Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:12

Προοίμιο III. Κατά τη δεύτερη παρουσία σου, Χριστέ, όταν καθίσεις, Θεέ, στον φοβερό σου θρόνο, Δέσποτα φιλάνθρωπε, σε ικετεύω να μη με ντροπιάσεις ενώπιον όλων· άνοιξέ μου τις θύρες του νυμφώνα, οικτίρμον, όπως τότε στις φρόνιμες γυναίκες, παρέχοντας σε όλους τον άφθαρτο στέφανο.

Προοίμιο VI. Τώρα φανερώθηκε ο καιρός των αρετών και ο Κριτής βρίσκεται επί θύραις· ας μην είμαστε σκυθρωποί, αλλά ελάτε, νηστεύοντας ας προσφέρουμε δάκρυα, κατάνυξη και ελεημοσύνη, κράζοντας: «Αμαρτήσαμε περισσότερο από την άμμο της θάλασσας· αλλά συγχώρεσε τους πάντες, Ποιητή των πάντων, ώστε να λάβουμε και εμείς τον άφθαρτο στέφανο». Ακούγοντας την ιερή παραβολή των παρθένων στα Ευαγγέλια, εξεπλάγην, ανακινώντας ενθυμήσεις και λογισμούς, για το πώς την αρετή της άχραντης παρθενίας την απέκτησαν μεν και οι δέκα, όμως για τις πέντε παρθένους ο κόπος απέβη άκαρπος, ενώ οι άλλες άστραφταν με τις λαμπάδες της φιλανθρωπίας.

Ας δούμε λοιπόν εμείς τις πέντε πάνσοφες που αναστήθηκαν από τον ύπνο σαν από νυφικό θάλαμο και όχι από τον τάφο των νεκρών. Διότι είχαν λάδι, και αμέσως στόλισαν τις λαμπάδες της ψυχής τους. Οι άλλες όμως, ομοίως, αναστήθηκαν αθρόα μαζί με αυτές, έχοντας τα πρόσωπα σκυθρωπά και καταβεβλημένα. Διότι οι δικές τους λαμπάδες έσβησαν, και τα δοχεία τους φάνηκαν κενά. Ζητούσαν να πάρουν λάδι από τις φρόνιμες, οι οποίες είχαν δρέψει τον άφθαρτο στέφανο.

Όταν τελικά κατάλαβαν το μάταιο της πορείας τους, επέστρεψαν οι πέντε και βρήκαν τον νυμφώνα του Χριστού κλειδωμένο. Και φώναξαν όλες με φωνή γεμάτη οδύνη, με στεναγμούς και δάκρυα: «Από τη φιλανθρωπία σου, Αθάνατε, άνοιξε τη θύρα και σε εμάς που σε υπηρετήσαμε διατηρώντας την παρθενία μας». Τότε ο Βασιλιάς τους φωνάζει δυνατά: «Δεν ανοίγει για εσάς η βασιλεία· δεν σας γνωρίζω. Φύγετε, λοιπόν, από μπροστά μου· διότι δεν φοράτε το άφθαρτο στεφάνι». Και μόλις άκουσαν τον Χριστό, τον Βασιλιά των πάντων, να φωνάζει προς τις πέντε: «Ποιες είστε, δεν σας γνωρίζω», γέμισαν με μεγάλη ταραχή. Και κλαίγοντας άρχισαν να φωνάζουν: «Δικαιότατε Κριτή, τηρήσαμε την αγνεία και ασκήσαμε κάθε εγκράτεια, με προθυμία καταπονηθήκαμε με τις νηστείες και αγαπήσαμε την ακτημοσύνη. Τη φλόγα της φωτιάς της ακολασίας και τις επιθυμίες εμείς τις νικήσαμε· ακολουθήσαμε πάντοτε έναν άχραντο τρόπο ζωής, για να λάβουμε και εμείς το άφθαρτο στεφάνι».

Έτσι να σκεφτείς, λοιπόν, και για τότε, όταν θα γίνει η κρίση: ότι όποιος βρεθεί στ' αλήθεια γυμνωμένος από τη θεία δόξα, όπως εκείνος, θα εκδιωχθεί αμέσως έξω από τον παράδεισο, βεβαίως, και από τη βασιλεία και τον επουράνιο νυμφώνα. Ακόμη κι αν δεν έχει αμάρτημα, αλλά στερείται αρετών, στέκεται γυμνωμένος. Μεταξύ δε όλων των αρετών πρώτη, βασίλισσα και κυρία είναι όντως η αγάπη. Αυτή είναι η κεφαλή των πάντων, το ένδυμα και η δόξα. Διότι σώμα χωρίς κεφάλι είναι νεκρό και χωρίς πνοή, και σώμα χωρίς χιτώνα πώς γίνεται να μην είναι γυμνό; Οι αρετές χωρίς την αγάπη είναι κενές και ανώφελες, και γυμνός από τη θεία δόξα είναι αυτός που δεν έχει την αγάπη. Ακόμη κι αν έχει όλες τις αρετές, στέκεται γυμνωμένος και, μην αντέχοντας τη γύμνια του, επιθυμεί μάλλον να κρυφτεί. Διότι, έχοντας την ντροπή, έχει και την καταδίκη, και ακούει το «δεν σε γνωρίζω» από τον Κριτή των πάντων. Ήλθε στη γη ο Κτίστης, έλαβε ψυχή και σάρκα, και έδωσε Πνεύμα θείο, το οποίο είναι η αγάπη.

Γι' αυτό εγκαταλείψαμε τον κόσμο, τις σαρκικές επιθυμίες, τους δεσμούς, τα θελήματα. Ας παραμείνουμε λοιπόν, αδελφοί, αγωνιζόμενοι και διανύοντας τον στίβο της υπομονής. Και γνωρίζω ότι θα στεφανωθούμε και θα κατοικήσουμε στους ουρανούς, και θα ευφρανθούμε εκεί από όπου απέδρασε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός. Λάβετε ισχύ, λάβετε δύναμη. Και ο λύχνος της προθυμίας σας ας ακτινοβολεί με το έλαιο της καρτερίας, για να μην σβήσει και υποστούμε το πιο απευκταίο πάθημα των μωρών παρθένων. Αποκτήστε, τιμιότατοι πατέρες μου, την ησυχία, και δεν εννοώ με αυτό να είστε απολύτως σιωπηλοί. Διότι ούτε ο τρόπος ζωής μας το απαιτεί αυτό, αλλά το να μη μιλάτε για όσα δεν αρμόζουν και να μην προκαλείτε γέλιο εξαιτίας αυτών.

Μήπως μέσα μας μένουν μόνο οι σχέσεις τους ορφανές από τα ίδια τα πράγματα; Αλλά, όπως φαίνεται, λησμονούμε εύκολα τις υποσχέσεις μας. Διότι, όταν έλθει ο θάνατος κάποιου αδελφού ή πατέρα, αμέσως ερχόμαστε σε συναίσθηση, σε κατάνυξη, σε ορθή πορεία. Όταν όμως περάσει λίγος χρόνος, ξεχνούμε και τις συμφωνίες και την κατάνυξη. Αλλά δεν έκαναν έτσι οι άγιοι του Θεού, οι οποίοι, κάνοντας όλη τους τη ζωή μελέτη θανάτου, καθημερινά πέθαιναν· και ιδού, ζούσαν. Καθημερινά σταυρώνονταν για τον κόσμο κατά τον αποστολικό λόγο· καθημερινά αναχωρούσαν με τη διάθεσή τους προς τον Θεό, ζώντας την όντως μακάρια και αξιέραστη ζωή. Δεν σας φοβίζει το παράδειγμα των δέκα παρθένων; «Ιδού», λέει, «ο νυμφίος έρχεται, βγείτε σε συνάντησή του». Και οι μεν φρόνιμες τον προϋπάντησαν με λαμπρές τις λαμπάδες, οι οποίες και εισήλθαν μαζί του στους γάμους· οι δε μωρές, έχοντας καθυστερήσει εξαιτίας της έλλειψης των αγαθών έργων, φώναζαν λέγοντας: «Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας». Εκείνος δε αποκρινόμενος είπε: «Αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω». Και προσθέτει: «Γρηγορείτε λοιπόν, διότι δεν γνωρίζετε την ημέρα ούτε την ώρα εκείνη». Πρέπει λοιπόν να γρηγορούμε και να αφυπνίζουμε την ψυχή μας ώστε να νήφει, να κατανύσσεται, να αγνίζεται, να καθαίρεται, να φωτίζεται, ώστε να μην έρθει αιφνίδια ο θάνατος και κλείσει την θύρα εναντίον μας, χωρίς να υπάρχει κανείς για να ανοίξει ή να βοηθήσει. Γι' αυτό ας προλάβουμε όλοι να ετοιμάσουμε τα έργα της εξόδου μας ευάρεστα στον Θεό.

«Δώστε μας από το λάδι σας, διότι οι λαμπάδες μας σβήνουν. Οι φρόνιμες όμως αποκρίθηκαν, λέγοντας: Μήπως δεν φτάσει για εμάς και για εσάς; Πηγαίνετε καλύτερα σε αυτούς που πουλούν και αγοράστε για τον εαυτό σας. Ενώ δε αυτές πήγαιναν να αγοράσουν, ήρθε ο νυμφίος, και οι έτοιμες εισήλθαν μαζί του στους γάμους, και έκλεισε η θύρα. Ύστερα δε έρχονται και οι υπόλοιπες παρθένες, λέγοντας: Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας. Εκείνος δε αποκρίθηκε και είπε: Αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω. Γρηγορείτε λοιπόν, διότι δεν γνωρίζετε την ημέρα ούτε την ώρα κατά την οποία έρχεται ο Υιός του ανθρώπου.» Λέει ότι στο μέσον της νύχτας έγινε κραυγή, για να δείξει ότι ο Κύριος έρχεται απροσδόκητα, όπως τα μεσάνυχτα που όλοι ήδη κοιμόμαστε με βαθύ ύπνο. Αλλά έρχεται με κραυγή· διότι θα ηχήσει σάλπιγγα κατά τη δεύτερη παρουσία. Λαμπάδες δε, είναι και οι ψυχές μας, και ο νους του καθενός είναι λαμπάδα· η οποία ανάβει τότε, όταν έχει το λάδι των αρετών και την ελεημοσύνη. Μωρές δε είναι όντως οι παρθένες και ως προς αυτό, ότι δηλαδή ζητούσαν το λάδι τότε, όταν δεν ήταν πλέον καιρός για συναλλαγές. Οι φρόνιμες δε λένε: Μήπως δεν φτάσει για εμάς και για εσάς. Διότι η αρετή του πλησίον μου μόλις και μετά βίας θα φτάσει σε εκείνον για απολογία, πόσο μάλλον και για εμένα· διότι ο καθένας θα δικαιωθεί από τα δικά του έργα, όχι από του πλησίον.

Αλλά οι μωρές πηγαίνουν προς αυτούς που πωλούν, δηλαδή, προς τους πένητες. Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: Μετανοούν οι μωρές επειδή δεν έκαναν ελεημοσύνη, και τώρα για πρώτη φορά αναγνωρίζουν ότι από τους πένητες έπρεπε να έχουμε λάβει το έλαιο. Αυτό λοιπόν είναι που λέει, ότι απήλθαν προς αυτούς που πωλούν για να αγοράσουν έλαιο, δηλαδή, στράφηκαν με τη διάνοιά τους προς τους πένητες, και αναλογίστηκαν πόσο μεγάλο αγαθό είναι η ελεημοσύνη, αλλά η θύρα έκλεισε για αυτές· διότι καιρός για μετάνοια και έργα δεν υπάρχει μετά την αποβίωση από αυτόν τον κόσμο. Γι' αυτό ο Κύριος τους λέει: Δεν σας γνωρίζω. Διότι ο φιλάνθρωπος και ελεήμων δεν γνωρίζει τις ανελεήμονες. Πώς, άλλωστε, να γνωρίζει αυτές που του είναι ξένες και ανόμοιες; Να γνωρίζεις δε ότι κάθε ψυχή έλαβε λαμπάδα και φωτισμό από τον Θεό, και όλες εγείρονται για την προϋπάντηση του Κυρίου· διότι όλες επιθυμούν να συναντήσουν και να ενωθούν με τον Θεό· αλλά, παρότι ο Θεός έδωσε τον φωτισμό και τη λαμπάδα, οι μεν φρόνιμες προσθέτουν έλαιο μέσω της αγαθοεργίας· οι δε μωρές, αφήνοντας τις λαμπάδες χωρίς έλαιο, αποκλείονται, επειδή δεν έχουν αγαθά έργα μέσω των οποίων θα ανάψει το φως μέσα τους· διότι εάν δεν πράττουμε τα καλά, έχουμε σβήσει το φως του Θεού μέσα μας. «Διότι, όπως ένας άνθρωπος που αναχωρούσε, κάλεσε τους δικούς του δούλους, και τους παρέδωσε τα υπάρχοντά του, και σε άλλον μεν έδωσε πέντε τάλαντα, σε άλλον δύο, σε άλλον ένα, στον καθένα σύμφωνα με την ιδιαίτερη ικανότητά του, και αναχώρησε αμέσως.