Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 24:12

Πρόκειται δε να ακούσετε για πολέμους και φήμες πολέμων. Προσέξτε να μην ταραχθείτε· διότι πρέπει να γίνουν αυτά, αλλά δεν είναι ακόμη το τέλος. Διότι θα εγερθεί έθνος εναντίον έθνους και βασίλειο εναντίον βασιλείου, και θα υπάρξουν λιμοί, λοιμοί και σεισμοί σε διάφορους τόπους. Όλα αυτά όμως είναι η αρχή των οδυνών. Τότε θα σας παραδώσουν σε θλίψεις και θα σας θανατώσουν· και θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου. Και τότε πολλοί θα σκανδαλιστούν, και θα παραδώσουν ο ένας τον άλλον, και θα μισήσουν ο ένας τον άλλον. Και θα εγερθούν πολλοί ψευδοπροφήτες και θα πλανήσουν πολλούς. Και επειδή θα πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών.

Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο που ρώτησε από πού προέρχεται η θερμότητα και η ψυχρότητα και η σκληροκαρδία, και περί του σωματικού πολέμου. Σχετικά με τη θερμότητα και την ψυχρότητα, είναι φανερό ότι ο Κύριος ονομάστηκε πυρ, το οποίο θερμαίνει και καταφλέγει «καρδιές και νεφρούς». Εάν λοιπόν είναι έτσι, και ο διάβολος είναι ψυχρός, και από αυτόν προέρχεται όλη η ψυχρότητα. Διότι αν δεν ήταν έτσι, πώς λέει ότι «Τότε θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών;» Και το τότε τι είναι, εάν όχι οι καιροί του αντιδίκου; Εάν λοιπόν αισθανόμαστε ψυχρότητα, ας επικαλεστούμε τον Θεό και, ερχόμενος, θερμαίνει την καρδιά μας στην τέλεια αγάπη Του, όχι μόνο προς Αυτόν, αλλά και προς τον πλησίον, και από το πρόσωπο της θερμότητάς Του εξορίζεται η ψυχρότητα του μισοκάλου. Διότι αν εξέρανε την πηγή των δακρύων της καρδιάς σου και ύγρανε το υπογάστριό σου, εσύ φιλοξένησε τον Κύριο στον οίκο σου, και Εκείνος θα ξηράνει το δεύτερο και θα καθαρίσει την πηγή των δακρύων για να ρεύσει το νοητό ύδωρ. Εκείνος που θέλει να φθάσει στον φόβο του Θεού, φθάνει μέσω της υπομονής. Διότι λέει: «Υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου.» Και τι άλλο; «Και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον βούρκο του πηλού.» Από δε τον λάκκο λογίζεται και η σκληροκαρδία. Εάν λοιπόν ποθείς να τα αποκτήσεις, και να σώζεσαι εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών.

Διότι υπάρχει σε εμάς φοβερός λιμός αγάπης, τιμιώτατε αδελφέ. Και η αιτία είναι ολοφάνερη: επειδή πλήθυνε η ανομία, ψυχράνθηκε η αγάπη των πολλών. Γι' αυτό και μας φάνηκε μεγάλης αξίας το γράμμα σου και σου το ανταποδίδουμε μέσω του ίδιου ανθρώπου, του ευλαβεστάτου συνδιακόνου μας Σαβίνου, μέσω του οποίου κάνουμε και εμείς γνωστούς τους εαυτούς μας σε σένα και σε παρακαλούμε να επαγρυπνείς στις προσευχές υπέρ ημών, ώστε να δώσει κάποτε ο άγιος Θεός γαλήνη και ησυχία και στα πράγματα εδώ, και να επιτιμήσει αυτόν τον άνεμο και τη θάλασσα, για να απαλλαγούμε από τον σάλο και την ανατροπή στην οποία έχουμε πλέον περιέλθει, περιμένοντας συνεχώς τον πλήρη καταποντισμό μας. Όμως, μέσα στις παρούσες συνθήκες, ο Κύριος μας χάρισε τούτο το μεγάλο δώρο: να ακούμε ότι εσείς βρίσκεστε σε απόλυτη συμφωνία και ενότητα μεταξύ σας και ότι το κήρυγμα της ευσέβειας διακηρύσσεται ανεμπόδιστα ανάμεσά σας. Διότι κάποτε (αν βέβαια δεν έχει πλέον ολοκληρωθεί ο χρόνος αυτού του κόσμου, αλλά απομένουν ακόμη ημέρες ανθρώπινης ζωής) είναι ανάγκη να ανανεωθεί από εσάς η πίστη στην Ανατολή, και για τα αγαθά που λάβατε από αυτήν, να της προσφέρετε εν καιρώ την ανταπόδοση. Διότι η υγιής μερίδα εδώ, η οποία υπερασπίζεται την ευσέβεια των πατέρων, έχει καταπονηθεί αρκετά, επειδή ο διάβολος με τη δική του μεθοδεία την έχει συγκλονίσει με πολλές και ποικίλες επιθέσεις των μηχανευμάτων του.

ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΕΝ ΤΑΡΣΩ ΠΕΡΙ ΤΟΝ ΚΥΡΙΑΚΟΝ Το πόσο μεγάλο είναι το αγαθό της ειρήνης, τι χρειάζεται να το λέγω σε άνδρες που είναι υιοί της ειρήνης; Επειδή λοιπόν αυτό το μεγάλο και θαυμαστό αγαθό, το οποίο επιδιώκουν διακαώς όλοι όσοι αγαπούν τον Κύριο, κινδυνεύει πλέον να καταντήσει ένα κενό όνομα, εξαιτίας του ότι πληθύνθηκε η ανομία και ψυχράνθηκε η αγάπη των πολλών, θεωρώ ότι αρμόζει να αποτελεί τη μοναδική μέριμνα εκείνων που γνησίως και αληθινώς δουλεύουν στον Κύριο, το να επαναφέρουν σε ένωση τις Εκκλησίες, οι οποίες πολυμερώς και πολυτρόπως έχουν αποκοπεί η μία από την άλλη. Αυτό ακριβώς επιχειρώντας να πράξω και εγώ, δεν θα δεχόμουν δικαίως την κατηγορία του πολυπράγμονος. Διότι τίποτα δεν αποτελεί τόσο ίδιον γνώρισμα του χριστιανού όσο το να ειρηνοποιεί· γι' αυτό και ο Κύριος μας υποσχέθηκε τον μέγιστο μισθό για το έργο αυτό.

Αλλά φαινομενικά μεν δήθεν οι περισσότεροι είμαστε ενωμένοι μεταξύ μας, αφού προστέθηκε σε εμάς και ο χρηστός Βοσπόριος, στην πραγματικότητα όμως σε κανένα από τα αναγκαιότατα ζητήματα δεν μας συντρέχουν· με αποτέλεσμα, εξαιτίας αυτής της αθυμίας, να εμποδίζομαι στο μεγαλύτερο μέρος της ανάρρωσής μου, καθώς οι ασθένειές μου υποτροπιάζουν συνεχώς από τη σφοδρή λύπη. Τι θα μπορούσα άλλωστε να κάνω μόνος μου, εφόσον οι κανόνες, όπως και ο ίδιος γνωρίζεις, δεν επιτρέπουν σε έναν μόνο την άσκηση τέτοιου είδους οικονομιών; Και όμως, ποιον τρόπο θεραπείας δεν εφάρμοσα; Ποια κρίση δεν τους υπενθύμισα, άλλοτε μέσω επιστολών και άλλοτε κατά τις προσωπικές μας συναντήσεις; Διότι ήλθαν μέχρι την πόλη, όταν άκουσαν τη φήμη για τον θάνατό μου. Επειδή όμως ευδόκησε ο Θεός να μας βρουν ζωντανούς, συζητήσαμε μαζί τους τα πρέποντα. Και όταν μεν είμαι παρών, δείχνουν σεβασμό και υπόσχονται όλα τα πρέποντα, όταν όμως αναχωρήσουν, επιστρέφουν πάλι στις δικές τους αντιλήψεις. Αυτά αποκομίζουμε και εμείς από τη γενικότερη κατάσταση των πραγμάτων, καθώς ολοφάνερα ο Κύριος έχει εγκαταλείψει εμάς, οι οποίοι, επειδή πληθύνθηκε η ανομία, αφήσαμε την αγάπη να ψυχρανθεί. Αλλά απέναντι σε όλα αυτά ας μας αρκέσει η μεγάλη και ισχυρότατη ικεσία σου προς τον Θεό.

Προς τον Επίσκοπο Σωφρόνιο. Δεν έχουμε καμία ανάγκη να γράψουμε πόσο μας ευφράνας με τα γράμματά σου. Διότι ασφαλώς το συμπεραίνεις από τα ίδια τα γράμματα που έστειλες, εφόσον είναι τέτοιας φύσεως. Επειδή τον πρώτο καρπό του Πνεύματος, την αγάπη, μας τον φανέρωσες μέσω του γράμματός σου. Και τι θα μπορούσε να γίνει πολυτιμότερο από αυτό για εμάς στη σημερινή κατάσταση των καιρών, κατά την οποία, επειδή πληθύνθηκε η ανομία, έχει ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών; Διότι τίποτε δεν είναι τόσο σπάνιο σήμερα, όσο η συνάντηση με έναν πνευματικό αδελφό, ένας ειρηνικός λόγος και η πνευματική κοινωνία· την οποία, αφού τη βρήκαμε στη δική σου τελειότητα, υπερευχαριστήσαμε τον Κύριο, παρακαλώντας Τον να μεταλάβουμε κοντά σου την τέλεια ευφροσύνη. Διότι, εάν οι επιστολές είναι τέτοιες, πώς άραγε θα είναι η συνάντηση; Και εάν από μακριά μας ελκύεις με αυτόν τον τρόπο, πόσης αξίας θα είσαι για εμάς όταν εμφανιστείς από κοντά; Να γνωρίζεις δε καλά, ότι εάν δεν με περιέβαλλε ένα πλήθος από αμέτρητες ασχολίες και αυτές οι επιτακτικές ανάγκες με τις οποίες είμαστε δεσμευμένοι, θα έσπευδα εγώ ο ίδιος προς τη δική σου τελειότητα. Αν και μεγάλο εμπόδιο για τις μετακινήσεις μου αποτελεί τούτη η παλαιά ασθένεια του σώματος, εντούτοις δεν θα την υπολόγιζα ως εμπόδιο, χάριν της προσδοκώμενης ωφέλειας.

Εμείς δε, όντας απόγονοι εκείνων των πατέρων, οι οποίοι θέσπισαν με σύντομα γράμματα να περιφέρονται τα σύμβολα της εκκλησιαστικής κοινωνίας από τα πέρατα της γης έως τα πέρατα και να είναι όλοι πολίτες και οικείοι προς όλους, τώρα αποκόπτουμε τους εαυτούς μας από την οικουμένη και ούτε ντρεπόμαστε για την απομόνωση, ούτε θεωρούμε επιζήμια τη διάσπαση της ομόνοιας, ούτε φρίττουμε που εκπληρώνεται σε εμάς η φοβερή προφητεία του Κυρίου μας, ο οποίος είπε ότι «Επειδή θα πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών». Όχι, αδελφοί τιμιότατοι, μην ανεχθείτε κάτι τέτοιο, αλλά και για τα περασμένα παρηγορήστε μας με ειρηνικές επιστολές και γεμάτες αγάπη προσφωνήσεις, απαλύνοντας σαν με κάποιο πράο άγγιγμα την πληγή της καρδιάς μας, την οποία μας προκαλέσατε με την προηγούμενη αμέλειά σας. Και εάν θέλετε οι ίδιοι να έλθετε προς εμάς και να ερευνήσετε αυτοπροσώπως τα αρρωστήματά μας, εάν όντως είναι τέτοια όπως τα ακούτε ή εάν τα αμαρτήματά μας σας αναγγέλλονται βαρύτερα με ψευδείς προσθήκες, ας γίνει και αυτό. Εμείς είμαστε έτοιμοι να υποδεχθούμε την παρουσία σας με ανοιχτά τα χέρια και να υποβάλουμε τους εαυτούς μας σε αυστηρό έλεγχο· αρκεί μόνο η αγάπη να προηγείται όλων όσων γίνονται.

ΣΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΕΠΙΦΑΝΙΟ Αυτό που από παλαιά αναμενόταν από την πρόρρηση του Κυρίου, και τώρα πλέον επιβεβαιώνεται από την πείρα των πραγμάτων, ότι δηλαδή «επειδή θα πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών», και το οποίο ήδη επικρατούσε ανάμεσά μας, φάνηκε να το διαλύει η επιστολή της τιμιότητάς σου που μας κομίστηκε. Διότι όντως αποτελεί κάθε άλλο παρά τυχαίο δείγμα αγάπης, πρώτον μεν το ότι θυμήθηκες εμάς, που είμαστε τόσο μικροί και χωρίς καμία απολύτως αξία, και έπειτα το ότι απέστειλες για να μας επισκεφθούν αδελφούς, στους οποίους άρμοζε να είναι διάκονοι ειρηνικών επιστολών. Διότι δεν υπάρχει τίποτε πιο σπάνιο από αυτό το θέαμα, αφού πλέον όλοι διάκεινται με καχυποψία απέναντι στους πάντες.

Αν όμως καταδικάζετε πριν από τον έλεγχο, αυτοί μεν σε τίποτα δεν θα έχουν αδικηθεί, εκτός από το να ζημιωθούν το πιο πολύτιμο για εμάς απόκτημα, την προς εσάς αγάπη· εσείς δε θα υποστείτε ακριβώς το ίδιο, αφού δεν θα τους έχετε, και θα φανεί ότι μάχεστε το Ευαγγέλιο που λέει: «Μήπως ο νόμος σας κρίνει τον άνθρωπο, εάν δεν τον ακούσει πρώτα και μάθει τι κάνει;». Μην το κάνετε αυτό, τιμιότατοι αδελφοί, μην ανεχθείτε κάτι τέτοιο, ούτε να παραβλέψετε αυτή μας την παράκληση, για να μην επαληθευθεί σε εμάς η φοβερή προφητεία του Κυρίου μας, που είπε: «Επειδή θα πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών».

Ποιοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί, το κάνει σαφές λέγοντας: Όσοι γνωρίζουν την κρίση, δηλαδή αυτοί που σαν έμπειροι τραπεζίτες δοκιμάζουν καθετί που πρέπει να πραχθεί, και διακρίνουν με ακρίβεια, κρατώντας μεν το καλό, απέχοντας δε από κάθε πονηρό πράγμα. Αυτοί είναι που έχουν τον νόμο του Θεού στον νου και την καρδιά τους, και έχουν μελετήσει να τον αποδέχονται σαν έναν σοφό παιδαγωγό και καθοδηγητή. Ψάλλει λοιπόν ο Δαβίδ και λέει για κάθε δίκαιο και σοφό, ότι «Ο νόμος του Θεού του είναι στην καρδιά του, και δεν θα γλιστρήσουν τα βήματά του». Είναι πράγματι σωτήριο πράγμα το να καθιστούμε τον θείο νόμο σαν κάτι αποτεθειμένο στον νου και την καρδιά μας. Διότι, όπως ένα δοχείο κατασκευασμένο από χάλκινη ύλη, ή από κάποια άλλη παρόμοια, όταν έχει μέσα του συσσωρευμένη φωτιά παραμένει θερμό, έτσι και η ψυχή του ανθρώπου που έχει τον θείο νόμο στον νου της ζέει πάντοτε από το πνεύμα. Λέει δε κάποιος από τους αγίους μαθητές, ότι επειδή θα πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών. Ακούστε λοιπόν, λέει, εσείς που γνωρίζετε την κρίση, και που φέρετε τον δικό μου νόμο στην καρδιά. Μη φοβάστε τον ονειδισμό των ανθρώπων, και μην υποκύπτετε στον εξευτελισμό τους. Διότι όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ, θα διωχθούν· και πάσχοντας εξαιτίας της ευσέβειας, υπομένουν τους χλευασμούς εκείνων που δεν τη γνωρίζουν.

Υποδηλώνει δε ότι θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών, και κάποιοι στους έσχατους καιρούς θα απομακρυνθούν από την ορθή και αδιάβλητη πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε ψευδολογίες ανθρώπων που έχουν καυτηριασμένο τον νου τους. Εναντίον αυτών προσερχόμαστε στον Θεό ως γνήσιοι δούλοι Του, παρακαλώντας να αποδειχθούν άπρακτες οι πονηρίες τους και τα εγχειρήματά τους κατά της δόξας Του. Αδικούν δε αυτούς που υπηρετούν τον Θεό και κάποιοι άλλοι, εναντίον των οποίων η εκ μέρους μας προσέλευση στον Θεό, δηλαδή μέσω της προσευχής, θα είναι ακατηγόρητη. Ποιοι είναι πάλι αυτοί; Οι πονηρές και αντίπαλες δυνάμεις, και ο αντίδικος όλων Σατανάς, ο οποίος ανθίσταται αγρίως σε αυτούς που θέλουν να ζουν ενάρετα, ο οποίος ρίχνει στους βόθρους της φαυλότητας όσους νυστάζουν πνευματικά, ο οποίος εμφυτεύει μέσα μας τα σπέρματα κάθε αμαρτίας. Διότι επιτίθεται αβάσταχτα μαζί με τους δικούς του υπασπιστές. Και γι' αυτό ακριβώς καταβόησε εναντίον του ο Ψαλμωδός, λέγοντας: «Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον του ανθρώπου; Φονεύετε όλοι εσείς, σαν σε τοίχο που γέρνει και σε φράχτη που έχει γκρεμιστεί;». Διότι όπως ένας τοίχος που έχει ήδη υποστεί κλίση, και ένας φράκτης που έχει σπρωχθεί, δηλαδή έχει ανατραπεί, πέφτουν εύκολα όταν κάποιος τους σπρώχνει, έτσι και ο ανθρώπινος νους, έχοντας από μόνος του πάρα πολύ μεγάλη ροπή προς τις κοσμικές φιληδονίες, πέφτει σε αυτές εύκολα, όταν κάποιος τον ελκύει και τον παρακινεί. Και αυτό είναι το έργο του Σατανά.

Εάν, πάλι, σε κάποιους καταστρέφονται τα αγαθά της καρδιάς και ο πλούτος της νοητής καρποφορίας, σαν να επιτέθηκε σε αυτούς η αγέλη των δαιμόνων δίκην ακρίδας, και να τους κατέδραμαν αρχές, δυνάμεις και εξουσίες (και είναι προφανές ότι πρόκειται για τις πονηρές), ας πενθήσει, ας φροντίσει για τη μετάνοια, ας χύσει δάκρυα προς τον Θεό. Διότι θα Τον ακούσει αμέσως, από φιλανθρωπία, να λέει: «Ιδού, εγώ σας δίνω τον σίτο και τον οίνο και το έλαιο». Επειδή θα αναδείξει την καρδιά του ως γη γεμάτη στάχυα, ως κήπο που βρίθει από ωραία σπέρματα, ως αμπελώνα με καλά σταφύλια, και μάλιστα θα την αλείψει με έλαιο, σύμφωνα με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς: «Ελίπανας εν ελαίω την κεφαλή μου». Και θα εκδιώξει από αυτόν εκείνον που προέρχεται από τον βορρά, δηλαδή τον σατανά που προκαλεί ψύχος και δεν αφήνει όσους έχουν υποταχθεί σε αυτόν να είναι ζέοντες στο πνεύμα. Άλλωστε, και ο Παύλος έλεγε ότι θα ψυχρανθεί «η αγάπη των πολλών, επειδή θα πληθυνθεί η ανομία».

Και αυτά μεν ας ειπωθούν πάλι από εμάς όσον αφορά τα της ιστορίας. Μεταβαίνει δε ο λόγος στην πνευματική θεωρία, και εισάγεται ήδη κατά κάποιον τρόπο το πρόσωπο του Σωτήρος, ο οποίος κατά κάποιον τρόπο οδυνάται, σχεδόν δε και δακρύζει για όσους βρίσκονται πάνω στη γη, εξαιτίας του ότι όλοι υπέκυψαν στη λατρεία του σατανά που έγινε τύραννος, και υπέμειναν δουλεία τόσο σκληρή, ώστε να φαίνονται καταβαρυμένοι από τα δικά του θελήματα. Προτρέπει, λοιπόν, να δραπετεύσουν σαν από τη γη του βορρά, δηλαδή σαν από την παγωμένη χώρα, ώστε μέσω αυτού έμμεσα να εννοήσουμε κάποια κοσμική διάθεση και κατάσταση των ηθών, την οποία εάν κάποιος έχει, και φαίνεται να κατοικεί σε αυτήν, δεν θα μπορούσε να είναι θερμός κατά το πνεύμα, ούτε θα είχε να κατοικεί μέσα του ο διάπυρος λόγος του Θεού. Διότι ψάλλει κάπου προς τον Θεό ο μακάριος Δαβίδ: «Είναι σφόδρα πεπυρωμένο το λόγιό σου, και ο δούλος σου το αγάπησε». Είπε δε κάπου και ο ίδιος προς τον μακάριο προφήτη Ιερεμία: «Δεν είναι οι λόγοι μου σαν πυρ που φλέγει, λέγει ο Κύριος, και σαν πέλεκυς που κόβει πέτρα;» Επομένως, όποιος δεν έχει τον ζέοντα και διάπυρο λόγο του Θεού, θα είναι παγωμένος και νεκρός. Διότι το ότι θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών επειδή θα πληθυνθεί η ανομία, το είπε και ο μακάριος Παύλος.

«Αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και πυρ.» Διότι έχει ψυχρανθεί η αγάπη των Ιουδαίων εξαιτίας του ότι «πληθύνθηκε η ανομία ανάμεσά τους», όπως έχει γραφτεί. Εμείς, όμως, είμαστε πάρα πολύ θερμοί ως προς αυτό. Γι' αυτό τον λόγο λέμε: «Τι θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Μήπως η θλίψη, ή η στενοχώρια, ή η πείνα, ή ο διωγμός, ή η γυμνότητα, ή ο κίνδυνος, ή το σπαθί;» Επομένως, ο Χαμ, ο οποίος σημαίνει θερμότητα, θα μπορούσε να αποτελέσει έναν πολύ σαφή τύπο εκείνων που είναι φλογεροί στο πνεύμα.

Αλλά το σημείο δεν αναφέρεται μόνο στους άρχοντες, αλλά και στους λαούς. Διότι λέει: «Και επειδή θα πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών». Μπορεί άραγε να καυχηθεί κάποιος από τους παρόντες ότι τρέφει ανυπόκριτη φιλία προς τον πλησίον του; Δεν συμβαίνει πολλές φορές τα χείλη να φιλούν και το πρόσωπο να χαμογελά και τα μάτια να φαίνονται δήθεν ιλαρά, ενώ η καρδιά απεργάζεται δόλο και μηχανεύεται κακά, μολονότι μιλάει ειρηνικά;

Γι' αυτό και εμείς, πιστεύοντας, ομολογούμε και αναφωνούμε: ένας Πατέρας άγιος, ένας Υιός άγιος, ένα Πνεύμα άγιο. Αμήν. Σχετικά δε με τις θλίψεις που συμβαίνουν στους πιστούς, ας μην εκπλησσόμαστε· διότι ο Κύριος της δόξης προείπε στα Ευαγγέλια: θα σας παραδώσουν, λέει, σε θλίψη και θα σας σκοτώσουν, και θα είστε μισητοί από όλα τα έθνη εξαιτίας του ονόματός μου. Και τότε πολλοί θα σκανδαλιστούν, και θα παραδώσουν ο ένας τον άλλον, και θα μισήσουν ο ένας τον άλλον. Και πολλοί ψευδοπροφήτες θα εγερθούν και θα πλανήσουν πολλούς, και επειδή θα πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών. Θέλοντας δε να κάνει πιο θαρραλέους αυτούς που έχουν πεποίθηση σε αυτόν, είπε πάλι: μην φοβηθείτε από αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή· να φοβάστε μάλλον αυτόν που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα. Και πάλι είπε: εσείς θα έχετε θλίψη στον κόσμο, ενώ ο κόσμος θα χαρεί· εσείς θα λυπηθείτε, αλλά η λύπη σας θα μετατραπεί σε χαρά. Η γυναίκα, όταν γεννά, έχει λύπη, διότι ήλθε η ώρα της· όταν όμως γεννήσει το παιδί, δεν θυμάται πλέον τη θλίψη, εξαιτίας της χαράς ότι γεννήθηκε άνθρωπος στον κόσμο. Και εσείς, λοιπόν, τώρα θα έχετε θλίψη· αλλά πάλι θα σας δω και θα χαρεί η καρδιά σας. Και τη χαρά σας κανείς δεν την αφαιρεί από εσάς.

Διότι συμβαίνει πολλές φορές να εκλείπει κατά τους καιρούς των διωγμών, όταν οι πολλοί από το σώμα της Εκκλησίας, εξαιτίας της αδυναμίας της πίστεως, απαρνούνται την πίστη. Και ίσως αυτά να παραπέμπουν στον καιρό της αποστασίας, για τον οποίο καιρό δίδασκε ο Απόστολος λέγοντας: «Εάν δεν έλθει πρώτα η αποστασία, και δεν αποκαλυφθεί ο άνθρωπος της αμαρτίας, ο Υιός της απώλειας». Αυτόν δε τον καιρό φανέρωνε ο Σωτήρας λέγοντας: «Άραγε, όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου, θα βρει την πίστη πάνω στη γη;» Και πάλι: «Επειδή θα πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών». Διότι τότε το σώμα της Εκκλησίας θα είναι γηρασμένο και ασθενές.

Αλλά κατανόησέ μου αυτά τα πάθη του χειμώνα και όλα τα παρόμοια, μεταφέροντάς τα σε μεταφορική σημασία: τι είναι αυτό που μέσα στον χειμώνα χάνει τα άνθη του και μαραίνεται, τι είναι αυτό που από τα κλαδιά αναλύεται στη γη, ποια είναι η φωνή των ωδικών πτηνών που σιωπά, ποια είναι η θάλασσα που βρυχάται με τα κύματα, ποιος είναι επιπλέον ο υετός, ποιες είναι οι σταγόνες του υετού, πώς πορεύεται αφ' εαυτού του ο υετός· διότι μέσα από αυτό το αίνιγμα υποδηλώνεται ο έμψυχος και προαιρετικός χαρακτήρας ενός τέτοιου χειμώνα. Ίσως μάλιστα, ακόμη κι αν ο λόγος δεν διασαφηνίσει το καθετί ξεχωριστά, είναι πρόδηλο στον ακροατή το νόημα που διαφαίνεται στο καθένα από αυτά: πώς δηλαδή η ανθρώπινη φύση αρχικά ήταν θαλερή, ενόσω βρισκόταν στον παράδεισο, τρεφόμενη και ανθίζοντας με το νερό εκείνης της πηγής, όταν αντί για φύλλα ο βλαστός της αθανασίας ωράιζε τη φύση· αλλά όταν ο χειμώνας της παρακοής αποξήρανε τη ρίζα, το άνθος αποτινάχτηκε και διαλύθηκε στη γη, και ο άνθρωπος γυμνώθηκε από το κάλλος της αθανασίας και η χλόη των αρετών καταξεράθηκε, καθώς η αγάπη προς τον Θεό ψυχράθηκε επειδή πληθύνθηκε η ανομία, εξαιτίας του οποίου τα ποικίλα πάθη κορυφώθηκαν μέσα μας από τα αντικείμενα πνεύματα, μέσω των οποίων προκαλούνται τα πονηρά ναυάγια της ψυχής.

Αυτό λοιπόν που διδαχθήκαμε εκεί στο Ευαγγέλιο από τη δεσποτική φωνή, αυτό διδαχθήκαμε τώρα και μέσα από το αίνιγμα του Εκκλησιαστή: ότι είναι ο ίδιος καιρός τόσο για να δεχθούμε το σωτήριο φυτό της πίστεως, όσο και για να ξεριζώσουμε το ζιζάνιο της απιστίας. Και αυτό που ειπώθηκε επιμέρους για το κατόρθωμα της πίστεως, λογικά θα μπορούσε κανείς να το κατανοήσει και για κάθε αρετή: είναι καιρός για να φυτέψουμε τη σωφροσύνη και να ξεριζώσουμε το φυτό της ακολασίας. Έτσι, όταν φυτεύεται η δικαιοσύνη, ξεριζώνεται το άδικο βλαστάρι, και το φυτό της ταπεινοφροσύνης ανέτρεψε την αλαζονεία, ενώ η αγάπη, όταν βλάστησε, εξήρανε το πονηρό δέντρο του μίσους. Όπως ακριβώς συμβαίνει και από την αντίθετη πλευρά: η αδικία, καθώς πληθύνεται, κατέψυξε την αγάπη, και σε όλα τα άλλα ισχύει ο ίδιος τρόπος. Ώστε, για να μη χρονοτριβούμε αναφέροντάς τα ένα προς ένα, δεν θα σφάλουμε αν τα κατανοήσουμε με παρόμοιο τρόπο.

Όταν δε τον βρήκε μετά τη θεραπεία, λέει: «Ιδού, έγινες καλά· μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο». Όπως λοιπόν σε εκείνους η αμαρτία του καθενός απομάκρυνε την υγεία και τους έκανε παράλυτους, έτσι και σε εσάς, η κοινή αμαρτία απομάκρυνε την αγάπη και σας κατέστησε εχθρούς μεταξύ σας. Διότι από πού αλλού χάσατε εσείς τον κοινό δεσμό και προς τον Θεό και μεταξύ σας, δηλαδή την αγάπη, αν όχι από τη φιλαμαρτήμονα διάθεση; «Διότι με το να πληθύνει η αμαρτία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών», λέει ο Κύριος στα Ευαγγέλια· και όταν η αγάπη ψυχρανθεί τελείως, είναι αδύνατον να παραμείνει η χάρη και η προστασία του Θεού.

Αυτός λοιπόν ο κόσμος, όπως είπα, μαζί με την ηδονή προξενεί και οδύνη. Το δικό μας σώμα αποδέχεται μεν την ηδονή, αποστρέφεται δε την οδύνη· γι' αυτό και ο ίδιος αυτός κόσμος του είναι συγχρόνως ευχάριστος και σκληρός. Όσοι δε είναι εξαρτημένοι από τη φιλία του σώματος, αγνοώντας τη φύση του κόσμου, ότι δηλαδή δεν περιέχει μόνο ηδονή, αλλά και οδύνη, και μη αντιλαμβανόμενοι ότι αυτό που περιθάλπουν πρέπει από τη φύση του να αποφεύγεται, δυσαρεστούνται με την οδύνη που είναι σύμφυτη με τον κόσμο και, αγνοώντας την αιτία του πάθους σαν να βρίσκονται σε νυχτερινή μάχη, κατηγορούν ο ένας τον άλλον για τις δυσκολίες που τους συμβαίνουν κάθε φορά. Και από εκεί δημιουργείται άλλη μία αλυσίδα παθών, στερημένη κάθε ηδονής, για το ταλαίπωρο γένος των ανθρώπων, από την οποία προκύπτουν λοιδορίες, καταλαλιές, συκοφαντίες, θυμός, μίσος, έριδες, φθόνος, και κάθε επιθυμία γεμάτη πικρία, εξαιτίας της οποίας πόλεμοι και φόνοι διαπράττονται σε όλη την οικουμένη, και μάλιστα κατά τη δική μας γενιά, επειδή έχει ψυχρανθεί η αγάπη και έχει πληθυνθεί η αμαρτία.

Σημεία στον ήλιο, σημεία στη σελήνη, παρεκτροπές των άστρων, συνοχές των εθνών, ακραία καιρικά φαινόμενα, βολίδες χαλαζιού στο πρόσωπο της γης, αταξίες του χειμώνα, διάφοροι παγετοί, αβάσταχτοι καύσωνες, αιφνίδιοι κεραυνοί, απροσδόκητοι εμπρησμοί, και με μία λέξη θρήνος και κοπετός σε όλη τη γη, η οποία δεν θα έχει καμία παρηγοριά. «Επειδή θα πληθύνει η αμαρτία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών». Για όλη αυτή την ταραχή και την αταξία, ο Κύριος των πάντων δια του Ευαγγελίου βοά λέγοντας: «Προσέχετε να μην πλανηθείτε. Διότι πολλοί θα έρθουν στο όνομά μου, λέγοντας ότι εγώ είμαι και ο καιρός έχει πλησιάσει. Μην πλανηθείτε, λοιπόν, ακολουθώντας τους. Όταν δε ακούσετε για πολέμους και ακαταστασίες, μην τρομάξετε. Διότι πρέπει αυτά να γίνουν πρώτα, αλλά δεν θα έρθει αμέσως το τέλος». Ας μάθουμε τον λόγο του Σωτήρος, πώς, διασφαλίζοντάς μας πάντοτε, παρήγγειλε: «Προσέχετε να μην πλανηθείτε. Διότι πολλοί θα έρθουν στο όνομά μου, λέγοντας ότι εγώ είμαι». Διότι και μετά την ανάληψή Του προς τον Πατέρα εμφανίστηκαν κάποιοι λέγοντας ότι εγώ είμαι ο Χριστός, όπως ο Σίμων ο μάγος και οι υπόλοιποι, των οποίων δεν είναι τώρα η κατάλληλη ώρα να μνημονεύσουμε τα ονόματα. Γι' αυτό και κατά την έσχατη ημέρα της συντέλειας πρόκειται να εμφανιστούν πάλι ψευδόχριστοι άνδρες, λέγοντας ότι εγώ είμαι ο Χριστός.

«Όλα αυτά είναι αρχή ωδίνων». Όταν «θα σκανδαλιστούν», λέει, «και θα παραδώσουν ο ένας τον άλλον και θα μισήσουν ο ένας τον άλλον»· όταν «θα εμφανιστούν ψευδοπροφήτες και θα πλανήσουν πολλούς»· όταν «επειδή θα πληθύνει η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών. Εκείνος όμως που θα υπομείνει», ενώ θα ψυχραίνεται η αγάπη, λέει, «αυτός θα σωθεί». Αλίμονο, διότι ψυχράνθηκε η αγάπη των πολλών και κανείς δεν υπομένει, για να σωθούμε. «Όλα αυτά», λέει, «είναι αρχές ωδίνων».

Ας δημιουργήσουμε λοιπόν και μία πόλη, αν θέλεις, όπου όλοι θα είναι πλεονέκτες και ισότιμοι, και κανείς ας μην ισχυρίζεται ότι αδικείται, αλλά όλοι ας αδικούν· μπορεί άραγε να σταθεί εκείνη η πόλη; Με κανέναν τρόπο. Αλλά μήπως μεταξύ των μοιχών υπάρχει ειρήνη; Αντιθέτως, δεν πρόκειται να βρεις ούτε δύο που να ομονοούν. Ώστε καμία άλλη δεν είναι η αιτία αυτού του πράγματος, παρά το ότι ψυχράνθηκε η αγάπη· και η αιτία για το ότι ψυχράνθηκε η αγάπη είναι το ότι πληθύνθηκε η ανομία. Διότι αυτό οδηγεί στη φιλαυτία, και διαιρεί και σχίζει το σώμα, και το χαλαρώνει και το διασπά. Εκεί όμως όπου υπάρχει αρετή, κάνει το αντίθετο· διότι ο ενάρετος άνθρωπος είναι ανώτερος και από τα χρήματα.

Και αυτό βέβαια αποδεικνύεται από τούτο, ότι δηλαδή η αγάπη προέρχεται από την αρετή· διότι με το να πει, «Όταν πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη», αυτό ακριβώς δήλωσε. Και ότι η αρετή προέρχεται από την αγάπη, λέει: «Εκείνος που αγαπά τον πλησίον του, έχει εκπληρώσει τον νόμο». Ώστε είναι ανάγκη να συμβαίνει ένα από τα δύο: ή να είναι κανείς υπερβολικά φιλικός και αγαπητός, ή υπερβολικά ενάρετος. Διότι αυτός που έχει το ένα, εξ ανάγκης κατέχει και το άλλο· και αντίθετα, εκείνος που δεν γνωρίζει να αγαπά, θα πράξει και πονηρά· ενώ εκείνος που πράττει πονηρά, δεν γνωρίζει ούτε να αγαπά. Ας επιδιώξουμε, λοιπόν, την αγάπη· διότι αποτελεί φρούριο που δεν επιτρέπει να πάθουμε κανένα απολύτως κακό· ας συνδεθούμε στενά μεταξύ μας. Ας μην υπάρχει τίποτε το δόλιο ανάμεσά μας, τίποτε το ύπουλο· διότι τίποτε τέτοιο δεν βρίσκεται εκεί όπου υπάρχει φιλία.

Έπειτα, αφού ανέφερε τα εξής: «της έριδας, του δόλου, της κακοήθειας, τους ψιθυριστές, τους καταλάλους, τους θεοστυγείς, τους υβριστές», και αφού κατέταξε όσα φαίνονται σε πολλούς αδιάφορα στη σειρά των εγκλημάτων, αυξάνει πάλι την κατηγορία, ανεβαίνοντας στην ακρόπολη των κακών και προσθέτοντας το «αλαζόνες». Διότι από το να αμαρτάνει κανείς, είναι πολύ χειρότερο το να υπερηφανεύεται ενώ αμαρτάνει· γι' αυτό και στους Κορινθίους προσάπτει αυτή την κατηγορία λέγοντας: «Και εσείς είστε πεφυσιωμένοι (γεμάτοι οίηση)». Διότι, αν κάποιος που υπερηφανεύεται για ένα κατόρθωμα τα χάνει όλα, εκείνος που το κάνει αυτό έχοντας διαπράξει αμαρτήματα, πόσο μεγάλης τιμωρίας δεν θα ήταν άξιος; Επειδή ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα μπορέσει πλέον ούτε καν να μετανοήσει. Έπειτα λέει, «Εφευρέτες κακών»· δηλώνοντας ότι δεν αρκέστηκαν στα ήδη υπάρχοντα, αλλά εφηύραν και άλλα· το οποίο πάλι ήταν γνώρισμα ανθρώπων που μελετούν και προσπαθούν σκόπιμα, και όχι ανθρώπων που συναρπάζονται και παρασύρονται χωρίς τη θέλησή τους. Αφού δε ανέφερε αναλυτικά την κακία και έδειξε ότι εναντιώθηκαν πάλι και απέναντι στην ίδια τη φύση (διότι λέει, «απειθείς στους γονείς»), προχωρά πλέον στη ρίζα αυτής της τόσο μεγάλης καταστροφής, αποκαλώντας τους «άστοργους και άσπονδους». Διότι και ο Χριστός λέει ότι αυτή είναι η αιτία της πονηρίας, λέγοντας: «Επειδή θα πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη». Αυτό ακριβώς λέει και εδώ ο Παύλος, αποκαλώντας τους «ασύνθετους, άστοργους, άσπονδους, ανελεήμονες», και δηλώνοντας ότι πρόδωσαν ακόμη και το ίδιο το δώρο της φύσης. Διότι έχουμε και κάποια φυσική οικειότητα μεταξύ μας, την οποία διαθέτουν ακόμη και τα θηρία το ένα για το άλλο.

Διότι αυτό το γνώρισμα βλασταίνει από ενάρετη ψυχή· όπου όμως υπάρχει πονηρία, αυτό το φυτό ξηραίνεται. Διότι, όπως λέει, όταν πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών. Και τους Έλληνες, εξάλλου, δεν τους προσελκύουν τόσο τα σημεία, όσο ο βίος· και τίποτε δεν διαμορφώνει έτσι τον βίο, όσο η αγάπη. Διότι, ως προς τα θαύματα, πολλές φορές αποκάλεσαν πλάνους εκείνους που τα επιτελούσαν· σε έναν καθαρό βίο, όμως, δεν θα μπορούσαν να βρουν κανένα ψεγάδι. Όταν, λοιπόν, δεν είχε ακόμη διαδοθεί το κήρυγμα, ήταν εύλογο να θαυμάζονται τα σημεία· τώρα όμως πρέπει να προκαλείται ο θαυμασμός από τον βίο. Διότι τίποτε δεν φέρνει τόσο σε αμηχανία τους Έλληνες, όσο η αρετή· τίποτε δεν τους σκανδαλίζει, όσο η κακία· και πολύ λογικά. Διότι, όταν βλέπει κανείς αυτόν που έχει λάβει την εντολή να αγαπά ακόμη και τους εχθρούς, να πλεονεκτεί, να αρπάζει, να προστάζει τα αντίθετα και να συμπεριφέρεται στους συνανθρώπους του σαν θηρίο, θα θεωρήσει τα όσα κηρύσσονται ως ανοησίες. Όταν τον βλέπει να τρέμει τον θάνατο, πώς θα αποδεχθεί τους λόγους περί αθανασίας; Όταν βλέπει ανθρώπους φίλαρχους και υποδουλωμένους στα άλλα πάθη, θα παραμείνει με μεγαλύτερη προσήλωση στα δικά του δόγματα, μη σχηματίζοντας καμία σπουδαία ιδέα για εμάς.

Διότι η μητέρα όλων των αγαθών, και το γνώρισμα των μαθητών, και εκείνη που συγκρατεί όλη μας τη ζωή, είναι προπάντων αυτή. Εύλογα, λοιπόν, εξαλείφει με πολλή σφοδρότητα τις ρίζες και τις πηγές της απέχθειας που τη φθείρει. Μη νομίζεις, επομένως, ότι τα λεγόμενα αποτελούν κάποια υπερβολή, αλλά, αφού αναλογιστείς τα όσα κατορθώνονται μέσω αυτών, θαύμασε την ημερότητα των νόμων τούτων. Διότι τίποτε δεν είναι τόσο σπουδαίο για τον Θεό, όσο το να είμαστε ενωμένοι και συνδεδεμένοι μεταξύ μας. Γι' αυτό τον λόγο, και ο Ίδιος προσωπικά αλλά και μέσω των μαθητών Του, τόσο αυτών της Καινής όσο και αυτών της Παλαιάς, κάνει εκτενή λόγο για την εντολή αυτή, και είναι σφοδρός εκδικητής και τιμωρός εκείνων που την περιφρονούν. Διότι τίποτε δεν εισάγει και δεν ριζώνει κάθε είδους κακία, όσο η κατάργηση της αγάπης. Γι' αυτό και έλεγε: Όταν πληθύνει η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών.

Κατέχει δε τη θέση της κεφαλής, επειδή εμφανίστηκε πρώτη. Εκείνη των Περσών δεν είναι τόσο εύπορη, όπως εξάλλου ούτε και των Μακεδόνων· η δε των Ρωμαίων είναι πιο χρήσιμη και πιο ισχυρή, αν και μεταγενέστερη χρονικά, γι' αυτό και κατέχει τη θέση των ποδιών. Κάποια μέρη της, όμως, είναι ασθενή, ενώ άλλα ισχυρότερα. Τέτοια είναι η αλλόκοτη φύση των ανθρώπων. Και όταν πληθυνθεί, λέει, η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών.

Και στους αδελφούς τους να μην έχετε εμπιστοσύνη. Δηλαδή: Σε κανέναν να μην έχετε εμπιστοσύνη, πράγμα το οποίο λέει και ο Χριστός: «Όταν πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη». Εδώ δεν υπάρχει αναίρεση της φιλίας, αλλά υποκρισία της φιλίας. Κάθε αδελφός θα υποσκελίσει με δόλο τον άλλον, ο καθένας θα στραφεί εναντίον του φίλου του, και αλήθεια δεν πρόκειται να πουν.

Προσέχετε, μήπως σας πλανήσει κανείς· διότι ο καιρός είναι κοντά. Αυτό που εμείς τώρα βλέπουμε με τα μάτια μας, τότε το είπε, ότι δηλαδή «ο καιρός είναι κοντά»· τώρα έχει φτάσει, και όλοι το βλέπουμε. Βλέπεις πόση είναι η μέριμνα του Δεσπότου για τους ψευδοδιδασκάλους και τους αιρετικούς, ώστε να τους αποκαλύψει και να μας δείξει τον κρυμμένο δόλο τους; Γι' αυτό και πριν από τα σημεία, κατά την ερώτηση των μαθητών, αυτούς παρουσίασε πρώτους, ως λύκους της ποίμνης και προδρόμους του Αντιχρίστου· έπειτα προείπε τα ακόλουθα, πολέμους και ακαταστασίες, έθνος εναντίον έθνους και βασίλειο εναντίον βασιλείου· τα οποία, αν και τα βλέπουμε τώρα, δεν τα κατανοούμε, αν και βλέπουμε κατά τόπους πολέμους, και πείνες, και τρομακτικά γεγονότα, και σημεία από τον ουρανό, και τα υπόλοιπα που έχει πει, ενώ βλέπουμε τα περισσότερα, δεν τα κατανοούμε. Τότε, λέει, θα σκανδαλιστούν πολλοί και θα παραδώσουν ο ένας τον άλλον. Και πού δεν υπάρχει τώρα προδοσία; Δεν έχουν στραφεί σχεδόν όλοι εναντίον αλλήλων και δεν μισούν ο ένας τον άλλον; Και αυτό έχει εκπληρωθεί, καθώς βλέπουμε. Δεν έχουν στραφεί όλοι εναντίον αλλήλων, έθνος εναντίον έθνους, βασίλειο εναντίον βασιλείου, άρχοντες εναντίον των ομοίων τους, επίσκοποι εναντίον επισκόπων, πρεσβύτεροι εναντίον πρεσβυτέρων, διάκονοι εναντίον διακόνων, αναγνώστες εναντίον αλλήλων, λαϊκοί εναντίον λαϊκών; Διότι, εξαιτίας του ότι θα πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών. Γι' αυτό προείπε ο Δεσπότης: «Ερευνάτε τις Γραφές», και, «Προσέχετε να μην πλανηθείτε».

Εμείς, όμως, κρατάμε μεν τα σύμβολα των πραγμάτων, έχουμε όμως ξεπέσει από την ίδια την αλήθεια, ασπαζόμενοι μεν ο ένας τον άλλον όταν πρόκειται να προσφερθεί το δώρο, αλλά κάνοντας το αυτό, ως επί το πλείστον, μόνο με τα χείλη και το στόμα. Ο Κύριος, αντίθετα, δεν επιθυμεί αυτό, αλλά να δίνουμε στον πλησίον μας το φίλημα από την ψυχή και τον ασπασμό από την καρδιά. Διότι αυτό σημαίνει να ασπάζεται κανείς αληθινά, ενώ το άλλο είναι ένα είδος προσποίησης και υποκρισίας, και αυτός που φιλά με τέτοιον τρόπο μάλλον θα παρόργιζε τον Θεό παρά θα Τον εξευμένιζε. Επειδή ζητά από εμάς την ειλικρινή και ριζωμένη φιλία, και όχι αυτήν της οποίας περιφέρουμε κατά κόρον το σχήμα και τη μορφή, ενώ έχουμε εξαλείψει όλη της τη δύναμη, πράγμα που από μόνο του αποτελεί τεκμήριο των ανομιών που μας κατέχουν. Διότι, επειδή θα πληθυνθεί η ανομία, λέγει, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών.

«Η έριδα που φουντώνει αναφλέγει το αίμα.» «Κάθε βασιλεία που διχάζεται εναντίον του εαυτού της ερημώνεται, και κάθε πόλη ή οικία που διχάζεται εναντίον του εαυτού της δεν θα σταθεί.» «Επειδή θα πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών.» «Εκείνος που σας αναστατώνει θα βαστάξει την καταδίκη, όποιος κι αν είναι.» «Όπου υπάρχει φθόνος και φατριασμός, εκεί υπάρχει ακαταστασία και κάθε φαύλο πράγμα.» «Έχει εκλείψει η αγάπη, η ρίζα των εντολών.» — Στους πονηρούς ανταγωνισμούς αθλιότερος είναι ο νικητής, διότι αποχωρεί έχοντας το μεγαλύτερο μερίδιο της αμαρτίας.

«Θα σου μιλήσει, θα σου πει καλά λόγια, και θα πει: Τι έχεις ανάγκη; Και θα σε ντροπιάσει με τα φαγητά του, μέχρι να σε αποστραγγίσει δύο ή τρεις φορές, και στο τέλος θα σε χλευάσει· και έπειτα θα σε δει, θα σε εγκαταλείψει, και θα κουνήσει το κεφάλι του ειρωνικά απέναντί σου.» «Μπροστά στα μάτια σου γλυκαίνει τα λόγια του και θα θαυμάσει τα λεγόμενά σου, αργότερα όμως θα διαστρέψει τα λόγια του, και μέσα από τα ίδια σου τα λόγια θα προκαλέσει σκάνδαλο. Πολλά πράγματα μίσησα, αλλά κανένα δεν θεώρησα όμοιο με αυτόν, και ο Κύριος τον μισεί.» «Επειδή θα πληθύνει η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών.» Όσοι έχουν ακόλαστο φρόνημα, όσο διάστημα τα φαγητά βρίσκονται στο στόμα τους, επευφημούν, κολακεύουν, και υπερθαυμάζουν. Μόλις όμως καθυστερήσει λίγο η τράπεζα, χτυπούν σαν με πέτρες, με τις βλασφημίες τους, εκείνους που πριν από λίγο, εξαιτίας της απόλαυσης, τους προσκυνούσαν ως ίσους με τον Θεό.

Εξαιτίας λοιπόν της κενοδοξίας και εξαιτίας της άμετρης βρώσης και πόσης και των πορνειών γεννιέται η φιλαργυρία, που αποτελεί το στήριγμά τους, καθώς και οι φθόνοι, οι έριδες, οι πονηριές, το ψεύδος, οι συκοφαντίες, οι αρπαγές, οι φόνοι και το μίσος προς τον πλησίον. «Επειδή δηλαδή πληθύνθηκε η ανομία, ψυχράνθηκε η αγάπη των πολλών». Και αποκάλεσε «πολλούς» εκείνους που διαπράττουν την ανομία.

Και τούτο δεν συμβαίνει επειδή η φλογερή και ασώματη φύση των αγγέλων έχει ανάγκη από άλογα και άρματα, αλλά για να αναχωρήσουν, όπως προστάχθηκαν, και να αφαιρέσουν την ειρήνη και κάθε αγαθό από το πρόσωπο της γης, εξαιτίας της αύξησης της ανομίας και των έργων του Σατανά, ώστε να αναλωθούν μεταξύ τους, διότι απομακρύνθηκαν από τον Θεό και ο Θεός από αυτούς.

Ο δε λευκός ίππος και ο πυρρός και ο μέλας και οι υπόλοιποι, καθώς και οι άγγελοι που επιβαίνουν σε αυτούς, υποδηλώνουν τις θλίψεις που πρόκειται να συμβούν στον κόσμο και τον ισχυρό, αήττητο και εξόχως πολεμικό χαρακτήρα τους. Και τούτο όχι επειδή η πύρινη και ασώματη φύση των αγγέλων έχει ανάγκη από ίππους και ιππασία, αλλά για να εξέλθουν, όπως τους προστάχθηκε, και να αφαιρέσουν την ειρήνη και κάθε αγαθό από το πρόσωπο της γης, εξαιτίας του ότι πλήθυνε η ανομία και τα έργα του σατανά, ώστε να αλληλοεξοντωθούν οι άνθρωποι, διότι αποστάτησαν από τον Θεό και ο Θεός από αυτούς.

Εάν λοιπόν, επειδή θα πληθυνθεί η ανομία σύμφωνα με τον θεϊκό λόγο, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών, και κατά πόδας, σαν παγίδα, θα επέλθουν όλα τα πάνδεινα που έχουν απειληθεί στη συνέχεια και τα οποία θα αγγίξουν ακόμη και τα ουράνια σώματα, με το να πέσουν δηλαδή τα άστρα από τον ουρανό και με το να μη δώσουν η σελήνη και ο ήλιος το φως τους, οπωσδήποτε ανακόπτοντας την εξάπλωση της ανομίας και φροντίζοντας να μην ψυχρανθεί η αγάπη, έχεις μεριμνήσει για το κοινό καλό όπως κανείς άλλος.

Προς τον Αντώνιο, ηγούμενο του Αγίου Πέτρου, και τη συνοδεία του. Λαμβάνοντας τις επιστολές που μας γράφτηκαν από την πατρική σας αγιοσύνη με πολλή συνοχή και θλίψη καρδιάς, πόσο αναστενάξαμε, τι πρέπει να πούμε, καθώς κινούμαστε από αδελφική αγάπη, αν και είμαστε ανάξιοι, και λόγω του ότι πάσχουμε τα ίδια, αναλογιζόμαστε και συμμεριζόμαστε τον βαθύ πόνο σας; Διότι η οδύνη δεν μπορεί να γίνει κατανοητή από άλλους, παρά μόνο από όσους δοκιμάζονται ομοιοπαθώς από τις ίδιες θλίψεις. Αλλά οι αμαρτίες μας πλήθυναν τόσο πολύ την ανομία στη σημερινή γενεά, αφού ψυχράνθηκε η αγάπη σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, ώστε εκείνους που έχουν χρέος να εξαλείφουν τα εμπόδια και τα προσκόμματα, αυτούς βλέπει κανείς να πράττουν τα ίδια ή ίσως και χειρότερα από εκείνους που κατέχουν τις κοσμικές εξουσίες.

Αλλά αυτά ας είναι αρκετά για τον πρώτο λόγο, αν και υπολείπονται της επιθυμίας μου. Θα προχωρήσω όμως σε έναν άλλον, θρηνητικό και όχι χαρμόσυνο, για τον οποίο παρακινήθηκα να γράψω και τον προηγούμενο. Η οργή του Θεού μας κατέλαβε, αγιώτατοι πατέρες, διότι, επειδή πληθύνθηκε η ανομία, ψυχράνθηκε η αγάπη, όπως είπε ο Κύριος, και ξέσπασε ένας διωγμός όμοιος με εκείνον των εθνικών, πάρα πολύ σκληρός. Εκδιώχθηκε από την αυλή ο αρχιποιμένας μας, σκορπίστηκαν τα πρόβατα του Χριστού· άγριοι λύκοι εισέβαλαν καταστροφικά στο ποίμνιο και μάλιστα ένας άγριος κάπρος το ρήμαξε. Τι είναι αυτό; Πάλι εδώ ατιμάστηκε η σεπτή εικόνα του Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, της Θεοτόκου και κάθε αγίου ανεξαιρέτως. Γι' αυτό οι ποιμένες φέρθηκαν άφρονα, και όχι απλώς επειδή δεν αναζήτησαν τον Κύριο, για να το πω προφητικά (διότι αυτό θα ήταν μικρότερη ασέβεια), αλλά επειδή συνάχθηκαν ιουδαϊκά εναντίον του Κυρίου και εναντίον του χριστού του, αποδοκιμάζοντας την αγία εικόνα του, καθώς και της μητέρας του και των υπηρετών του.