Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:33

Και ο φόβος στεκόταν μετέωρος επάνω τους, καθώς ανέμεναν την έκβαση· και άγγελοι οργής και τιμωρίας, που αστράφτουν φωτιά, που το βλέμμα τους είναι φωτιά, και που αναπνέουν φωτιά, στέκονται έτοιμοι για κάθε εκδίκηση κάθε παρανομίας. Επιπλέον, ολόκληρη η κτίση, επίγεια και επουράνια, όση αποτελείται από τους αγγέλους και από τις ανώτερες των αγγέλων δυνάμεις, και όση βρίσκεται στους ουρανούς, παρίσταται με τρόμο περιμένοντας τη φοβερή φανέρωση της θείας βουλής. Κατά την παρουσίασή μας ενώπιόν τους, θα αναγνωστούν οι πράξεις μας και θα γίνει η αποκάλυψη των κρυπτών· ώστε όλοι να γνωρίσουν με αυτόν τον τρόπο τις αμαρτίες των άλλων, όπως ακριβώς ο καθένας διαβάζει τις δικές του στο βιβλίο της προσωπικής του συνείδησης. Διότι, λέει η Γραφή: «Θα σε ελέγξω και θα παρουσιάσω ενώπιόν σου» τις αμαρτίες σου· και πάλι: «Θα τους περικυκλώσουν οι διαλογισμοί τους». Και ιδού, ο άνθρωπος και το έργο του, και ο αδέκαστος Δικαστής, έχοντας στο πλευρό του τη μεγαλοπρεπή δύναμη των ουράνιων ταγμάτων, παρακάθεται σε υψηλό θρόνο αστράφτοντας από απόλυτη δικαιοσύνη και απονέμοντας στον καθένα, μέσω αληθινής και δίκαιης ανταπόδοσης, ό,τι του αξίζει: σε εκείνους που θα σταθούν στα δεξιά εξαιτίας των καλών τους πράξεων, θα φανεί προσηνής, πράος και επιεικής, προσφέροντάς τους τη Βασιλεία που έχει ετοιμαστεί από καταβολής κόσμου· ενώ εκείνους που έτυχε να σταθούν στα αριστερά εξαιτίας της απουσίας των αγαθών έργων, τους αποπέμπει με οργή στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του.

Γιατί να αχρηστεύει και τη γη; Επομένως, για πότε αναβάλλουμε τη μετάνοια; Δεν θα ανανήψουμε; Δεν θα επαναφέρουμε τους εαυτούς μας από τον κατά συνήθεια βίο στην ακρίβεια του Ευαγγελίου; Δεν θα φέρουμε προ των οφθαλμών μας την ημέρα του Κυρίου, τη φοβερή εκείνη και επιφανή, κατά την οποία αυτούς μεν που πλησιάζουν στα δεξιά του Κυρίου διά των πράξεών τους θα τους υποδεχθεί η βασιλεία των ουρανών, ενώ εκείνους που έχουν απωθηθεί προς τα αριστερά εξαιτίας της απουσίας των αγαθών έργων, θα τους κατακρύψει η γέεννα του πυρός και το αιώνιο σκότος;

Αν λοιπόν αυτά είχαν προσταχθεί σε όσους ζούσαν υπό τον νόμο, τι θα πούμε για όσους ζουν εν Χριστώ; Προς τους οποίους λέει ο Κύριος: «Εάν η δικαιοσύνη σας δεν ξεπεράσει κατά πολύ εκείνη των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Γι' αυτόν τον λόγο, ο Απόστολος προτρέπει να μεταδίδουμε σε όσους δεν έχουν όχι μόνο από τους αγρούς και τα εισοδήματά μας, αλλά και από την εργασία των χεριών μας. Διότι λέει: «Να εργάζεστε κάνοντας το καλό με τα χέρια σας, ώστε να έχετε τη δυνατότητα να μεταδίδετε σε αυτόν που έχει ανάγκη». Σε εκείνον δε που επιθυμεί να τον ακολουθήσει, ο Κύριος υπέδειξε να πωλήσει όλη την περιουσία του για την ευεργεσία των φτωχών, και έτσι να τον ακολουθήσει. Στους μεν ακολούθους και τελείους του, προστάζει την αθρόα και τέλεια εκπλήρωση των ελεημοσυνών, ώστε, αφού εκπληρώσουν τη λειτουργία που γίνεται μέσω των χρημάτων, να μεταβούν σε αυτήν που γίνεται μέσω του λόγου και του πνεύματος. Στους δε υπολοίπους, παραγγέλλει τις συνεχείς μεταδόσεις και προσφορές από τα όσα έχουν, ώστε μέσω αυτών να αναδειχθούν μιμητές της φιλανθρωπίας του Θεού, ελεώντας, μεταδίδοντας και χαρίζοντας. Διότι λέει: «Να δίνετε, και θα σας δοθεί». Μέσω αυτών μάλιστα τους υποσχέθηκε και την κοινωνία με τον εαυτό Του. Διότι αυτοί είναι που θα σταθούν εκ δεξιών του Κυρίου, προς τους οποίους, όταν έλθει ο Βασιλεύς, θα πει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου».

Θα κατανοήσεις ακριβώς τα λεγόμενα, εάν παραθέσεις προς ανάγνωση την παραβολή στα Ευαγγέλια, στην οποία, όπως λέει, ο Χριστός θα στήσει τα ερίφια εξ αριστερών και τα πρόβατα εκ δεξιών, και ότι θα αποπέμψει τα ερίφια λέγοντας: «Πορεύεσθε, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Θα συνάξει δε προς τον Εαυτό Του τα πρόβατα και με χαρά θα τα υποδεχθεί αναφωνώντας πάλι: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου». Διότι μέσω των εριφίων δηλώνεται το άκαρπο πλήθος όσων αγαπούν την αμαρτία, ενώ μέσω των προβάτων, ο χορός των ευσεβών, ο οποίος είναι κατάφορτος από τον καρπό της δικαιοσύνης, σαν να ήταν μαλλί. Επομένως, όποιος φέρει το αίσχος της δουλείας θα εκδιωχθεί από τη βασιλεία των ουρανών ως άχρηστο και απολύτως ατιμωτικό σκεύος. Αντίθετα, θα γίνει δεκτός και θα παραμείνει σε αυτήν καθένας που αγάπησε τον ορθό βίο και για τον λόγο αυτό έχει καταταχθεί μεταξύ των υιών του Θεού. Είναι δε πιθανό ότι, λέγοντας αυτά ο Κύριος, τους υπονοεί κατά κάποιον τρόπο ότι, εφόσον δεν αποδέχθηκαν την ελευθερία μέσω της πίστεως, οπωσδήποτε θα αποβληθούν από την ιερή και θεία αυλή, δηλαδή την Εκκλησία, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν κάπου μέσω ενός από τους προφήτες: «Από τον οίκο μου θα τους εκδιώξω».

Λέει, λοιπόν, ότι η οικουμένη θα καταστραφεί και θα ερημωθεί, και το πρόσωπό της θα αποκαλυφθεί, δηλαδή θα φανερωθούν τα έργα που έχει πράξει ο καθένας, είτε αγαθά είτε φαύλα. Θα διασκορπίσει δε αυτούς που κατοικούν σε αυτήν, και αν μεν η δύναμη του νοήματος αναφέρεται στα έθνη, θα κατανοήσεις ότι, καθώς οι ονομαστές χώρες οδηγήθηκαν στην ερήμωση, όσοι κατοικούν σε αυτές άλλοι μεν διασκορπίστηκαν, άλλοι δε, αφού αιχμαλωτίστηκαν, υποδουλώθηκαν σε αυτούς που τους κυρίευσαν, και αφού εγκατέλειψαν τη γη που τους γέννησε, μετοίκησαν σε άλλες. Αν πάλι αναφέρεται στη γενική κρίση, ο διασκορπισμός αυτών που κατοικούν στη γη θα μπορούσε να υποδηλώνει τον διαχωρισμό τους, και αυτό το διδάσκει με σαφήνεια ο Σωτήρας λέγοντας ότι «Όταν καθίσει ο Υιός του ανθρώπου στον θρόνο της δόξας του, θα στήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά, τα δε ερίφια στα αριστερά.» Επομένως, αντί του να διαχωρίσει, δηλαδή να ξεχωρίσει αυτούς που κατοικούν στη γη, έθεσε για αυτούς τη λέξη διασκορπίζω. <Και θα είναι ο λαός όπως ο ιερέας, και ο υπηρέτης όπως ο κύριος, και η υπηρέτρια όπως η κυρία. Θα είναι αυτός που αγοράζει όπως αυτός που πουλά, και αυτός που δανείζει όπως αυτός που δανείζεται, και ο οφειλέτης όπως αυτός στον οποίο οφείλει.

Θα βρούμε δε τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό να λέει στους αγίους μαθητές: «Μην χαίρεστε που τα δαιμόνια υποτάσσονται σε εσάς· να χαίρεστε μάλλον επειδή τα ονόματά σας γράφτηκαν στον ουρανό». Καταριέται εξάλλου πολύ δικαιολογημένα ο θεσπέσιος Δαβίδ τα πλήθη των Ιουδαίων που σκότωσαν τον Χριστό, λέγοντας τα εξής: «Ας εξαλειφθούν από το βιβλίο των ζώντων και ας μην καταγραφούν μαζί με τους δικαίους». Γράφεται λοιπόν το βιβλίο της ενθύμησης για όσους φοβούνται τον Θεό, τους οποίους δηλώνει ότι θα θεωρεί οικείους και πολύ γνωστούς του κατά τον καιρό της σωτηρίας, όταν ο Χριστός θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του περιστοιχιζόμενος από αγγέλους «και θα τοποθετήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά, τα δε ερίφια στα αριστερά, και θα πει σε αυτούς που θα βρίσκονται στα δεξιά: Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου».

Θα διαφυλάξει δε έναν τέτοιον άνθρωπο και για την αιώνια ζωή· διότι αυτός που πέρασε τον βίο του με αγνεία, τέτοιος θα είναι και στον μέλλοντα αιώνα. <Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά, απολύτως δίκαια.> (A f. 115.) Κρίματα, πάλι, ονομάζει τις θείες κρίσεις και αποφάσεις για κάθε ζήτημα· αυτές δε είναι αληθινές και δίκαιες στο σύνολό τους, δηλαδή δεν είναι ασύμφωνες ούτε συγκρούονται μεταξύ τους, αλλά μάλλον είναι αδελφές και εναρμονισμένες. Διότι καμία απολύτως αντίθεση δεν βρίσκεται στους νόμους του Σωτήρα. Και κρίνει με δύο τρόπους ο Θεός, είτε φιλάγαθα είτε δίκαια· και φιλάνθρωπα μεν, όπως όταν σε αυτόν που κλήθηκε περί την ενδέκατη ώρα στον αμπελώνα, απονέμει ίσο μισθό με εκείνους που είχαν κοπιάσει προηγουμένως· δίκαια δε, όπως κατά την παράταξη των προβάτων και των εριφίων, λέγοντας στους μεν: «Ελάτε, κληρονομήστε τη βασιλεία»· στους δε: «Πορευθείτε μακριά μου, οι καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ». <Εάν δεν με κυριεύσουν, τότε θα είμαι άμωμος, και θα καθαριστώ από μεγάλη αμαρτία.> (A f. 115 b.)

Τότε θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του, και θα συγκεντρωθούν μπροστά του όλα τα έθνη, και θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, όπως ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια, και θα τοποθετήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά. Τότε θα πει ο βασιλιάς σε αυτούς που βρίσκονται στα δεξιά του: Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που είναι ετοιμασμένη για εσάς από καταβολής κόσμου.

Ένας δε έριφος, υπέρ ενός, δηλαδή μίας ψυχής· διότι ο Χριστός προσέφερε τον εαυτό Του, αφενός υπέρ πάντων, όπως προτυπώνεται στην εικόνα του μόσχου, ως βαρύ και μεγάλο θύμα· «Διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, λέγει, υπερεπερίσσευσε η χάρις». Ως έριφος δε και ως πρόβατο, υπέρ του καθενός και ειδικώς επειδή ομοιώθηκε, λέγω, με εκείνους που βρίσκονταν υπό την αμαρτία, και συγκαταλέχθηκε στους ανόμους, σύμφωνα με τις Γραφές· τύπος δε του ανόμου είναι ο έριφος, ως άκαρπος και ξηρός. Παρουσιάζει λοιπόν ο Χριστός τους μεν αγίους ως πρόβατα εκ δεξιών, ενώ τους εργάτες της ανομίας ως ερίφους και εξ ευωνύμων. Επομένως, το ένδοξο και υπερφυές μεγαλείο Του θα μπορούσε να το διακρίνει κανείς στην περίπτωση του μόσχου. Ενώ τη συγκατάβασή Του να ομοιωθεί προς εμάς, και το ότι συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, θα τα κατανοήσεις μέσω του χιμάρου. Σφαζόταν δε και ως πρόβατο, εξαιτίας της έμφυτης ημερότητας και της υπεροχής της θυσίας Του σε πραότητα. «Διότι ως πρόβατο οδηγήθηκε», λέγει, «εις σφαγήν και όπως ο αμνός είναι άφωνος ενώπιον εκείνου που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα Του». Αλλά εάν τυχόν ο ένοχος των αμαρτημάτων ήταν άρχοντας, ο χίμαρος (που προσφερόταν) ήταν άρρεν. Εάν δε ήταν κάποιος από τον λαό και από τους απλούς ιδιώτες, το σφάγιο ήταν θήλυ, είτε επρόκειτο για πρόβατο είτε για αίγα, ώστε και μέσα από τη διαφορά των θυμάτων ο νόμος να υποδηλώνει τη σοφία της οικονομίας του Σωτήρος μας. Διότι το μεν άρρεν είναι πάντοτε κατά κάποιον τρόπο ηγεμονικό και κατέχει την πρώτη τιμή, ενώ το θήλυ ακολουθεί και έρχεται σε δεύτερη μοίρα.

Αλλά επιθυμώ να μιλήσω και για άλλα πράγματα· ωστόσο, με συνέχουν ο φόβος και η οδύνη, και δεν γνωρίζω πώς να τα εκφράσω. Ας τα πω, λοιπόν, αυτά με στεναγμούς και δάκρυα, διότι αφορούν τα έσχατα· δεν είναι δυνατόν να τα διηγηθεί κανείς χωρίς δάκρυα. Τότε, αφού εξεταστεί καθένας ενώπιον Αγγέλων και ανθρώπων, και καταργηθεί κάθε αρχή και εξουσία, και όλοι οι εχθροί του Θεού τεθούν κάτω από τα πόδια Του· τότε πλέον, όπως είπε ο Κύριος, θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, ακριβώς όπως ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια· και θα στήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά, τα δε ερίφια στα αριστερά. Και τα μεν πρόβατα είναι εκείνα που έχουν τους καλούς καρπούς· εκείνα που αναγνωρίζουν τον Καλό Ποιμένα· εκείνα που διαφύλαξαν τη σφραγίδα τους άθραυστη· εκείνα που ακολούθησαν τον Ποιμένα τους, ο οποίος είπε «δεύτε οπίσω μου»· εκείνα που δεν μόλυναν την πίστη συναναστρεφόμενα με τους αιρετικούς. Αυτά τα πρόβατα θα τα τοποθετήσει στα δεξιά Του. Τα δε ερίφια είναι τα άκαρπα· όσα παρόξυναν τον Ποιμένα· εκείνα που έβοσκαν μαζί με τους αιρετικούς και μόλυναν την αγία πίστη· εκείνοι οι οποίοι αναπήδησαν άτακτα, παραδόθηκαν στις απολαύσεις, χόρεψαν, και, αφού επισώρευσαν το «ουαί», αναχώρησαν από τον βίο εστερημένοι από κάθε αγαθό έργο, και γεμάτοι από κάθε αμαρτία.

Πράγματι εκεί βρίσκεται η αισχύνη. Άθλιος είναι όποιος καταισχύνεται εκεί. Φιλάνθρωπε, Αγαθέ, επικαλούμενος τους οικτιρμούς σου, σε ικετεύω, μη με τοποθετήσεις στα αριστερά μαζί με τα ερίφια που σε παρόργισαν, και μη μου πεις, δεν σε γνωρίζω.

Λόγος κατανυκτικός. Μία από τις ημέρες, αφού εγέρθηκα πολύ νωρίς το πρωί, πορευόμουν μαζί με τους δύο αδελφούς έξω από την ευλογημένη πόλη της Έδεσσας. Και σήκωσα τους οφθαλμούς μου προς τον ουρανό, που έλαμπε σαν καθαρό κάτοπτρο μαζί με τα άστρα με δόξα πάνω στη γη, και θαυμάζοντας έλεγα: αν λοιπόν αυτά λάμπουν με τέτοια δόξα, οι δίκαιοι και οι άγιοι, οι οποίοι έπραξαν το θέλημα του αγίου Θεού, εκείνη την ώρα, όταν έλθει ο Κύριος, πόσο μάλλον θα λάμψουν με το ανέκφραστο φως της δόξας του Σωτήρος; Αμέσως όμως, ενθυμούμενος την φοβερή εκείνη έλευση του Χριστού, τρόμαξαν τα οστά μου και, συγκλονισμένος στο σώμα και την ψυχή, έκλαψα με πόνο καρδιάς και είπα με στεναγμό: πώς εγώ ο αμαρτωλός θα βρεθώ εκείνη την φοβερή ώρα; Πώς θα παραστώ ενώπιον του βήματος του φοβερού Δικαστού; Πώς εγώ, ο μετέωρος, θα βρεθώ μαζί με τους τέλειους; Ή πώς εγώ ως ερίφιο θα σταθώ μαζί με τα πρόβατα στα δεξιά του Χριστού; Ή πώς εγώ ο άκαρπος θα βρεθώ μαζί με τους Αγίους που παρήγαγαν εδώ καρπό δικαιοσύνης; Ή όταν οι Άγιοι αναγνωρίζουν αλλήλους στον ουράνιο νυμφώνα, τι θα πράξω εγώ; Ποιος άραγε θα με αναγνωρίσει; Οι δίκαιοι στον νυμφώνα ή οι ασεβείς στο πυρ; Πάλι οι μάρτυρες θα επιδείξουν τα μαρτύριά τους, οι ασκητές τις αρετές τους. Εγώ όμως τι θα μπορούσα να επιδείξω, παρά μόνο την χαυνότητα της ραθυμίας μου;

Αυτή η αποταγή απαιτείται από εμάς εκείνη την ώρα. Ερώτηση. Οι φιλόχριστοι: Πες μας και όσα ακολουθούν αυτά, και πώς ανακρίνονται. Ο δάσκαλος λέει: Θα μιλήσω με οδύνη, και θα τα πω με στεναγμούς και δάκρυα· διότι δεν είναι δυνατόν να διηγηθεί κανείς εκείνα χωρίς δάκρυα, επειδή είναι τα έσχατα. Τότε, φιλόχριστοι, αφού ερευνηθούν και εξεταστούν όλοι, και τα έργα όλων φανερωθούν μπροστά σε Αγγέλους και ανθρώπους, και αφού καταργηθεί κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη, και όλοι οι εχθροί τεθούν κάτω από τα πόδια του· τότε λοιπόν, καθώς είπε ο Κύριος, θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, όπως ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια· και θα στήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του. Τα πρόβατα που έχουν τους καλούς καρπούς· τα πρόβατα που γνωρίζουν τον Ποιμένα· τα πρόβατα τα σφραγισμένα, που διαφύλαξαν τη σφραγίδα άθραυστη· τα πρόβατα που ακολούθησαν τον μεγάλο Ποιμένα, ο οποίος είπε: «Ελάτε οπίσω μου»· τα πρόβατα που δεν μόλυναν την αγία πίστη με τους βλάσφημους αιρετικούς. Αυτά τα πρόβατα θα τα στήσει στα δεξιά του, ενώ τα ερίφια στα αριστερά. Αυτά τα ερίφια είναι όσοι δεν έχουν καρπό· όσοι παρόξυναν τον Ποιμένα.

Ακούστε, αδελφοί, την καλή συμβουλή της ταπεινότητάς μου, και ας αγωνιζόμαστε πάντοτε, όσο έχουμε καιρό, να ζούμε αγνά και όπως αξίζει στον Θεό, ώστε να κατοικήσει το Άγιο Πνεύμα μέσα μας, και να περισσέψει η αγάπη του Θεού σε εμάς για να εκτελούμε πάντοτε το θέλημά Του. Ας μην έχουμε, λοιπόν, αδελφοί, καμία μεγαλύτερη μέριμνα από αυτήν: το πώς η ψυχή μας θα βρεθεί στο φως. Ας μην τη δεσμεύσουμε σε κανένα από τα γήινα πράγματα και χρήματα. Αντίθετα, ας τη στολίσουμε με νηστείες και προσευχές, με αγρυπνίες και δάκρυα, ώστε να βρει η ψυχή λίγη παρρησία μπροστά στο βήμα του φοβερού Κριτή, όταν θα παρίσταται κάθε ψυχή με φόβο, όταν θα γίνει εκεί ο χωρισμός των εκλεκτών από τους αμαρτωλούς, όταν, πάλι, θα σταθούν τα πρόβατα στα δεξιά και τα ερίφια στα αριστερά. Να είστε βέβαιοι, αδελφοί, ότι η παρουσία του Κυρίου είναι πολύ κοντά, για να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, να αναπαύσει τους αγίους και τους εκλεκτούς Του στο αιώνιο φως, και να τιμωρήσει τους αμαρτωλούς που Τον παρόργισαν. Μακάριος ο άνθρωπος που θα βρει παρρησία εκείνη την ώρα και θα ακούσει τη φωνή: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, οι εκλεκτοί, κληρονομήστε όλοι τη βασιλεία μου». Τότε, βλέποντας καθένας τον εαυτό του μέσα στο φως, θα παρατηρήσει τον εαυτό του και θα συλλογιστεί λέγοντας: «Άραγε εγώ είμαι αυτός; Και πώς βρέθηκα εγώ ο ανάξιος εδώ;»

Αλλά μελέτησε καλά και το Ευαγγέλιο, και θα δεις την ένωση και τη διαίρεση των δύο αναστάσεων λόγω της ταυτοχρονίας τους. Και λόγω της έμπρακτης ανταπόδοσης λέγεται ότι θα στήσει εκ δεξιών τα πρόβατα, και εξ ευωνύμων τα ερίφια. Ιδού λοιπόν, λέει ότι θα τα στήσει την ίδια στιγμή· όχι τώρα το ένα και μετέπειτα το άλλο. Αλλά επειδή ο Χριστός είπε πρώτα στους δικαίους ότι αυτοί θα πορευθούν σε ζωή αιώνια, γι' αυτό και ο Ιωάννης είπε ότι οι δίκαιοι θα αναστηθούν πρώτοι, και συμπεριέλαβε τα χίλια έτη αντί του απερίγραπτου και αναρίθμητου χρόνου, όπως προείπα· διότι και ο Χριστός στη συνέχεια είπε για τους αμαρτωλούς ότι θα πορευθούν σε κόλαση αιώνια. Μήπως οι δίκαιοι, αφού βασιλεύσουν μαζί με τον Χριστό για χίλια έτη, θα έλθουν πάλι σε κρίση; Μη γένοιτο! Διότι τι; Θα πεθάνουν πάλι, ώστε να υπάρξει τρίτη ανάσταση γι' αυτούς;

Όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου στη δόξα του, θα στήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά, τα δε ερίφια στα αριστερά. Διότι δεν ανέφερε τρία τάγματα, αλλά ένα στα δεξιά και ένα στα αριστερά, και διαχώρισε τα όριά τους ανάλογα με τα σκηνώματά τους, λέγοντας ότι αυτοί θα απέλθουν σε αιώνια κόλαση, δηλαδή οι αμαρτωλοί, ενώ οι δίκαιοι θα λάμψουν στην αιώνια ζωή, σαν τον ήλιο. Και πάλι: θα έρθουν από ανατολή και δύση, και θα ανακλιθούν στους κόλπους του Αβραάμ στη βασιλεία των ουρανών, ενώ οι υιοί της βασιλείας θα εκδιωχθούν στο εξώτερο σκοτάδι, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν μέσα στη δόξα του Πατέρα τους σαν τον ήλιο. Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούσει. Αυτός πάλι που σταυρώθηκε δίδαξε λέγοντας: Όταν έρθει ο Υιός του ανθρώπου με τη δόξα του και όλοι οι άγιοι Άγγελοι μαζί του, τότε θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του, και θα συγκεντρωθούν μπροστά του όλα τα έθνη, και θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, όπως ακριβώς ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια· και θα τοποθετήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά. Αυτός είναι ο Βασιλιάς, του οποίου η βασιλεία δεν θα έχει τέλος· εναντίον του οποίου βλασφήμησε εκείνο το μιαρό στόμα.

Αν και έπρεπε λοιπόν να αναστενάζουν για αυτούς που χάνονταν, εκείνοι 〈ταυτόχρονα χλεύαζαν και χαίρονταν〉.⌝ Αυτά λοιπόν αφορούν εκείνους, ενώ τα εξής προσθέτει για τα έθνη που πρόκειται να κριθούν: 〈φωνή πολλών εθνών πάνω στα όρη, όμοια με φωνή πολλών εθνών, φωνή βασιλέων και συγκεντρωμένων εθνών〉· ⌜διότι εκείνοι που πρόκειται να παραδοθούν στην τιμωρία, δεν θα κάνουν τίποτε άλλο παρά να βγάζουν φωνές, ομολογώντας τα δικά τους κακά· και ταυτόχρονα, μαζί όλα τα 〈έθνη〉 και οι 〈βασιλείς〉 τους θα βγάλουν μία και την αυτή φωνή, οδυρόμενοι για τις δικές τους συμφορές.⌝ Έπειτα διδάσκει την αιτία της φωνής των 〈εθνών〉 και των 〈βασιλέων〉, λέγοντας: 〈ο Κύριος Σαβαώθ, ή Κύριος των δυνάμεων ή Κύριος των στρατευμάτων, έδωσε εντολή σε έθνος οπλομάχων να έλθει από γη μακρινή, από την άκρη του θεμελίου του ουρανού, ο Κύριος και οι οπλομάχοι του, για να καταστρέψουν όλη την οικουμένη〉. ⌜Εκείνους δε που προηγουμένως ονομάστηκαν 〈γίγαντες〉, εδώ τους αποκαλεί 〈οπλομάχους〉, οι οποίοι βρίσκονταν από παλαιά μακριά και ήταν σαν κλεισμένοι 〈στα θεμέλια του ουρανού〉, και τους οποίους, όταν ο καιρός το απαιτεί, προστάζει να έλθουν ο Κριτής των όλων, με σκοπό να 〈καταστρέψουν όλη την οικουμένη〉 των κακών μετά τον διαχωρισμό των δικαίων. ⌞Επειδή και στα Ευαγγέλια «ο Υιός του Ανθρώπου, καθήμενος επί του θρόνου της δόξης αυτού» καλεί πρώτους εκείνους «εκ δεξιών» στην «ετοιμασμένη» για αυτούς «βασιλεία προ καταβολής κόσμου»· και αφού αυτοί παραληφθούν και εισαχθούν στην επαγγελία, στα υπόλοιπα έθνη που θα βρεθούν στα αριστερά εκφέρεται η απειλή ‹του πυρός›.⌟ Αφού δίδαξε ο λόγος αυτά που πρόκειται να συμβούν κατά την ημέρα της κρίσεως, προσκαλεί σε μετάνοια εκείνους που δεν έχουν ακόμη φθάσει σε αυτήν, αλλά βρίσκονται ακόμη σε τούτο τον βίο, προτρέποντάς τους να επιστρέψουν, όσο είναι ακόμη καιρός, και να κλάψουν και να οδύρονται για τα δικά τους κακά.

Γι' αυτό, λέει, μαζί με αυτούς θα εξαλειφθούν, αφού παραδοθούν στην ίδια τιμωρία με τα έθνη. Και ανέφερε ότι αυτοί «καθαρίζονταν στους κήπους», επειδή δεν καθαρίζονταν πλέον σύμφωνα με τον νόμο που παρέδωσε ο Μωυσής με «τη στάχτη της δαμάλεως και τους ραντισμούς των επτά ημερών» και τους καθαρμούς μέσω των θυσιών, αλλά αντί αυτών, περιπλανώμενοι μέσα σε αυτούς, θεωρούσαν ότι τους ήταν αρκετός ο καθαρμός μέσω του νερού, πλενόμενοι δηλαδή στα νερά που υπήρχαν «στους κήπους», και πως δεν είχαν πια ανάγκη από κανένα από τα νομοθετημένα. Ή, διαφορετικά, μετά από μιαρές και ακάθαρτες πράξεις και αθέμιτες αισχρουργίες, νόμιζαν ότι «καθάριζαν» τις ψυχές τους με απλό νερό. Γι' αυτό προσθέτει: «Κι εγώ έρχομαι να συνάξω τα έργα τους και τον λογισμό τους». Έπειτα ο λόγος μεταβαίνει στην καθολική κρίση, λέγοντας: «Έρχομαι να συνάξω όλα τα έθνη και τις γλώσσες, και θα έρθουν και θα δουν τη δόξα μου. Και θα αφήσω πάνω τους ένα σημείο και θα αποστείλω από αυτούς σεσωσμένους». Πιο σαφώς δε ο Σωτήρας διδάσκει αυτά στα Ευαγγέλια λέγοντας: «Όταν δε έλθει ο Υιός του ανθρώπου στη δόξα του Πατέρα του και όλοι οι άγγελοι μαζί του, θα συνάξουν όλα τα έθνη ενώπιόν του, και θα τους ξεχωρίσει, όπως ακριβώς ο ποιμένας ξεχωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια, και θα στήσει τα μεν πρόβατα εκ δεξιών, τα δε ερίφια εξ ευωνύμων». Και στους μεν θα πει αυτά, στους δε εκείνα.

Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Συγκεντρώστε σε αυτόν τους αγίους του, αυτούς που συνάπτουν τη Διαθήκη του με θυσίες. Κατά άλλον τρόπο, παρουσιάζει ως ξεχωριστή την κρίση του παλαιού λαού, προσκαλώντας τον ουρανό και τη γη· διότι όταν παρέδιδε τον νόμο μέσω του Μωυσή, έλεγε: Καθιστώ σήμερα μάρτυρες σε σας τον ουρανό και τη γη· και πάλι στη μεγάλη ωδή: Πρόσεχε, ουρανέ, και θα μιλήσω· και ας ακούσει η γη τα λόγια από το στόμα μου. Γι' αυτό και ο Ησαΐας λέει: Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε· Υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν. Και τώρα, λοιπόν, θα επικαλεστεί τους ίδιους μάρτυρες· και όπως ο Σωτήρας στα Ευαγγέλια διαχωρίζει το ποίμνιό του, δηλαδή εκείνους της Εκκλησίας, τοποθετώντας τα μεν πρόβατα στα δεξιά, τα δε ερίφια στα αριστερά, με τον ίδιο τρόπο ο ίδιος Κύριος και τώρα διακρίνει τον λαό του. Το Εβραϊκό κείμενο και οι υπόλοιποι μεταφραστές, λένε: Συγκεντρώστε σε εμένα· διότι όπως έχει ειπωθεί στα Ευαγγέλια: Και θα αποστείλει τους αγγέλους του και θα συνάξουν όλα τα έθνη· έτσι και τώρα προστάζει τους ίδιους. Επιθυμεί δε να διαχωριστούν πρώτοι, πριν από τους ασεβείς, οι όσιοί του, εφόσον οφείλουν να επιτύχουν τις επαγγελίες.

Υπέρ αυτών μαρτυρεί το Ευαγγέλιο, στο οποίο ο ίδιος ο Σωτήρας επισφραγίζει τα προφητικά λόγια, παραδίδοντας στους μαθητές του τους λόγους περί της συντελείας, μέσω των οποίων δίδασκε αυτά λέγοντας: «Όταν έλθει ο Υιός του Ανθρώπου μέσα στη δόξα του, και όλοι οι άγγελοι μαζί του, τότε θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του· και θα συναχθούν μπροστά του όλα τα έθνη, και θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, όπως ακριβώς ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια, και θα τοποθετήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά του. Τότε θα πει ο βασιλιάς σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά του: Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου». Πρόσεξε δε πώς αυτά συνάδουν με όσα έχουν ειπωθεί στην προφητεία περί της κρίσεως των προβάτων και των κριών, και πώς ο Υιός του Ανθρώπου παρουσιάζεται ως βασιλιάς μετά την κρίση των προβάτων, ενώ Πατέρας του είναι ο Θεός. Διότι αυτό δίδασκε και ο ίδιος λέγοντας: «Τότε θα πει ο βασιλιάς σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά του, ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου», κατ' αναλογία προς εκείνον που στην προφητεία ονομάζεται Δαβίδ, για τον οποίο ο λόγος διδάσκει ότι θα είναι ποιμένας και άρχοντας των προβάτων, και πρόκειται, υπό την εποπτεία του Θεού, να ποιμάνει και να εξουσιάσει το ποίμνιο του Θεού.

ΛΘ΄. Σέβομαι δε και το ταμείο του Χριστού, το οποίο μας προτρέπει στη φροντίδα των φτωχών· καθώς και τη συμφωνία του Παύλου και του Πέτρου, ότι δηλαδή, ενώ μοίρασαν μεταξύ τους το έργο του Ευαγγελίου, κράτησαν τη μέριμνα για τους φτωχούς από κοινού· αλλά και την τελειότητα του νέου, η οποία ορίστηκε και νομοθετήθηκε με το να δώσει τα υπάρχοντά του στους φτωχούς. Νομίζεις ότι η φιλανθρωπία δεν είναι για σένα υποχρέωση, αλλά θέμα επιλογής; Πως δεν είναι νόμος, αλλά απλή προτροπή; Πάρα πολύ θα το ήθελα και εγώ ο ίδιος αυτό, και έτσι πίστευα· αλλά με φοβίζει η αριστερή πλευρά, και τα ερίφια, και οι ονειδισμοί από Εκείνον που τα έστησε εκεί· διότι καταδικάστηκαν στην τάξη αυτή όχι επειδή άρπαξαν, ούτε επειδή έκλεψαν ή μοίχευσαν ή έπραξαν οτιδήποτε άλλο από τα απαγορευμένα, αλλά επειδή δεν διακόνησαν τον Χριστό μέσω εκείνων που είχαν ανάγκη.

Πρέπει όμως να εκθέσουμε σαφέστερα τον λόγο περί αυτών. Πολλοί από τους ανθρώπους δεν κρίνουν οι ίδιοι πώς έχουν τα πράγματα εκ φύσεως, αλλά, αποβλέποντας στη συνήθεια εκείνων που έζησαν πριν από αυτούς, σφάλλουν ως προς την υγιή κρίση των όντων, προβάλλοντας ως κριτήριο του καλού όχι κάποιον συνετό λογισμό, αλλά μια άλογη συνήθεια. Εξαιτίας τούτου ωθούν τους εαυτούς τους σε αξιώματα και εξουσίες, και δίνουν μεγάλη αξία στις δόξες τούτου του κόσμου και στους υλικούς όγκους, ενώ είναι άδηλο πού θα καταλήξει το καθένα από αυτά μετά την παρούσα ζωή. Διότι η συνήθεια δεν αποτελεί ασφαλή εγγυητή των μελλόντων, αφού η κατάληξή της πολλές φορές αποδεικνύεται πως είναι αγέλη εριφίων και όχι προβάτων. Και ασφαλώς αντιλαμβάνεσαι το νόημα τούτο από τη φωνή του Ευαγγελίου. Εκείνος όμως που αποβλέπει στο ιδιαίτερο γνώρισμα της ανθρώπινης φύσης (και αυτό είναι ο λόγος), θα καταφρονήσει μεν την άλογη συνήθεια, και δεν θα επιλέξει ως καλό τίποτε που δεν προσφέρει κάποιο κέρδος στην ψυχή. Επομένως, δεν πρέπει να προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ίχνη των κτηνών, τα οποία αποτυπώνουν με τις φτέρνες τους στον γήινο βίο όσοι έχουν προηγηθεί στη ζωή· διότι μέσα από τα φαινόμενα παραμένει αφανής η κρίση περί του τι είναι προτιμότερο, μέχρις ότου βρεθούμε έξω από τούτη τη ζωή και γνωρίσουμε εκεί ποιους τελικά ακολουθήσαμε.

Εκείνο όμως που μου προκαλεί απορία από τα όσα ειπώθηκαν, είναι το εξής: πρώτον μεν, ότι εξισώνει αυτούς που πτώχευσαν τω πνεύματι με εκείνους που διώχθηκαν για χάρη Του, απονέμοντας και στους δύο το ίδιο βραβείο. Διότι, για εκείνους που το έπαθλο είναι το ίδιο, είναι προφανές ότι και οι αγώνες τους είναι ίσοι· έπειτα δε, πώς, αφού διαχώρισε αυτούς που είναι στα δεξιά από εκείνους στα αριστερά, τους προσκαλεί στη βασιλεία των ουρανών, αναφέροντας διαφορετικές αιτίες για την τιμή αυτή;

Γιατί λοιπόν εκεί λέει, «θα καθίσει», και «θα συναχθούν» και «θα χωρίσει» και «θα πει ο βασιλιάς», και γενικά όλα έχουν μελλοντική σημασία, ενώ εδώ [λέει] «ομοιώθηκε» και «θέλησε να ζητήσει λογαριασμό», και «οδηγήθηκε ο οφειλέτης» και «διέταξε ο Κύριος», και γενικά όλα τα ρήματα δηλώνουν παρελθοντικό χρόνο; Διότι όλα όσα λέγονται εκεί αφορούν τον μέλλοντα αιώνα, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της παραβολής που εξετάζουμε τώρα εκπληρώνεται κυρίως εδώ [στην παρούσα ζωή]· διότι, λέει, όταν προσήχθη ο οφειλέτης των μυρίων ταλάντων και δεν είχε να τα επιστρέψει, «διέταξε ο Κύριος να πουληθεί αυτός και η γυναίκα του και τα παιδιά του και όλα όσα είχε, και να αποπληρωθεί το χρέος»· όταν όμως εκείνος έπεσε στα πόδια του και παρακαλούσε να δείξει μακροθυμία, υποσχόμενος ότι θα τα επιστρέψει, ο Κύριος τον σπλαχνίστηκε, τον άφησε ελεύθερο και του χάρισε το χρέος· τίποτα από αυτά όμως δεν συμβαίνει στον μέλλοντα αιώνα: ούτε αναβολή, ούτε υπόσχεση από τον οφειλέτη, ούτε απαλλαγή, ούτε άφεση με κανέναν τρόπο από Εκείνον που τα έδωσε όλα και που τότε θα ζητήσει λογαριασμό για όλα.

Και θα στήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά. Τότε θα πει σε αυτούς που βρίσκονται στα δεξιά του: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου». Ελάτε οι προφήτες που διωχθήκατε για το όνομά μου. Ελάτε οι πατριάρχες που πριν από την παρουσία μου με υπακούσατε και ποθήσατε τη βασιλεία μου. Ελάτε οι απόστολοι που κακοπαθήσατε μαζί μου κατά την ενανθρώπηση, στο Ευαγγέλιο. Ελάτε οι μάρτυρες που με ομολογήσατε ενώπιον τυράννων και υπομείνατε πολλά βασανιστήρια και τιμωρίες. Ελάτε οι ιεράρχες που μου λειτουργήσατε άμεμπτα ημέρα και νύχτα και προσφέρατε το τίμιο σώμα και αίμα μου καθημερινά ως θυσία. Ελάτε οι όσιοι που ασκητέψατε «στα όρη, στα σπήλαια και στις τρύπες της γης», που δια της εγκράτειας, της προσευχής και της παρθενίας υπηρετήσατε το όνομά μου. Ελάτε οι νεάνιδες που ποθήσατε τον νυμφώνα μου και δεν αγαπήσατε άλλον εκτός από εμένα τον νυμφίο, που μέσω του μαρτυρίου και της άσκησης ενωθήκατε μαζί μου, τον αθάνατο και άφθαρτο «νυμφίο». Ελάτε οι φιλόπτωχοι, οι φιλόξενοι. Ελάτε εσείς που φυλάξατε την αγάπη μου, καθώς εγώ είμαι η αγάπη. Ελάτε εσείς που μετέχετε στην ειρήνη· διότι εγώ είμαι η ειρήνη.

Εάν δε είναι αλήθεια αυτό, όπως και είναι, τι πιο άφρον ή πιο ανόητο από εκείνους που λένε «μου αρκεί να διαφύγω τη γέεννα, το να εισέλθω όμως στη βασιλεία δεν με ενδιαφέρει». Διότι το να διαφύγει κανείς τη γέεννα, είναι ακριβώς αυτό, το να εισέλθει στη βασιλεία, και το να εκπέσει από αυτήν, είναι το να εισέλθει στη γέεννα. Διότι η Γραφή δεν μας δίδαξε τρεις τόπους, αλλά τι; Όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου στη δόξα του, θα στήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά. Διότι δεν ανέφερε τρία τάγματα, αλλά δύο, ένα εκ δεξιών και ένα εξ αριστερών. Και διαχώρισε τα όρια της διαφοράς των καταλυμάτων τους, λέγοντας ότι οι μεν δίκαιοι θα λάμψουν ως ο ήλιος, οι δε αμαρτωλοί θα απέλθουν στο πυρ το άσβεστο. Και πάλι: Θα έλθουν από Ανατολών και Δυσμών και θα αναπαυθούν στους κόλπους του Αβραάμ στη βασιλεία των ουρανών· οι δε υιοί της βασιλείας θα εκβληθούν έξω στο σκότος το εξώτερο, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων, το οποίο είναι φοβερότερο από κάθε πυρ. Άραγε, λοιπόν, δεν κατάλαβες από αυτά, ότι η έκπτωση από την άνω τάξη, αυτή είναι η γέεννα που βασανίζει;

Εάν δε αυτό είναι αλήθεια, όπως και είναι αλήθεια, τι πιο άφρον ή πιο ανόητο από εκείνους που λένε ότι: «Μου αρκεί να διαφύγω από τη γέεννα, αλλά για το αν θα εισέλθω στη βασιλεία δεν με νοιάζει»; Διότι το να διαφύγει κανείς από τη γέεννα, αυτό ακριβώς σημαίνει να εισέλθει στη βασιλεία, όπως και το να εκπέσει από αυτήν σημαίνει να εισέλθει στη γέεννα. Διότι δεν μας δίδαξε η Γραφή για τρεις τόπους, αλλά τι; «Όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου στη δόξα του, θα στήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά». Ούτε λοιπόν ανέφερε τρία τάγματα, αλλά δύο, ένα στα δεξιά και ένα στα αριστερά. Και διαχώρισε τα όρια της διαφοράς των καταλυμάτων τους, λέγοντας ότι, «θα απέλθουν αυτοί σε κόλαση αιώνια», δηλαδή οι αμαρτωλοί, «οι δε δίκαιοι στην αιώνια ζωή θα λάμψουν όπως ο ήλιος». Και πάλι: «θα έλθουν από ανατολών και δυσμών, και θα αναπαυθούν στους κόλπους του Αβραάμ στη βασιλεία των ουρανών, ενώ οι υιοί της βασιλείας θα εκβληθούν στο εξώτερο σκότος, όπου θα υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων». Πράγμα που είναι πιο φοβερό από κάθε φωτιά.

ΣΠΗʹ. ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ. Στο χωρίο: «Και θα στήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά». Ο θείος λόγος λέγει ότι το πράο και ήμερο πρόβατο, που προσφέρει βοήθεια με ένδυμα και σκέπη, θα στηθεί στα δεξιά του Θεού· ενώ το τραχύ, παμφάγο και άγριο ερίφιο, θα ριφθεί στα αριστερά. Με αυτά δηλώνει τους ανάλογους τρόπους ζωής, οι οποίοι λαμβάνουν ως κλήρο την κατάσταση που τους αρμόζει. Επομένως, αφού αποστραφούμε τον έναν τρόπο ζωής, ας κρατηθούμε σφιχτά από τον άλλον.

Διότι, ότι είναι κύριος και να τιμωρεί και να τιμά, άκουσε τι λέει ο ίδιος που τα αναφέρει αυτά: «Όταν έλθει», λέει, «ο Υιός του ανθρώπου με τη δόξα του Πατέρα του, θα στήσει τα πρόβατα στα δεξιά και τα ερίφια στα αριστερά, και θα πει σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά του: Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω. Σε εκείνους δε που βρίσκονται στα αριστερά θα πει: Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και δεν με φιλοξενήσατε». Είδες ολοκληρωμένη κρίση, και πώς και τιμά και τιμωρεί, και στεφανώνει και καταδικάζει, και τους μεν τους εισάγει στη βασιλεία, τους δε τους αποπέμπει στη γέεννα;

Εσύ ζητάς την εκατοστή, εγώ όμως σου δίνω το εκατονταπλάσιο. Έπειτα δανείζεσαι, Κύριε; Και δανείζεσαι από εμένα εδώ την ελεημοσύνη προς τον φτωχό, για να μου τα ανταποδώσεις πότε; Απαιτώ τα συμφωνηθέντα, θέλοντας να εξασφαλίσω τη συναλλαγή. Δώσε μου τον χρόνο της ανταπόδοσης· όρισε την προθεσμία της είσπραξης. Βεβαίως κάτι τέτοιο είναι περιττό, διότι πιστός είναι ο Κύριος σε όλα τα λόγια Του. Επειδή όμως είναι συνήθεια και πρόθεση εκείνου που δανείζεται με καλή πίστη να υπολογίζει τον χρόνο και να ορίζει τις ημέρες, άκου πότε και πού σου επιστρέφει την οφειλή Εκείνος που δανείστηκε μέσω του φτωχού. Όταν καθίσει ο Υιός του ανθρώπου επί του θρόνου της δόξας Του, και στήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά Του, τα δε ερίφια στα αριστερά, και θα πει σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά: εδώ πρόσεξε πώς ο οφειλέτης δείχνεται ευγνώμων προς τον δανειστή, πώς αυτός που δανείστηκε επιστρέφει το χρέος με πολλή χάρη: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου».

Όταν, λέει, φθάσει η φοβερή ημέρα και έλθει η κυρία ημέρα, αφού καθίσει επί του βήματος ο Κριτής και τοποθετήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά, τα δε ερίφια στα αριστερά, προς τα μεν πρόβατα έλεγε: Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου· διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω.

Πείνασα, λέει, και δεν μου δώσατε να φάω. Πότε λέγονται αυτά; Άραγε σε κάποια γωνία; Άραγε σε κάποιο κρυφό μέρος; Ουδαμώς, αλλά πότε; Όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του, και συγκεντρώσει όλα τα έθνη, όταν χωρίσει τους μεν από τους δε, τότε θα πει εις επήκοον πάντων, αφού τους τοποθετήσει στα δεξιά και στα αριστερά: Πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω.

Γι' αυτό, για μεν την πρώτη λέει: «Δεν ήρθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σώσω τον κόσμο»· για δε τη δεύτερη: «Όταν έρθει ο Υιός με τη δόξα του Πατέρα του, θα στήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά, και τα ερίφια στα αριστερά».

Όταν καθίσει ο Υιός του ανθρώπου στον θρόνο της δόξας του, θα τοποθετήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά· και θα πει σε αυτούς που βρίσκονται στα δεξιά: Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου.

Και πώς, και πότε πραγματοποιεί την ανταπόδοση; Όταν έλθει, λέει, ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του Πατέρα του, και όλοι οι άγιοι άγγελοι μαζί του, τότε θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του· και θα συγκεντρωθούν μπροστά του όλα τα έθνη, και θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, όπως χωρίζει ο ποιμένας τα πρόβατα από τα ερίφια· και θα τοποθετήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά του· και θα πει σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά του: Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου· διότι βρήκατε τον δικαστή οφειλέτη σας· μην φοβάστε τον θρόνο, αλλά προστρέξτε σε αυτόν που κάθεται ωσάν σε ευεργετημένο· σας παρουσιάζω το χρεωστικό έγγραφο που συνέταξα για εσάς· δεν αποκρύπτω την ευεργεσία, για να μη στερηθείτε την αμοιβή της φιλανθρωπίας σας· δεν αρνούμαι την προσφορά σας· διότι σπεύδω προς την ανταπόδοση.

Γι' αυτόν τον λόγο, εξάλλου, ο Χριστός τοποθετεί τα πρόβατα στα δεξιά, τα ευλογεί και τα εισάγει στη βασιλεία, όχι επειδή δεν άρπαξαν τα ξένα, αλλά επειδή μοίρασαν και τα δικά τους στους άλλους. Και εκείνον στον οποίο εμπιστεύθηκε τα πέντε τάλαντα τον επιδοκιμάζει, όχι επειδή δεν τα μείωσε, αλλά επειδή πολλαπλασίασε αυτό που του δόθηκε και επέστρεψε διπλάσια την παρακαταθήκη. Μέχρι πότε, λοιπόν, δεν θα σταματήσετε να τρέχετε στο κενό, να κοπιάζετε μάταια, να πυγμαχείτε άσκοπα και να χτυπάτε τον αέρα; Και μακάρι να ήταν μόνο άσκοπα.

Και πάλι λέει: Όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του, και όλοι οι άγιοι άγγελοι μαζί του, τότε θα συγκεντρωθούν μπροστά του όλα τα έθνη και θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, όπως ο βοσκός χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια, και θα τοποθετήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά. Τότε θα πει ο βασιλιάς σε όσους θα βρίσκονται στα δεξιά του: Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και μου δώσατε να πιω, ξένος ήμουν και με φιλοξενήσατε, γυμνός ήμουν και με ντύσατε, ασθένησα και με επισκεφθήκατε, στη φυλακή ήμουν και ήλθατε σε εμένα. Τι εννοεί λέγοντας αυτά; Οικειοποιείται τις ευεργεσίες που προσφέρουμε εμείς σε όσους έχουν ανάγκη. Και σε άλλο σημείο λέει: Καθένας που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς.

Διότι, λέει, «θα σε ελέγξω και θα παραθέσω μπροστά στο πρόσωπό σου τις αμαρτίες σου». Και πάλι: «Θα τους περικυκλώσουν οι διαλογισμοί τους». Και ιδού ο άνθρωπος και το έργο του, και ο αδέκαστος Κριτής, ο οποίος, έχοντας δίπλα Του τη φοβερή και μεγαλοπρεπή δύναμη των ουράνιων ταγμάτων, προεδρεύει ψηλά, εκπέμποντας ολόλαμπρη δικαιοσύνη, και απονέμοντας στον καθένα ό,τι του αξίζει με απόφαση αληθινή και δίκαιη. Σε εκείνους μεν που στάθηκαν στα δεξιά χάρη στις καλές τους πράξεις, προσφέρει με πραότητα τη βασιλεία των ουρανών, η οποία έχει ετοιμαστεί από την κτίση του κόσμου· εκείνους δε που έλαβαν τη θέση στα αριστερά λόγω της απουσίας των αγαθών έργων, τους απωθεί με οργή στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Ποιος μπορεί να αντέξει εκείνο το μανιασμένο πυρ; Ποιος δεν φρίττει μπροστά στο παράδοξο θέαμα εκείνου του σκώληκα; Ποιος θα μπορέσει να υποφέρει το γρήγορο και συνάμα βαρύ μαρτύριο εκείνου του εξώτερου σκότους; Ποιος θα αντέξει τον τάρταρο που βρυχάται, και την άβυσσο που αναβράζει μαζί του από τα βάθη; Ποιος δεν τρέμει συγκλονισμένος μπροστά στο δριμύ και βλοσυρό βλέμμα των αγγέλων που έχουν ταχθεί για αυτό το έργο, καθώς και στο σκυθρωπό τους πρόσωπο;

Και είναι και αυτό ανώτερο της αξίας της δικής μου αισχρότητας, το να αξιωθώ να με θυμηθεί έστω και ελάχιστα η δική σου βασιλεία. Διότι, όταν χίλιες χιλιάδες και μύριες μυριάδες των ουρανίων δυνάμεων παραστέκονται με τρόμο ενώπιόν σου, όταν καθίσεις στον θρόνο της δόξης ως βασιλιάς των δυνάμεων και ολόκληρης της οικουμένης, και συναχθούν μπροστά σου όλα τα έθνη, και τους χωρίσεις τον έναν από τον άλλον, όπως ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια, και στήσεις τα μεν πρόβατα στα δεξιά σου, τα δε ερίφια στα αριστερά, πώς δεν είναι σπουδαίο να με θυμηθείς τότε, παμβασιλεύ, εμένα τον ληστή και αχρείο;