Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 23:38

Διότι, όπως ανέφερα, ο Θεός ποτέ δεν προσελκύει κανέναν με εξαναγκασμό και βία· αλλά θέλει μεν να σωθούν οι πάντες, δεν αναγκάζει δε κανέναν, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας». Πώς λοιπόν δεν σώζονται όλοι, εάν θέλει να σωθούν όλοι; Επειδή το θέλημα όλων δεν ακολουθεί το δικό Του θέλημα, και ο Ίδιος δεν εκβιάζει κανέναν. Έτσι λέει και προς την Ιερουσαλήμ: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε;». Τι ακολουθεί λοιπόν; «Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος». Βλέπεις ότι, έστω κι αν ο Θεός θέλει να μας σώσει, εάν εμείς δεν προσφέρουμε τους εαυτούς μας, παραμένουμε στην απώλεια;

Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος. Και πάλι, θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία και θα δοθεί σε έθνος που θα αποδίδει τους καρπούς της· και πάλι, όποιος πέσει πάνω σε τούτον τον λίθο, θα συντριβεί· και πάνω σε όποιον πέσει, θα τον κατασυντρίψει.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο σχίζονταν και οι σκληρές πέτρες, για να μάθουν ότι αυτός είναι η πνευματική και ζωντανή πέτρα. Διότι «έπιναν», λέει, «από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε· και η πέτρα ήταν ο Χριστός». Ω, της αγνωμοσύνης των Ιουδαίων! Οι πέτρες σχίστηκαν, και αυτοί παραμένουν αναίσθητοι· τα άψυχα συγκλονίζονται, και οι έμψυχοι απιστούν· το καταπέτασμα του ναού σκίζεται, για να φανερωθεί πλέον η ερήμωσή τους. Διότι σχίστηκε το καταπέτασμα και αποκαλύφθηκαν όσα βρίσκονταν μέσα στον ναό, εξαιτίας του Χριστού που είχε πει: «Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται σε εσάς έρημος». Και πράγματι, μετά τη χριστοκτονία ερημώθηκαν όλα τα ιερά σεβάσματα των Ιουδαίων, και οι άγγελοι που παρέμεναν στην πόλη και στο ιερό αναχώρησαν από εκεί και ήλθαν στην Εκκλησία. Πολλά δε σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν μαζί με τον Χριστό, για να μάθουμε εμείς ότι ο Χριστός, πεθαίνοντας, δεν ανασταίνεται μόνος, αλλά ανασταίνει από τους νεκρούς όλους όσοι πιστεύουν σε αυτόν.

β΄. Ὅταν όμως τους έστελνε, δεν είπε ότι τους έδωσε Πνεύμα Άγιο, αλλά ότι τους έδωσε εξουσία, λέγοντας: «Να καθαρίζετε λεπρούς, να εκδιώκετε δαιμόνια, να ανασταίνετε νεκρούς· δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε». Όσον αφορά δε τους προφήτες, από όλους ομολογείται ότι υπήρξε χορήγηση Αγίου Πνεύματος, αλλά αυτή η χάρη είχε συσταλεί και απομακρυνθεί, και είχε εκλείψει από τη γη από εκείνη την ημέρα κατά την οποία ειπώθηκε: «Αφήνεται ο οίκος σας έρημος». Αλλά και πριν από εκείνη την ημέρα, είχε αρχίσει αυτή η έλλειψη. Διότι δεν υπήρχε πλέον προφήτης ανάμεσά τους, ούτε η χάρη επισκίαζε τα άγιά τους. Επειδή, λοιπόν, είχε μεν ανασταλεί η παρουσία του Αγίου Πνεύματος, αλλά επρόκειτο στο εξής να εκχυθεί πλουσιοπάροχα· η δε αρχή αυτής της διανομής έγινε μετά τον σταυρό, και δεν υπήρχε μόνο αφθονία, αλλά και ανώτερα χαρίσματα (διότι και η δωρεά ήταν πιο θαυμαστή, όπως όταν λέει: «Δεν γνωρίζετε ποιου πνεύματος είστε»· και πάλι: «Διότι δεν λάβατε πνεύμα δουλείας, αλλά λάβατε πνεύμα υιοθεσίας». Διότι και οι παλαιοί είχαν μεν οι ίδιοι Πνεύμα, αλλά σε άλλους δεν το μετέδιδαν· ενώ οι απόστολοι γέμισαν μυριάδες)· επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να λάβουν αυτή τη χάρη, η οποία δεν είχε δοθεί ακόμη, γι' αυτό λέει: «Διότι δεν υπήρχε ακόμη Πνεύμα Άγιο». Επειδή, λοιπόν, ο ευαγγελιστής μιλούσε για αυτήν ακριβώς τη χάρη, έλεγε: «Διότι δεν υπήρχε ακόμη Πνεύμα Άγιο», δηλαδή, δεν είχε δοθεί, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί, αποκαλώντας δόξα τον σταυρό.

Γι' αυτό λοιπόν πρόσθεσε: «Και από τον εαυτό μου δεν λέω τίποτα». Διότι θα γνωρίσετε και τα δύο, και τη δική μου ισχύ και την ομόνοια προς τον Πατέρα. Επειδή το «από τον εαυτό μου δεν λέω τίποτα» δηλώνει το απαράλλακτο της ουσίας, και το ότι δεν εκφέρει τίποτα εκτός από τα νοήματα του Πατέρα. Διότι, όταν εκπέσετε από τη λατρεία, όταν δεν σας επιτραπεί πλέον ούτε να τον λατρεύετε όπως πριν, τότε θα κατανοήσετε ότι αυτά τα κάνει για να υπερασπιστεί εμένα, και ότι οργίζεται εξαιτίας εκείνων που δεν με άκουσαν· σαν να έλεγε: «Εάν ήμουν βέβαια κάποιος αντίθεος και αλλότριος, δεν θα είχε κινήσει τόση οργή εναντίον σας». Αυτό λέει και ο Ησαΐας: «Θα παραδώσει τους πονηρούς αντί για την ταφή του»· και ο Δαβίδ: «Τότε θα τους μιλήσει μέσα στην οργή του»· και ο ίδιος: «Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται έρημος». Και οι παραβολές το ίδιο δηλώνουν, όταν λέει: «Τι θα κάνει σε εκείνους τους γεωργούς ο κύριος εκείνου του αμπελώνα; Ως κακούς θα τους εξολοθρεύσει οικτρά». Βλέπεις ότι παντού εκφράζεται κατ' αυτόν τον τρόπο, εξαιτίας του ότι δεν τον είχαν πιστέψει ακόμη;

Επειδή αν πρόκειται να τους αφανίσει, όπως ακριβώς και θα τους αφανίσει (διότι λέγει: «Φέρτε τους εδώ αυτούς που δεν με θέλησαν να βασιλεύσω πάνω τους, και κατασφάξτε τους»)· για ποιον λόγο λέγει ότι αυτό που γίνεται δεν είναι δικό του έργο, αλλά του Πατρός; Ομιλεί απευθυνόμενος στη δική τους αδυναμία, και συγχρόνως τιμώντας Εκείνον που τον εγέννησε. Γι' αυτό δεν είπε: «Αφήνω τον οίκο σας έρημο», αλλά «Αφήνεται»· διότι αυτό το διετύπωσε απρόσωπα. Με το να πει όμως: «Πόσες φορές θέλησα να περισυνάξω τα τέκνα σας, και δεν θελήσατε;», και έπειτα να προσθέσει ότι «Αφήνεται», δείχνει ότι ο ίδιος επέφερε την ερήμωση. Διότι, λέγει, επειδή ενώ δεχόσασταν ευεργεσίες και θεραπείες δεν θελήσατε να με αναγνωρίσετε, θα μάθετε ποιος είμαι όταν θα τιμωρείστε.

Παρατήρησε πόση είναι η δύναμη του Πνεύματος· από μια πονηρή διάνοια κατόρθωσε να εξαγάγει λόγια γεμάτα από θαυμαστή προφητεία. Ο ευαγγελιστής, εξάλλου, ονομάζει τα έθνη τέκνα του Θεού με βάση εκείνο που επρόκειτο να συμβεί στο μέλλον· όπως ακριβώς λέει και ο ίδιος ο Χριστός: «Έχω και άλλα πρόβατα», καλώντας τα και αυτός με βάση το μέλλον τους. Τι σημαίνει όμως το: «επειδή ήταν αρχιερέας εκείνου του έτους»; Μαζί με τα υπόλοιπα, είχε διαφθαρεί και αυτός ο θεσμός. Διότι δεν ασκούσαν πλέον την αρχιερωσύνη καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους, αλλά μόνο για ένα έτος, από τον καιρό που τα αξιώματα έγιναν εξαγοράσιμα. Εντούτοις, ακόμη και έτσι, το Πνεύμα ήταν ακόμη παρόν. Όταν όμως σήκωσαν τα χέρια τους εναντίον του Χριστού, τότε πλέον τους εγκατέλειψε και μετέβη στους αποστόλους. Και αυτό ακριβώς φανέρωνε το καταπέτασμα όταν σχίστηκε, καθώς και η φωνή του Χριστού που έλεγε: «Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος». Και ο Ιώσηπος, επίσης, ο οποίος έζησε λίγο καιρό αργότερα, ανέφερε ότι κάποιοι άγγελοι που παρέμεναν ακόμη εκεί, τους εγκατέλειψαν, επειδή εκείνοι δεν θέλησαν να μεταστραφούν. Διότι, ενόσω στεκόταν όρθιος ο αμπελώνας, γίνονταν τα πάντα για χάρη τους· όταν όμως σκότωσαν τον κληρονόμο, δεν συνέβαινε πια αυτό, αλλά καταστράφηκαν. Και όπως ακριβώς αφαιρεί κανείς ένα λαμπρό ένδυμα από ένα άχρηστο παιδί, έτσι ο Θεός, αφού το αφαίρεσε από τους Ιουδαίους, το έδωσε στους ευγνώμονες δούλους που προέρχονταν από τα έθνη, αφήνοντας εκείνους έρημους και γυμνούς. Δεν ήταν δε μικρό πράγμα αυτό, το να προφητεύσει τέτοια γεγονότα ακόμη και ο εχθρός. Αυτό μπορούσε να προσελκύσει και τους υπολοίπους. Διότι, σε σχέση με τη δική του πρόθεση, το αποτέλεσμα υπήρξε το ακριβώς αντίθετο.

Και η φιλοστοργία φανερώνεται από την εικόνα· διότι το ζώο τρέφει θερμή αγάπη για τα μικρά του. Και παντού άλλωστε στους προφήτες συναντάται αυτή η εικόνα των πτερύγων, και στην ωδή του Μωυσή, και στους Ψαλμούς, υποδεικνύοντας τη μεγάλη σκέπη και πρόνοια. «Αλλά δεν θελήσατε», λέει. «Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος»· γυμνός από τη δική μου βοήθεια. Άρα, Αυτός ήταν που και προηγουμένως προΐστατο αυτών, τους συγκρατούσε και τους διακρατούσε· άρα Αυτός είναι που τους τιμωρεί πάντοτε.

Θα τους ρωτήσω, λοιπόν: Έστειλε προφήτες και σοφούς; Τους σκότωσαν μέσα στις συναγωγές; Αφέθηκε ο οίκος τους έρημος; Ήλθαν όλα τα δεινά της τιμωρίας πάνω σε εκείνη τη γενεά; Είναι ολοφάνερο, και κανείς δεν πρόκειται να φέρει αντίρρηση. Όπως λοιπόν πραγματοποιήθηκαν όλα αυτά, έτσι θα πραγματοποιηθούν και τα άλλα, και τότε οπωσδήποτε θα υποκύψουν. Αλλά κανένα όφελος δεν θα προκύψει από αυτό για την απολογία τους, όπως ακριβώς δεν θα υπάρξει όφελος ούτε για εκείνους που θα μετανοούν τότε για τον τρόπο της ζωής τους. Γι’ αυτό, όσο υπάρχει καιρός, ας πράττουμε τα αγαθά. Διότι, όπως ακριβώς σε εκείνους η επίγνωση δεν προσφέρει πλέον κανένα όφελος, έτσι δεν θα ωφελήσει ούτε εμάς τους ίδιους η μετάνοια για την κακία μας. Επειδή ούτε ο κυβερνήτης του πλοίου θα μπορέσει να κάνει κάτι περισσότερο, όταν η θάλασσα καταποντίσει το σκάφος εξαιτίας της δικής του ραθυμίας, ούτε ο ιατρός, όταν ο ασθενής πεθάνει· αλλά ο καθένας από αυτούς οφείλει, πριν έλθει το τέλος, να επινοεί και να πράττει τα πάντα, ώστε να μην περιπέσει σε κανέναν κίνδυνο ούτε σε ντροπή· έπειτα όμως από αυτά, όλα είναι ανώφελα. Κατά συνέπεια και εμείς, όσο βρισκόμαστε στην ασθένεια, ας προσκαλούμε ιατρούς, και ας δαπανούμε χρήματα, και ας επιδεικνύουμε διαρκή ζήλο, ώστε, αφού σηκωθούμε από την κακία, να αναχωρήσουμε από αυτή τη ζωή υγιείς. Και όση πρόνοια δείχνουμε για τους δούλους μας, όταν τα σώματά τους ασθενούν, τόση ας επιδείξουμε και για τους εαυτούς μας, εφόσον η ψυχή μας νοσεί.

Διότι, επειδή είπε ότι «Αφήνεται ο οίκος σας έρημος» και προηγουμένως τους προανήγγειλε μύρια δεινά, έπειτα οι μαθητές, ακούγοντας αυτά, τον πλησίασαν με θαυμασμό επιδεικνύοντας το κάλλος του ναού και απορώντας εάν θα αφανιστούν τόσο μεγάλα κάλλη, και τέτοια πολυτέλεια υλικών, και άφατη ποικιλία τέχνης· δεν τους μιλάει πλέον λοιπόν απλώς για ερήμωση, αλλά προαναγγέλλει τον παντελή αφανισμό. «Διότι δεν τα βλέπετε όλα αυτά», λέγει, «και τα θαυμάζετε και εκπλήσσεστε;»

«Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος.» Βλέπεις πώς, επειδή δεν θέλησαν, απομακρύνθηκε και ο Θεός; Γι' αυτό είναι ανάγκη και να θέλουμε και να αγωνιζόμαστε, ώστε να προσελκύσουμε τον Θεό. Αυτό λοιπόν λέει και ο προφήτης, ότι το να κατορθώσουμε τον σκοπό μας δεν εξαρτάται από εμάς, αλλά από τη βοήθεια του Θεού· το να επιλέξουμε όμως, εξαρτάται από εμάς και από τη δική μας προαίρεση.

Σχίζεται το δίφυλλο καταπέτασμα επειδή, εφόσον δεν υπάρχει πλέον βασιλεύς και άρχων στον ίδιο του τον οίκο, το καταπέτασμα σε κάθε περίπτωση υποδηλώνει την εξουσία. Μετά δε την ύβρι εναντίον του Υψίστου Θεού, ο Θεός που κατοικούσε μέσα στον ναό και το Άγιο Πνεύμα εξήλθε από τον ναό, εγκαταλείποντας τον οίκο έρημο: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος». Με την αναχώρηση του Βασιλέως της δόξης, διερράγησαν τα σύμβολα της βασιλείας· σχίστηκαν οι τάφοι· προτού καν κατέλθει στον Άδη για να αποκαταστήσει τα πράγματα, η γη δεν άντεξε την παρουσία του Δεσπότου· διερράγησαν οι ποταμοί μη αντέχοντας Εκείνον που κατήλθε σε αυτούς από τα άνω, σχίστηκαν οι τάφοι και ανέδωσαν ανθρώπους, οι οποίοι εισήλθαν στην αγία πόλη προκειμένου να καταστήσουν αμετάκλητη την καταδίκη.

Από πού, λοιπόν, προέρχονται για εσάς τα ατελείωτα δεινά; Δεν είναι άραγε ολοφάνερο ότι αυτό συμβαίνει επειδή το αμάρτημα τολμήθηκε εναντίον του Δεσπότη και όχι εναντίον των δούλων; Γι' αυτόν τον λόγο δεν υπάρχει για εσάς καμία απαλλαγή από τα δεινά που σας συνέχουν, ούτε πρόκειται να υπάρξει. Διότι, εάν επρόκειτο να υπάρξει, θα το είχαν προαναγγείλει οι προφήτες. Τώρα όμως μίλησαν για την αιχμαλωσία, αλλά για την επιστροφή πουθενά, μολονότι συνεχώς αναμείγνυαν τις τιμωρίες με τα αγαθά και καθόριζαν χρονικά διαστήματα. Διότι και ο Ιερεμίας καθόρισε εβδομήντα έτη, και ο Δανιήλ παρομοίως τρεισήμισι εβδομάδες· και για την Αίγυπτο ελέχθη ότι θα δουλεύσουν για τετρακόσια τριάντα έτη. Για αυτήν την αιχμαλωσία, όμως, πουθενά δεν ορίζεται χρόνος, ούτε τέλος, αλλά ο οίκος σας έχει αφεθεί έρημος, και καθημερινά η κατάστασή σας προχωρεί προς το χειρότερο.

Διότι, όταν ανέβηκε στον σταυρό, έλεγε: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Και θρηνώντας πάλι για την Ιερουσαλήμ, έλεγε: «Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σας, και δεν θελήσατε; Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται έρημος». Και όταν τον ράπιζαν, δεν ανταπέδιδε τα ραπίσματα, αλλά απολογούνταν σε εκείνον που τον ράπιζε· και ενώ τον αποκαλούσαν δαιμονισμένο, εξέβαλλε δαίμονες· και ενώ τον αποκαλούσαν πλάνο και αντίθεο, εκείνους τους καθοδηγούσε στη βασιλεία. Και στους μαθητές του έδινε την εντολή παντού να ανέχονται να μαστιγώνονται, να καταδιώκονται, να εκδιώκονται και να αποδέχονται την κατώτερη θέση: «Διότι όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας», λέει, «ας είναι διάκονός σας».

Έχοντας δηλαδή από την Αίγυπτο την παράσταση του Άπιδος, ο οποίος βρισκόταν στη Μέμφιδα, δεν προσκύνησαν μόνο αυτόν, αλλά και πολλά γλυπτά. Αν και κατασκεύασαν, λοιπόν, έναν μόσχο, υποδείκνυαν πολλούς λέγοντας: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ, που σε έβγαλαν από τη γη της Αιγύπτου». Λησμόνησαν τον Θεό που τους έσωσε, που έκανε μεγάλα έργα στην Αίγυπτο, θαυμαστά στη γη του Χαμ, φοβερά στην Ερυθρά Θάλασσα. Δεν τα υπενθυμίζει αυτά τυχαία, αλλά θέλοντας να δείξει ότι, παρ' όλα αυτά, ο Θεός δεν τους απέρριψε, μέχρι που τόλμησαν το πιο ασεβές από όλα τα έργα εναντίον του Χριστού, απορρίπτοντας τη χάρη που τους δόθηκε. Γι' αυτό τους λέει ο Σωτήρας: «Πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, με τον τρόπο που η όρνιθα συνάγει τους νεοσσούς της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε; Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται έρημος». Μη αρκούμενοι, λοιπόν, λέγει, στα προηγούμενα κακά, αντάλλαξαν τη δόξα τους, η οποία ήταν ο Θεός, με το ομοίωμα ενός μόσχου. Διότι ούτε τη δική τους σωτηρία θυμήθηκαν, ούτε την τιμωρία των Αιγυπτίων, ούτε το μεγάλο θαύμα της θάλασσας, αλλά τα απέρριψαν όλα συλλήβδην. Και είπε να τους εξολοθρεύσει, εάν ο Μωυσής, ο εκλεκτός του, δεν στεκόταν μπροστά του στο ρήγμα, για να αποτρέψει τον θυμό του, ώστε να μην τους εξολοθρεύσει.

Διότι σε εσάς υπέδειξε το καλό, ώστε να ακολουθήσετε τα ίχνη Του, προσέχοντας με ακρίβεια από παντού, εκδιώκοντας τους λύκους και φυλάσσοντας το ποίμνιο. Έπειτα, αφού εξέβαλε έξω τους πάντες, δηλαδή εκείνους που φρονούν τα αντίθετα, προείπε τελικά και την ερήμωση και τον αφανισμό τους, που επρόκειτο να συμβαίνει από γενιά σε γενιά σε όσους φρονούν τα αντίθετα, λέγοντας: «Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος». Δες πώς τα λόγια έγιναν πράξη· διότι οι εχθροί και οι επίβουλοι της Εκκλησίας, δηλαδή οι αιρετικοί, σε κάθε γενιά παραδίδονται στην απώλεια, σύμφωνα με τον λόγο που είπε ο Κύριος, ότι «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί»· πράγμα που και έγινε. Διότι Εκείνος πρώτος το έπραξε αυτό και το υπέδειξε· μετά δε την ανάληψή Του στους ουρανούς, οι μακάριοι απόστολοι παρατάχθηκαν εναντίον τους. Έπειτα από αυτούς, τα θεία τους διδάγματα και οι διδάσκαλοι της Εκκλησίας, καθώς και οι άγιες σύνοδοι που συνήλθαν κατά καιρούς, ξεριζώνοντας αυτούς που παρέμεναν αμετανόητοι, τους παρέδωσαν στην απώλεια σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Θα απολέσεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος». Επομένως, όλοι εξέλιπαν και χάθηκαν εξαιτίας της ανομίας τους. Διότι πού βρίσκονται εκείνοι που κάποτε πολέμησαν την Εκκλησία, βασιλείς, δυνάστες και σοφοί; Δεν διασκορπίστηκαν, δεν χάθηκαν και δεν κατέληξαν στο μηδέν;

Μην καταπέσεις, αδελφέ, αλλά ανόρθωσε τον εαυτό σου, τείνε το χέρι σου στον λόγο και πρόσφερέ μας αυτήν την καλή συνεργασία, ώστε να σε γλιτώσουμε ολοκληρωτικά από την πικρή αιχμαλωσία των λογισμών. Διότι, εάν δεν θελήσεις και εσύ ο ίδιος να επιδείξεις τόση προθυμία όση και εμείς, κανένα όφελος δεν θα υπάρξει για εμάς από τη θεραπεία. Και τι το παράδοξο, εάν συμβαίνει αυτό σε εμάς; Διότι, εάν ο παντοδύναμος Θεός, όταν προτρέπει και συμβουλεύει, και αυτός που ακούει δεν πείθεται στα λεγόμενά Του, ουδέποτε επιτυγχάνεται κάτι περισσότερο, αλλά μάλλον αυτό θα αποτελέσει μεγαλύτερο εφόδιο καταδίκης για εκείνον που δεν πείστηκε. Και φανερώνοντας αυτό, ο Χριστός έλεγε: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο θρηνούσε και την Ιερουσαλήμ, λέγοντας: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που φονεύεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους προς αυτήν. Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε. Ιδού, εγκαταλείπεται ο οίκος σας έρημος».

Διότι αυτά εισχώρησαν στη ζωή μας μέσω της παρακοής. Και εν ειρήνη γίνεται η ταφή Του, την οποία ειρήνη μας εξασφάλισε μέσω του σταυρού και της ταφής, ενώνοντας τα διεστώτα και υποτάσσοντας τον αποστάτη άνθρωπο στον Πλάστη. Γι' αυτό οι πονηροί, ως αντίτιμο της ταφής Του, παραδίδονται στον όλεθρο: οι μεν Ιουδαίοι, μετά την εκπόρθηση του ναού και της πόλης, απάγονται ως αιχμάλωτοι πολέμου από τους εχθρούς, χωρίς να πρόκειται ποτέ πια να επιστρέψουν στις πατρογονικές τους εστίες· διότι εγκαταλείπονται έρημοι από τη θεία βοήθεια σύμφωνα με αυτήν τη φωνή του Κυρίου: «Ο οίκος σας αφήνεται έρημος»· οι δε δαίμονες, αφού στερήθηκαν την τυραννική και αλαζονική εξουσία, την οποία ασκούσαν με τον χειρότερο τρόπο εις βάρος μας, υποδουλώνοντάς μας στα πιο αισχρά πάθη. Εκείνος όμως έλαβε ως κληρονομιά, σαν λάφυρα από τους πονηρούς, όσους είχαν πεθάνει απ' αιώνος, απαλλάσσοντας όλους αυτούς που κατέχονταν από τον ζυγό της αμαρτίας.

ΛΣΤ΄. Αυτήν την ερήμωση της ψυχής φανερώνοντας και ο Κύριος, έλεγε: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που αποκτείνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους σε αυτήν· πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε; Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος». Ο δε Ησαΐας πάλι, βλέποντας εμάς, τους δήθεν μοναχούς, να επιτελούμε μόνο τις σωματικές λειτουργίες, ενώ καταφρονούμε τις πνευματικές, και εξαιτίας αυτού έχουμε κυριευθεί από έπαρση, έλεγε: «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άρχοντες των Σοδόμων· προσέξτε τον νόμο του Θεού, λαέ των Γομόρρων. Τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας; Είμαι πλήρης από ολοκαυτώματα κριών· και πάχος αμνών, και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ. Διότι, ποιος ζήτησε αυτά από τα χέρια σας; Δεν θα συνεχίσετε πλέον να πατάτε την αυλή μου».

«Το δε παιδίον αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα, και βρισκόταν στις ερήμους μέχρι την ημέρα της αναδείξεώς του προς τον Ισραήλ»· διότι γνωρίζουν όσοι στεφανώνονται με την πατερική οξύνοια, ότι ο Χριστός, λέγοντας στα πλήθη των Ιουδαίων «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος», έκανε δικό του οίκο την έρημη Εκκλησία των εθνών, και θεωρώντας τους κληθέντες ως δικό του σώμα, και τοποθετώντας τον εαυτό του ως κεφαλή πάνω σε αυτούς· διότι είμαστε σώμα Χριστού και μέλη εκ μέρους, και έχουμε αυτόν ως κεφαλή, όπως διδάσκει το σκεύος της εκλογής· αυξάνεται, οικειούμενος την αύξηση ημών, των μελών και του σώματος, και κραταιώνεται στο πνεύμα αυτός που ενδυναμώνει τη δική μας πνευματική κραταίωση, θεωρώντας την ως δική του επειδή εμείς είμαστε δικοί του. Εύστοχα δε τα Λόγια αναφέρουν ότι αυτός βρισκόταν στις ερήμους· διότι αυτό το καταδεικνύει πιο εμφαντικά, λέγοντας ότι ο Χριστός δεν υπάρχει και δεν βρίσκεται πλέον σε ένα μόνο έθνος, όπως παλαιότερα μόνο στον Ισραήλ, αλλά σε όλα τα έθνη και στις Εκκλησίες που συγκροτήθηκαν από αυτά.

Οι πέτρες σχίζονται, και αυτοί παραμένουν αναίσθητοι· τα άψυχα συγκλονίζονται, και οι έμψυχοι απιστούν· το καταπέτασμα του ναού σκίζεται, για να φανερωθεί πλέον η ερήμωσή τους· διότι σχίστηκε το καταπέτασμα και αποκαλύφθηκαν τα εντός του ναού, εξαιτίας του Χριστού που είπε: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος»· και πράγματι, μετά τη Χριστοκτονία ερημώθηκαν όλα τα ιερά των Ιουδαίων· και οι άγγελοι που παρέμεναν στην πόλη και στο ιερό αναχώρησαν από εκεί και ήλθαν στην Εκκλησία· πολλά δε σώματα των κεκοιμημένων αναστήθηκαν μαζί με τον Χριστό, για να μάθουμε εμείς ότι ο Χριστός, πεθαίνοντας, δεν ανασταίνεται μόνος Του, αλλά ανασταίνει εκ νεκρών όλους όσους πιστεύουν σε Αυτόν.

«Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που έχουν σταλεί σε σένα, πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου με τον τρόπο που συγκεντρώνει η όρνιθα τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν το θελήσατε; Ιδού, εγκαταλείπεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος. Διότι σας λέω, δεν πρόκειται να με δείτε από τώρα και στο εξής, μέχρι να πείτε: Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου.» Επαναλαμβάνει το όνομα της Ιερουσαλήμ, ελεώντας την και ανακαλώντας την με συμπάθεια. Διότι απολογείται σαν να απευθύνεται σε κάποια που την αγαπά διακαώς, αλλά εκείνη περιφρονεί αυτόν που την αγαπά, καθώς πρόκειται να επιβάλει την τιμωρία. Την κατηγορεί, δηλαδή, ως φόνισσα, και επειδή, ενώ αυτός πολλές φορές θέλησε να την ελεήσει, αυτή δεν θέλησε, αλλά υπακούοντας στον διάβολο που την διασκορπίζει και την απομακρύνει από την αλήθεια - η οποία αποτελεί κάτι το ενιαίο - δεν δεχόταν τον Κύριο που την συγκέντρωνε. Διότι τίποτα δεν απομακρύνει και δεν διασκορπίζει από τον Θεό τόσο, όσο η αμαρτία, όπως ακριβώς, αντίθετα, η αγαθή συνείδηση συγκεντρώνει κοντά στον Θεό. Και για να δείξει τη φιλοστοργία του, χρησιμοποίησε το παράδειγμα της όρνιθας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΔ'. Περί της συντελείας, της ημέρας και της ώρας. «Και εξερχόμενος ο Ιησούς, αναχωρούσε από το ιερό, και τον πλησίασαν οι μαθητές του για να του δείξουν τα οικοδομήματα του ιερού. Ο δε Ιησούς τους είπε: Τα βλέπετε όλα αυτά; Αλήθεια σας λέω, δεν θα αφεθεί εδώ λίθος επί λίθου, που να μην καταστραφεί.» Εξερχόμενος από το ιερό, έδειξε ότι θα απομακρυνθεί από τους Ιουδαίους. Και όπως ακριβώς είπε ότι «Αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος», έτσι ακριβώς και πράττει. Και προλέγει την κατάλυση του ναού στους μαθητές· διότι επειδή εκείνοι είχαν γήινο φρόνημα, είχαν εντυπωσιαστεί από την ομορφιά των οικοδομημάτων και ήταν σαν να έδειχναν στον Χριστό λέγοντας: Δες ποιου οίκου την ομορφιά αφήνεις έρημη. Τους απομακρύνει λοιπόν από το να προσηλώνονται στα επίγεια και τους παραπέμπει στην άνω Ιερουσαλήμ, λέγοντας: «Δεν θα μείνει εδώ λίθος επί λίθου»· και το είπε αυτό, υποδηλώνοντας την παντελή καταστροφή της οικοδομής, και χρησιμοποιώντας υπερβολή στον λόγο. «Ενώ δε αυτός καθόταν στο όρος των Ελαιών, τον πλησίασαν οι μαθητές του ιδιαιτέρως, λέγοντας:

Έτσι λοιπόν, εφόσον και στην Ιερουσαλήμ είχαν εγκατασταθεί ως ληστές οι Φαρισαίοι και οι Γραμματείς, δεν ενδεχόταν σε άλλο τόπο, παρά οπωσδήποτε σε αυτόν των ληστών, να βρει τον θάνατο ο Δεσπότης των προφητών· διότι, έχοντας συνηθίσει στα αίματα των δούλων, θα σκοτώσουν και τον Κύριο. «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που έχουν σταλεί σε εσένα, πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα παιδιά σου, όπως η όρνιθα μαζεύει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε; Ιδού, σας εγκαταλείπεται ο οίκος σας έρημος· αλήθεια σας λέω, δεν πρόκειται πια να με δείτε, μέχρι να πείτε: Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου.» Με τον διπλασιασμό του ονόματος δείχνει τη στοργή που έχει για αυτούς ο Κύριος· διότι όπως ακριβώς κάποιος εραστής που περιφρονείται από την αγαπημένη του, έτσι ανακαλεί τη μοιχαλίδα Συναγωγή· και δείχνει επίσης τη δική του φιλανθρωπία, ότι δηλαδή πολλές φορές θέλησε να τους συνάξει, και επισημαίνει τη δική τους ανταρσία, με το να πει ότι: Δεν θελήσατε· σας εγκαταλείπω λοιπόν.