Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:34

Υπέρ αυτών μαρτυρεί το Ευαγγέλιο, στο οποίο ο ίδιος ο Σωτήρας επισφραγίζει τα προφητικά λόγια, παραδίδοντας στους μαθητές του τους λόγους περί της συντελείας, μέσω των οποίων δίδασκε αυτά λέγοντας: «Όταν έλθει ο Υιός του Ανθρώπου μέσα στη δόξα του, και όλοι οι άγγελοι μαζί του, τότε θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του· και θα συναχθούν μπροστά του όλα τα έθνη, και θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, όπως ακριβώς ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια, και θα τοποθετήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά του. Τότε θα πει ο βασιλιάς σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά του: Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου». Πρόσεξε δε πώς αυτά συνάδουν με όσα έχουν ειπωθεί στην προφητεία περί της κρίσεως των προβάτων και των κριών, και πώς ο Υιός του Ανθρώπου παρουσιάζεται ως βασιλιάς μετά την κρίση των προβάτων, ενώ Πατέρας του είναι ο Θεός. Διότι αυτό δίδασκε και ο ίδιος λέγοντας: «Τότε θα πει ο βασιλιάς σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά του, ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου», κατ' αναλογία προς εκείνον που στην προφητεία ονομάζεται Δαβίδ, για τον οποίο ο λόγος διδάσκει ότι θα είναι ποιμένας και άρχοντας των προβάτων, και πρόκειται, υπό την εποπτεία του Θεού, να ποιμάνει και να εξουσιάσει το ποίμνιο του Θεού.

ΙΘ΄. Είναι φοβερό να αιχμαλωτίζεται κανείς από τα μάτια, να πληγώνεται από τη γλώσσα, να δελεάζεται από την ακοή, να καταφλέγεται από τον θυμό που κοχλάζει, να κατακρημνίζεται από τη γεύση, να μαλθακοποιείται από την αφή, και να χρησιμοποιεί τα όπλα της σωτηρίας ως όπλα θανάτου· ενώ πρέπει, αφού οχυρωθούμε με τον θυρεό της πίστεως, να σταθούμε σταθεροί απέναντι στις μεθοδείες του Πονηρού· και αφού νικήσουμε μαζί με τον Χριστό και αθλήσουμε μαζί με τους μάρτυρες, να ακούσουμε εκείνη τη μεγάλη φωνή: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατρός μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που σας έχει υποσχεθεί, εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται, και όσων χορεύουν τον ακατάλυτο χορό· εκεί όπου υπάρχει ήχος εορταζόντων, και φωνή αγαλλιάσεως, και τελειότερη και καθαρότερη έλλαμψη της θεότητος, την οποία τώρα απολαμβάνουμε μέσα από αινίγματα και σκιές». Με αυτά χαίρεται περισσότερο ο Κυπριανός να τιμάται, παρά με όλα τα άλλα μαζί· αυτά φιλοσοφούσε με τον βίο του όταν ήταν παρών, και αυτά παραγγέλλει σε όλους τώρα που είναι απών μέσω της δικής μου φωνής· την οποία με κανέναν τρόπο να μην περιφρονήσετε, εάν βεβαίως σας ενδιαφέρει έστω και λίγο η δική του καρτερία, και οι αγώνες του για την αλήθεια, καθώς και εγώ που γίνομαι πρεσβευτής αυτών.

Κεφάλαιο Ε΄ Η δε επιγραφή «Υπέρ των κρυφίων» έχει ως σκοπό να επιτύχει την ακρίβεια ως προς τη θεογνωσία. Επειδή η έσχατη πτώση της ψυχής είναι η εσφαλμένη αντίληψη για το θείο (διότι τι όφελος θα είχε κανείς από τα αγαθά, εάν δεν κατέχει το ίδιο το απόλυτο αγαθό;), για τον λόγο αυτόν η επιγραφή σού προτείνει, σαν έναν λύχνο, τον λόγο που ερευνά τα κρύφια της θεογνωσίας, της οποίας το κεφαλαιώδες ζήτημα είναι η πίστη στον Υιό. Διότι έτσι αναφέρει και η επιγραφή: «Υπέρ των κρυφίων του Υιού». Διότι κρύφιο είναι αληθινά εκείνο που είναι ακατανόητο και αόρατο και βρίσκεται υπεράνω κάθε ικανότητας κατανοήσεως, στο οποίο όποιος πλησιάσει μέσω της πίστεως, φθάνει στον τελικό σκοπό της νίκης. Ο δε λόγος της επιγραφής «Υπέρ της κληρονομούσης» είναι φανερός. Διότι, υπέρ της ψυχής που εξέπεσε από τον δικό της κλήρο, όταν έδυσε ο ήλιος για εκείνον που παρέβη την εντολή, ο προφήτης αναπέμπει αυτή την ικεσία στον Θεό, ώστε να βρεθεί ξανά στο πρωινό φως αποβάλλοντας το σκοτάδι, και να γίνει άξια εκείνης της γλυκιάς φωνής, η οποία λέγει προς όσους βρίσκονται στα δεξιά: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου».

Ανάγνωσε το Ευαγγέλιο· Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου (λέει αυτά προς όσους βρίσκονται στα δεξιά ο Κριτής), κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία· την ετοιμασμένη από ποιον; Αυτήν, λέει, που προετοιμάσατε οι ίδιοι για τον εαυτό σας διά των έργων. Πώς; Πεινούσα, διψούσα, ήμουν ξένος, γυμνός, ασθενής, στη φυλακή· Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα. Εάν λοιπόν η φροντίδα για αυτά γίνεται πρόξενος της βασιλείας, μετρήστε, εάν είναι δυνατόν να απαριθμηθούν, πόσοι σκεπάστηκαν με ενδύματα από εκείνη, πόσοι τράφηκαν από εκείνη τη μεγάλη δεξιά, πόσοι από τους φυλακισμένους αξιώθηκαν όχι μόνο επίσκεψης, αλλά και παντελούς απελευθέρωσης. Και εάν η επίσκεψη στον φυλακισμένο εξασφαλίζει τη βασιλεία, η απελευθέρωση από την τιμωρία είναι προφανώς άξια μεγαλύτερης τιμής, εάν βέβαια υπάρχει κάτι ανώτερο από τη βασιλεία. Αλλά ο έπαινός της δεν περιορίζεται σε αυτά. Διότι με τα κατορθώματά της ξεπερνά ακόμη και τα όσα έχουν προσταχθεί. Πόσοι εξαιτίας της γνώρισαν στον ίδιο τους τον εαυτό τη χάρη της αναστάσεως, οι οποίοι, ενώ είχαν πεθάνει σύμφωνα με τους νόμους και είχαν δεχθεί την καταδίκη σε θάνατο, ανακλήθηκαν και πάλι στη ζωή μέσω αυτής. Η μαρτυρία των λεγομένων βρίσκεται ενώπιον των οφθαλμών μας.

Επομένως, να προσέχεις πάντοτε τον εαυτό σου, και δεν πρόκειται να παραπλανηθείς στο κοπάδι των εριφίων, ούτε θα παρουσιαστείς ως ερίφιο αντί για πρόβατο κατά τον καιρό της κρίσεως, ούτε θα αποκλειστείς από τη στάση εκ δεξιών, αλλά θα ακούσεις τη γλυκιά φωνή, η οποία λέει προς τα εριοφόρα και ήμερα πρόβατα: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς προ καταβολής κόσμου». Αυτής της βασιλείας είθε να αξιωθούμε και εμείς, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Παραδείγματα των όσων ειπώθηκαν είναι, αφενός όσον αφορά τις βασιλικές δωρεές, η περίπτωση εκείνων που αξιώθηκαν να σταθούν στα δεξιά, προς τους οποίους ο βασιλιάς λέει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς»· αφετέρου, στο δεύτερο και κατώτερο τάγμα θα ανήκαν εκείνοι, προς τους οποίους ο Κύριος λέει: «Να φοβηθείτε εκείνον που, αφού θανατώσει, έχει την εξουσία να ρίξει στη γέεννα του πυρός». Αυτή ακριβώς τη διάκριση των δύο ταγμάτων νομίζω ότι υποδηλώνει αινιγματικά η διαφορά ως προς τους αριθμούς. Πώς το εννοώ αυτό; Έξι είναι οι εντολές μέσω των οποίων η βασιλεία ετοιμάζεται για εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά. Ας αναλογιστούμε ότι καθεμία από αυτές είναι το δεσποτικό τάλαντο, το οποίο οφείλει ο αγαθός και πιστός δούλος να δεκαπλασιάσει με την εργασία του, ώστε με αυτόν τον τρόπο να εισέλθει στη χαρά του Κυρίου του, έχοντας βρεθεί πιστός στα λίγα και αναλαμβάνοντας την εξουσία σε πολλά.

Του Γρηγορίου, Επισκόπου Νύσσης, στο «Εφ' όσον ενί τούτων εποιήσατε, εμοί εποιήσατε» Ακόμη βρίσκομαι μπροστά στο θέαμα της φοβερής εμφάνισης του βασιλέα, την οποία περιγράφει το Ευαγγέλιο· ακόμη η ψυχή έχει συσταλεί από δέος, ατενίζοντας με φόβο τα όσα έχουν ειπωθεί, σαν να βλέπει καθαρά κατά κάποιον τρόπο και τον ίδιο τον ουράνιο βασιλέα, όπως λέει ο λόγος του Θεού, να κάθεται με τρόπο φοβερό πάνω στον θρόνο της δόξας· και τον μεγαλοπρεπή εκείνο θρόνο, όποιας φύσεως κι αν είναι τέλος πάντων αυτός ο θρόνος, που χωράει μέσα του τον αχώρητο Θεό· και τις άπειρες εκείνες μυριάδες των αγγέλων που στέκονται ολόγυρα από τον βασιλέα· και τον ίδιο τον μέγα και φοβερό βασιλέα να σκύβει από το ύψος της ανέκφραστης δόξας του προς την ανθρώπινη φύση και να συγκεντρώνει κοντά του ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, από τότε που δημιουργήθηκαν οι άνθρωποι μέχρι και όσους βρεθούν εν ζωή κατά τη φοβερή εκείνη εμφάνιση, και να εφαρμόζει στον καθένα την κρίση ανάλογα με τα έργα του βίου του, χαρίζοντας μεν τη θέση εκ δεξιών του, όπως έχει ειπωθεί, σε εκείνους που έζησαν με αγαθή προαίρεση, ενώ στους διεστραμμένους και αποδοκιμασμένους να απονέμει την απόφαση που αρμόζει στα έργα τους, απευθύνοντας και στους δύο τα αντίστοιχα λόγια: στους μεν την γλυκιά και αγαθή εκείνη φωνή που λέει «Ελάτε οι ευλογημένοι», στους δε τη φρικτή και φοβερή απειλή: «Πορεύεσθε οι καταραμένοι».

Ποια είναι, λοιπόν, η απαλλαγή από τα φοβερά δεινά; Το να επιλέξουμε αυτόν τον δρόμο του βίου, τον οποίο μόλις μας υπέδειξε ο λόγος, την όντως νέα και ζωντανή οδό. Και ποια είναι η οδός αυτή; «Πεινούσα, διψούσα, ήμουν ξένος και γυμνός και ασθενής και στη φυλακή· εφόσον τα κάνατε αυτά σε έναν από αυτούς, σε εμένα τα κάνατε». Και για τον λόγο αυτόν λέει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου». Τι μαθαίνουμε μέσα από αυτά; Ότι ευλογία μεν είναι η τήρηση των εντολών, κατάρα δε η ραθυμία απέναντι στις εντολές. Ας αγαπήσουμε την ευλογία και ας αποφύγουμε την κατάρα. Διότι επαφίεται στην ελεύθερη εξουσία μας το να επιλέξουμε ή να μην επιλέξουμε το καθένα από τα δύο· διότι προς ό,τι κλίνουμε με προθυμία, σε αυτό και θα βρεθούμε. Επομένως, ας οικειωθούμε τον Κύριο της ευλογίας, ο οποίος λογαριάζει ως προσφερόμενη στον Ίδιο τη φροντίδα προς όσους έχουν ανάγκη. Και μάλιστα τώρα, που η εντολή βρίσκει εκτεταμένο πεδίο εφαρμογής στον παρόντα βίο, και πολλοί μεν στερούνται τα αναγκαία, πολλοί δε υφίστανται ένδεια ακόμη και στο ίδιο τους το σώμα, έχοντας φθαρεί από τη σκληρή αρρώστια. Επομένως, μέσω της μέριμνας για αυτούς ας κατορθώσουμε να εξασφαλίσουμε για τους εαυτούς μας την αγαθή υπόσχεση. Αναφέρομαι δε τόσο σαφώς σε εκείνους που έχουν παραμορφωθεί από τη βαριά νόσο· διότι όσο μεγαλύτερη είναι σε αυτούς η αρρώστια, τόσο προφανώς περισσότερη είναι η ευλογία για εκείνους που εκπληρώνουν το κοπιαστικό έργο της εντολής.

Έπειτα, «γνώρισα», λέει, «ότι δεν υπάρχει τίποτε καλό σε αυτούς, παρά μόνο το να ευφραίνονται και να πράττουν το αγαθό στη ζωή τους». Με τον λόγο αυτόν ανακεφαλαιώνονται τα προλεχθέντα. Διότι, εάν η χρήση των θείων δημιουργημάτων στον κατάλληλο καιρό ορίζει το καλό για την ανθρώπινη ζωή, ένα θα ήταν το καλό: η συνεχής ευφροσύνη για τα καλά, η οποία γεννιέται από τα αγαθά έργα. Επειδή η εκπλήρωση των εντολών τώρα μεν, μέσω της ελπίδας, ευφραίνει εκείνον που πρωτοστατεί στα καλά έργα, έπειτα όμως η απόλαυση των αγαθών, η οποία διαδέχεται την ελπίδα, προσφέρει αιώνια ευφροσύνη στους άξιους, όταν ο Κύριος πει σε όσους έχουν πράξει το αγαθό: «Ελάτε οι ευλογημένοι, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς». Και ό,τι είναι η βρώση και η πόση για το σώμα, μέσω των οποίων συντηρείται η φύση, αυτό είναι για την ψυχή το να αποβλέπει προς το αγαθό· και αυτό είναι αληθινά δώρο Θεού, το να ενατενίζει κανείς τον Θεό. Διότι αυτό είναι το νόημα το οποίο ερμηνεύεται σε όσα λέγονται στη συνέχεια. Η δε φράση έχει ως εξής: «Και κάθε άνθρωπος που θα φάει και θα πιει και θα δει το αγαθό σε όλο τον μόχθο του, αυτό είναι δώρο Θεού».

Από αυτά, λοιπόν, αποδεικνύεται σαφώς η ανεξάρτητη και αυτεξούσια δύναμη, την οποία ενέθεσε στην ανθρώπινη φύση ο Κύριος της φύσεως, διά του ότι τα πάντα εξαρτώνται από τη δική μας προαίρεση, είτε πρόκειται για τα αγαθά είτε για τα χειρότερα· και ότι η θεία κρίση, η οποία ακολουθεί με αδέκαστη και δίκαιη απόφαση τη δική μας πρόθεση, απονέμει στον καθένα εκείνο ακριβώς που ο ίδιος τυγχάνει να προσφέρει στον εαυτό του. Σε εκείνους μεν, όπως λέγει ο Απόστολος, οι οποίοι με την υπομονή στο αγαθό έργο αναζητούν δόξα και τιμή, απονέμει ζωή αιώνια· σε εκείνους δε που απειθαρχούν στην αλήθεια και πείθονται στην αδικία, απονέμει οργή και θλίψη, και όλα όσα ονόματα ανήκουν στη ζοφερή ανταπόδοση. Διότι, όπως ακριβώς τα ακριβή κάτοπτρα δείχνουν τις απεικονίσεις των προσώπων ανάλογα με το πώς είναι τα ίδια τα πρόσωπα, φαιδρές για όσους είναι χαρωποί και κατηφείς για όσους είναι σκυθρωποί, και κανείς δεν θα κατηγορούσε τη φύση του κατόπτρου εάν η απεικόνιση εμφανιζόταν σκυθρωπή, επειδή το πρωτότυπο είχε περιπέσει σε κατήφεια· έτσι και η δίκαιη κρίση του Θεού εξομοιώνεται με τις δικές μας διαθέσεις, και, ανάλογα με το ποια είναι τα δικά μας έργα, τέτοια ακριβώς μας παρέχει ως αντίδομα. «Ελάτε», λέγει, «οι ευλογημένοι»· και, «Πορεύεσθε, οι καταραμένοι». Μήπως υπάρχει κάποια εξωτερική ανάγκη σε αυτά, η οποία να κληρώνει σε εκείνους εκ δεξιών τη γλυκιά φωνή, ενώ σε εκείνους εξ αριστερών τη σκυθρωπή;

Εκείνο όμως που μου προκαλεί απορία από τα όσα ειπώθηκαν, είναι το εξής: πρώτον μεν, ότι εξισώνει αυτούς που πτώχευσαν τω πνεύματι με εκείνους που διώχθηκαν για χάρη Του, απονέμοντας και στους δύο το ίδιο βραβείο. Διότι, για εκείνους που το έπαθλο είναι το ίδιο, είναι προφανές ότι και οι αγώνες τους είναι ίσοι· έπειτα δε, πώς, αφού διαχώρισε αυτούς που είναι στα δεξιά από εκείνους στα αριστερά, τους προσκαλεί στη βασιλεία των ουρανών, αναφέροντας διαφορετικές αιτίες για την τιμή αυτή;

Αυτή είναι η μαρτυρία των θεολόγων αυτών περί του νέου θεού. Αυτή είναι η κατάληξη της πολυθρύλητης διαλεκτικής τους αγχίνοιας: το να παρουσιάσουν ότι αυτός ο θεός αφενός τέρπεται με τις απάτες και αφετέρου δεν είναι απαλλαγμένος από το πάθος του φθόνου. Διότι ίδιον της απάτης είναι το να μην ονομάζονται τα αδύναμα πράγματα σύμφωνα με τη φύση και την αξία τους, αλλά να τους χαρίζονται μάταια ονομασίες από τα ανώτερα, χωρίς να μεταβάλλεται μαζί με την ονομασία και η δύναμη αυτών που ονομάζονται. Ίδιον δε του φθόνου είναι, ενώ έχει τη δύναμη να χαρίσει την πιο τιμητική μοίρα σε όσους έλαβαν την ανώτερη ονομασία, να διστάζει να προσφέρει τη χάρη, θεωρώντας τρόπον τινά ως δική του ζημία την ευημερία των αδυνάτων. Αλλά εγώ θα συμβούλευα όσους τουλάχιστον διαθέτουν νου, ακόμη και αν ο θεός αυτών των Γνωστικών εξαναγκάζεται από τη βία των συλλογισμών τους να είναι τέτοιος, να μην φρονούν ότι είναι έτσι και ο αληθινός Θεός, ο Μονογενής Θεός, αλλά να αποβλέπουν στην αλήθεια των υποκειμένων πραγμάτων, να αποδίδουν στον καθένα αυτό που του αξίζει και να δίνουν τις ονομασίες με βάση την πραγματικότητα. «Ελάτε», λέγει, «οι ευλογημένοι» και «Πορευθείτε οι καταραμένοι», χωρίς ούτε να τιμήσει με το όνομα της ευλογίας εκείνον που είναι άξιος κατάρας, ούτε αντιθέτως να αποπέμψει μαζί με τους εναγείς εκείνον που θησαύρισε για τον εαυτό του την ευλογία.

Μάλλον δε, αν συμφωνείτε, ας λάβουμε την ίδια τη φωνή του Κυρίου, η οποία πρόκειται να εκφωνηθεί κατά την κοινή κρίση, ως διδάσκαλο για το προκείμενο ζήτημα. Διότι, τι λέει; «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατρός μου, κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία.» Για ποιον λόγο;

Πρέπει δε να ρωτήσουμε και τον ίδιο τον Σωτήρα ποια είναι τα ετοιμασμένα και ποια η επαγγελία. Και βέβαια τον ακούμε να λέει τώρα, και μακάρι να ακουστεί από εμάς και τότε, η φωνή του: «ελάτε οι ευλογημένοι του πατέρα μου, κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία από την καταβολή του κόσμου». Τίνος λοιπόν βασιλεία θα κληρονομήσουν οι κληρονόμοι, κατά τον Παύλο, του Θεού, οι συγκληρονόμοι του Χριστού; Του Θεού βεβαίως. Είναι λοιπόν κτιστή η βασιλεία του Θεού που έχει ετοιμαστεί για εκείνους που αγαπούν τον Θεό, «την οποία δεν είναι θεμιτό να προφταίνουν», κατά τον θείο Μάξιμο, «αιώνες ή χρόνοι, την οποία και πιστεύουμε», λέει, «ότι είναι η κληρονομιά όσων σώζονται», η οποία, πάλι κατά τον ίδιο, «είναι η κατά χάρη μετάδοση των αγαθών που ανήκουν φυσικά στον Θεό» και «αυτό το ίδιο το είδος της θεϊκής ωραιότητας»; Και πώς είναι κτιστό αυτό που από την καταβολή του κόσμου δεν έχει κτιστεί αλλά έχει ετοιμαστεί; Καίτοι, εφόσον δεν έθεσε κανέναν περιορισμό στα λόγια του ο Κύριος, συμπεριέλαβε βέβαια και τον νοητό κόσμο, τοποθετώντας και αυτόν μετά την ετοιμασμένη για εμάς βασιλεία.

Κεφάλαιο 21. Ακόμη μία απόδειξη ότι ο Ακίνδυνος αποκαλεί τους ίδιους τους αγίους πολυθεϊστές και νέους θεολόγους, επειδή διδάσκουν ότι το θείο ως προς την ουσία του βρίσκεται πάνω και ψηλότερα από την προαναφερθείσα άκτιστη κληρονομιά. Ο Ακίνδυνος, όμως, αλίμονο για την ασεβή και αλλόκοτη τόλμη του, αφού παρέθεσε και αυτήν την ίδια τη φωνή του Δεσπότη, «ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία από την καταβολή του κόσμου», έπειτα προσθέτει γράφοντας και πάλι: «αν αυτά τα μελλοντικά και αυτή η κληρονομιά των αγίων είναι άκτιστη, τότε, ω καινή θεολογία, φρονείς και δογματίζεις αντίθετα με τους αγίους και πολυθεϊστικά». Όντως η ασέβεια είναι εφευρέτρια κακών και υπερβολικά τολμηρή στα εγχειρήματά της.

Διότι έτσι ακριβώς προείδε και προείπε και ο Δανιήλ: «ιδού», λέει, «στήθηκαν θρόνοι και ο Παλαιός των Ημερών κάθισε· και είδα κάποιον σαν Υιό ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού, και έφθασε έως τον Παλαιό των Ημερών, και σε αυτόν δόθηκε όλη η τιμή και η εξουσία· χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν και μύριες μυριάδες στέκονταν παριστάμενοι μπροστά του». Σε συμφωνία με αυτό και το ιερό Ευαγγέλιο λέει ότι τότε «θα συναχθούν όλα τα έθνη μπροστά του· και θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, όπως ακριβώς ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια». Πρόβατα ονομάζει τους δικαίους ως πράους και επιεικείς και ως εκείνους που βάδισαν την ομαλή και από τον ίδιο πεπατημένη οδό των αρετών, και ως αφομοιωμένους με αυτόν· επειδή και ο ίδιος ονομάστηκε αμνός από τον Πρόδρομο και Βαπτιστή, ο οποίος έλεγε: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου». Ερίφια δε ονομάζει τους αμαρτωλούς, ως θρασείς και άτακτους, και ως φερομένους στους γκρεμούς της αμαρτίας· και τους μεν, λέει, θα τους στήσει εκ δεξιών του, ως εργάτες αγαθών έργων, ενώ όσους δεν είναι τέτοιοι εξ ευωνύμων. «Τότε θα πει ο Βασιλεύς», λέει, και δεν πρόσθεσε ποιος ή τίνων βασιλεύς, καθώς δεν υπάρχει κανένας άλλος, παρά μόνο αυτός· διότι, αν και υπάρχουν πολλοί κύριοι και βασιλείς, ένας είναι όντως ο Κύριος, ένας ο Βασιλεύς, ο εκ φύσεως δεσπότης των πάντων.

Θα πει λοιπόν τότε προς αυτούς που θα βρίσκονται στα δεξιά του ο μόνος βασιλιάς: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που είναι ετοιμασμένη για εσάς από καταβολής κόσμου».

Ας σπεύσουμε λοιπόν να επιτύχουμε τον πλούτο της χρηστότητας, να αγοράσουμε την αιώνια κληρονομιά με λίγα αργύρια, ας φοβηθούμε από τώρα την καταδικαστική απόφαση εναντίον των ανελεήμονων, ώστε να μην καταδικαστούμε από αυτήν εκεί· ας μη φοβηθούμε μήπως γίνουμε φτωχοί δίνοντας ελεημοσύνη· διότι τότε θα ακούσουμε από τον Χριστό: «ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία». Ας φοβηθούμε και ας πράξουμε τα πάντα ώστε να μη βρεθούμε έξω από την αγάπη προς τον Θεό εξαιτίας της ασπλαχνίας μας· διότι «εκείνος που δεν αγαπά τον αδελφό του τον οποίο έχει δει, πώς θα αγαπήσει», λέει ο ευαγγελιστής, «τον Θεό τον οποίο δεν έχει δει;». Και αυτός που δεν αγαπά τον Θεό, πώς θα είναι μαζί Του; Εκείνος δε που δεν είναι μαζί Του, θα απομακρυνθεί από Αυτόν· και αυτός που απομακρύνεται από Αυτόν, οπωσδήποτε θα πέσει στη γέεννα.

Όσοι δε πιστεύουν ορθώς στον Κύριό μας Ιησού Χριστό και αποδεικνύουν την πίστη τους μέσω των έργων και προφυλάσσουν τον εαυτό τους, ή και καθαρίζονται μέσω της εξομολόγησης και της μετάνοιας από τους μολυσμούς των προαναφερθεισών αμαρτιών, και εφαρμόζουν τις αντίθετες των κακιών αρετές, την εγκράτεια, τη σωφροσύνη, την αγάπη, την ελεημοσύνη, τη δικαιοσύνη, την αλήθεια, όλοι αυτοί, αφού αναστηθούν, θα ακούσουν από τον ίδιο τον βασιλιά των ουρανών, «ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου»· και έτσι θα συμβασιλεύσουν με τον Χριστό, έχοντας κληρονομήσει βασιλεία ουράνια και ασάλευτη και ζώντας παντοτινά μέσα σε φως άρρητο και ανέσπερο, το οποίο δεν διακόπτεται ποτέ από καμία νύχτα, και συζώντας με τους απ' αιώνος αγίους σε ανείπωτη μακαριότητα, στους κόλπους του Αβραάμ, εκεί όπου έχει φύγει κάθε οδύνη και λύπη και στεναγμός.

Και αυτούς μεν που μεταδίδουν πρόθυμα τα αγαθά τους τους τοποθετεί εκ δεξιών, ως εργάτες αγαθών έργων. Εκείνους δε που δεν είναι τέτοιοι, τους τοποθετεί εξ αριστερών, τους οποίους, αφού τους επιπλήξει ως σκληρόκαρδους και επειδή έδειξαν ασπλαχνία στο πρόσωπό του με το να μην βοηθήσουν τους έχοντες ανάγκη, τους αποκαλεί καταραμένους και τους παραπέμπει στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Αντιθέτως, τους ελεήμονες, αφού τους επαινέσει με παρρησία και αποδεχθεί την ευεργεσία προς τους φτωχούς ως γενόμενη προς τον ίδιο, βεβαιώνει ότι είναι ευλογημένοι από τον Πατέρα του και τους καθιστά κληρονόμους της βασιλείας που έχει ετοιμαστεί για αυτούς από την δημιουργία του κόσμου. Τέτοια λέγει ο Κύριος στα ευαγγέλια, οδηγώντας και προτρέποντάς μας προς το ένα είδος της ελεημοσύνης, το οποίο είναι η προσφορά στους έχοντες ανάγκη.

Γιατί λοιπόν εκεί λέει, «θα καθίσει», και «θα συναχθούν» και «θα χωρίσει» και «θα πει ο βασιλιάς», και γενικά όλα έχουν μελλοντική σημασία, ενώ εδώ [λέει] «ομοιώθηκε» και «θέλησε να ζητήσει λογαριασμό», και «οδηγήθηκε ο οφειλέτης» και «διέταξε ο Κύριος», και γενικά όλα τα ρήματα δηλώνουν παρελθοντικό χρόνο; Διότι όλα όσα λέγονται εκεί αφορούν τον μέλλοντα αιώνα, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της παραβολής που εξετάζουμε τώρα εκπληρώνεται κυρίως εδώ [στην παρούσα ζωή]· διότι, λέει, όταν προσήχθη ο οφειλέτης των μυρίων ταλάντων και δεν είχε να τα επιστρέψει, «διέταξε ο Κύριος να πουληθεί αυτός και η γυναίκα του και τα παιδιά του και όλα όσα είχε, και να αποπληρωθεί το χρέος»· όταν όμως εκείνος έπεσε στα πόδια του και παρακαλούσε να δείξει μακροθυμία, υποσχόμενος ότι θα τα επιστρέψει, ο Κύριος τον σπλαχνίστηκε, τον άφησε ελεύθερο και του χάρισε το χρέος· τίποτα από αυτά όμως δεν συμβαίνει στον μέλλοντα αιώνα: ούτε αναβολή, ούτε υπόσχεση από τον οφειλέτη, ούτε απαλλαγή, ούτε άφεση με κανέναν τρόπο από Εκείνον που τα έδωσε όλα και που τότε θα ζητήσει λογαριασμό για όλα.

Διάψαλμα: ανοχή του πνεύματος. «Ας εξομολογηθούν»: Διότι όλοι οι λαοί και τα έθνη τότε θα εξομολογηθούν στον Θεό, κατεχόμενοι από φόβο. «Η γη έδωσε»: Διότι τότε βρίσκεται ο καρπός κάθε ανθρώπου, δηλαδή των έργων του· επειδή ο άνθρωπος είναι γη. Υπαινίσσεται δε και τον σταυρό, ότι βλάστησε από τη γη. Υπαινίσσεται δε και τη Θεοτόκο, ως εκλεγμένη από τους ανθρώπους για το μυστήριο. «Ας ευλογήσει»: Απευθύνεται στους δικαίους τότε λέγοντας· ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, και τα εξής. «Και ας φοβηθούν»: Διότι τότε όλη η γη συγκλονίζεται, ταρασσόμενη από τον φόβο και τον τρόμο.

«Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε», και τα όσα ακολουθούν αυτά· τα λέει δε αυτά επειδή ελεεί: «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν». «Αυτόν που χορταίνει με αγαθά.» Και ποια είναι η επιθυμία μας; Το να ονομαστούμε θεοί· διότι αυτό επιθύμησε ο Αδάμ, και γεύτηκε την απαγορευμένη τροφή. Αυτήν λοιπόν την επιθυμία μας ο Κύριος την εκπλήρωσε με αγαθά, καθιστώντας μας σύμμορφους με τον Εαυτό του μέσω της δωρεάς του βαπτίσματος, ώστε εξαιτίας αυτού να ονομαζόμαστε και εμείς θεοί κατά χάριν. «Θα ανακαινιστεί σαν του αετού.» Διότι αυτό το ζώο, αφού γεράσει με την πάροδο πολύ χρόνου, επανέρχεται στην ακμή του· λέγεται μάλιστα ότι παραμένει ισχυρό και μετά το γήρας. Πάντως τότε η νεότητά μας φτάνει στον ανακαινισμό της, όταν γίνουμε όμοιοι με τον υψιπετή αετό, και δεν φρονούμε πλέον τα γήινα, αλλά τα άνω· όπως ακριβώς μας υπέδειξε και ο Παύλος. Και για ποιον αετό μιλάει, παρά βεβαίως για τον Χριστό, για τον οποίο ο Μωυσής αινισσόταν ψάλλοντας τα εξής: «Όπως ο αετός σκεπάζει τη φωλιά του, και έδειξε στοργή στους νεοσσούς του»; Και ποιος είναι αυτός; Ο ίδιος πρόσθεσε: «Μόνος ο Κύριος τους καθοδηγούσε· και δεν υπήρχε μαζί τους ξένος θεός». «Έκανε γνωστές τις οδούς του στον Μωυσή.» Από παλιά, λέει, αποδίδει δικαιοσύνη στους αδικουμένους.

Όταν δε αποδημήσει από τη γη, τότε για αυτόν χαίρεται και αναθαρρεί και σεμνύνεται και του λέει: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ.» Τότε προσθέτει: «Είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου.» Τότε προσφωνεί: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου.» Τότε, με την εμπειρία των αγαθών, αποδεικνύει ότι «σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό τα πάντα συνεργούν προς το αγαθό»· είτε θλίψη πολιορκεί τον άνθρωπο, είτε στενοχώρια συνέχει τον πιστό, είτε τον κατέχει γυμνότητα, είτε τον περικυκλώνουν κίνδυνοι, είτε έχει ακονιστεί μάχαιρα, τίποτα από αυτά δεν θα μπορέσει να χωρίσει τον πιστό από τον Χριστό, τίποτα δεν θα μπορέσει να αποκόψει τον στρατιώτη από τον βασιλιά.

Και στους αγίους θα πει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς προ καταβολής κόσμου». Προς δε τους ανόμους τι λέει; «Φύγετε από εμένα οι καταραμένοι στο πυρ το αιώνιο που ετοίμασε ο Πατέρας μου για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Ο Ιωάννης, εξάλλου, λέει: «Έξω οι κύνες και οι μάγοι και οι πόρνοι και οι φονείς και οι ειδωλολάτρες και καθένας που αγαπά και πράττει το ψεύδος», διότι «η μερίδα σας είναι στη γέεννα του πυρός». Ομοίως και ο Ησαΐας λέει: «Και θα εξέλθουν και θα δουν τα πτώματα των ανθρώπων που έχουν παρανομήσει εναντίον μου· διότι το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και το πυρ τους δεν θα σβήσει, και θα αποτελούν θέαμα για κάθε σάρκα». Ο δε απόστολος Παύλος, γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς περί της αναστάσεως των δικαίων, λέει: «Δεν θέλουμε να αγνοείτε, αδελφοί, σχετικά με αυτούς που έχουν κοιμηθεί, ώστε να μη λυπάστε όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα. Διότι, αν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός αυτούς που κοιμήθηκαν δια του Ιησού, θα τους φέρει μαζί Του».

Και θα στήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά. Τότε θα πει σε αυτούς που βρίσκονται στα δεξιά του: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου». Ελάτε οι προφήτες που διωχθήκατε για το όνομά μου. Ελάτε οι πατριάρχες που πριν από την παρουσία μου με υπακούσατε και ποθήσατε τη βασιλεία μου. Ελάτε οι απόστολοι που κακοπαθήσατε μαζί μου κατά την ενανθρώπηση, στο Ευαγγέλιο. Ελάτε οι μάρτυρες που με ομολογήσατε ενώπιον τυράννων και υπομείνατε πολλά βασανιστήρια και τιμωρίες. Ελάτε οι ιεράρχες που μου λειτουργήσατε άμεμπτα ημέρα και νύχτα και προσφέρατε το τίμιο σώμα και αίμα μου καθημερινά ως θυσία. Ελάτε οι όσιοι που ασκητέψατε «στα όρη, στα σπήλαια και στις τρύπες της γης», που δια της εγκράτειας, της προσευχής και της παρθενίας υπηρετήσατε το όνομά μου. Ελάτε οι νεάνιδες που ποθήσατε τον νυμφώνα μου και δεν αγαπήσατε άλλον εκτός από εμένα τον νυμφίο, που μέσω του μαρτυρίου και της άσκησης ενωθήκατε μαζί μου, τον αθάνατο και άφθαρτο «νυμφίο». Ελάτε οι φιλόπτωχοι, οι φιλόξενοι. Ελάτε εσείς που φυλάξατε την αγάπη μου, καθώς εγώ είμαι η αγάπη. Ελάτε εσείς που μετέχετε στην ειρήνη· διότι εγώ είμαι η ειρήνη.

«Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία», εσείς που δεν τιμήσατε τον πλούτο, που ελεήσατε τον φτωχό, που βοηθήσατε τα ορφανά, που συντρέξατε τις χήρες, που ποτίσατε τους διψασμένους, που θρέψατε τους πεινασμένους, που περιμαζέψατε τους ξένους, που ντύσατε τους γυμνούς, που επισκεφθήκατε τους ασθενείς, που παρηγορήσατε αυτούς που ήταν στις φυλακές, που βοηθήσατε τους τυφλούς, που διαφυλάξατε άθραυστη τη σφραγίδα της πίστεως, που προστρέχατε στις εκκλησίες, που ακούγατε τις γραφές μου, που ποθήσατε τα λόγια μου, που τηρήσατε τον νόμο μου ημέρα και νύχτα, εσείς οι καλοί στρατιώτες που κακοπαθήσατε μαζί μου, θέλοντας να αρέσετε σε εμένα, τον ουράνιο βασιλιά. «Ελάτε, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου». Ιδού, η βασιλεία μου έχει ευτρεπιστεί. Ιδού, ο παράδεισος έχει ανοιχθεί. Ιδού, η αθανασία μου έχει στολιστεί. «Ελάτε όλοι, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου». Τότε θα αποκριθούν οι δίκαιοι, εκπλησσόμενοι από το μέγεθος του θαύματος, διότι αυτός τον οποίο δεν μπορούν να ατενίσουν καθαρά τα τάγματα των αγγέλων, τους προσκαλεί ως φίλους, και θα αναβοήσουν προς αυτόν: «Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς και σε θρέψαμε; Δέσποτα, πότε σε είδαμε να διψάς και σε ποτίσαμε; Φοβερέ, πότε σε είδαμε γυμνό και σε ντύσαμε;»

Αθάνατε, πότε σε είδαμε ξένο και σε περιμαζέψαμε; Φιλάνθρωπε, πότε σε είδαμε ασθενή ή στη φυλακή και ήρθαμε σε σένα; Εσύ είσαι ο αεί ων. Εσύ είσαι ο συνάναρχος με τον Πατέρα και συναΐδιος με το Πνεύμα. Εσύ είσαι που εποίησες τα πάντα εκ του μηδενός. Εσύ είσαι ο βασιλιάς των αγγέλων. Εσένα τρέμουν οι άβυσσοι, «εσύ είσαι αυτός που περιβάλλεται το φως σαν ιμάτιο». Εσύ είσαι αυτός που μας εποίησε και μας έπλασε από τη γη. Εσύ είσαι αυτός που δημιούργησε τα αόρατα. Από το πρόσωπό σου φεύγει όλη η γη. Και πώς εμείς φιλοξενήσαμε τη δική σου βασιλεία και κυριότητα; Τότε θα αποκριθεί πάλι ο Βασιλεύς των βασιλευόντων, λέγοντας προς αυτούς: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το κάνατε σε εμένα». Εφόσον φιλοξενήσατε, ντύσατε, θρέψατε και ποτίσατε αυτούς που σας προείπα, τα μέλη μου, τους φτωχούς, σε εμένα το κάνατε. Αλλά ελάτε στην ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία από καταβολής κόσμου. Απολαύστε στους αιώνες των αιώνων από τον Πατέρα μου τον εν ουρανοίς και το πανάγιο και ζωοποιό Πνεύμα. Ποιο στόμα άραγε θα διηγηθεί εκείνα τα αγαθά, «τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε, ούτε ανέβηκαν ποτέ σε καρδιά ανθρώπου, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν»; Γνωρίστε χαρά αδιάκοπη, γνωρίστε βασιλεία ασάλευτη, γνωρίστε απόλαυση αγαθών που δεν έχει τέλος.

Για τους δικαίους όμως δεν λέει έτσι, αλλά: «Εκείνος που δέχεται εσάς, δέχεται εμένα»· και πάλι: «Δέστε του τα χέρια και τα πόδια, και ρίξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι». Πρόσεξε εκεί τους δούλους να υπηρετούν· όταν όμως πρέπει να ευεργετήσει, τον ίδιο να ευεργετεί, τον ίδιο να προσκαλεί: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς». Όταν πρέπει να συνομιλήσει με τον Αβραάμ, προσέρχεται ο ίδιος· όταν πρέπει να μεταβεί στα Σόδομα, στέλνει τους δούλους, όπως ακριβώς ένας δικαστής που εγείρει αυτούς που πρόκειται να επιβάλουν την τιμωρία. Και πάλι: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα φάνηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω». Και αυτόν μεν τον ευλογεί ο ίδιος· εκείνον όμως τον πονηρό δεν τον δεσμεύει ο ίδιος, αλλά οι δούλοι.

Διότι εκείνος μεν που υποδέχεται τον σπουδαίο, πολλές φορές το πράττει και από κενοδοξία· ενώ εκείνος που υποδέχεται τον μικρό, το πράττει καθαρά για τον Χριστό. Έχεις τη δυνατότητα να φιλοξενήσεις και τον Πατέρα του Χριστού, και δεν το θέλεις. Διότι λέει: «Ήμουν ξένος και με περιμαζέψατε»· και πάλι: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα». Ακόμη και αν δεν είναι ο Παύλος, αλλά είναι πιστός και αδελφός, ακόμη και αν είναι ο ελάχιστος, μέσω αυτού προσέρχεται ο Χριστός. Άνοιξε την οικία σου, υποδέξου τον. Εκείνος που υποδέχεται προφήτη, λέει, θα λάβει μισθό προφήτη. Επομένως, και εκείνος που υποδέχεται τον Χριστό, θα λάβει τον μισθό εκείνου που φιλοξενεί τον Χριστό. Μην απιστείς στα λόγια Του, αλλά γίνε πιστός· ο Ίδιος είπε ότι «Μέσω αυτών έρχομαι εγώ»· και για να μην απιστείς, ορίζει και τιμωρίες σε όσους δεν τους δέχονται, και τιμές σε όσους τους δέχονται, πράγμα που δεν θα έκανε, εάν ο τιμώμενος και ο υβριζόμενος δεν ήταν ο Ίδιος. Με δέχθηκες, λέει, στο κατάλυμά σου, θα σε δεχθώ στη βασιλεία του Πατέρα μου· θεράπευσες την πείνα μου, θα σου συγχωρήσω τα αμαρτήματα· με είδες δεμένο, θα σε καταστήσω ελεύθερο· με είδες ξένο, σε κάνω πολίτη των ουρανών· μου έδωσες άρτο, σου δίνω ολόκληρη βασιλεία, ώστε να την κληρονομήσεις και να την κατέχεις. Διότι λέει: «Ελάτε, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς».

Διότι, ότι είναι κύριος και να τιμωρεί και να τιμά, άκουσε τι λέει ο ίδιος που τα αναφέρει αυτά: «Όταν έλθει», λέει, «ο Υιός του ανθρώπου με τη δόξα του Πατέρα του, θα στήσει τα πρόβατα στα δεξιά και τα ερίφια στα αριστερά, και θα πει σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά του: Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω. Σε εκείνους δε που βρίσκονται στα αριστερά θα πει: Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και δεν με φιλοξενήσατε». Είδες ολοκληρωμένη κρίση, και πώς και τιμά και τιμωρεί, και στεφανώνει και καταδικάζει, και τους μεν τους εισάγει στη βασιλεία, τους δε τους αποπέμπει στη γέεννα;

βʹ. Παρατήρησε δε και εδώ την πολλή μέριμνά του για εμάς. Διότι, όταν απευθυνόταν σε εκείνους που στεφανώνονται, λέει: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς προ καταβολής κόσμου»· σε εκείνους όμως που κολάζονται δεν είπε: «Πορευτείτε μακριά μου, καταραμένοι, στο πυρ που έχει ετοιμαστεί για εσάς», αλλά «το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο». Διότι τη μεν βασιλεία, λέει, την ετοίμασα για τους ανθρώπους, τη δε γέεννα δεν την προετοίμασα για τους ανθρώπους, αλλά για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Εάν όμως εσείς επιδείξατε τέτοιον βίο, ώστε να καταστείτε άξιοι της κολάσεως και της τιμωρίας, δίκαιο θα ήταν να καταλογίσετε αυτό στους εαυτούς σας.

Και παρατήρησε τη ροπή προς τη φιλανθρωπία· διότι, προτού ακόμη υπάρξουν οι αγωνιστές, τα στεφάνια είχαν προετοιμαστεί και τα βραβεία είχαν ετοιμαστεί από πριν. Διότι λέγει: «Κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς προ καταβολής κόσμου». Και στην παραβολή των δέκα παρθένων θα μπορούσε κανείς να δει κάτι παρόμοιο· διότι, όταν επρόκειτο να φθάσει ο νυμφίος, λέγουν οι μωρές στις φρόνιμες: «Δώστε μας από το λάδι σας». Εκείνες δε τους απάντησαν: «Μήπως δεν επαρκέσει για εμάς και για εσάς»· δεν ομιλεί εδώ η Γραφή περί λαδιού και φωτιάς, αλλά περί παρθενίας και φιλανθρωπίας, και τοποθετεί μεν την παρθενία στη θέση της φωτιάς, την δε ελεημοσύνη στη θέση του λαδιού, δείχνοντας ότι η παρθενία έχει απόλυτη ανάγκη τη φιλανθρωπία, και χωρίς αυτήν δεν είναι δυνατόν να σωθεί. Και ποιοι είναι αυτοί που πωλούν αυτό το λάδι;

Το ότι, βέβαια, τα θαύματα δεν έχουν τη δύναμη να σώσουν χωρίς άριστη πολιτεία και βίο καθαρό και αυστηρό, έχει αποδειχθεί από αυτά· το ότι όμως η πολιτεία, η οποία δεν έχει την παραμυθία των θαυμάτων, ούτε την έλαβε ως σύμμαχο, αλλά φανερώθηκε από μόνη της, κατόρθωσε με παρρησία να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών, άκουσε τον ίδιο τον Χριστό που λέει: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου».

Κανείς, λοιπόν, ας μη νομίζει ότι έχει ζημιωθεί εξαιτίας των προπατόρων· διότι, εάν θελήσουμε να εξετάσουμε λεπτομερώς όλα όσα πρόκειται να μας προσφέρει ο Θεός, θα διαπιστώσουμε ότι τα αγαθά που μας δόθηκαν είναι κατά πολύ ανώτερα από εκείνα που χάσαμε. Από όσα ειπώθηκαν δε, γίνονται φανερά και τα υπόλοιπα. Ο Αδάμ εισήγαγε έναν βίο γεμάτο μόχθο· ο Χριστός υποσχέθηκε ζωή από την οποία έχει φύγει η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός, και υπόσχεται να μας χαρίσει τη βασιλεία των ουρανών. Διότι λέει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Επειδή πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε· ήμουν ξένος, και με φιλοξενήσατε· ήμουν γυμνός, και με ντύσατε· ήμουν στη φυλακή, και ήρθατε σε εμένα».

Αλλά γιατί συνεχίζουμε να φιλονικούμε για να αποδείξουμε σε αυτούς πράγματα τα οποία, σύμφωνα με την παροιμία, είναι ολοφάνερα και στους τυφλούς; Όμως, ας μην παύσουμε να τους παραθέτουμε τα διδάγματα της Γραφής και να καταβάλλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια, ώστε και από την πλάνη να τους απαλλάξουμε και στην αλήθεια να τους επαναφέρουμε. Διότι, έστω κι αν είναι ακόμη κυριευμένοι από την πλάνη, δεν παύουν να είναι ομογενείς μας, και οφείλουμε να δείχνουμε πολλή πρόνοια γι' αυτούς, και ποτέ να μην αδρανούμε, αλλά με πολλή επιμέλεια να προσφέρουμε ό,τι εξαρτάται από εμάς και να τους παρέχουμε την κατάλληλη θεραπεία, ώστε έστω και αργά, κάποια στιγμή, να επανέλθουν στην αληθινή υγεία. Διότι τίποτε δεν είναι τόσο σπουδαίο για τον Θεό όσο η σωτηρία της ψυχής. Γι' αυτό και ο Παύλος βροντοφωνάζει λέγοντας: «Αυτός που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας»· και πάλι ο ίδιος ο Θεός λέει: «Δεν επιθυμώ καθόλου τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει». Διότι για τον λόγο αυτό έφερε στην ύπαρξη ολόκληρη αυτή την κτίση και δημιούργησε εμάς, όχι για να χαθούμε, ούτε για να μας παραπέμψει στην κόλαση, αλλά για να μας σώσει, και αφού μας ελευθερώσει από την πλάνη, να μας δωρίσει την απόλαυση της βασιλείας. Αυτήν, άλλωστε, ετοίμασε για εμάς, όχι τώρα μετά τη δημιουργία μας, αλλά προ καταβολής κόσμου, καθώς ο ίδιος λέει: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου».

βʹ. Και για να μάθεις, αγαπητέ, ότι αυτά έχουν πράγματι έτσι, αναλογίσου ότι εκείνος που ασκεί την ελεημοσύνη με δαψίλεια, και εδώ συνεχίζει να ζει τρεφόμενος με αγαθή συνείδηση, και όταν αναχωρήσει από εδώ, βρίσκει πολλή φιλανθρωπία ενώπιον του Κριτή και θα ακούσει εκείνα τα μακάρια λόγια μαζί με τους υπολοίπους: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που είναι ετοιμασμένη για εσάς από την καταβολή του κόσμου· διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω». Το ίδιο ακριβώς θα διαπίστωνε κανείς ότι συμβαίνει και με τις άλλες αρετές.

Διότι, εάν εξαιτίας της υπερβάλλουσας φιλανθρωπίας του, και πριν ακόμη μας φέρει στην ύπαρξη, ετοίμασε για εμάς εκείνα τα ανείπωτα αγαθά, όπως ο ίδιος λέει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που είναι ετοιμασμένη για εσάς προ καταβολής κόσμου»· πολύ περισσότερο θα παρέχει με αφθονία όλα τα επίγεια.

Μάλλον δε, και αυτό ήδη μας το έχει διδάξει ο Χριστός διά των θείων Ευαγγελίων, λέγοντας προς εκείνους που στέκονταν στα αριστερά: «Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Διότι για εκείνον έχει ετοιμαστεί αυτό από παλιά, και εκείνο το άσβεστο πυρ αυτόν περιμένει. Τι θα μπορούσε, λοιπόν, να είναι πιο άθλιο από εκείνους που, λόγω αμέλειας για τη δική τους σωτηρία, καθιστούν τους εαυτούς τους υπόλογους σε εκείνη την τιμωρία η οποία έχει ετοιμαστεί για εκείνον; Διότι, το ότι για εμάς έχει ετοιμαστεί η βασιλεία, εάν βεβαίως θελήσουμε να επιδείξουμε αρετή και να ακολουθήσουμε τους νόμους που έχουν τεθεί από τον Χριστό, άκουσέ τον πάλι να το επιβεβαιώνει λέγοντας: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου· κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου».

Όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Αυτός που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, πώς δεν θα μας χαρίσει μαζί με αυτόν τα πάντα;». Εάν παρέδωσε τον Υιό του για εμάς τους αμαρτωλούς, εάν μας χάρισε τη δωρεά του βαπτίσματος, εάν μας δώρισε την άφεση των προηγούμενων αμαρτημάτων, εάν μας διάνοιξε τον δρόμο της μετάνοιας, εάν κατεργάστηκε μύρια άλλα για τη δική μας σωτηρία, είναι προφανές ότι θα μας παράσχει και τα αγαθά που έχουν αποταμιευθεί για εμάς στο μέλλον. Διότι αυτός που, προτού καν έρθουμε στην ύπαρξη, τα προετοίμασε αυτά εξαιτίας της δικής του αγαθότητας, πώς δεν θα μας χαρίσει και την απόλαυσή τους; Και για το ότι εκ των προτέρων ετοίμασε για εμάς αυτά τα αγαθά, άκουσέ τον να το λέει προς εκείνους που στέκονται στα δεξιά: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς προ καταβολής κόσμου». Είδες την υπερβολή της αγαθότητας, πόση φιλανθρωπία έχει επιδείξει για το γένος μας, ώστε και πριν από την καταβολή του κόσμου να έχει προετοιμάσει για εμάς την απόλαυση της βασιλείας;