευρά της ανθρώπινης φύσης, ηχούσε η φωνή διαμέσου του στόματος και των χειλέων, με την άρρητη όμως δύναμη του Πνεύματος συντριβόταν το πλήθος των δαιμόνων. Θα είναι δε, λέει, ζωσμένος στη μέση του με δικαιοσύνη, και περιτυλιγμένος στα πλευρά του με αλήθεια. Αυτό είναι σαν να έλεγε ότι η δύναμή του και το αξίωμά του δεν προέρχονται καθόλου από τα κοσμικά πράγματα, αλλά μάλλον είναι δόξα θεοπρεπής, και είναι σαν να έχει ζωστεί με τη δικαιοσύνη και την αλήθεια.

Διότι της είπε: «Πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα συνάζει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε. Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος.» <Λοιπόν, για αυτόν τον λόγο έπραξε ο Κύριος ο Θεός όλα όσα διέταξε. Κατακάηκα, θα φωνάξουν όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν.> Επειδή δηλαδή έγινε εχθρική, λέει, και αντιστάθηκε σε αυτόν που τη σώζει, και πολέμησε ως εχθρό αυτόν που την καλεί στη ζωή, για αυτόν τον λόγο όλα όσα διέταξε, δηλαδή όσα όρισε και βουλήθηκε να γίνουν, τα έφερε εις πέρας. Και ποια είναι αυτά; Η παντελής αθέτηση, το να μην έχει πλέον τον νοητό υετό. Το να υποστεί την πολιορκία, το να βρεθεί σε στέρηση της άνωθεν εύνοιας και προστασίας. Διότι παραδόθηκε στις φλόγες και κατέληξε σε παντελή αχρηστία. Και κατακάηκα, θα φωνάξουν όλοι, λέει, όσοι κατοικούν σε αυτήν. Και αν κάποιος ήθελε να προσεγγίσει πιο ιστορικά τα λεγόμενα, θα βρει την Ιερουσαλήμ πυρπολημένη. Αν όμως το δούμε και με άλλον τρόπο, ο εμπρησμός σε αυτά δηλώνει την παντελή αχρηστία.

Έτσι και κάποιος άλλος λέει: «Κοιτάξτε τις αρχαίες γενεές και δείτε, ποιος ήλπισε στον Κύριο και ντροπιάστηκε, ή ποιος τον επικαλέστηκε και τον εγκατέλειψε;» «Ψάλτε στον Κύριο που κατοικεί στη Σιών.» (A f. 64) Αν, λοιπόν, λέγεται ότι ο Θεός κατοικεί στη Σιών, δεν κατανοούμε ότι αυτό γίνεται αισθητά σύμφωνα με τις αντιλήψεις των Ιουδαίων· διότι ο Θεός δεν κατοικεί στην επίγεια Σιών, ούτε μόνο στην Ιερουσαλήμ· αλλά λέμε ότι Σιών είναι η νοητή επί γης Εκκλησία, η οποία θεωρείται και αδελφή της άνω. Και θα ταίριαζε να ονομάζεται Σιών τόσο η άνω όσο και η επί γης Εκκλησία· διότι Σιών ερμηνεύεται ως παρατηρητήριο· και τέτοιο είναι και η μία και η άλλη. Επομένως, ο Θεός κατοικεί στη Σιών χωρίς να περιορίζεται τοπικά (διότι πληροί τα πάντα), αλλά τρόπον τινά παραμένοντας και αναπαυόμενος σε αυτήν. «Διότι εδώ», λέει, «θα κατοικήσω, επειδή την εξέλεξα». Αποχώρησε, βέβαια, από τη Συναγωγή των Ιουδαίων, λέγοντας: «Ιδού, εγκαταλείπεται σε εσάς ο οίκος σας». Απέκτησε δε αυτόν ως πλούτο η εξ εθνών Εκκλησία, προς την οποία ο Ψαλμωδός λέει: «Άκουσε, θυγατέρα», και τα εξής, «διότι επιθύμησε ο βασιλιάς την ομορφιά σου».

Περί της Συναγωγής των Ιουδαίων, ότι εξέπεσε εξαιτίας της απείθειάς της. 1. Την υπερβολική σκληρότητα της Συναγωγής των Ιουδαίων, καθώς και το απειθές και ατίθασο του χαρακτήρα της, τα καθιστούσε φανερά από παλιά ο Θεός διαμέσου της φωνής του Ιεζεκιήλ, λέγοντας τα εξής: «Όλος ο οίκος του Ισραήλ είναι φιλόνεικοι και σκληρόκαρδοι». Γι' αυτόν τον λόγο και ο ίδιος ο Σωτήρας, επειδή εκείνη αρνιόταν τη σωτηρία της, κατέκρινε την ενυπάρχουσα σε αυτήν σκαιότητα, λέγοντας: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς όσους έχουν σταλεί σε εσένα· πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, με τον τρόπο που συγκεντρώνει η όρνιθα τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε. Ιδού, ο οίκος σας εγκαταλείπεται σε εσάς». Διότι ο Θεός των όλων ήθελε να τη διασώσει με μύριους όσους τρόπους. Οι περισσότεροι όμως, έχοντας εκτραπεί υπερβολικά προς την ανυπακοή και έχοντας αδιαφορήσει για την άνωθεν ευσπλαχνία, παρασύρονταν μέσα από δεινές και απερίσκεπτες εκτροπές στον όλεθρο και στην απώλεια. Και ενώ ο Θεός είχε νομοθετήσει μέσω του Μωυσή εκείνα με τα οποία θα μπορούσαν να διαπαιδαγωγηθούν σωστά προς τη γνώση της αρετής και να αποκομίσουν επωφελώς τη γνώση της αλήθειας, ταυτόχρονα αναδείκνυε κατά καιρούς με ωφέλιμο τρόπο και τους αγίους προφήτες, ώστε να έχουν και άλλους καθοδηγητές προς τα βέλτιστα, οι οποίοι γνώριζαν πώς να τους κατευθύνουν σε μια ένδοξη πολιτεία, σε μια απολύτως σύννομη ζωή και προς καθετί το αξιοθαύμαστο.

Διότι η εν Χριστώ κάθαρση βρίσκεται τρόπον τινά έξω από τη Συναγωγή των Ιουδαίων. Επειδή αποχώρησε πλήρως από αυτήν λέγοντας: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος». Και η χάρη που εξαγνίζει διοχετεύτηκε πλέον σαν προς τα έθνη· και, όπως λέει ο Παύλος: «Εκείνοι που ήταν μακριά, βρέθηκαν κοντά». Διότι κλήθηκαν μέσω της πίστεως και πλούτισαν με την εν Χριστώ δικαιοσύνη, εφόσον εκείνοι από τον Ισραήλ επέλεξαν να απειθήσουν. Το ότι δε κάθε είδος ακαθαρσίας θα μπορούσε να το καθαρίσει πολύ εύκολα το ύδωρ του αγνισμού, το αποσαφήνισε λέγοντας πως «Εάν κάποιος αγγίξει νεκρό, θα μιανθεί» μεν· δεν θα μπορούσε όμως να απαλλαγεί διαφορετικά από αυτό που του συνέβη, παρά μόνο εάν ραντιζόταν με το ύδωρ του αγνισμού κατά την τρίτη και την έβδομη ημέρα. Και η μεν νεκρότητα είναι φθορά των σωμάτων και σύμβολο ακαθαρσίας. Ο δε ραντισμός με το ύδωρ, στο οποίο έχει αναμειχθεί η στάχτη της δαμάλεως και τα υπόλοιπα, αποτελεί τύπο του αγίου βαπτίσματος. Επομένως, εκείνος που εμπλέκεται σε νεκρά έργα και σε μιάσματα που οδηγούν στη φθορά (και έργα νεκρότητας λέμε ότι είναι τα ανόσια και βέβηλα πάθη της σάρκας, δηλαδή «πορνεία, ακαθαρσία, πάθος, κακή επιθυμία») δεν θα μπορούσε με άλλον τρόπο να αποκτήσει την καθαρότητα, παρά μόνο εάν εξαγνιζόταν και ξέπλενε τον μολυσμό μέσω του αγίου βαπτίσματος, κατά την τρίτη και την έβδομη ημέρα.

Και γιατί το λέω αυτό, παραλείποντας τα ακόμα χειρότερα; Διότι φόνευσαν με θερμό και ανήμερο θράσος, οδηγούμενοι πλέον προς την ύψιστη ανοσιότητα. Γι' αυτόν τον λόγο, δικαίως αποπέμπεται η κυριοκτόνος Ιερουσαλήμ, και έχοντας πλέον αποδειχθεί έρημη από την οικειότητα προς τον Θεό, έχει μεταπέσει σε κάθε είδους κακό, επισύροντας σαν από μόνη της την καταδίκη στο ίδιο της το κεφάλι. Προς αυτήν φώναξε και ο ίδιος ο Εμμανουήλ, λέγοντας τα εξής: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που έχουν σταλεί σε εσένα· πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα παιδιά σου, με τον τρόπο που η όρνιθα συγκεντρώνει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε. Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται έρημος.» Διότι το γεγονός ότι η Συναγωγή των Ιουδαίων επρόκειτο να υποστεί μια τόσο δεινή και αβάσταχτη τιμωρία, αποδοκιμασμένη από τον Χριστό, θα μας το φανέρωνε αινιγματωδώς και ο ίδιος ο νόμος.

Περί της πυρρής δαμάλεως. Αυτός που κατακαίει τη δαμάλι και αναμειγνύει στη στάχτη το ξύλο του κέδρου, καθώς βέβαια και αυτός που συλλέγει τη στάχτη, είναι ακάθαρτοι, λέει, μέχρι το βράδυ, αν και έχουν καθαρίσει τα ενδύματά τους και είναι καθαροί. Με αυτό ο νόμος υποδηλώνει την ασθένεια της ανθρώπινης φύσης, και ότι, αν ερευνούνταν με ακρίβεια τα δικά μας, κανείς από όσους έχουν ταχθεί στη λειτουργία δεν είναι εντελώς καθαρός. Διότι κανείς δεν είναι άξιος να αγγίξει τα μυστήρια του Σωτήρος μας· και επομένως, αν συγκρίνονταν τα δικά μας καθαρά έργα με την καθαρότητα του Χριστού, είναι ακάθαρτα και μολυσμένα, ενώπιον του οποίου ούτε τα άστρα δεν είναι καθαρά, σύμφωνα με εκείνον που το είπε. Φυλασσόταν δε το ύδωρ του αγνισμού έξω από την παρεμβολή, για να δηλώσει ότι η εν Χριστώ κάθαρση βρίσκεται έξω από τη Συναγωγή των Ιουδαίων. Διότι έχει αποχωρήσει από αυτήν η εξαγνιστική χάρη. «Ιδού γάρ», λέει, «αφήνεται ο οίκος σας έρημος». Και η νέκρωση μεν του σώματος είναι σύμβολο φθοράς και ακαθαρσίας. Ο δε ραντισμός του ύδατος είναι τύπος του αγίου βαπτίσματος. Και ραντίζονταν την τρίτη και την έβδομη ημέρα. Διότι το βάπτισμα εμπεριέχει την πίστη τόσο στην κατά την τρίτη ημέρα ανάσταση του Σωτήρος, όσο και στην κατά τη συντέλεια του έβδομου αιώνα παρουσία του, κατά την οποία κρίνοντας, θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Και αν ένας οίκος μολυνθεί, λέει, επειδή κάποιος πέθανε μέσα σε αυτόν, ακάθαρτοι είναι εκείνοι που εισέρχονται σε αυτόν.

Διότι ο Χριστός, όταν παρουσιάστηκε ως αρχιερέας των μελλόντων αγαθών, διαμέσου της μεγαλύτερης και τελειότερης σκηνής, η οποία δεν είναι χειροποίητη, δηλαδή δεν ανήκει σε αυτήν την κτίση, και όχι με αίμα τράγων και μόσχων, αλλά με το δικό του αίμα, εισήλθε μία για πάντα στα άγια, εξασφαλίζοντας αιώνια λύτρωση. Διότι, αν το αίμα των ταύρων και των τράγων και η στάχτη της δαμάλεως που ραντίζει τους μολυσμένους τους αγιάζει προσφέροντας την καθαρότητα της σάρκας, πόσο μάλλον το αίμα του Χριστού; Και πάλι: Έχοντας λοιπόν, αδελφοί, παρρησία για να εισέλθουμε στα άγια με το αίμα του Ιησού, από τον δρόμο που αυτός εγκαινίασε για μας, δρόμο νέο και ζωντανό, διαμέσου του καταπετάσματος, δηλαδή της σάρκας του. Και επειδή η σάρκα του, που ήταν το καταπέτασμα, ατιμάστηκε, γι' αυτό και το τυπικό καταπέτασμα του ναού σχίστηκε, καθώς έχει γραφτεί: Και ιδού, το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε στα δύο, από πάνω έως κάτω, διότι δεν απέμεινε ούτε λίγο από αυτό. Επειδή δηλαδή ο Δεσπότης είπε, Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος, ο οίκος διαρράγηκε.

λέγοντας για τον ναό των ασεβών: «αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος»· και: «δεν θα μείνει λίθος επί λίθον σε τούτον τον τόπο, ο οποίος δεν θα γκρεμιστεί»· για τη δική του Εκκλησία όμως: «πάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Το να αποσπάσει, εξάλλου, εξαρχής από την αλιεία άνδρες ασήμους και αγροίκους και να τους αναδείξει νομοθέτες και νομοδιδασκάλους της οικουμένης των ανθρώπων, πώς σου φαίνεται; Το να τους υποσχεθεί και, αφού το είπε με λόγια, να τους κάνει με τα έργα αλιείς ανθρώπων, και να τους παράσχει τόση αρετή και δύναμη, ώστε και γραφές να συντάξουν και βιβλία να παραδώσουν, και αυτά να επικρατήσουν σε τέτοιο βαθμό, ώστε, μεταφρασμένα σε κάθε είδους γλώσσα βαρβάρων και Ελλήνων σε όλη την οικουμένη, να μελετώνται από όλα τα έθνη και να γίνονται πιστευτά ως θεία λόγια όσα έχουν καταγραφεί σε αυτά; Πόσο θαυμαστό είναι και το να προφητεύσει ο ίδιος το μέλλον και να προειδοποιήσει τους μαθητές του, ότι πρόκειται να οδηγηθούν ενώπιον βασιλέων και ηγεμόνων, να τιμωρηθούν και να υπομείνουν τα έσχατα βασανιστήρια, όχι για κάποια άνομη πράξη αλλά μόνο για την ομολογία τους προς Αυτόν; Το να τους προετοιμάσει, επιπλέον, ώστε να τα υπομείνουν αυτά με προθυμία, και να τους θωρακίσει με τα όπλα της ευσέβειας τόσο πολύ, ώστε να αναδεικνύονται στους αγώνες προς τους αντιπάλους τους έχοντας τις ψυχές τους πιο σκληρές και από τον αδάμαντα, ποιον λόγο δεν θα ξεπερνούσε;

Διότι το τέλος της ολοκληρωτικής τους πτώσης δεν επήλθε σε καμία άλλη στιγμή, παρά μόνο όταν ο Σωτήρας και Κύριός μας εξέδωσε εναντίον τους την απόφαση λέγοντας: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος». Ακολούθως προς αυτά, και ο ιερός Απόστολος, γράφοντας για αυτούς μετά την έκβαση των γεγονότων, έλεγε: «Έφθασε δε επάνω τους η οργή μέχρι τέλους». Και λεπτομερώς τα όσα συνέβησαν στη συνέχεια στον τόπο αυτόν κατά την πολιορκία των Ρωμαίων τα παρουσιάζει ο παρών προφήτης, αναφέροντας τα εξής: «Σαν σε δάσος δέντρων έκοψαν με τσεκούρια τις πύλες της –είναι προφανές ότι αναφέρεται στην Ιερουσαλήμ– και συθέμελα, με πέλεκυ και σμίλη την γκρέμισαν. Παρέδωσαν στη φωτιά το αγιαστήριό σου, βεβήλωσαν μέχρι το έδαφος το σκήνωμα του ονόματός σου». Εάν δε ισχυριστεί κανείς ότι αυτά συνέβησαν και κατά την εποχή των Βαβυλωνίων, πρέπει να προσέξει τα επόμενα εδάφια, με τα οποία αναφέρεται: «Τα σημεία μας δεν τα είδαμε, δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και εμάς δεν θα μας αναγνωρίσει πια». Διότι σημεία του ότι ο Θεός επιβλέπει και επισκοπεί το έθνος των Ιουδαίων αποτελούσε η παροχή προφητών σε αυτούς· επειδή ακόμη και όταν έπρατταν κακά, εγκαθιστούσε σε αυτούς τους προφήτες ως ιατρούς και σωτήρες.

«Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται σε εσάς έρημος». Διότι το «Πόσες φορές θέλησα», δηλώνει τη μακροθυμία που τους παραχωρήθηκε για μακρύ χρονικό διάστημα· το δε «και δεν θελήσατε», παρασταίνει την τελική τους αποβολή, όταν εξάφθηκε η οργή Του εναντίον εκείνων που παλαιότερα υπήρξαν πρόβατα της βοσκής Του. Στη συνέχεια, ο λόγος προβάλλει ικεσία, λέγοντας: «Θυμήσου τη συναγωγή σου, την οποία απέκτησες εξαρχής». Και πάρα πολύ εύστοχα μνημόνευσε τη συναγωγή, λέγοντας ότι αυτή υπήρξε το πρώτο κτήμα του Θεού· επειδή γνώριζε και την Εκκλησία, η οποία δεν υφίστατο εξαρχής, αλλά συγκροτήθηκε αργότερα, μετά την έκπτωση εκείνης, από όλα τα έθνη.

Ή μήπως θα αποκόψει οριστικά το έλεός Του από γενεά σε γενεά; Ή μήπως θα λησμονήσει να σπλαχνιστεί ο Θεός, ή θα συγκρατήσει μέσα στην οργή Του τους οικτιρμούς Του; Εύλογα, επειδή διατυπώθηκαν τέτοιες απορίες, στο παρόν απαριθμεί τις αιτίες της οργής που επήλθε μέχρι τέλους στο έθνος των Ιουδαίων. Και ο ίδιος ο Σωτήρας στα Ευαγγέλια, παρόμοια με τα προαναφερθέντα, απευθυνόταν προς αυτούς λέγοντας: «Πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα επισυνάζει τους νεοσσούς της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε; Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται σε εσάς έρημος».

Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος· οπότε, σύμφωνα και με τον Απόστολο, έφθασε σε αυτούς η οργή μέχρι τέλους. Ας έλθει το χέρι σου πάνω στον άνδρα της δεξιάς σου, και πάνω στον υιό του ανθρώπου, τον οποίο ενδυνάμωσες για τον εαυτό σου. Και δεν θα απομακρυνθούμε από εσένα· εσύ θα μας ζωογονήσεις.

Διότι, εάν ποτέ συμβεί να βρεθεί απρέπεια στον οίκο σου, και αντί για αγιασμό, πράξη βέβηλη, ακάθαρτη και μυσαρή, δεν είναι πλέον δυνατόν να διατηρηθεί αυτός για μακρό χρόνο. Διότι ο Θεός που κατοικεί μέσα σε αυτόν, όντας άγιος και αναπαυόμενος εν αγίοις, εάν —ο μη γένοιτο— βρεθεί ποτέ κάτι το απρεπές και ξένο προς τον αγιασμό στον οίκο Του, θα πει το εξής: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος». Γι' αυτό θα πρέπει προ πάντων και υπέρ πάντων να φροντίζουμε, εισερχόμενοι στον οίκο του Θεού, για τον αγιασμό και τη σωφροσύνη.

«Πολλοί ποιμένες κατέστρεψαν τον αμπελώνα μου, μόλυναν το μερίδιό μου, μετέτρεψαν το επιθυμητό μερίδιο σε άβατη έρημο, οδηγήθηκε σε αφανισμό και απώλεια· εξαιτίας μου όλη η γη αφανίστηκε ολοσχερώς, διότι δεν υπάρχει άνθρωπος που να τα βάζει αυτά στην καρδιά του.» Φαίνεται πως είναι η φωνή του Κυρίου και Σωτήρος ημών αυτή που λέει σχετικά με τον ναό στα Ιεροσόλυμα: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου»· και σχετικά με την προγενέστερη συναγωγή, η οποία κάποτε υπήρξε μερίδιο και κλήρος της κληρονομίας Του, το: «Άφησα την κληρονομία μου», σύμφωνα με το: «Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα συγκεντρώνει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν το θελήσατε. Ιδού, ο οίκος σας εγκαταλείπεται έρημος». Ο Ίδιος δε που είπε: «Κανείς δεν παίρνει την ψυχή μου από εμένα· έχω την εξουσία να την παραδώσω», λέει επίσης: «Παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της».

Διότι υποστηρίζουμε ότι κατά την παρουσία του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού εξήλθε και σωματικώς από τη Σιών, και από εκεί διακηρύχθηκε σε όλα τα έθνη, ο νόμος της Καινής Διαθήκης, αυτός που είναι σύμφωνος με το Ευαγγέλιο, όταν και ο ίδιος ο σωτήριος Λόγος, που ονομάζεται Λόγος του Κυρίου, αφού αναχώρησε από την Ιερουσαλήμ όπου διέμενε και δίδασκε, σύμφωνα με το ρητό «ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος», εξέχεε σε όλα τα έθνη τη χάρη Του· τα οποία (έθνη), κρινόμενα από Αυτόν και ελεγχόμενα για τις προηγούμενες αμαρτίες τους, ερχόμενα σε συναίσθηση και μετάνοια, έπαψαν αφενός να αναλώνονται στους πολέμους των παθών, και διάγουν αφετέρου σε βαθύτατη ψυχική ειρήνη, επιμελούμενα την ίδια τους τη διάνοια, την πνευματική καλλιέργεια και την καρποφορία.

Παρατήρησε λοιπόν και εδώ με ποιον τρόπο λέγεται ότι θα πληθυνθούν μόνο εκείνοι που απέμειναν πάλι πάνω στη γη, ενώ όλη η υπόλοιπη θα γίνει έρημη. Αυτοί θα πρέπει να είναι οι μαθητές του Σωτήρος μας, οι οποίοι, προερχόμενοι από τους Εβραίους, προχώρησαν προς όλους τους ανθρώπους, και οι οποίοι, αφού απέμειναν ως σπόρος, απέδωσαν άφθονο τον καρπό, δηλαδή τις εκκλησίες των εθνών σε όλη την οικουμένη. Και παρατήρησε πώς στο ίδιο χωρίο λέει ότι αυτοί μεν, έχοντας απομείνει μόνοι μετά την έκπτωση των Ιουδαίων, θα πληθυνθούν, ενώ εκείνοι θα γίνουν εντελώς έρημοι. Διότι, «η γη τους», λέει, «θα εγκαταλειφθεί έρημη». Αυτό δε, ειπώθηκε σε αυτούς και πιο πάνω από τον ίδιο προφήτη, σύμφωνα με το «η γη σας είναι έρημη, οι πόλεις σας πυρπολημένες, τη χώρα σας μπροστά σας την καταβροχθίζουν ξένοι». Και πότε εκπληρώθηκαν αυτά, αν όχι από τους χρόνους του Σωτήρος μας; Διότι, όσο δεν είχαν ακόμη τολμήσει τις ασέβειες εναντίον του, δεν ήταν η γη τους έρημη, ούτε οι πόλεις τους πυρπολημένες, ούτε τη χώρα τους την κατέτρωγαν ξένοι. Από τη στιγμή όμως της ένθεης εκείνης φωνής, δια της οποίας ο ίδιος ο Σωτήρας και Κύριός μας προείπε αυτό που επρόκειτο να τους συμβεί, λέγοντας «αφήνεται ο οίκος σας έρημος», από τότε και όχι πολύ μετά την προφητεία, αφού πολιορκήθηκαν από τους Ρωμαίους, περιήλθαν σε ερήμωση.

Διότι, επειδή δεν αποδέχθηκαν τον Χριστό του Θεού όταν ήρθε, ευλόγως τους εγκατέλειψε και στράφηκε προς όλα τα έθνη, διδάσκοντας την αιτία αυτής της μεταστροφής, μέσω των όσων είπε θρηνώντας και σχεδόν απολογούμενος: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς όσους έχουν σταλεί σε σένα· πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε· ιδού, ο οίκος σας αφήνεται σε εσάς έρημος». «Από τον Αββακούμ». «Εξήλθες για τη σωτηρία του λαού σου, για να σώσεις τους χριστούς σου· έβαλες θάνατο στα κεφάλια των ανόμων». Ο Ακύλας: «εξήλθες για τη σωτηρία του λαού σου, για σωτηρία μαζί με τον χριστό σου». Επειδή ο Ακύλας απέδωσε το χωρίο στον ενικό αντί του πληθυντικού, λέγοντας ότι ο Θεός των όλων προσέφερε τη σωτηρία στον λαό «μαζί με τον χριστό», παραθέσαμε ευλόγως αυτή τη διατύπωση, η οποία σαφώς υποστηρίζει το υπό εξέταση ζήτημα. Σύμφωνα όμως με τη μετάφραση των Εβδομήκοντα, εκείνοι που ονομάζονται «χριστοί» εξαιτίας του και μέσω αυτού θα ήταν περισσότεροι, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου», δηλαδή τόσο εκείνοι που πίστεψαν σε αυτόν και αξιώθηκαν το άγιο χρίσμα της εν Χριστώ παλιγγενεσίας, όσο και εκείνοι που μπορούν να πουν παρόμοια με τον ιερό απόστολο: «έχουμε γίνει μέτοχοι του Χριστού». «Από τους Θρήνους του Ιερεμία». «

Αυτά ας παρατεθούν από το σύγγραμμα της Ιουδαϊκής Αρχαιολογίας του Ιώσηπου. Και στον προφήτη Αμώς βρήκα στις αρχές της προφητείας του ότι άρχισε να προφητεύει «στις ημέρες του Οζίου, βασιλιά του Ιούδα, δύο χρόνια πριν από τον σεισμό». Για ποιον σεισμό όμως πρόκειται, δεν το εξηγεί πλέον με σαφήνεια. Νομίζω όμως ότι ο ίδιος προφήτης στη συνέχεια περιγράφει τον σεισμό στα όσα λέει: «Είδα τον Κύριο να στέκεται πάνω στο θυσιαστήριο, και είπε: Χτύπησε το θυσιαστήριο, και θα σειστούν τα πρόπυλα, και σύντριψε τα κεφάλια όλων· και αυτούς που θα απομείνουν θα τους σκοτώσω με ρομφαία». Μέσω αυτών θεωρώ ότι προφητεύεται ο σεισμός και η καθαίρεση των παλαιών ιερών σεβασμάτων του ιουδαϊκού έθνους και της λατρείας που τελούνταν από αυτούς στην Ιερουσαλήμ, καθώς και η καταστροφή που τους βρήκε μετά την παρουσία του Σωτήρα μας, όταν, επειδή απέρριψαν τον Χριστό του Θεού, τον αληθινό Αρχιερέα, εξάνθησε λέπρα στις ψυχές τους, όπως ακριβώς συνέβη και επί του Οζίου, όταν με αόρατη δύναμη ο ίδιος ο Κύριος, αφού στάθηκε στο θυσιαστήριό τους, έδωσε την εξουσία σε αυτόν που επρόκειτο να χτυπήσει, λέγοντας «χτύπησε το θυσιαστήριο». Ουσιαστικά αυτό δήλωνε όταν έλεγε: «Αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος»· αμέσως λοιπόν κατά το πάθος Του «το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε από πάνω έως κάτω», όπως ακριβώς ιστορεί ο Ιώσηπος ότι συνέβη κατά τους χρόνους του Οζίου.

Ούτε ο ίδιος ο Κύριός μας θα είχε πει στον λεπρό: «πήγαινε, δείξε τον εαυτό σου στον ιερέα και πρόσφερε τη θυσία που πρόσταξε ο Μωυσής, ως μαρτυρία σε αυτούς», αν δεν θεωρούσε ότι έπρεπε ακόμη να επιτελούνται εκεί τα όσα όριζε ο νόμος, ως σε τόπο άγιο και αντάξιο του Θεού. Ούτε, βγάζοντας έξω αυτούς που αγόραζαν και πουλούσαν, θα έλεγε: «είναι γραμμένο, ότι ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνετε σπήλαιο ληστών», και πάλι: «πάρτε τα αυτά από εδώ και μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», αν δεν πίστευε σαφώς ότι έπρεπε ακόμη να θεωρείται τίμιος ο τόπος. Επειδή όμως πλησίαζε η έσχατη ασέβειά τους, μετά από όλα αυτά αποφάνθηκε λέγοντας: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος», πράγμα που επίσης εκπληρώθηκε, όταν, κατά το πάθος του, «το καταπέτασμα του ναού» σχίστηκε ολόκληρο ακριβώς στη μέση, και καταργήθηκε έκτοτε ουσιαστικά η ευάρεστη στον Θεό, σύμφωνα με τη διάταξη του νόμου, «θυσία και σπονδή», με την άρση της οποίας ακολούθησε στον τόπο και το «βδέλυγμα της ερημώσεως», σύμφωνα με την προκείμενη προφητεία.

Τότε εκπληρώθηκε το ρηθέν διά του προφήτη Ιερεμία, ο οποίος λέει: «Και έλαβαν τα τριάντα αργύρια, την τιμή του εκτιμηθέντος, τον οποίο κοστολόγησαν οι υιοί του Ισραήλ, και τα έδωσα για τον αγρό του κεραμέα, όπως με διέταξε ο Κύριος». Εδώ θα επιστήσεις την προσοχή σου, επειδή αυτά δεν αναφέρονται στην προφητεία του Ιερεμία, στο ότι είτε πρέπει να υποθέσουμε πως έχουν αφαιρεθεί από αυτήν λόγω κάποιας δολιότητας, είτε ότι έχει γίνει κάποιο αντιγραφικό σφάλμα, καθώς κάποιος από αυτούς που αντέγραψαν με αμέλεια τα ιερά ευαγγέλια έκανε λάθος και αντί για τον Ζαχαρία έθεσε τον Ιερεμία, ενώ θα έπρεπε να αναγράφεται ως εξής: «Τότε εκπληρώθηκε το ρηθέν διά του προφήτη Ζαχαρία», και αντί για το «και τα έριξα στον οίκο του Κυρίου, στο χωνευτήριο», έγραψε εσφαλμένα: «και τα έδωσα για τον αγρό του κεραμέα». Διότι είναι σαφές ότι μέσω της προφητείας αναφέρεται πως το αργύριο ρίφθηκε στον ναό του Κυρίου, αλλά και μέσω του ίδιου του ευαγγελίου στον ναό: «ρίχνοντας λοιπόν», λέει, «ο Ιούδας τα αργύρια μέσα στον ναό, αναχώρησε». Και είναι βέβαια πιθανό, εξαιτίας εκείνων των αργυρίων, να βεβηλώθηκε ο ναός και να εκπληρώθηκε το: «ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος».

Αναχωρώντας δε από τα Ιεροσόλυμα εξέφερε κατά της πόλεως τα εξής λόγια: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, 〈εσύ που αποκτείνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που έχουν σταλεί προς εσένα,〉 πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου, 〈με τον τρόπο που η όρνιθα επισυνάζει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της,〉 και δεν θελήσατε. Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας 〈έρημος. Διότι σας λέγω, δεν πρόκειται να με δείτε από τώρα, μέχρι να πείτε: Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου.〉» [ ] Διότι, επειδή διέπραξαν στον μετέπειτα χρόνο ένα ειδεχθές μίασμα —και αυτό ήταν το ανοσιούργημα που τόλμησαν κατά του Σωτήρος—, έπρεπε βεβαίως όχι μόνο οι κάτοικοι της πόλεως, αλλά και το ίδιο το έδαφος, για το οποίο υπερηφανεύονταν πολύ, να υποστούν τα επίχειρα όσων έπραξαν οι κάτοικοι· πράγμα που υπέστησαν μετά από όχι πολύ καιρό, όταν οι Ρωμαίοι επήλθαν στην πόλη και, από τους κατοίκους, άλλους μεν κατέσφαξαν σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου, άλλους απήγαγαν αιχμαλώτους, άλλους εξόντωσαν με λιμό, άλλους απέλασαν και διασκόρπισαν σε κάθε τόπο, ενώ τον οίκο τους και τον ναό τον πυρπόλησαν και τον κατέστησαν στην έσχατη ερήμωση. Αλλά βεβαίως, αν και αυτά έγιναν στους μετέπειτα χρόνους, ο Σωτήρας προκατέλαβε το μέλλον με την πρόγνωσή Του και, ως Θεός Λόγος, προαγορεύει όσα επρόκειτο να συμβούν μέσω των προκείμενων λόγων. Και ως τέκνα της πόλεως ονομάζει ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων, ενώ οίκο τους αποκαλεί τον ναό.

Έπειτα βεβαιώνει ότι, εξαιτίας της δικής τους υπαιτιότητας, θα τους βρουν τα δεινά, επειδή ακριβώς ο ίδιος μεν πολλές φορές θέλησε να συγκεντρώσει τα τέκνα τους κάτω από τον ζυγό της θεοσέβειας, καθώς, προϋπάρχοντας των πάντων και από αιώνος, είχε προνοήσει για αυτούς, και μέσω κάθε προφήτη και σε κάθε γενεά τούς καλούσε να επιστρέψουν και τους ανακαλούσε, εκείνοι όμως δεν ήθελαν να υπακούσουν στην κλήση. Για τον λόγο αυτό εξέδωσε προκαταβολικά την εναντίον τους απόφαση, λέγοντας: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος». Με μεγάλη δε ακρίβεια λέει ότι δεν θα γίνει έρημη η πόλη, αλλά ο οίκος που βρίσκεται σε αυτήν, δηλαδή ο ναός, τον οποίο δεν επιθυμεί πλέον να ονομάζεται ούτε δικός του ούτε του Θεού οίκος, αλλά λέει ότι είναι δικός τους. Προαναγγέλλει δε ότι αυτός θα γίνει έρημος, με το να εγκαταλειφθεί από την πρόνοια που προηγουμένως τον επιστατούσε, γι' αυτό και είπε: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος». Και είναι πράγματι αξιοθαύμαστο το αποτέλεσμα αυτού του λόγου, διότι ποτέ άλλοτε ο τόπος δεν υπέστη τόση ερήμωση, ούτε καν όταν κυριεύθηκε από τους Βαβυλωνίους εξαιτίας των υπερβολικών τους ασεβειών και της ειδωλολατρίας, καθώς και των μιαιφονιών εναντίον των προφητών· διότι την εποχή εκείνη ο συνολικός χρόνος ερήμωσης του τόπου διήρκεσε εβδομήντα έτη. Γι' αυτό τον λόγο δεν θα μπορούσε τότε να ειπωθεί σε αυτούς κυριολεκτικά το «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος».

Είμαστε λοιπόν και θα παραμείνουμε οίκος Εκείνου που είπε, «θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους, και θα είμαι Θεός τους», εάν μαζί με την ευσέβεια έχουμε και βίο καθαρό. Εάν όμως ζούμε αμαρτωλά και αμετανόητα, θα ακούσουμε από αυτόν «ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος», και θα εγκαταλειφθούμε, για να επαναλάβω τα λόγια της Γραφής, «σαν σκηνή σε αμπελώνα και σαν οπωροφυλάκιο σε αγγουρόκηπο», όταν, αφού έχει παρέλθει ο καιρός της χρησιμότητάς τους, δεν έχουν πλέον τίποτα το καλό αποταμιευμένο.

Επειδή όμως εκείνοι όχι μόνο τον απέρριψαν, τον ευεργέτη που ήλθε στα δικά του, οι δικοί του, αλλά, για να πω το τελευταίο, τον παρέδωσαν και σε θάνατο, και μάλιστα σε σταυρικό θάνατο –ω της παραφροσύνης!– θεωρώντας ως αντίθεο τον Θεό που φανερώθηκε σε αυτούς με σάρκα για χάρη τους, εγκαταλείφθηκαν δικαίως και αυτοί και απορρίφθηκαν από εκείνον που τους είπε: «Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος». Και η δική τους απόρριψη έγινε συμφιλίωση του κόσμου, και εμείς ελεηθήκαμε εξαιτίας της δικής τους απείθειας, ή μάλλον («ω βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως του Θεού!»), για να μιλήσω πάλι σύμφωνα με τον απόστολο, «έκλεισε ο Θεός τους πάντες στην απείθεια, για να ελεήσει τους πάντες».

Ϛ΄. Βλέπεις πώς όχι άδικα έλεγα ότι δεν ανήκει ούτε στον Ίδιο, ούτε στον Πατέρα, αλλά σε εκείνους που αγωνίζονται, κοπιάζουν και ταλαιπωρούνται; Γι' αυτό ακριβώς έλεγε και στην Ιερουσαλήμ: «Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σας, όπως η όρνιθα τα μικρά της, και δεν το θελήσατε; Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος». Βλέπεις ότι δεν είναι ποτέ δυνατόν να σωθεί κανένας από εκείνους που ραθυμούν, αμελούν και παραμένουν σε πνευματική νωθρότητα; Από αυτό μαθαίνουμε και κάτι άλλο μυστικό, ότι ούτε καν το μαρτύριο δεν αρκεί για να δώσει την ανώτατη τιμή και την υψηλότατη πρωτοκαθεδρία.

Άκουσε δε και τον Χριστό να λέει: «Εκείνους που δεν θέλησαν να βασιλεύσω επάνω τους, φέρτε τους εδώ και κατασφάξτε τους», διότι αυτός είναι ο βασιλεύς των αιώνων. Άκουσε τον πάλι να λέει προς την Ιερουσαλήμ: «Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου και δεν θελήσατε· ιδού, ο οίκος σας αφήνεται έρημος». Και πάλι: «Θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία <του Θεού> και θα δοθεί σε έθνος που θα αποδίδει τους καρπούς της». Ώστε δεν είναι δυνατόν να χωρίζεται ο Υιός από τη δόξα του Πατρός. Ότι δε θα έλθει με αυτόν τον τρόπο, όπως προείπαμε, εννοώ με το σώμα και πάνω στη νεφέλη —πράγμα το οποίο αποτελεί το βασιλικό σχήμα, αναφέρομαι στη νεφέλη, καθώς αυτή υποδείκνυε τον βασιλέα των άνω στρατιών— το ότι «έτσι θα έλθει» είναι σαφές από τη μαρτυρία των αγγέλων. Όπως λέει: «Αυτός ο Ιησούς, ο οποίος αναλήφθηκε από εμάς στον ουρανό, έτσι ακριβώς θα έλθει», είναι προφανές ότι θα έλθει μαζί με τη σάρκα του και μέσα σε νεφέλη.

Διότι, επειδή με την πρώτη, και τη δεύτερη, και την τρίτη, και την τέταρτη, και με τις μετέπειτα πληγές, απόλαυσε πολλή μακροθυμία από τον Θεό, χωρίς να προκύψει για αυτόν τίποτα το ωφέλιμο, εξολοθρεύτηκε τελικά και αφανίστηκε ολοσχερώς μαζί με την πόλη. Αυτό έπαθαν και οι Ιουδαίοι. Γι' αυτό και ο Χριστός, μέλλοντας να τους αφανίσει και να επιφέρει σε αυτούς ανεπανόρθωτη ερήμωση, έλεγε τα εξής: «Πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε. Ιδού, αφήνεται έρημος ο οίκος σας». Φοβάμαι, λοιπόν, μήπως πάθουμε και εμείς τα ίδια, επειδή δεν συνετιζόμαστε ούτε από τα ξένα ούτε από τα δικά μας δεινά.