Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:12

«Διότι σας αρραβώνιασα», λέει, «με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω στον Χριστό ως αγνή παρθένο». Αυτά δεν τα είπε προς τις παρθένους, αλλά προς το πλήρωμα ολόκληρης της Εκκλησίας. Διότι εκείνη που έχει άφθορη την ψυχή είναι παρθένος, έστω κι αν έχει άνδρα· είναι παρθένος ως προς την όντως παρθενία, την αξιοθαύμαστη. Διότι η παρθενία του σώματος είναι επακόλουθο και σκιά εκείνης, ενώ η αληθινή παρθενία είναι η πνευματική. Αυτήν ας ασκούμε, και έτσι θα μπορέσουμε με λαμπρό πρόσωπο να δούμε τον Νυμφίο, να εισέλθουμε με λαμπρές τις λαμπάδες, εάν το λάδι δεν μας λείψει, εάν, λιώνοντας τα χρυσάφια, δημιουργήσουμε τέτοιο λάδι, το οποίο κάνει λαμπρές τις λαμπάδες· και αυτό το λάδι είναι η φιλανθρωπία. Εάν μεταδώσουμε στους άλλους τα υπάρχοντά μας, εάν τα μετατρέψουμε σε λάδι, τότε αυτό θα μας προστατεύσει, και δεν θα πούμε εκείνον τον καιρό: «Δώστε μας λάδι διότι σβήνουν οι λαμπάδες μας», ούτε θα παρακαλέσουμε άλλους, ούτε φεύγοντας προς εκείνους που το πωλούν θα αποκλειστούμε, ούτε θα ακούσουμε εκείνη τη φοβερή και φρικτή φωνή, χτυπώντας τις πόρτες: «Δεν σας γνωρίζω». Αντιθέτως, θα μας αναγνωρίσει, και θα εισέλθουμε μαζί με τον Νυμφίο, και αφού εισέλθουμε στον πνευματικό νυμφώνα, θα απολαύσουμε μύρια αγαθά. Διότι, εάν εδώ είναι τόσο λαμπρός ο νυμφώνας, τόσο φωτεινές οι παστάδες, ώστε κανείς να μη χορταίνει να τις ατενίζει, πόσο μάλλον εκεί; Νυφικός θάλαμος είναι ο ουρανός, και ο νυμφώνας είναι ανώτερος από τον ουρανό· εκεί θα εισέλθουμε.

Πρόσεξε πάλι και τις πέντε παρθένους, οι οποίες ακούν ενώπιον όλων: «Δεν σας γνωρίζω». Διότι οι πέντε και οι πέντε δεν δηλώνουν απλώς και μόνο τον αριθμό πέντε, αλλά όλες τις πονηρές, σκληρές και απάνθρωπες παρθένους, καθώς και εκείνες που δεν είναι τέτοιες. Έτσι και αυτός που έθαψε το ένα τάλαντο, άκουσε ενώπιον όλων, και ενώπιον εκείνων που πρόσφεραν τα πέντε και τα δύο: «Πονηρέ και οκνηρέ δούλε». Όχι μόνο με λόγια, αλλά και με τα ίδια τα πράγματα θα τους ελέγξει τότε· όπως ακριβώς λέει και ο ευαγγελιστής: «Θα αντικρίσουν εκείνον τον οποίο λόγχισαν». Διότι η ανάσταση όλων θα γίνει ταυτόχρονα, και των αμαρτωλών και των δικαίων· ταυτόχρονα θα παραστεί, κρίνοντας τους πάντες. Αναλογίσου, λοιπόν, ποιοι θα είναι τότε βυθισμένοι στην κατήφεια, ποιοι στην οδύνη, ποιοι θα σύρονται στο πυρ, την ώρα που άλλοι θα στεφανώνονται. «Ελάτε», λέει, «οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου»· και πάλι: «Φύγετε από εμένα, στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του».

Για να μην πάθουμε λοιπόν και εμείς αυτά, ας περιγελάσουμε τα τεχνάσματα του διαβόλου, ας διαρρήξουμε τα σχοινιά του, ας συντρίψουμε την αιχμή του σκληρού του δόρατος, και ας αποκρούσουμε κάθε του επίθεση. Διότι, αν περιφρονήσεις τα χρήματα, δεν έχει πού να σε πλήξει, ούτε έχει από πού να σε πιάσει· επειδή ξερίζωσες τη ρίζα των κακών· και όταν δεν υπάρχει η ρίζα, ούτε πονηρός καρπός πρόκειται να βλαστήσει. Αυτά τα λέμε βέβαια πάντοτε, και δεν θα παύσουμε να τα λέμε· το αν όμως κατορθώνουμε κάτι με το να τα λέμε, θα το δείξει εκείνη η ημέρα που θα αποκαλυφθεί με πυρ, η οποία θα δοκιμάσει το έργο του καθενός, και η οποία θα φανερώσει τις λαμπάδες που είναι λαμπρές και εκείνες που δεν είναι τέτοιες. Τότε, και εκείνος που έχει το έλαιο, και εκείνος που δεν το έχει, θα γίνει φανερός. Μακάρι, όμως, κανένας να μη βρεθεί τότε στερημένος από αυτήν την παρηγοριά, αλλά όλοι, φέροντας μαζί τους άφθονη τη φιλανθρωπία, και έχοντας λαμπρές τις λαμπάδες τους, να εισέλθουν μαζί με τον Νυμφίο· διότι δεν υπάρχει τίποτε πιο φοβερό και πιο οδυνηρό από εκείνη τη φωνή, την οποία όσοι αναχωρούν από τη ζωή χωρίς άφθονη ελεημοσύνη θα ακούσουν τότε από τον Νυμφίο να λέει: «Δεν σας γνωρίζω». Αλλά είθε ποτέ να μην ακούσουμε αυτήν τη φωνή, αλλά εκείνη την γλυκύτατη και ποθεινότατη: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου».

Γι' αυτό και προσευχόμαστε, λέει, πάντοτε για εσάς, ώστε ο Θεός μας να σας αξιώσει της κλήσεως και να εκπληρώσει κάθε ευδοκία αγαθωσύνης και έργο πίστεως με δύναμη. «Για να σας αξιώσει», λέει, «της κλήσεως», δείχνοντας ότι πολλοί έχουν αποβληθεί. Γι' αυτό πρόσθεσε: «Και να εκπληρώσει κάθε ευδοκία αγαθωσύνης». Επειδή και εκείνος που ήταν ντυμένος με ρυπαρά ενδύματα κλήθηκε, αλλά δεν παρέμεινε στην κλήση· γι' αυτόν τον λόγο μάλιστα αποβλήθηκε από την κλήση για τον νυμφώνα. Επειδή και οι πέντε παρθένες κλήθηκαν: «Εγερθείτε», λέει, «έρχεται ο νυμφίος»· και ετοιμάστηκαν, αλλά δεν εισήλθαν. Φανερώνοντας, λοιπόν, για ποιου είδους κλήση κάνει λόγο, πρόσθεσε: «Και να εκπληρώσει κάθε ευδοκία αγαθωσύνης και έργο πίστεως με δύναμη». Αυτήν την κλήση επιζητούμε, λέει. Δες πώς τους συγκρατεί με ήρεμο τρόπο.

ΣΤ΄. Πώς όμως θα μπορέσουμε να προσελκύσουμε τη βοήθεια του Πνεύματος και να το πείσουμε να παραμείνει μαζί μας; Με αγαθά έργα και άριστη πολιτεία. Διότι, όπως ακριβώς το φως του λυχναριού συντηρείται με το λάδι, και όταν αυτό καταναλωθεί, καταναλώνεται μαζί του και εκείνο και σβήνει, έτσι ακριβώς και η χάρη του Πνεύματος, όταν υπάρχουν σε εμάς αγαθά έργα και άφθονη ελεημοσύνη επιχέεται στην ψυχή, παραμένει όπως η φλόγα που συντηρείται από το λάδι. Όταν όμως αυτή δεν υπάρχει, φεύγει και αναχωρεί· πράγμα που συνέβη ακριβώς και στην περίπτωση των πέντε παρθένων. Διότι και εκείνες, μετά από τους πολλούς κόπους και τους ιδρώτες, επειδή δεν είχαν τη βοήθεια από τη φιλανθρωπία, δεν μπόρεσαν να συγκρατήσουν μέσα τους το χάρισμα του Πνεύματος. Γι' αυτό και εκδιώχθηκαν από τον νυμφώνα, και άκουσαν εκείνη τη φοβερή φωνή: «Πηγαίνετε, δεν σας γνωρίζω»· η οποία ήταν χειρότερη και από τη γέεννα. Γι' αυτό και τις ονόμασε μωρές, και πολύ σωστά· διότι, ενώ επικράτησαν της πιο τυραννικής επιθυμίας, αιχμαλωτίστηκαν από την πιο αδύναμη. Διότι πρόσεξε: νίκησαν τη βία της φύσης, χαλιναγώγησαν τη λυσσαλέα μανία, κατεύνασαν τα κύματα της επιθυμίας, και ενώ ζούσαν στη γη επέδειξαν αγγελικό βίο, και ενώ έφεραν υλικό σώμα συναγωνίστηκαν τις ασώματες δυνάμεις· και μετά από τόσο κόπο, δεν μπόρεσαν να κυριαρχήσουν στην επιθυμία των χρημάτων, οπότε είναι όντως μωρές και ανόητες. Γι' αυτό και δεν αξιώθηκαν καμίας συγχώρησης.

Αυτούς, λοιπόν, ας μιμηθούμε και εμείς, και ας μην σβήσουμε τις λαμπάδες, αλλά ας τις διατηρήσουμε λαμπρές διά της ελεημοσύνης. Το φως αυτού του πυρός με αυτόν τον τρόπο διατηρείται. Ας συγκεντρώσουμε, λοιπόν, στα δοχεία το έλαιο, όσο βρισκόμαστε εδώ. Διότι δεν είναι δυνατόν να το αγοράσουμε όταν θα έχουμε αναχωρήσει για εκεί, ούτε από αλλού να το λάβουμε, παρά μόνο μέσα από τα χέρια των πενήτων. Ας το συλλέξουμε, λοιπόν, από εδώ ήδη με μεγάλη αφθονία, εάν βεβαίως επιθυμούμε να εισέλθουμε μαζί με τον Νυμφίο· ειδάλλως, είναι αναπόφευκτο να παραμείνουμε έξω από τον νυμφώνα. Διότι είναι αδύνατον, εντελώς αδύνατον, ακόμη και αν κατορθώσουμε αναρίθμητα αγαθά, χωρίς την ελεημοσύνη να διαβούμε τα πρόθυρα της Βασιλείας.

Ώστε, αν νομίζετε σωστό, αφήνοντας τον Αδάμ, ας ρωτήσουμε σε τι διαφέρει από τους αγγέλους αυτός ο χορός εκείνων που ψάλλουν πάνω στη γη και λέγουν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Και η στολή τους είναι αντάξια της ανδρείας τους. Διότι βεβαίως δεν είναι ντυμένοι όπως εκείνοι που σέρνουν τους χιτώνες τους και είναι νωθροί και μαλθακοί· αλλά όπως εκείνοι οι μακάριοι άγγελοι, ο Ηλίας, ο Ελισσαίος, ο Ιωάννης, όπως οι απόστολοι. Τα ενδύματά τους είναι κατασκευασμένα για άλλους μεν από τρίχες αιγών, για άλλους δε από τρίχες καμήλων· υπάρχουν και ορισμένοι στους οποίους αρκούν μόνο δέρματα, και μάλιστα φθαρμένα από τον καιρό. Έπειτα, αφού ψάλουν εκείνους τους ύμνους, κάμπτοντας τα γόνατα, παρακαλούν τον υμνηθέντα Θεό για πράγματα, τα οποία μερικοί δεν μπορούν εύκολα ούτε να τα φανταστούν. Διότι δεν ζητούν τίποτε από τα εγκόσμια αγαθά· επειδή γι' αυτά δεν κάνουν κανένα λόγο· αλλά ζητούν το να σταθούν με παρρησία μπροστά στο φοβερό βήμα, όταν έλθει να κρίνει ζώντας και νεκρούς ο μονογενής Υιός του Θεού· και το να μην ακούσει κανείς εκείνη τη φοβερή φωνή να λέει: «Δεν σας γνωρίζω»· και το να διανύσουν αυτόν τον επίμοχθο βίο με καθαρή συνείδηση και με πολλά πνευματικά κατορθώματα, και να διαπλεύσουν το δύσκολο πέλαγος με ούριο άνεμο. Επικεφαλής δε της προσευχής τους είναι ο πατέρας και προεστώς.

Ώστε και στη φυλακή να εισέρχεται, και τους φυλακισμένους να επισκέπτεται, και τους ασθενείς να φροντίζει, και τους θλιβομένους να παρηγορεί, και όσους υποφέρουν να ενθαρρύνει, και με κάθε τρόπο να προσφέρει τα πάντα σύμφωνα με τις δυνάμεις της, και να μην αποφεύγει απολύτως τίποτα από όσα συντελούν στη σωτηρία και την ανάπαυση των αδελφών μας. Εάν, λοιπόν, από μια χήρα γυναίκα απαιτεί τέτοια κατορθώματα, ποια δικαιολογία θα άξιζε σε εμάς τους άνδρες όταν δεν πράττουμε αυτά που ο Παύλος όρισε να πράττουν οι χήρες γυναίκες; Αλλά ίσως πει κάποιος: Και πώς από τη χήρα γυναίκα απαιτεί τέτοια αυστηρότητα, ενώ, όταν έγραφε για την παρθενία, δεν ανέφερε τίποτα τέτοιο; Από εκείνες απαίτησε ανώτερη φιλοσοφία σε σχέση με αυτά. Διότι, όταν λέει: «Υπάρχει διαφορά μεταξύ της γυναίκας και της παρθένου», και: «Η άγαμη μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς να αρέσει στον Κύριο», και πάλι: «Αυτό το λέω για το ευπρεπές και την απερίσπαστη αφοσίωση στον Κύριο», δεν υπονοεί τίποτε άλλο με αυτά τα λόγια, παρά ότι η παρθένος, αφού αποκόψει τον εαυτό της μια για πάντα από όλες τις βιωτικές μέριμνες, πρέπει να αφιερώσει ολόκληρη την ψυχή της στον Θεό και να μην έχει τίποτα κοινό με τα γήινα, ούτε να διαθέτει τον χρόνο της πότε σε αυτά και πότε σε εκείνα, αλλά, έχοντας αποταχθεί απολύτως αυτά, να αναλώνει όλο της τον χρόνο στα πνευματικά πράγματα. Και η παραβολή των δέκα παρθένων αυτό ακριβώς μας φανέρωσε.

Στον Ηλία και στη χήρα, και περί ελεημοσύνης. Α'. Τις ημέρες κατά τις οποίες όλοι νηστεύαμε, ενώ πολλές φορές προτίμησα να κάνω λόγο για την ελεημοσύνη, εμποδιζόμουν, επειδή μας προλάβαινε η εσπέρα και διέκοπτε την πορεία της ομιλίας μας. Αυτό όμως συνέβη επειδή ίσως ο Θεός το οικονόμησε προς το συμφέρον μας, αναβάλλοντας τη σχετική προτροπή για τη σημερινή ημέρα· ώστε, χωρίς να είστε διαιρεμένοι μέσα στην εκκλησία, να παρατεθεί σήμερα αυτή η τράπεζα της ελεημοσύνης. Και τούτο όχι επειδή εμείς έχουμε να πούμε κάτι το σπουδαίο και υψηλό, αλλά επειδή μεγάλη και γενναία είναι η δύναμη της ελεημοσύνης. Διότι το έργο αυτό έχει πολλή παρρησία ενώπιον του Θεού· και σαν να είναι η βασίλισσα της δικής μας πολιτείας, συνηθίζει να ανεβαίνει στις ουράνιες αψίδες με πολλή άνεση· και οι δυνάμεις, που έχουν επιφορτιστεί με τις πύλες των ουρανών, αν δουν την ελεημοσύνη να ανεβαίνει, ανοίγουν με πολλή τιμή τις πύλες εκείνες και για τις άλλες αρετές εξαιτίας της. Αν όμως τις δουν να καταφθάνουν χωρίς την ελεημοσύνη, τους κλείνουν τις θύρες. Και αυτό γίνεται φανερό από εκείνες τις παρθένες, οι οποίες αποκλείστηκαν από την ιερή παστάδα ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, επειδή δεν είχαν διαρκώς έλαιο στις λαμπάδες τους. Και παρατήρησε τη διαφορά.

Γι' αυτόν τον λόγο κατέστησα σαφές το παράδειγμα των μωρών παρθένων, των οποίων οι λαμπάδες της ζωής έσβησαν επειδή δεν είχαν το έλαιο της δικαιοσύνης, και το πώς έκλεισαν για αυτές οι θύρες του νυμφώνα, και πώς, ενώ εκείνες χτυπούσαν, τους απαντούσαν από μέσα: «Δεν σας γνωρίζω», υπονοώντας έτσι τη φωνή που θα απευθυνθεί προς τους αμαρτωλούς κατά την κρίση. Εφόσον, λοιπόν, αδελφοί, διδαχθήκαμε από τους λόγους του Σωτήρος τη Δεσποτική αγαθότητα, ας μην περιφρονήσουμε τον Κριτή, ο οποίος πριν από την κρίση ομιλεί φιλάνθρωπα, ας μην χάσουμε τον καιρό της μετανοίας· με αγαθές πράξεις και ελεημοσύνες ας ενδύσουμε τις ψυχές μας· ο καθένας μας από τώρα ας μεριμνήσει για τα αναγκαία της αιώνιας ζωής και ας απομακρύνουμε τους εαυτούς μας από τις κακές πράξεις. Διότι, εάν εμείς διαφυλάξουμε ασάλευτη την πίστη μέσα από αγαθά έργα, θα παραμείνει μαζί μας ασάλευτη και η κτίση. Ας κοσμήσουμε τις ψυχές μας με σωφροσύνη και ας αποκτήσουμε με βεβαιότητα τον ατίμητο μαργαρίτη της καθαρής πίστεως· προτού σβήσει ο χρόνος της ζωής μας, προτού φθαρεί το σχήμα του κόσμου, το άνθος της δόξης και όλα τα τερπνά της οικουμένης, ας ευαρεστήσουμε τον αδέκαστο Κριτή. Διότι Αυτός είναι που λέγει: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει».

Γνωρίζοντας, λοιπόν, ο καθένας το άδηλο της εξόδου, ας περιμένουμε τον Νυμφίο, και όταν εκείνος κρούσει τη θύρα, ας του ανάψουμε τις λαμπάδες μας διατηρώντας τες πάντοτε αναμμένες, έχοντας μαζί μας και έλαιο, ώστε, όταν ακουστεί η φωνή εκείνων που λένε «Ο Νυμφίος έρχεται», να εισέλθουμε μαζί του, για να μη βρεθούμε κι εμείς μαζί με τις πέντε μωρές παρθένους έξω από τον νυμφώνα. Ας μην αποκοιμηθούμε, αγαπητοί, αλλά ας έχουμε πάντοτε έλαιο στις λαμπάδες μας. Διότι δεν θα μας επιτραπεί εκείνη την ώρα να αναχωρήσουμε για να αγοράσουμε έλαιο από εκείνους που το πωλούν· επειδή εδώ πωλείται, και εκεί αναλώνεται.

Διότι εκείνος που οργίζεται εναντίον του αδελφού του περπατά ακόμη στο σκοτάδι και είναι ανθρωποκτόνος, όπως λέει η Γραφή. Εάν δε κάποιος νομίζει ότι γράφω άκαιρα, ας αποβλέψει στην παραβολή των δέκα παρθένων. Τις μεν πέντε η θεία Γραφή τις ονόμασε φρόνιμες, τις δε πέντε μωρές, όχι πόρνες, αλλά σε τίποτα δεν τις ωφέλησε η εξωτερική παρθενία. Διότι, αντί για έλεος και φιλαδελφία, η καρδιά τους είχε γεμίσει από δηλητήριο και πονηρία, και για τον λόγο αυτόν εκδιώχθηκαν από εκείνον τον επουράνιο και άρρητο νυμφώνα, κράζοντας: «Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας». Και δεν ωφελήθηκαν πλέον σε τίποτα από τον Κύριο της δόξης, αλλά άκουσαν μόνο το «δεν σας γνωρίζω»· διότι μετά τον θάνατο δεν υπάρχει εξομολόγηση μετανοίας, αλλά αναπόφευκτη κόλαση. Εδώ προσφέρεται η δέηση, εδώ και η λύση των κακών· και όποιο φορτίο δέσει ο καθένας, αυτό και θα βαστάξει.

Βʹ. Και πρόσεξε το μέγεθος της ελεημοσύνης, ότι καμία αρετή δεν συγκρίνεται με αυτήν. Διότι δεν είπε, ότι διατηρήσατε την παρθενία για χάρη μου· τίποτα από αυτά δεν είπε. «Επείνασα, και μου δώσατε να φάω». Μεγάλη είναι και η παρθενία, και η νηστεία, και οι λοιπές αρετές· αλλά υπολείπονται της ελεημοσύνης. Διατήρησαν την παρθενία και οι πέντε μωρές παρθένες· αλλά επειδή δεν είχαν ελεημοσύνη, έμειναν έξω από τον νυμφώνα.

Διότι οι πέντε φρόνιμες μαζί με την παρθενία είχαν και ελεημοσύνη· γι' αυτό εισήλθαν στον νυμφώνα. Οι δε πέντε μωρές διαφύλαξαν μόνο την παρθενία, προσδοκώντας να εισέλθουν μέσω αυτής στη βασιλεία των ουρανών, και δεν απέκτησαν τίποτε άλλο, ούτε ελεημοσύνη ούτε κάτι άλλο. Γι' αυτό και ο Κύριος λέει προς αυτές: Απέλθετε από εμένα, δεν σας γνωρίζω. Γι' αυτό και ονομάστηκαν μωρές, επειδή διαφύλαξαν μόνο την παρθενία και δεν έπραξαν ελεημοσύνη.

Είδες πόσο μεγάλη είναι η παρθενία; Και όμως, χωρίς ελεημοσύνη δεν έσωσε· ενώ οι ελεημοσύνες χωρίς παρθενία έσωσαν. Οι πέντε μωρές παρθένες, επειδή δεν είχαν λάδι, αλλά διέθεταν μόνο την παρθενία, δεν εισήλθαν στον νυμφώνα· διότι λένε στις φρόνιμες: Δώστε μας από το λάδι σας. Και δικαίως ονομάστηκαν μωρές, διότι, ενώ κατόρθωσαν το πιο κοπιαστικό, δεν έπραξαν εκείνο που δεν απαιτεί κόπο· κατέβαλαν τον μεγάλο αντίπαλο, και νικήθηκαν από τον μικρότερο.

Ενώ λοιπόν απήλθαν για να αγοράσουν, ήλθε ο νυμφίος· και εισήλθαν στον νυμφώνα όσες ήταν έτοιμες, και έκλεισαν οι θύρες. Όταν δε ήλθαν και εκείνες, χτύπησαν και τους λέγει: Δεν σας γνωρίζω. Βλέπεις, επειδή δεν είχαν ελεημοσύνη, έχασαν και τον κόπο της παρθενίας, και έμειναν έξω από τον νυμφώνα. Αφού μάθαμε λοιπόν, αδελφοί, το κέρδος της ελεημοσύνης, ας πράξουμε ελεημοσύνη, ώστε να αξιωθούμε και εμείς τον νυμφώνα, και να απολαύσουμε τα αιώνια αγαθά, με τη χάρη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα η δόξα, συν τω αγίω και αγαθώ και ζωοποιώ Πνεύματι, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ότι αυτή που μεριμνά για τα βιωτικά δεν μπορεί να είναι παρθένος. Τι συμβαίνει, λοιπόν, λέει, όταν και η παρθένος ασχολείται με πολλές υποθέσεις και έχει βιωτικές μέριμνες; Απομάκρυνέ την, σέρνοντάς την έξω από τον χορό των παρθένων. Διότι δεν αρκεί η αποχή από τον γάμο για να την κάνει παρθένο, αλλά απαιτείται και η ψυχική αγνεία· και λέγοντας αγνεία δεν εννοώ μόνο το να έχει απαλλαγεί από την πονηρή και αισχρή επιθυμία και από τους καλλωπισμούς και την περιέργεια, αλλά να είναι επίσης καθαρή από βιωτικές φροντίδες. Εάν όμως δεν συμβαίνει αυτό, ποιο είναι το όφελος της σωματικής καθαρότητας; Διότι, όπως ακριβώς για έναν στρατιώτη δεν θα υπήρχε τίποτε πιο αισχρό από το να πετάξει τα όπλα του και να συχνάζει στα καπηλειά, έτσι δεν υπάρχει τίποτε πιο άσχημο από παρθένους που είναι προσδεδεμένες σε βιωτικές φροντίδες. Άλλωστε, και εκείνες οι πέντε παρθένες και λαμπάδες είχαν και παρθενία άσκησαν, αλλά δεν αποκόμισαν κανένα όφελος από αυτά, αντιθέτως, όταν έκλεισαν οι θύρες, έμειναν έξω και χάθηκαν. Διότι η παρθενία είναι καλή ακριβώς επειδή αποκόπτει κάθε αφορμή για περιττή φροντίδα και αφιερώνει όλο τον χρόνο στα έργα του Θεού· ώστε, εάν δεν διαθέτει αυτό το στοιχείο, γίνεται και πάλι πολύ κατώτερη από τον γάμο, επειδή περιφέρει στην ψυχή της αγκάθια που συμπνίγουν τον καθαρό και ουράνιο σπόρο.

Τέτοιοι είναι και εκείνοι που θα πουν στον βασιλιά κατά την ημέρα εκείνη: Κύριε, στο όνομά σου δεν επιτελέσαμε πολλές δυνάμεις; Και αποκρινόμενος ο βασιλιάς θα τους πει: Αμήν σας λέγω, δεν σας γνωρίζω. Βλέπεις, αδελφέ, ότι κανένα έλεος δεν έχει ένας τέτοιος άνθρωπος. Εσύ, λοιπόν, να ενθυμείσαι τους λόγους τους οποίους ακούς, και κατεύθυνε ορθά την οδό σου. Πρόσεξε να μην αφήσεις τη λήθη να επέλθει και να τον αρπάξει από την καρδιά σου· πρόσεξε να μην αφήσεις τα πετεινά να κατέλθουν και να καταφάγουν τον σπόρο του Θεού· διότι ο Ίδιος είπε ότι ο σπόρος είναι ο λόγος, τον οποίο ακούσατε.

Διότι, ακόμη και αν δεν μας απειλούσε εκείνο το πυρ ούτε μας περίμεναν αιώνιες κολάσεις, αυτό και μόνο το να αποξενωθούμε από τον Χριστό, τον πράο και φιλάνθρωπο, ο οποίος παρέδωσε τον εαυτό του στον θάνατο για χάρη μας και υπέφερε τα πάντα ώστε να μας απαλλάξει από εκείνη την κόλαση και να μας συμφιλιώσει με τον Πατέρα του, ενώ ήμασταν εχθροί του εξαιτίας των πταισμάτων μας, ακόμη και αν δεν επρόκειτο να στερηθούμε τα προκείμενα εκείνα ανεκλάλητα και αθάνατα αγαθά, είναι χειρότερο από κάθε κόλαση, και ικανό να αφυπνίσει τις ψυχές και να τις πείσει να επαγρυπνούν διαρκώς. Διότι, αν μόνο διαβάζοντας το παράδειγμα των πέντε παρθένων, τις οποίες η έλλειψη του ελαίου απέκλεισε έξω από τον νυμφώνα, θλιβόμαστε εξίσου με εκείνες για τα δεινά τους και ταραζόμαστε· αν αναλογιστούμε ότι και εμείς οι ίδιοι θα υποστούμε τα ίδια εάν δείξουμε ραθυμία, ποιος άραγε θα είναι τόσο αναίσθητος πλέον, ώστε, ενώ αυτό το ίδιο παράδειγμα θα απασχολεί συνεχώς την ψυχή του, να περιπέσει σε αμέλεια;

Διότι δεν είναι έτσι, δεν είναι, αλλά από όλους μας, λέει, απαιτείται η ίδια φιλοσοφία· και αυτό θα το υποστήριζα με μεγάλη βεβαιότητα εγώ, ή μάλλον όχι εγώ, αλλά ο Ίδιος που πρόκειται να μας κρίνει. Εάν όμως απορείς ακόμη και διατηρείς αμφιβολίες, έλα να αντλήσουμε πάλι για την ακοή σου από τα ίδια νάματα, ώστε να εκπλυθεί τελείως από μέσα σου όλη η κακία της απιστίας. Την απόδειξη δε θα την αντλήσω από τις κολάσεις εκείνης της ημέρας. Ο πλούσιος, όχι επειδή ως μοναχός υπήρξε σκληρός, τιμωρούνταν γι' αυτό βαρύτερα, αλλά, αν πρέπει να προσθέσω και κάποιον δικό μου συλλογισμό, επειδή όντας κοσμικός και ζώντας μέσα στον πλούτο και την πορφύρα, παραθεωρούσε τον Λάζαρο που βρισκόταν σε έσχατη πενία. Πάντως δεν θα πω ούτε τούτο ούτε εκείνο, παρά μόνο ότι, επειδή ακριβώς ήταν σκληρόκαρδος, γι' αυτό βρισκόταν να τιμωρείται βαρύτερα μέσα στο πυρ. Αλλά και οι παρθένες, επειδή υστέρησαν ως προς τη φιλανθρωπία, γι' αυτό εκδιώχθηκαν από τον νυμφώνα· και αν πρέπει να πούμε κάτι και από δικής μας πλευράς, όχι μόνο δεν επιτάθηκε γι' αυτές η κόλαση εξαιτίας της παρθενίας, αλλά ίσως και να έγινε πιο ήπια εξαιτίας αυτής.

Πρόσεξε πώς την μεν δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο την ονομάζει δική του, ενώ την ευαγγελική την ονομάζει δικαιοσύνη του Θεού, ώστε η διαφορά μεταξύ των δύο να είναι τόση, όση ανάμεσα στον άνθρωπο και στον Θεό. «Με βάση την πίστη, για να γνωρίσω αυτόν, και τη δύναμη της αναστάσεώς του, και την κοινωνία των παθημάτων του, συμμορφούμενος με τον θάνατό του, μήπως και φτάσω στην εξανάσταση των νεκρών· όχι ότι ήδη το έλαβα ή ότι ήδη έχω τελειωθεί· αλλά το επιδιώκω μήπως και το κατακτήσω, επειδή γι' αυτό και κατακτήθηκα από τον Χριστό.» Διδάσκει ποια είναι η δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό: η πίστη στον Χριστό, και η γνώση της αναστάσεώς του, και η κοινωνία των παθημάτων του. Διότι αυτά, λέει, εάν βρεθούν μέσα μου, θα με κάνουν να φτάσω στην ανάσταση εκ των νεκρών. Και δεν είπε απλώς «θα φτάσω», αλλά «μήπως και φτάσω». Δείχνει ότι ακόμη και σε αυτούς που έχουν ήδη λάβει το χάρισμα της γνώσεως και την κοινωνία των παθημάτων, χρειάζεται πολλή νήψη, για να μη χάσουν αυτά που έλαβαν. Και αυτό είναι φανερό από τα επόμενα. Διότι δεν λέει ότι ήδη το έλαβα και επομένως έχω βεβαιότητα για το τέλος· αλλά το επιδιώκω, για να το κατακτήσω. Και τι είναι αυτό που θέλει να κατακτήσει, παρά το χάρισμα εκείνο για το οποίο και κατακτήθηκε από τον Χριστό; Και σε τι κατακτήθηκε, παρά στην ανάσταση; Διότι ένας πέθανε για όλους, ώστε όλοι να ζήσουμε. Υπάρχει, λοιπόν, μεγάλος φόβος και αγωνία για εμάς, μήπως, αν και αναστηθούμε, βρεθούμε ανάξιοι εκείνου που μας ανέστησε, και ακούσουμε το: «Δεν σας γνωρίζω». «

Μας διδάσκει ο Κύριος να μην παραμελούμε τα αναγκαία, αλλά, έχοντας εγκαίρως προετοιμασμένα τα εφόδια της ζωής, να αναμένουμε την παρουσία του νυμφίου με έτοιμη την καρδιά. Διότι, λέει, οι φρόνιμες παρθένοι, επειδή είχαν το έλαιο στις λαμπάδες τους, εισήλθαν μαζί με τον νυμφίο· ενώ οι μωρές, εξαιτίας της ανετοιμότητάς τους, αποξενώθηκαν από τη χαρά του νυμφώνος.

Και παρέθεσε και άλλη παραβολή που συμφωνεί με αυτήν, παρουσιάζοντας δέκα παρθένους, από τις οποίες οι πέντε ήταν φρόνιμες και οι πέντε μωρές. Οι μωρές, παίρνοντας τις λαμπάδες τους, δεν πήραν μαζί τους λάδι· οι φρόνιμες όμως πήραν λάδι, υποδηλώνοντας με το λάδι την απόκτηση των αγαθών έργων. Και τα μεσάνυχτα, λέει, ακούστηκε κραυγή: Ιδού ο νυμφίος έρχεται· βγείτε προς προϋπάντησή του· παριστάνοντας με τα μεσάνυχτα το άδηλο εκείνης της ημέρας. Τότε σηκώθηκαν όλες εκείνες οι παρθένες. Αυτές λοιπόν που ήταν έτοιμες βγήκαν προς προϋπάντηση του νυμφίου, και εισήλθαν μαζί του στους γάμους, και έκλεισε η θύρα· οι δε ανέτοιμες, τις οποίες δικαιολογημένα ονόμασε μωρές, βλέποντας τις λαμπάδες τους να σβήνουν, έφυγαν για να αγοράσουν λάδι. Όταν όμως έφτασαν, αφού η θύρα είχε ήδη κλείσει, φώναζαν λέγοντας: Κύριε, κύριε, άνοιξέ μας· εκείνος δε, λέει, αποκρίθηκε και είπε: Αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω. Μέσα από όλα αυτά λοιπόν είναι φανερό ότι υπάρχει ανταπόδοση όχι μόνο για τις κακές πράξεις, αλλά και για τα λόγια και γι' αυτούς τους ίδιους τους λογισμούς. Διότι είπε ο Σωτήρας: Σας λέω ότι για κάθε αργό λόγο που θα πουν οι άνθρωποι, θα δώσουν λόγο γι' αυτόν την ημέρα της κρίσεως. Και πάλι: Ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας, λέει, είναι αριθμημένες· υποδηλώνοντας με τις τρίχες τους πιο λεπτούς διαλογισμούς και σκέψεις.

Οπωσδήποτε θα έλθει Εκείνος που αποκαλύπτει τα κρυπτά του σκότους και φανερώνει τις βουλές των καρδιών, ο αδέκαστος κριτής, ο οποίος ούτε τον πλούσιο υπολογίζει ούτε τον φτωχό χαριστικά ελεεί, Εκείνος που αφαιρεί το εξωτερικό προσωπείο και φανερώνει την κρυμμένη εσωτερική αλήθεια· Εκείνος που στεφανώνει αυτούς που πολιτεύθηκαν σύμφωνα με τη συνείδησή τους ως αληθινούς αγωνιστές και αθλητές, παρουσία των αγγέλων ενώπιον του δικού Του Πατέρα, ενώ εκείνους που υποκρίθηκαν και περιβλήθηκαν απλώς τη μορφή της ευσέβειας, επιδεικνύοντας στους ανθρώπους μόνο μια φαινομενική πολιτεία και στηριζόμενοι μάταια σε αυτήν εξαπατώντας τον εαυτό τους, θα τους διαπομπεύσει ενώπιον της άνω Εκκλησίας των αγίων και όλης της επουράνιας στρατιάς, με αποτέλεσμα να ντροπιαστούν φρικτά και να καταδικαστούν στο εξώτερο σκότος, όπως οι μωρές παρθένες. Αυτές, από τη μια πλευρά, φύλαξαν την εξωτερική παρθενία του σώματος—διότι για αυτό δεν κατηγορήθηκαν—αλλά είχαν και εν μέρει λάδι στα αγγεία τους, δηλαδή είχαν μερίδιο σε κάποιες αρετές, εξωτερικά κατορθώματα και ορισμένα χαρίσματα· γι' αυτό και οι λαμπάδες τους άναβαν μέχρις ενός σημείου. Εξαιτίας όμως της αμέλειας, της άγνοιας και της ραθυμίας τους, δεν προνόησαν· και δεν διέγνωσαν με ακρίβεια το σμήνος των παθών που κρυβόταν μέσα τους, το οποίο ενεργούνταν από τα πονηρά πνεύματα, αλλά ο νους τους διαφθειρόταν από τις αντίθετες δαιμονικές ενέργειες. Μόλυναν τον εαυτό τους δίνοντας συγκατάθεση στους λογισμούς, παρασυρόμενες κρυφά και νικώμενες από τον χείριστο φθόνο, από τον μισόκαλο ζήλο, την έριδα, το μίσος, τη φιλονικία, την οργή, την πικρία, τη μνησικακία, την υποκρισία, τον θυμό, την υπερηφάνεια, την κενοδοξία, την ανθρωπαρέσκεια, την αυταρέσκεια, τη φιλαργυρία, τη σαρκική επιθυμία—καλλιεργώντας την ηδυπάθεια μέσω των λογισμών—την απιστία, την έλλειψη φόβου Θεού, τη δειλία, την ακηδία, τη λύπη, την αντιλογία, τη χαυνότητα, τον πνευματικό ύπνο, την οίηση περί της δικαιοσύνης τους, την έπαρση, την αλαζονεία, την απληστία, την ασωτία, την πλεονεξία, την απελπισία που είναι πιο φοβερή από όλα, και από τα υπόλοιπα λεπτότατα ενεργήματα της κακίας.

Τι σημαίνει η παραβολή των δέκα παρθένων; Επειδή ο άνθρωπος διαθέτει πέντε νοερές αισθήσεις που αντιλαμβάνονται τα νοητά, και πέντε σωματικές που αντιλαμβάνονται τα αισθητά, φαίνεται ότι η παραβολή υπονοεί τον κάθε άνθρωπο. Όποιος, λοιπόν, κρατά τη λαμπάδα της πρακτικής αρετής, αλλά έχει ταυτόχρονα και το έλαιο της γνώσης να την τροφοδοτεί, το να γίνονται δηλαδή οι πράξεις του με επίγνωση, αυτός, υποτάσσοντας το σώμα και ενώνοντας τις σωματικές αισθήσεις με τις νοερές, κατέστη οι πέντε φρόνιμες παρθένες. Όποιος όμως φαίνεται να μετέρχεται την πρακτική αρετή χωρίς να έχει το έλαιο της γνώσης, αλλά την επιτηδεύεται χωρίς φρόνηση, είτε από κενοδοξία, είτε από γαστριμαργία, είτε από φιλαργυρία, αυτός, στρέφοντας τις νοερές αισθήσεις προς τα αισθητά και τα πρόσκαιρα, και καθιστώντας τες γεώδεις, εύλογα κατέστη οι πέντε μωρές παρθένες, εφόσον αναγνωρίζεται μόνο από τα αισθητά.

Επαρυστρίδες, λοιπόν, των επτά λύχνων της λυχνίας είναι οι πρόσφορες έξεις των θείων χαρισμάτων της αγίας Εκκλησίας, από τις οποίες, σαν από κάποια αγγεία, κατά το παράδειγμα των φρόνιμων παρθένων του Ευαγγελίου, οι σοφοί και άγρυπνοι φύλακες των δοθέντων αγαθών επιχέουν στις λαμπάδες των χαρισμάτων το έλαιο της αγαλλιάσεως.

Γι' αυτό λοιπόν και εσείς «ζητάτε, και θα σας δοθεί»· ζητάτε τη βασιλεία των ουρανών, «ψάχνετε, και θα βρείτε» την άγια οδό της, η οποία είναι στενόχωρη και τραχιά και η πύλη της στενή, απρόσιτη στα φορτία των αμαρτημάτων, αλλά προσιτή σε όσους φέρουν τον θεάρεστο πλούτο των αρετών, σαν χρυσό και άργυρο και πολύτιμους λίθους και τα παρόμοιά τους· «κρούετε, και θα σας ανοιχτεί», αλλά μην κρούετε όπως εκείνες οι μωρές παρθένες, οι οποίες έκραζαν λέγοντας: «Άνοιξέ μας, κύριε, άνοιξέ μας», και άκουσαν: «Δεν σας γνωρίζω», αλλά να κρούετε διαμέσου των αγαθών έργων, και θα σας ανοιχτεί· και όταν κληθείτε, να εισέλθετε όπως εκείνος ο ευγνώμων δούλος που άκουσε: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, είσελθε στη χαρά του κυρίου σου»· «κρούετε, και θα σας ανοιχτεί».

Θεωρώ, αγαπητοί, άξια πολλής φρίκης την απόφαση που αναφέρθηκε· διότι, όταν κάποιοι που αξιώθηκαν θαυματουργικών και προφητικών χαρισμάτων αγνοήθηκαν από τον Δεσπότη Χριστό, και κάποιες παρθένες θα ακούσουν «δεν σας γνωρίζω», και εκείνος που επέστρεψε το τάλαντο ακέραιο κατακρίνεται επειδή δεν το πολλαπλασίασε, τι δεν θα πάθει λοιπόν αυτός που το έχασε; Και αν, παρ' όλη την παρθενία, τα θαύματα και τις προφητείες, δεν αναγνωρίστηκαν από τον Δεσπότη, τα επόμενα δεν μπορώ να τα πω, ίσως ούτε και θέλω.

Για να διδαχθούμε, λοιπόν, από αυτή την αισθητή νύμφευση τη χαρά εκείνης της νοητής και άφθαρτης νύμφευσης, και για να μυηθούμε, μέσα από τον έρωτα αυτών των θνητών και φθαρτών γάμων της νύμφης και του νυμφίου, στο πόσο ερωτεύεται ο νυμφίος Χριστός τις άγιες ψυχές που έχουν νυμφευθεί μαζί Του και πόσο αυτές με τη σειρά τους Τον ερωτεύονται, γι' αυτόν τον λόγο ο Χριστός ονομάζεται νυμφίος για τις άγιες ψυχές. Για όσες όμως δεν είναι τέτοιες, δεν καταδέχεται ποτέ να ομολογήσει ούτε καν ότι τις γνωρίζει. Φύγετε, λέει: «αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω». Σε εκείνες όμως των οποίων καταδέχεται φιλάνθρωπα να ονομάζεται νυμφίος, παρέχει πολλή οικειότητα, προσφέρει πολλή χαρά.

Και θα εξέλθουν όλοι, από παντού και όπου κι αν βρίσκονται, σαν από ύπνο, «εν ριπή οφθαλμού», και θα προϋπαντήσουν τον Νυμφίο σύμφωνα με τη φωνή του, όπως οι δέκα παρθένες, από τις οποίες οι πέντε, επειδή ήταν απροετοίμαστες και μωρές, θα μείνουν έξω από τον νυμφώνα και, αφού κλείσει η θύρα, θα κραυγάζουν με πόνο, λέγοντας: «Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας», αλλά δεν θα καταφέρουν τίποτα. Διότι η θύρα της μετάνοιας και της χάριτος, που τώρα είναι ανοιχτή, τότε θα κλειστεί, και θα ανοιχθεί η θύρα της κρίσεως και της ανταπόδοσης, σύμφωνα με τις πράξεις του καθενός. Και επειδή τότε δεν θα είναι καιρός για μετάνοια ή ελεημοσύνη, δεν θα κατορθώσουν τίποτα κράζοντας «Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας». Διότι, αφού ακούσουν το «δεν σας γνωρίζω», θα αποχωρήσουν αξιοθρήνητα και με ντροπή. Οι υπόλοιπες παρθένες, όμως, επειδή ήταν φρόνιμες και είχαν πράξει τα ευάρεστα ενώπιον του άμεμπτου Νυμφίου, θα εισέλθουν μαζί του, ως σε βασιλιά και Νυμφίο, στους θαυμαστούς νυμφώνες και στα αληθινά ανάκτορα, στον ανέκφραστο πλούτο, στην άφθαρτη ζωή, στην αγήρατη τρυφή, στις άγιες κατοικίες, στα έπαθλα, στα βραβεία και στα ολόφωτα ταμεία, ώστε εκεί, στα κρυφιομύστα και ανέσπερα ταμεία του, να τους αποκαλύψει φανερά τα κεκρυμμένα μυστήρια, τους θησαυρούς του, τους αξιωματούχους του και τη βασιλεία του, και να τις αναδείξει μετόχους.

Έπρεπε λοιπόν εσείς, ω άνθρωποι, που φτάσατε στην έσχατη ώρα και στους οποίους έφτασαν τα τέλη των αιώνων σύμφωνα με το αποστολικό ρητό (διότι ο λόγος μας απευθύνεται κοινά προς όλους), και όσοι από εσάς εξαιτίας απροσεξίας ή φιλαυτίας τρέχοντας κάπου μακριά έχετε ξεπέσει, να μην έχετε τίποτε άλλο στη μελέτη και τον λογισμό σας, παρά εκείνη την τελευταία και μέγιστη ημέρα, κατά την οποία θα έρθει το τέλος αυτού του σύμπαντος κόσμου, και να την ατενίζετε σαν να είναι ήδη παρούσα. Να αναλογίζεστε εκείνη τη μεγάλη και φοβερή σάλπιγγα που πλησιάζει, η οποία θα ηχεί από ψηλά καθαρά στα αυτιά όλων κάτι το φρικτό και εξαίσιο. Μετά από αυτήν να προσδοκάτε τον Κριτή και Δεσπότη των πάντων και Θεό των όλων, μαζί με το πλήθος των μακάριων και ασώματων δυνάμεων, να κατέρχεται από τους ουρανούς με την πατρική δόξα, όπως ακριβώς κηρύσσεται, και να οδηγεί σε κρίση ολόκληρο το δημιούργημα, αποδίδοντας στον καθένα ανάλογα με το πώς έζησε· είτε κάποιος παρασύρθηκε όντας υποδουλωμένος μόνο στα πάθη της σάρκας και έγειρε προς τη γη, μη σκεπτόμενος τίποτα ανώτερο από τα ορώμενα, είτε, ανυψούμενος με το πνεύμα, συναναστράφηκε με τα μέλλοντα, ακόμη και πριν αναχωρήσει από εδώ, σαν να είναι ήδη παρόντα, και, φτερωμένος από τον θείο πόθο, αντικατοπτρίζει τη μακαριότητα των άνω μονών. Να προσέχετε πάρα πολύ τον εαυτό σας, και από τις ορμές και τα κινήματα μέσα μας να επιλέγετε τα καλύτερα και τα συμφέροντα· και με νήψη του νου, με καθαρότητα των λογισμών και με εγρήγορση των ματιών της ψυχής να κατεργάζεστε το καθετί για τη δόξα και την ευαρέστηση του Θεού· και για να μιλήσω συνοπτικά, όλα όσα συντελούν στη σωτηρία της ψυχής, επιδεικνύοντας κάθε ζήλο, να τα πράττετε μέσω της τήρησης των εντολών. Μέσω αυτών, το να πλησιάζουν προς Αυτόν και να Του γίνονται οικείοι, εξασφαλίζεται επαξίως σε όσους τα κατορθώνουν αυτά, μιμούμενοι εκείνες τις φρόνιμες παρθένους, και ανάβοντας τις λαμπάδες τους στολισμένες με άφθονο λάδι, ώστε να προϋπαντήσετε έτοιμοι τον Νυμφίο που έρχεται στα μέσα της νύχτας, και έτσι, έχοντας αναμφίβολη την καλή ελπίδα, να αναπαυθείτε σε εκείνους τους ποθητούς και ορθάνοιχτους κόλπους των πατριαρχών, σε εκείνες τις μακάριες μονές και κληρονομιές, όποιες και αν είναι αυτές. Αυτά να αγαπάτε, με αυτά να απασχολείται ο νους σας, και να μην περιεργάζεστε τίποτα από τα επικίνδυνα και βλαβερά. Εάν έτσι φιλοσοφούμε και έτσι επιλέξουμε να ζούμε, και θεωρούμε την παρούσα ζωή ως μελέτη θανάτου, θα επιτύχουμε όσα έχουν υποσχεθεί από τον αψευδή Θεό και τη μακαριότητα που απόκειται σε όσους τήρησαν τον λόγο Του, το γνωρίζω καλά. Σχετικά με αυτά λοιπόν, αν και ο λόγος είναι σύντομος, εντούτοις είναι επαρκής και ικανοποιητικός, διότι δεν χρειάζεται να επεκταθούμε περισσότερο, επειδή αυτό δεν ανήκει στα πολύ επείγοντα για την παρούσα στιγμή. Θα συζητήσουμε όμως για εκείνα που τώρα αναφύονται, από τον μισόκαλο εχθρό που πάντοτε φθονεί τα καλά και δεν ανέχεται την ειρήνη του ποιμνίου του Χριστού, και για τα ζιζάνια που έχουν παρασπαρεί στον καθαρό σίτο του εκκλησιαστικού αγρού, τον οποίο ο ευαγγελικός και πατερικός λόγος έθρεψε και αύξησε, ζιζάνια που ήδη βγάζουν αγκάθια και έχουν αρχίσει να καταπληγώνουν ανελέητα με τα κεντριά της δυσσέβειας όσους πορεύονται στην οδό του βίου.

Και ήταν κυριολεκτικά σαν ένας μπάμπουρας ή ένα κουνούπι που βουίζει γύρω από το αυτί ενός λιονταριού, ή σαν ένας μελαμψός άνθρωπος-μυρμήγκι που καθοδηγεί έναν ελέφαντα, το μεγαλύτερο βάρος της γης, ή σαν ένα λεπτό σχοινί που σέρνει από τη μύτη μια καμήλα· θα μπορούσε μάλιστα να πει κανείς, καθόλου άκομψα, ότι ήταν και σαν ένα παχύ στρώμα κυψελίδας που είχε επικαθίσει στην κοιλότητα του βασιλικού αυτιού και έφραζε την είσοδο των ήχων που έρχονταν από έξω, ή ακόμη σαν ένα στενόμακρο παράθυρο και μια στενή μικρή πύλη και ένας στριμωγμένος δρόμος που εισήγαγε στα ανάκτορα. Οι πλατιές είσοδοι, μέσω των οποίων παλαιότερα προσέρχονταν στους άρχοντες όσοι είχαν κάποια ανάγκη, είχαν κλείσει εντελώς, και εκείνοι που προσπαθούσαν να εισέλθουν μέσα από αυτές έμοιαζαν κυριολεκτικά με τις μωρές παρθένες, επειδή δεν υπήρχε κανείς να ανοίξει σε εκείνον που χτυπούσε· και αν κάποιος, πού και πού, μέσα από τις κλειστές πύλες κρυφοκοίταζε αυτούς που επέμεναν να χτυπούν, δεν απαντούσε τίποτα στα ερωτήματά τους, αλλά τους υπαγόρευε να αποχωρήσουν προς την πλαϊνή παραπύλη και, μέσω αυτής, να εξασφαλίσουν άνετη είσοδο αφού καταθέσουν κάτι από όσα έκρυβαν στον κόρφο τους ή πουλώντας τον μανδύα που είχαν στο σπίτι.

Αυτό νομίζω πως σημαίνει και το να βλέπουμε την αποπομπή των πέντε μωρών παρθένων από τον νυμφώνα και το να ακούμε την πιο οικτρή φωνή «δεν σας γνωρίζω», ότι δηλαδή η παρθενία δεν μπορεί να σώσει αν είναι εντελώς αποκομμένη από την ελεημοσύνη. Επειδή ακριβώς εκείνος που επέλεξε να ζει παρθενικά, αλλά υποδουλώνεται στα χρήματα και δεν βοηθά όσους έχουν ανάγκη από τα υπάρχοντά του, θα κριθεί ασυγχώρητος ανάμεσα στους ανθρώπους και ελάχιστος ανάμεσα στους ενάρετους, διότι, ενώ κατόρθωσε το δύσκολο έργο της παρθενίας και έπνιξε τον δριμύ και τυραννικό έρωτα των σωμάτων, νικήθηκε τελικά από την ωχρότητα του χρυσού, το οποίο σε τίποτα δεν είναι χρήσιμο σε όσους ζουν παρθενικά, παρά μόνο για τη φροντίδα και την παρηγοριά των φτωχών. Διότι, βεβαίως, η παρθενία είναι κάτι το άριστο και αντίγραφο της πολιτείας των αγγέλων, αλλά η ελεημοσύνη είναι πιο θεοφιλής και πολύ πιο κερδοφόρα για όσους την ασκούν, αφού δεν αξιώνει μόνο να βραβεύσει με τη βασιλεία των ουρανών, αλλά και να προσφέρει την αμοιβή πολλαπλάσια.

Ας μη μιμηθούμε τις μωρές παρθένους, αλλά ας ζηλώσουμε τις φρόνιμες· διότι όντως εκείνες ήταν ανόητες, αφού, μολονότι έσβησαν τους άνθρακες των παθών και άναψαν τη φλόγα της παρθενίας, αυτό το τόσο μεγάλο κατόρθωμα που απαιτεί πολλή επιμέλεια, δεν φρόντισαν να πάρουν το λάδι, το οποίο κατορθώνεται και αποκτάται τόσο εύκολα. Ας μην εξομοιώσουμε τους εαυτούς μας με τις ασύνετες παρθένους, ώστε να μην εκδιωχθούμε από τον νυμφώνα, επειδή κάναμε τον καιρό της βασιλείας καιρό εμπορίας, και για να μην ακούσουμε το «δεν σας γνωρίζω». Διότι, εάν δεν θρέψουμε τον φτωχό, ούτε δεχτούμε τον άστεγο κάτω από τη στέγη μας, εάν δεν ντύσουμε αυτόν που κρυώνει, ούτε φιλοξενήσουμε τον ξένο, εάν δεν δώσουμε ούτε κρύο νερό σε αυτόν που διψά, αν δεν επισκεφθούμε τον ασθενή, ούτε αυτόν που βρίσκεται στη φυλακή, και αν δεν συμπονέσουμε για τα δεινά που εκείνοι υποφέρουν, θα έρθει ο Κριτής επί του θρόνου της δόξης του και θα πει (αλλά μακάρι σε κανέναν από εμάς, Κύριε, να μη συμβεί να ακούσει αυτή την οδυνηρή και πικρή φωνή), λέγοντας: «Πηγαίνετε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του· διότι πείνασα και δεν μου δώσατε να φάω, δίψασα και δεν μου δώσατε να πιω, ήμουν ξένος και δεν με περιμαζέψατε, γυμνός και δεν με ντύσατε, ασθενής και στη φυλακή και δεν με επισκεφθήκατε».

Έτσι, σε κάθε έθνος και γένος και ιδίωμα πολιτείας, μπορεί κανείς να δει μάλλον εκείνους που ζουν σύμφωνα με την αρετή παρά εκείνους που επιδιώκουν τα αντίθετα, να έχουν κληθεί και να έχουν προστρέξει και να έχουν ακολουθήσει εκείνον που τους κάλεσε. Και αν εσύ αναφέρεις την πόρνη και τον τελώνη, μάθε ότι και από εκείνες τις ασχολίες και τους τρόπους ζωής προσήλθαν στον Σωτήρα που τους καλούσε εκείνοι που διέσωζαν κάποια μικρή σπίθα της ανθρώπινης ευγένειας, και δικαίως, σε σύγκριση με το πλήθος εκείνων που δεν προσήλθαν, και θεωρούνται και ονομάζονται άξιοι. Πού είναι λοιπόν η κλήση των αμαρτωλών, όταν πόρνες και τελώνες και ληστές φαίνεται ότι αποδέχθηκαν τη σωτήρια κλήση μόνο εκείνοι οι οποίοι μεταξύ των ομοτέχνων τους, παρότι βρίσκονταν σε τόσο μεγάλο βάθος κακών, εντούτοις υπερείχαν στα καλύτερα στοιχεία; Ούτε είναι δίκαιο να παραβλέψουμε και το εξής: Το τάγμα των παρθένων αποτελούνταν από δέκα· αλλά οι μεν φρόνιμες απολαμβάνουν τον νυμφώνα, ενώ οι μωρές αποδιώχνονται. Και εκείνος που δεν φορούσε το ένδυμα του γάμου, ενώ οι άλλοι παρέμειναν στη δική τους τάξη, αυτός μόνος εκδιώκεται. Και ποιοι παραλαμβάνονται από τους αγγέλους την τελευταία ημέρα της κρίσεως για να προϋπαντήσουν τον Κύριο;

Διότι οι τέτοιοι άνθρωποι αποδεικνύονται κατά την ημέρα της κρίσεως όμοιοι με τις πέντε μωρές παρθένους, οι οποίες, επειδή δεν προμηθεύτηκαν από εδώ μέσα στα δοχεία της καρδιάς τους το πνευματικό έλαιο, το οποίο είναι η ενέργεια των προαναφερθεισών αρετών διά του Πνεύματος, ονομάστηκαν μωρές και αποκλείστηκαν από τον πνευματικό νυμφώνα της βασιλείας, και ο κόπος της παρθενίας τους, εξαιτίας της έλλειψης των αρετών και της στέρησης της ενεργού ενοικήσεως του Πνεύματος, δεν υπολογίστηκε σε τίποτα.

Διότι, ιδού, οι πέντε φρόνιμες παρθένες, έχοντας επιδείξει νήψη και έχοντας σπεύσει να λάβουν αυτό που είναι ξένο προς τη φύση τους, αφού έλαβαν το έλαιο στα δοχεία της καρδιάς τους, δηλαδή την άνωθεν χάρη του Πνεύματος, μπόρεσαν να εισέλθουν μαζί με τον Νυμφίο στον επουράνιο νυμφώνα. Οι άλλες όμως, οι μωρές, οι οποίες παρέμειναν στη δική τους φύση, δεν αγρύπνησαν ούτε φρόντισαν να δεχθούν το «έλαιο της αγαλλιάσεως» στα δοχεία τους, όσο ήταν ακόμη εν σαρκί. Απεναντίας, αποκοιμήθηκαν εξαιτίας της αμέλειας, της χαυνότητας, της ραθυμίας, της άγνοιας, ή ακόμη και της οίησης για τη δικαιοσύνη τους. Γι' αυτό και αποκλείστηκαν από τον νυμφώνα της βασιλείας, καθώς δεν μπόρεσαν να γίνουν ευάρεστες στον επουράνιο Νυμφίο. Διότι, αφού αιχμαλωτίστηκαν από τα δεσμά του κόσμου και από κάποια γήινη αγάπη, δεν πρόσφεραν όλη την αγάπη και τον έρωτά τους προς τον ουράνιο Νυμφίο ούτε προμηθεύτηκαν το έλαιο. Πράγματι, οι ψυχές που αναζητούν αυτό που είναι ξένο προς τη φύση τους, τον αγιασμό του Πνεύματος, κατευθύνουν όλη την αγάπη τους αποκλειστικά προς τον Κύριο και εκεί αναστρέφονται, εκεί προσεύχονται και εκεί συγκεντρώνουν τους λογισμούς τους, αποστρεφόμενες τα πάντα. Γι' αυτό αξιώνονται να λάβουν το έλαιο της επουράνιας χάριτος και έτσι μπορούν να διέλθουν απρόσκοπτα, ευαρεστώντας απολύτως τον πνευματικό Νυμφίο.

Ε'. Εάν η ταπεινοφροσύνη και η αγάπη, η απλότητα και η αγαθότητα δεν συνενωθούν με την προσευχή μας, αυτή η προσευχή, ή μάλλον το πρόσχημα της προσευχής, ελάχιστα μπορεί να μας ωφελήσει. Και αυτό δεν το λέμε μόνο για την προσευχή, αλλά και για κάθε κόπο και μόχθο, για την παρθενία ή τη νηστεία ή την αγρυπνία ή την ψαλμωδία ή τη διακονία ή για οποιαδήποτε άλλη εργασία που επιτελείται χάριν της αρετής. Εάν δεν μπορούμε να διακρίνουμε μέσα μας τους καρπούς της αγάπης, της ειρήνης και της χαράς, της πραότητας, της ταπεινοφροσύνης, εννοώ, και της απλότητας, της ακεραιότητας και της ορθής πίστεως, της μακροθυμίας και της καλοσύνης, τότε για κανένα χρήσιμο σκοπό δεν υποστήκαμε αυτούς τους κόπους. Διότι τους κόπους δεχόμαστε να τους υπομείνουμε για την ωφέλεια των καρπών· εάν όμως οι καρποί της αγάπης δεν βρίσκονται μέσα μας, η εργασία είναι εντελώς περιττή. Επομένως, σε τίποτα δεν διαφέρουν οι τέτοιοι άνθρωποι από τις πέντε μωρές παρθένους, οι οποίες, επειδή δεν είχαν μέσα στις καρδιές τους το πνευματικό έλαιο, το οποίο είναι η ενέργεια των προαναφερθεισών αρετών δια του Αγίου Πνεύματος, ονομάστηκαν μωρές και αποκλείστηκαν οικτρά από τον βασιλικό νυμφώνα, χωρίς να ωφεληθούν καθόλου από τον κόπο της παρθενίας.

Δʹ. Εκείνες οι πέντε παρθένες που έδειξαν νήψη, αφού παρέλαβαν στα δοχεία της καρδιάς τους το έλαιο που είναι ξένο προς τη δική τους φύση, δηλαδή τη χάρη του Πνεύματος, μπόρεσαν να εισέλθουν μαζί με τον νυμφίο στον νυμφώνα. Οι άλλες όμως, οι μωρές, οι κακές, που παρέμειναν στη δική τους φύση, δεν έδειξαν νήψη, ούτε φρόντισαν με ζήλο να παραλάβουν στις καρδιές τους ένα τέτοιο έλαιο αγαλλιάσεως. αντίθετα, τρόπον τινά αποκοιμήθηκαν εξαιτίας της αμέλειας και της ραθυμίας τους, καθώς και από την έπαρση για τη δική τους δικαιοσύνη. για τον λόγο αυτόν αποκλείστηκε για αυτές ο νυμφώνας της βασιλείας. Διότι είναι φανερό ότι κρατήθηκαν από κάποιον δεσμό και φιλία με τον κόσμο, εφόσον δεν προσέφεραν στον επουράνιο νυμφίο τέλεια την αγάπη τους και τον έρωτά τους. διότι οι ψυχές που αναζητούν αυτόν τον αγιασμό του Πνεύματος, ο οποίος είναι ξένος προς τη φύση, έχοντας αναφλέξει όλη τους την αγάπη για τον Χριστό, εκεί περιπατούν, εκεί προσεύχονται, εκεί σκέπτονται, εκεί μελετούν, έχοντας απομακρυνθεί από όλα τα άλλα. Διότι οι πέντε αισθήσεις της ψυχής, δηλαδή η σύνεση, η γνώση, η διάκριση, η υπομονή και το έλεος, εάν δεχθούν την άνωθεν χάρη και τον αγιασμό του Πνεύματος, θα γίνουν πράγματι φρόνιμες παρθένες. εάν όμως εγκαταλειφθούν στη δική τους φύση, βρίσκονται όντως μωρές και αποδεικνύονται τέκνα του κόσμου.

Ιδού γαρ, εκείνες οι πέντε φρόνιμες παρθένες που βρίσκονταν σε πνευματική εγρήγορση, οι οποίες δεν αρνήθηκαν το ξένο προς τη φύση τους, λαμβάνοντας το έλαιο στα αγγεία της καρδιάς τους (δηλαδή την άνωθεν χάρη του Πνεύματος), μπόρεσαν να εισέλθουν μαζί με τον Νυμφίο στον επουράνιο νυμφώνα. Οι άλλες όμως, οι μωρές, παραμένοντας στη δική τους φύση, δεν είχαν πνευματική εγρήγορση ούτε φρόντισαν να δεχθούν το έλαιο της αγαλλιάσεως στα αγγεία της καρδιάς τους, όσο βρίσκονταν στη σάρκα, αλλά σαν να αποκοιμήθηκαν από αμέλεια, χαυνότητα και ραθυμία, με την έπαρση της δικαιοσύνης. Γι' αυτό και αποκλείστηκαν από τον νυμφώνα της βασιλείας, καθώς δεν μπόρεσαν να γίνουν ευάρεστες στον επουράνιο Νυμφίο τους. Διότι κυριεύθηκαν από τον δεσμό του κόσμου και από κάποια γήινη αγάπη, γι' αυτό δεν προσέφεραν όλη τους την αγάπη και τον έρωτα προς τον επουράνιο Νυμφίο ούτε προμηθεύτηκαν το έλαιο. Διότι οι ψυχές που επιζητούν το ξένο προς τη φύση, τον αγιασμό του Πνεύματος, συνδέουν όλη την αγάπη τους με τον Κύριο· διότι εκεί περιπατούν, εκεί προσεύχονται, εκεί κατευθύνουν τους λογισμούς τους, εκεί μελετούν, αποστρεφόμενες τα πάντα και αγαπώντας τον μόνο αγαθό Νυμφίο. Γι' αυτό και αφού αξιώθηκαν να λάβουν το έλαιο της επουράνιας χάριτος, μπόρεσαν να αναχωρήσουν χωρίς να πέσουν, έχοντας βρεθεί τελείως ευάρεστες στον πνευματικό Νυμφίο.