Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:36

Αυτοί όμως, σαν να δυσαρεστήθηκαν, επιχείρησαν πάλι να πράξουν κάτι άλλο, πιο σκληρό και ανόσιο, το οποίο ήταν μεν σκληρό προς όλους, ταίριαζε όμως στη χριστομάχο αίρεσή τους. Διότι ο Κύριος έδωσε εντολή να μεριμνούμε για τους φτωχούς, λέγοντας: «πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη», καθώς και: «πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και με ποτίσατε. Επειδή ό,τι κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα». Αυτοί όμως, έχοντας πραγματικά φρόνημα ενάντια στον Χριστό, τόλμησαν και σε αυτά να ενεργήσουν αντίθετα προς το θέλημά Του. Διότι, όσους είχαν ανάγκη και τις χήρες —επειδή ο δούκας είχε παραδώσει τις εκκλησίες στους Αρειανούς και δεν μπορούσαν να παραμένουν σε αυτές, αλλά κάθονταν στους τόπους που τους είχαν ορίσει οι κληρικοί στους οποίους ήταν εμπιστευμένη η φροντίδα των χηρών— βλέποντας τους αδελφούς να τους προσφέρουν με προθυμία και να τρέφουν τις χήρες, αυτές τις έδιωχναν χτυπώντας τες στα πόδια, και εκείνους που τους παρείχαν βοήθεια τους κατηγορούσαν στον δούκα. Και αυτό γινόταν μέσω κάποιου στρατιώτη ονόματι Δυναμίου, και η πράξη αυτή ήταν αρεστή στον Σεβαστιανό· διότι στους Μανιχαίους δεν υπάρχει έλεος, αντιθέτως είναι εχθρική γι' αυτούς η ελεημοσύνη προς τον φτωχό. Πρόβαλε, λοιπόν, μια πρωτοφανής κατηγορία και ένα δικαστήριο που για πρώτη φορά επινοήθηκε από αυτούς: κάποιος δικαζόταν επειδή έκανε ευεργεσία, και εκείνος μεν που ελεούσε κατηγορούνταν, εκείνος δε που ευεργετούνταν ξυλοκοπούνταν. Και προτιμούσαν να πεινάει ο φτωχός, παρά να του προσφέρει βοήθεια όποιος επιθυμούσε να τον ελεήσει.

Σχετικά με τους αδελφούς σου, δεν γνωρίζω να έχω άλλον αδελφό εκτός από τον Ιησού. Έχεις αδελφούς; Κάνε μαζί τους ό,τι θέλεις, δεν με αφορά το ζήτημα. Εάν Εκείνος είπε: «Ποια είναι η μητέρα μου και ποιοι είναι οι αδελφοί μου;», εγώ θα σου πω να παραβείς την εντολή του Θεού και να έχεις φιλία με τους κατά σάρκα αδελφούς; Εάν πάλι έχουν ανάγκη από ρούχα, γιατί δεν θυμήθηκες τους φτωχούς; «Γυμνός ήμουν και με ντύσατε.» Αλλά, χλευαζόμενος από τους δαίμονες, θυμάσαι πάλι αυτά που άφησες για τον Θεό, ώστε να γίνεις παραβάτης. Αλίμονό μας αδελφέ, πώς εργάζονται εναντίον μας. Θέλεις όμως την αγάπη τους, την οποία οφείλεις και προς κάθε άνθρωπο; Προσευχήσου γι' αυτούς, ώστε να σωθούν και αυτοί με τη χάρη του Χριστού. Αμήν. Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου, ώστε να μην χλευαστείς ξανά. Διότι, ενώ αφήσαμε τις συλλαβές, επιστρέψαμε πίσω στο αλφάβητο. Αγωνίσου μέχρι θανάτου. Τι θέλεις;

«Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε· γυμνός ήμουν, και με ντύσατε». Πόση φρίκη όμως, και ιδρώτας, και σκοτάδι θα σε περιλούσει, όταν θα ακούς την καταδίκη: «Πορευθείτε μακριά μου, οι καταραμένοι, στο εξώτερο σκοτάδι, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν με ποτίσατε· γυμνός ήμουν, και δεν με ντύσατε». Διότι εκεί δεν εγκαλείται ο άρπαγας, αλλά κατακρίνεται εκείνος που αρνήθηκε να μοιραστεί τα αγαθά του. Εγώ μεν είπα αυτά που θεώρησα ότι συμφέρουν· σε σένα δε, αν μεν πειστείς, είναι ολοφάνερα τα αγαθά που φυλάσσονται σύμφωνα με τις υποσχέσεις· αν όμως παρακούσεις, είναι γραμμένη η απειλή, την οποία εύχομαι να αποφύγεις να βιώσεις, υιοθετώντας καλύτερη γνώμη, έτσι ώστε ο ίδιος σου ο πλούτος να γίνει λύτρο για σένα, και να βαδίσεις προς τα έτοιμα ουράνια αγαθά· με τη χάρη Εκείνου που μας κάλεσε όλους στη δική Του βασιλεία, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Πάλι, μέσω του σοφού Σολομώντα στις Παροιμίες, αναφέρεται ότι κτίζεται. «Διότι ο Κύριος», λέει, «με έκτισε». Και ονομάζεται αρχή των ευαγγελικών οδών που μας οδηγούν προς τη βασιλεία των ουρανών, όχι επειδή είναι κτίσμα κατά την ουσία, αλλά επειδή έγινε οδός κατά την οικονομία. Διότι το να «έχει γίνει» και το να «έχει κτιστεί» δηλώνουν το ίδιο πράγμα. Διότι, όπως έγινε οδός και θύρα και ποιμένας και άγγελος και πρόβατο, και πάλι αρχιερέας και απόστολος, καθώς τα διάφορα ονόματα έχουν αποδοθεί κατά διαφορετική επίνοια. Τι θα μπορούσε να πει πάλι ο αιρετικός για τον ανυπότακτο Θεό και για Εκείνον που έγινε αμαρτία για χάρη μας; Διότι έχει γραφτεί: «Όταν υποταχθούν σε Αυτόν τα πάντα, τότε και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε Εκείνον που Του υπέταξε τα πάντα». Δεν φοβάσαι, άνθρωπε, που ο Θεός ονομάζεται ανυπότακτος για χάρη σου; Διότι κάνει δική Του τη δική σου υποταγή, και εξαιτίας του ότι εσύ αντιστέκεσαι στην αρετή, ονομάζει τον εαυτό Του ανυπότακτο. Έτσι κάποτε είπε ότι και ο ίδιος είναι αυτός που διώκεται. «Σαούλ», λέει, «Σαούλ, γιατί με διώκεις;», την ώρα που εκείνος έτρεχε προς τη Δαμασκό θέλοντας να δέσει τους μαθητές του Χριστού. Και πάλι ονομάζει τον εαυτό Του γυμνό, όταν κάποιος από τους αδελφούς βρίσκεται σε γυμνότητα. «Διότι ήμουν γυμνός», λέει, «και με ντύσατε».

Γιατί να αχρηστεύει και τη γη; Επομένως, για πότε αναβάλλουμε τη μετάνοια; Δεν θα ανανήψουμε; Δεν θα επαναφέρουμε τους εαυτούς μας από τον κατά συνήθεια βίο στην ακρίβεια του Ευαγγελίου; Δεν θα φέρουμε προ των οφθαλμών μας την ημέρα του Κυρίου, τη φοβερή εκείνη και επιφανή, κατά την οποία αυτούς μεν που πλησιάζουν στα δεξιά του Κυρίου διά των πράξεών τους θα τους υποδεχθεί η βασιλεία των ουρανών, ενώ εκείνους που έχουν απωθηθεί προς τα αριστερά εξαιτίας της απουσίας των αγαθών έργων, θα τους κατακρύψει η γέεννα του πυρός και το αιώνιο σκότος;

Διότι αποτελεί σαγήνη των αρετών, η οποία φέρει μέσα της όλες τις εντολές του Θεού· και πρώτα από όλα την πανάρετη ταπείνωση, η οποία επιφέρει το πλήθος των αγαθών· έπειτα το: «Πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε· ήμουν ξένος, και ασθενής, και στη φυλακή, και με διακονήσατε». Και μάλιστα όταν το οφειλόμενο εκτελείται με ταπεινό φρόνημα, χωρίς έπαρση, οργή και γογγυσμό. Γίνε ζηλωτής εκείνων που ζουν ορθά, και τις δικές τους πράξεις να τις εγγράφεις στην καρδιά σου. Να εύχεσαι να συγκαταλεχθείς ανάμεσα στους λίγους. Διότι το αγαθό είναι σπάνιο· γι' αυτό και είναι λίγοι αυτοί που εισέρχονται στη βασιλεία των ουρανών. Μην νομίζεις ότι σώζονται όλοι όσοι βρίσκονται στο κελί, τόσο οι φαύλοι όσο και οι χρηστοί.

Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· γυμνός ήμουν, και με ντύσατε· ξένος, και με περιμαζέψατε· ασθενής και στη φυλακή, και ήλθατε σε μένα. Όταν δε οι δίκαιοι απορήσουν και πουν: Πότε τα κάναμε αυτά σε σένα, Κύριε; θα τους πει: Αλήθεια σας λέω, εφόσον τα κάνατε σε έναν από τούτους τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε μένα τα κάνατε. Διότι η προθυμία προς τους αγίους αποτελεί ευσέβεια προς τον Χριστό, και ο πρόθυμος υπηρέτης του φτωχού αναδεικνύεται κοινωνός του Χριστού· όχι μόνο εάν, έχοντας κάτι μεγάλο, το προσφέρει, αλλά και εάν, κατέχοντας κάτι μικρό, το προσφέρει, ακόμη και αν δώσει μόνο ένα ποτήρι κρύο νερό σε έναν μαθητή, στο όνομα του μαθητού. Διότι η στέρηση των μαθητών στον κόσμο αποτελεί για σένα, ω πλούσιε, αφορμή για να αποκτήσεις τον αληθινό πλούτο. Επειδή μέσω αυτών γίνεσαι συνεργός του Χριστού· τρέφεις στρατιώτες του Χριστού, και τους τρέφεις με τη θέλησή σου, χωρίς να εξαναγκάζεσαι. Διότι ο ουράνιος Βασιλεύς δεν επιβάλλει καταναγκασμό, ούτε απαιτεί φόρους, αλλά αποδέχεται αυτούς που προσφέρουν πρόθυμα, ώστε δίνοντας να λάβουν, και τιμώντας να τιμηθούν, και αφού προσφέρουν από τα πρόσκαιρα, να κληθούν στην κοινωνία των αιώνιων αγαθών. Αυτά ας τα έχουμε πάντοτε στη μνήμη μας, και μπροστά στα μάτια της ψυχής μας, ώστε να μην αφήσουμε να χαθεί η ευκαιρία που μας δίνεται, ούτε αναβάλλοντας το παρόν να περιμένουμε άλλη ευκαιρία, μήπως και, μέσα στην αναμονή και την αναβολή, μας προφτάσει το τέλος.

Κεφάλαιο ΣΤ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου· διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε· γυμνός, και με ντύσατε· ασθένησα, και με επισκεφθήκατε· ήμουν στη φυλακή, και ήλθατε σε μένα. Και λίγο πιο κάτω: Αλήθεια σας λέω, εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους αδελφούς μου τους ελάχιστους, το πράξατε σε εμένα. ΙΩΑΝΝΗΣ. Υψώνοντας λοιπόν τα μάτια ο Ιησούς, και βλέποντας ότι έρχεται προς αυτόν πολύ πλήθος, λέει προς τον Φίλιππο: Από πού θα αγοράσουμε άρτους, για να φάνε αυτοί; και τα εξής. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Σχετικά δε με τον έρανο υπέρ των αγίων, όπως διέταξα στις Εκκλησίες της Γαλατίας, έτσι να πράξετε και εσείς. Την πρώτη ημέρα της εβδομάδας ο καθένας από εσάς ας βάζει κατά μέρος στο σπίτι του, αποταμιεύοντας ό,τι του επιτρέπει η ευπορία του· ώστε να μη γίνονται έρανοι τότε, όταν θα έλθω.

Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε· γυμνός, και με ντύσατε· αρρώστησα, και με επισκεφθήκατε· ήμουν στη φυλακή, και ήρθατε σε μένα. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Είτε εκείνος που διακονεί, ας αφοσιωθεί στη διακονία, είτε εκείνος που διδάσκει, στη διδασκαλία· εκείνος που προτρέπει, στην προτροπή· εκείνος που μεταδίδει, με απλότητα· εκείνος που προΐσταται, με ζήλο· εκείνος που ελεεί, με ιλαρότητα. Η αγάπη ας είναι ανυπόκριτη· να αποστρέφεστε το κακό και να προσκολλάστε στο αγαθό. Ως προς τη φιλαδελφία, να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας· ως προς την τιμή, να δίνετε το προβάδισμα ο ένας στον άλλον· ως προς την προθυμία, να μην είστε οκνηροί· στο πνεύμα να είστε φλογεροί· στον Κύριο να δουλεύετε· στην ελπίδα να χαίρεστε· στη θλίψη να δείχνετε υπομονή· στην προσευχή να επιμένετε· στις ανάγκες των αγίων να συμμετέχετε· τη φιλοξενία να επιδιώκετε. Να ευλογείτε εκείνους που σας διώκουν· να ευλογείτε και να μην καταριέστε. Να χαίρεστε με εκείνους που χαίρονται, και να κλαίτε με εκείνους που κλαίνε. Να έχετε το ίδιο φρόνημα μεταξύ σας· να μην υψηλοφρονείτε, αλλά να συγκαταβαίνετε στους ταπεινούς. Μη θεωρείτε τους εαυτούς σας συνετούς. Σε κανέναν να μην ανταποδίδετε κακό αντί κακού· να προνοείτε για το καλό ενώπιον όλων των ανθρώπων.

Και όπως θέλει να δέχεται καλούς λόγους, ευλογίες και τιμές, και να του συγχωρούνται όλα τα αμαρτήματα, αυτό ακριβώς κάνει και αυτός στον πλησίον του, αγαπώντας τον σαν τον εαυτό του. Με έναν λόγο, ό,τι θέλει για τον εαυτό του, το θέλει και για τον πλησίον του. Διότι αυτός είναι ο νόμος του Θεού και των προφητών, αυτή είναι η διδασκαλία της αλήθειας. Και αυτή μεν η τέλεια αγάπη προς κάθε άνθρωπο είναι το αρσενικό μέρος της φιλανθρωπίας, ενώ η ελεημοσύνη είναι το θηλυκό της μέρος. Το οποίο σημαίνει να θρέψει αυτόν που πεινά, να δώσει νερό σε αυτόν που διψά, να ντύσει τον γυμνό, να επισκεφθεί τον άρρωστο, να φιλοξενήσει τον ξένο, να βοηθήσει κατά το δυνατόν αυτόν που βρίσκεται στη φυλακή παρουσιαζόμενος εκεί, και με απλά λόγια, να ελεήσει αυτόν που βρίσκεται σε συμφορές. Εγώ τότε, αφού άκουσα, είπα: Αυτά μεν είναι δυνατόν να τα κάνει κανείς, αλλά το να ευεργετεί τους εχθρούς του, υπομένοντας κάθε κακοποίησή τους, δεν νομίζω ότι είναι δυνατόν να υπάρχει στην ανθρώπινη φύση. Και ο Πέτρος αποκρίθηκε: Σωστά μίλησες. Διότι, επειδή η φιλανθρωπία είναι αιτία αθανασίας, αποκτάται με μεγάλο τίμημα. Κι εγώ είπα: Πώς λοιπόν είναι δυνατόν να την αποκτήσει κανείς; Και ο Πέτρος αποκρίθηκε: Αυτήν, φίλε μου Κλήμη, μπορεί να την αποκτήσει κανείς, εάν πειστεί πλήρως ότι οι εχθροί, κακοποιώντας προσωρινά αυτούς που μισούν, γίνονται γι' αυτούς αίτιοι απαλλαγής από την αιώνια κόλαση. Επιπλέον, θα τους αγαπήσουν πάρα πολύ ως ευεργέτες τους. Η δε οδός για να την αποκτήσει κανείς, φίλε Κλήμη, είναι μόνο μία, και αυτή είναι ο φόβος του Θεού.

Γνωρίζω δε ότι θα τα πράξετε αυτά, εάν εγκαθιδρύσετε την αγάπη στον νου σας. Για την είσοδό της υπάρχει μία επαρκής αφορμή, η κοινή μετάληψη του άλατος. Γι' αυτό, φροντίστε να γίνεστε πιο συχνά συνδαιτυμόνες μεταξύ σας όσο μπορείτε, ώστε να μην την απεμπολήσετε. Διότι αυτή είναι η αιτία της ευεργεσίας, και η ευεργεσία της σωτηρίας. Όλοι, λοιπόν, να θέτετε τα του βίου σας κοινά σε όλους τους κατά Θεόν αδελφούς σας, γνωρίζοντας ότι προσφέροντας πρόσκαιρα, θα λάβετε αιώνια. Πολύ περισσότερο, να τρέφετε εκείνους που πεινούν, και σε εκείνους που διψούν να παρέχετε πότο, στους γυμνούς ένδυμα, τους ασθενείς να επισκέπτεστε, σε εκείνους που βρίσκονται στις φυλακές να παρουσιάζεστε και να βοηθάτε όσο μπορείτε, τους ξένους να τους δέχεστε με κάθε προθυμία στα σπίτια σας. Πλην όμως, για να μην τα λέω αναλυτικά, η φιλανθρωπία θα σας διδάξει να κάνετε κάθε καλό, όπως ακριβώς η μισανθρωπία υποδεικνύει την κακοπραγία σε όσους δεν επιθυμούν να σωθούν.

Αλλά, όπως λέει και το ιερό Γράμμα: «Τίποτε δεν φέραμε στη ζωή αυτή, και τίποτε δεν μπορούμε να πάρουμε μαζί μας.» Και θα πορευτεί ο καθένας χωρίς να πάρει μαζί του κανένα από τα επίγεια αγαθά, αλλά στερημένος από όλα, ακόμη και από το ίδιο του το σώμα. Αλλά οι εργάτες της αρετής έχουν τον νοητό πλούτο και το φως της φιλοπτωχίας ως συνοδοιπόρο. Διότι θα καυχηθούν ενώπιον του θείου βήματος, ή μάλλον ο ίδιος ο Χριστός θα τους επαινέσει λέγοντας: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου· διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και με ποτίσατε, ξένος ήμουν και με περιμαζέψατε, γυμνός και με ντύσατε, ασθενής και με επισκεφθήκατε, στη φυλακή ήμουν και ήρθατε σε μένα. Διότι αλήθεια σας λέω, λέγει, εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το κάνατε.» Ακούς πώς η γεμάτη οίκτο και ημερότατη φύση θεωρεί ότι το έλεος προς τους φτωχούς γίνεται προς τον εαυτό της; Αλλά θα συμφωνήσει ο καθένας, νομίζω, όπως είναι απολύτως φυσικό, ότι πρέπει να αντιμετωπίζουμε με ευσπλαχνία όσους βρίσκονται σε φτώχεια και πόνους, και να διανέμουμε σε αυτούς που έχουν ανάγκη ανάλογα με τις δυνάμεις μας. Όμως, ίσως κάποιος στραφεί προς την αντίθετη κατεύθυνση και προς έναν άσπλαχνο νου, σκεπτόμενος και λέγοντας πάντως το εξής: «Αν δώσω στους άλλους τα δικά μου, θα αδικήσω τα παιδιά μου. Τίνος πράγματος θα γίνουν κύριοι; Διότι δεν είμαι και πολύ πλούσιος.»

Πραγματικά φοβερή είναι η κρίση και τρόμος κυριεύει για όσα εξαγγέλλονται. Η βασιλεία των ουρανών προβάλλει μπροστά μας, και το αιώνιο πυρ έχει ετοιμαστεί. Πώς λοιπόν, θα πει κάποιος, θα αποφύγουμε το πυρ; Και πώς θα εισέλθουμε στη βασιλεία; Πείνασα, λέει, και μου δώσατε να φάω. Μάθετε την οδό. Δεν υπάρχει τώρα ανάγκη για αλληγορία, αλλά για να εκτελέσουμε τα λεγόμενα. Πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και με ποτίσατε, ξένος ήμουν και με φιλοξενήσατε, γυμνός και με ντύσατε, ασθένησα και με επισκεφθήκατε, στη φυλακή ήμουν και ήρθατε σε εμένα. Εάν τα πράξεις αυτά, θα συμβασιλεύσεις, εάν όμως δεν τα πράξεις, θα κατακριθείς.

Ποιος άραγε είναι εκείνος ο τρισμακάριος, τον οποίο, όταν τον δει ο Χριστός καθισμένος στον θρόνο Του να εισέρχεται προς Αυτόν, θα τον υποδεχθεί, και θα τον προϋπαντήσει με ιλαρό πρόσωπο, με χαμογελαστό βλέμμα, με περιχαρή προσφώνηση και με ευμενή παρρησία; Και πιάνοντάς τον θα τον αγκαλιάσει, θα τον ασπαστεί και θα τον καταφιλήσει σαν φίλο και γιο που επέστρεψε από τα ξένα μετά από καιρό, και θα του πει τα εξής: Καλώς ήρθες, φίλε αγαθέ και πιστέ! Καλώς ήρθες, εσύ που με έθρεψες, που με φιλοξένησες, που με σκέπασες. Σε ευχαριστώ για την προαίρεσή σου και δεν ξεχνώ την αγάπη σου. Θυμάμαι όσα καλά μου έκανες. Γνωρίζω πόσο με ανέπαυσες. Έπειτα, λέγοντάς του αυτά ο Χριστός και κρατώντας τον από το χέρι ενώπιον όλης εκείνης της μεγάλης πανηγύρεως, ενώπιον των Αγγέλων και των Αρχαγγέλων, και κάθε αρχής και εξουσίας, και των Δικαίων, των Προφητών, των Αποστόλων και των Οσίων, αφού τον στήσει στη μέση, θα τον ανακηρύξει υποδεικνύοντάς τον σε όλους και λέγοντας: Αυτός ο άνθρωπος με είδε κάποτε να πεινώ και με έθρεψε, να διψώ και με πότισε, να κρυώνω και με σκέπασε, ξένο και με φιλοξένησε, με είδε ασθενή και με διακόνησε, και με έβαλε στο σπίτι του. Έπλυνε τα πόδια μου, καθάρισε τα τραύματά μου, με ανέπαυσε στο κρεβάτι του. Μου άνοιξε τις πόρτες του σπιτιού του, με προϋπάντησε με χαρά, με ανέπαυσε ολόψυχα.

Καύχημα των Χριστιανών και σωτηρία είναι να συντρώγουν πάντοτε στο τραπέζι τους φτωχοί, ορφανά και ξένοι· διότι από αυτό το σπίτι ποτέ δεν θα λείψει ο Χριστός. Καύχημα των Χριστιανών είναι να μη δύει ο ήλιος διατηρώντας τον θυμό τους, ούτε να κοιμούνται κρατώντας κακία εναντίον κάποιου. Καύχημα και στέφανος των Χριστιανών είναι να υπομένουν τις θλίψεις και να μην αγανακτούν· ένας τέτοιος άνθρωπος αποδεικνύεται φίλος Εκείνου που είπε ότι η θλίψη σας θα μετατραπεί σε χαρά. Καύχημα των Χριστιανών είναι να επισκέπτονται όσους βρίσκονται στη φυλακή, δηλαδή αυτούς που ζουν σε σπήλαια, σε βουνά και σε οπές της γης, ως αληθινός μαθητής Εκείνου που είπε: ήμουν στη φυλακή, και ήρθατε προς εμένα.

Επειδή, πώς άραγε θα εκπληρωθεί το ρηθέν: «ελάτε εκ δεξιών μου οι ευλογημένοι, για τους οποίους ο επουράνιος Πατέρας μου όρισε τη βασιλεία προ καταβολής κόσμου· διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και με ποτίσατε, γυμνός ήμουν και με ντύσατε»; Από πού, λοιπόν, είχαν αυτοί τη δυνατότητα να τα πράξουν αυτά, αν όχι από τους δίκαιους κόπους τους οποίους επιτελούσαν και από τα δικά τους υπάρχοντα με δικαιοσύνη; Και αν βέβαια αυτοί που αποτάχθηκαν τα εγκόσμια και ζουν αποστολικό βίο ήταν αναμειγμένοι με τους άλλους ανθρώπους, ο χαρακτήρας τους δεν θα ήταν αλλότριος ούτε αποξενωμένος από τη διάταξη του Θεού. Και αν αποτάχθηκαν τις γυναίκες χάριν εγκράτειας, η προαίρεσή τους θα ήταν επαινετή, εφόσον βέβαια δεν βδελύσσονταν τον γάμο, αλλά συναναστρέφονταν ως κοινωνούς αυτούς που βρίσκονταν ακόμη στον γάμο, αναγνωρίζοντας το μέτρο και την τάξη του καθενός. Διότι το πλοίο του Θεού δέχεται κάθε επιβάτη, εκτός από τον ληστή· επειδή, αν αναγνωρίσει ληστή και πειρατή δεν τον δέχεται μέσα, ούτε τον φυγά και εκείνον που επαναστατεί εναντίον των ίδιων του των κυρίων.

Είναι ώρα, λοιπόν, να εκλάβουμε όσα περιέχονται στον ψαλμό ως προφητικώς ειρημένα για το δικό Του πρόσωπο. Γι' αυτό τον λόγο φέρει και την επιγραφή «Εις το τέλος», παραπέμποντάς μας είτε στη συντέλεια του αιώνος, κατά την οποία εκπληρώθηκαν τα αναγεγραμμένα, είτε στα τελευταία από όσα δηλώνονται μέσω του ψαλμού. Εάν, λοιπόν, τα προκείμενα αναφέρονται στον Σωτήρα, θα μπορούσε κανείς να πει ότι μακαρίζεται εκείνος που μπορεί να κατανοήσει για ποια αιτία Εκείνος ανέλαβε για χάρη μας πτωχεία. Διότι, ενώ ήταν πλούσιος, για χάρη μας πτώχευσε, ώστε εμείς με τη δική Του πτωχεία να πλουτίσουμε· και «ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, κένωσε τον εαυτό Του, λαμβάνοντας μορφή δούλου», όπως σαφώς δίδαξε ο θείος Απόστολος. Αλλά και κάποιος άλλος θα επιδείξει σύνεση απέναντι στον φτωχό και τον πένητα, ακούγοντάς Τον να λέει στα Ευαγγέλια: Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε· ξένος ήμουν, και με περιμαζέψατε· γυμνός, και με ντύσατε· ασθένησα, και με επισκεφθήκατε· στη φυλακή ήμουν, και ήρθατε σε μένα· στα οποία και προσθέτει: Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε μένα το κάνατε.

Ανάγνωσε το Ευαγγέλιο· Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου (λέει αυτά προς όσους βρίσκονται στα δεξιά ο Κριτής), κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία· την ετοιμασμένη από ποιον; Αυτήν, λέει, που προετοιμάσατε οι ίδιοι για τον εαυτό σας διά των έργων. Πώς; Πεινούσα, διψούσα, ήμουν ξένος, γυμνός, ασθενής, στη φυλακή· Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα. Εάν λοιπόν η φροντίδα για αυτά γίνεται πρόξενος της βασιλείας, μετρήστε, εάν είναι δυνατόν να απαριθμηθούν, πόσοι σκεπάστηκαν με ενδύματα από εκείνη, πόσοι τράφηκαν από εκείνη τη μεγάλη δεξιά, πόσοι από τους φυλακισμένους αξιώθηκαν όχι μόνο επίσκεψης, αλλά και παντελούς απελευθέρωσης. Και εάν η επίσκεψη στον φυλακισμένο εξασφαλίζει τη βασιλεία, η απελευθέρωση από την τιμωρία είναι προφανώς άξια μεγαλύτερης τιμής, εάν βέβαια υπάρχει κάτι ανώτερο από τη βασιλεία. Αλλά ο έπαινός της δεν περιορίζεται σε αυτά. Διότι με τα κατορθώματά της ξεπερνά ακόμη και τα όσα έχουν προσταχθεί. Πόσοι εξαιτίας της γνώρισαν στον ίδιο τους τον εαυτό τη χάρη της αναστάσεως, οι οποίοι, ενώ είχαν πεθάνει σύμφωνα με τους νόμους και είχαν δεχθεί την καταδίκη σε θάνατο, ανακλήθηκαν και πάλι στη ζωή μέσω αυτής. Η μαρτυρία των λεγομένων βρίσκεται ενώπιον των οφθαλμών μας.

Ποια είναι, λοιπόν, η απαλλαγή από τα φοβερά δεινά; Το να επιλέξουμε αυτόν τον δρόμο του βίου, τον οποίο μόλις μας υπέδειξε ο λόγος, την όντως νέα και ζωντανή οδό. Και ποια είναι η οδός αυτή; «Πεινούσα, διψούσα, ήμουν ξένος και γυμνός και ασθενής και στη φυλακή· εφόσον τα κάνατε αυτά σε έναν από αυτούς, σε εμένα τα κάνατε». Και για τον λόγο αυτόν λέει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου». Τι μαθαίνουμε μέσα από αυτά; Ότι ευλογία μεν είναι η τήρηση των εντολών, κατάρα δε η ραθυμία απέναντι στις εντολές. Ας αγαπήσουμε την ευλογία και ας αποφύγουμε την κατάρα. Διότι επαφίεται στην ελεύθερη εξουσία μας το να επιλέξουμε ή να μην επιλέξουμε το καθένα από τα δύο· διότι προς ό,τι κλίνουμε με προθυμία, σε αυτό και θα βρεθούμε. Επομένως, ας οικειωθούμε τον Κύριο της ευλογίας, ο οποίος λογαριάζει ως προσφερόμενη στον Ίδιο τη φροντίδα προς όσους έχουν ανάγκη. Και μάλιστα τώρα, που η εντολή βρίσκει εκτεταμένο πεδίο εφαρμογής στον παρόντα βίο, και πολλοί μεν στερούνται τα αναγκαία, πολλοί δε υφίστανται ένδεια ακόμη και στο ίδιο τους το σώμα, έχοντας φθαρεί από τη σκληρή αρρώστια. Επομένως, μέσω της μέριμνας για αυτούς ας κατορθώσουμε να εξασφαλίσουμε για τους εαυτούς μας την αγαθή υπόσχεση. Αναφέρομαι δε τόσο σαφώς σε εκείνους που έχουν παραμορφωθεί από τη βαριά νόσο· διότι όσο μεγαλύτερη είναι σε αυτούς η αρρώστια, τόσο προφανώς περισσότερη είναι η ευλογία για εκείνους που εκπληρώνουν το κοπιαστικό έργο της εντολής.

Διότι, προβάλλοντας εκεί τη συμπόνια, τη μεταδοτικότητα και τη φιλαλληλία, πουθενά δεν αναφέρει ούτε την πνευματική πτωχεία ούτε τον διωγμό εξαιτίας Του· αν και με μια πρόχειρη σκέψη φαίνεται ότι αυτά διαχωρίζονται πολύ μεταξύ τους. Διότι, τι κοινό έχει το να πτωχεύσει κανείς με το να διωχθεί; Ή αυτά πάλι, τι συμφωνία έχουν με τα αποτελέσματα της αγαπητικής συμπάθειας; Έθρεψε κάποιος αυτόν που είχε ανάγκη, ή έντυσε τον γυμνό, ή φιλοξένησε κάτω από τη στέγη του τον οδοιπόρο, ή πρόσφερε την ενδεδειγμένη φροντίδα σε κάποιον ασθενή και φυλακισμένο· τι κοινό έχουν αυτά με το να πτωχεύσει και να διωχθεί κανείς, ως προς τη φύση της πράξης; Ο μεν πρώτος θεραπεύει τις συμφορές των άλλων· ενώ καθένας από τους δεύτερους, δηλαδή τόσο ο πτωχός όσο και ο διωκόμενος, έχουν ανάγκη από εκείνους που θα τους προσφέρουν θεραπεία, όμως η κατάληξη για όλους είναι η ίδια. Διότι κατά τον ίδιο τρόπο οδηγεί στον ουρανό και αυτόν που πτώχευσε κατά το πνεύμα, και αυτόν που διώχθηκε εξαιτίας Του, και εκείνους που επέδειξαν συμπάθεια προς τον συνάνθρωπο. Τι λέμε λοιπόν ως προς αυτά; Ότι όλα συνδέονται μεταξύ τους, συγκλίνοντας και συμπνέοντας προς τον έναν σκοπό. Διότι αφενός η πτωχεία καθιστά εύκολη τη μετάβαση, και αφετέρου η φιλοπτωχεία δεν είναι αποξενωμένη από την πτωχεία. Αλλά μου φαίνεται καλό να ερευνήσουμε πρώτα τον παρόντα λόγο, και έπειτα να εξετάσουμε κατ' αυτόν τον τρόπο τη συμφωνία και το νόημα σε όσα έχουμε αναλύσει.

Αυτή είναι η μαρτυρία των θεολόγων αυτών περί του νέου θεού. Αυτή είναι η κατάληξη της πολυθρύλητης διαλεκτικής τους αγχίνοιας: το να παρουσιάσουν ότι αυτός ο θεός αφενός τέρπεται με τις απάτες και αφετέρου δεν είναι απαλλαγμένος από το πάθος του φθόνου. Διότι ίδιον της απάτης είναι το να μην ονομάζονται τα αδύναμα πράγματα σύμφωνα με τη φύση και την αξία τους, αλλά να τους χαρίζονται μάταια ονομασίες από τα ανώτερα, χωρίς να μεταβάλλεται μαζί με την ονομασία και η δύναμη αυτών που ονομάζονται. Ίδιον δε του φθόνου είναι, ενώ έχει τη δύναμη να χαρίσει την πιο τιμητική μοίρα σε όσους έλαβαν την ανώτερη ονομασία, να διστάζει να προσφέρει τη χάρη, θεωρώντας τρόπον τινά ως δική του ζημία την ευημερία των αδυνάτων. Αλλά εγώ θα συμβούλευα όσους τουλάχιστον διαθέτουν νου, ακόμη και αν ο θεός αυτών των Γνωστικών εξαναγκάζεται από τη βία των συλλογισμών τους να είναι τέτοιος, να μην φρονούν ότι είναι έτσι και ο αληθινός Θεός, ο Μονογενής Θεός, αλλά να αποβλέπουν στην αλήθεια των υποκειμένων πραγμάτων, να αποδίδουν στον καθένα αυτό που του αξίζει και να δίνουν τις ονομασίες με βάση την πραγματικότητα. «Ελάτε», λέγει, «οι ευλογημένοι» και «Πορευθείτε οι καταραμένοι», χωρίς ούτε να τιμήσει με το όνομα της ευλογίας εκείνον που είναι άξιος κατάρας, ούτε αντιθέτως να αποπέμψει μαζί με τους εναγείς εκείνον που θησαύρισε για τον εαυτό του την ευλογία.

Πράγματι, σε αυτό απέβλεπε η δημιουργία του κόσμου από την αρχή· και για αυτόν τον σκοπό υπήρξε εκείνη η επουράνια και πανάρχαια βουλή του Πατρός, σύμφωνα με την οποία ο άγγελος της μεγάλης βουλής του Πατρός δημιούργησε τον άνθρωπο ως ον όχι μόνο κατ' εικόνα, αλλά και κατά δική του ομοίωση, ώστε να μπορέσει κάποτε να χωρέσει το μεγαλείο της θείας βασιλείας, τη μακαριότητα της θείας κληρονομίας, την τελειότητα της ευλογίας του ύψιστου Πατέρα, για την οποία δημιουργήθηκαν τα πάντα, τα ορατά και τα αόρατα· διότι δεν είπε του αισθητού κόσμου, αλλά απροσδιόριστα του κόσμου, τόσο του ουράνιου όσο και του επίγειου. Και όχι μόνο αυτός, αλλά και η θεία και απόρρητη κένωση, η θεανδρική πολιτεία, τα σωτήρια πάθη, όλα τα μυστήρια· για αυτόν τον σκοπό προοικονομήθηκαν με προνοητικότητα και πάνσοφα, ώστε, όποιος μέσω αυτών στα παρόντα αναδειχθεί πιστός, να ακούσει από τον Σωτήρα: «Εύγε δούλε αγαθέ, σε λίγα ήσουν πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω, είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου». Ελάτε λοιπόν, λέει, κληρονομήστε και τον παρόντα και μόνιμο και επουράνιο κόσμο, εσείς που χρησιμοποιήσατε τον επίγειο και φθαρτό και παροδικό κόσμο καλά, σύμφωνα με το δικό μου θέλημα. «Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω, δίψασα, και με ποτίσατε, ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε, γυμνός, και με ντύσατε, ασθένησα, και με επισκεφθήκατε, στη φυλακή ήμουν, και ήρθατε προς εμένα».

Διότι, ότι είναι κύριος και να τιμωρεί και να τιμά, άκουσε τι λέει ο ίδιος που τα αναφέρει αυτά: «Όταν έλθει», λέει, «ο Υιός του ανθρώπου με τη δόξα του Πατέρα του, θα στήσει τα πρόβατα στα δεξιά και τα ερίφια στα αριστερά, και θα πει σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά του: Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω. Σε εκείνους δε που βρίσκονται στα αριστερά θα πει: Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και δεν με φιλοξενήσατε». Είδες ολοκληρωμένη κρίση, και πώς και τιμά και τιμωρεί, και στεφανώνει και καταδικάζει, και τους μεν τους εισάγει στη βασιλεία, τους δε τους αποπέμπει στη γέεννα;

Γιατί; Επειδή ανέστησαν νεκρούς; Επειδή καθάρισαν λεπρούς; Επειδή εξέβαλαν δαίμονες; Όχι· αλλά γιατί; Πεινασμένο με είδατε, λέει, και με θρέψατε· διψασμένο, και με ποτίσατε· γυμνό, και με ντύσατε· ξένο, και με φιλοξενήσατε.

Κανείς, λοιπόν, ας μη νομίζει ότι έχει ζημιωθεί εξαιτίας των προπατόρων· διότι, εάν θελήσουμε να εξετάσουμε λεπτομερώς όλα όσα πρόκειται να μας προσφέρει ο Θεός, θα διαπιστώσουμε ότι τα αγαθά που μας δόθηκαν είναι κατά πολύ ανώτερα από εκείνα που χάσαμε. Από όσα ειπώθηκαν δε, γίνονται φανερά και τα υπόλοιπα. Ο Αδάμ εισήγαγε έναν βίο γεμάτο μόχθο· ο Χριστός υποσχέθηκε ζωή από την οποία έχει φύγει η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός, και υπόσχεται να μας χαρίσει τη βασιλεία των ουρανών. Διότι λέει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Επειδή πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε· ήμουν ξένος, και με φιλοξενήσατε· ήμουν γυμνός, και με ντύσατε· ήμουν στη φυλακή, και ήρθατε σε εμένα».

Αλλά ας μην αφήνουμε ούτε τα ενδύματα να κατατρώγονται από τους σκόρους και να σαπίζουν μάταια μέσα στα κιβώτια, εφόσον υπάρχουν τόσοι πολλοί που έχουν ανάγκη και περιφέρονται γυμνοί· αντιθέτως, ας προτιμούμε, αντί για τους σκόρους, τον Χριστό που βρίσκεται σε γυμνότητα, και ας ενδύσουμε Εκείνον ο οποίος για εμάς και για τη δική μας σωτηρία περιφέρεται γυμνός, ώστε εμείς, αφού αξιωθούμε να Τον ενδύσουμε, να ακούσουμε κατά την ημέρα εκείνη: Γυμνός ήμουν, και με περιβάλατε. Διότι, μήπως είναι φορτικά τα προστάγματα, μήπως είναι υπερβολικά; Αυτά που καταστρέφονται, λέγει, αυτά που σαπίζουν, αυτά που αναλώνονται άσκοπα και μάταια, αυτά φρόντισε να τα διανείμεις επωφελώς, ώστε και τη βλάβη από τη φθορά τους να αποφύγεις, και το μέγιστο κέρδος από αυτά να εξασφαλίσεις για τον εαυτό σου.

Ζ΄. Ας μιμηθούμε όλοι αυτόν και ας επιδείξουμε μεγάλο ζήλο για τη φιλοξενία, όχι μόνο για να λάβουμε την ανταπόδοση αυτών των πρόσκαιρων και φθαρτών πραγμάτων, αλλά για να εξασφαλίσουμε για τους εαυτούς μας την απόλαυση των αθάνατων αγαθών. Διότι, εάν το πράττουμε αυτό, θα υποδεχθούμε και εμείς εδώ τον Χριστό, και θα μας υποδεχθεί και Εκείνος στις μονές εκείνες που έχουν ετοιμαστεί για όσους Τον αγαπούν, και θα ακούσουμε από Αυτόν: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου». Για ποιον λόγο και γιατί; «Επειδή πείνασα και μου δώσατε να φάω· δίψασα και μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν και με περιμαζέψατε· στη φυλακή ήμουν και με επισκεφθήκατε». Τι υπάρχει λιγότερο επαχθές από αυτά; Μήπως μας διέταξε να εξετάζουμε σχολαστικά και να πολυπραγμονούμε για όσους πρόκειται να δεχθούν τη φροντίδα μας; Εσύ, λέει, εκπλήρωσε το χρέος σου, έστω κι αν ο άλλος είναι ασήμαντος, έστω κι αν είναι περιφρονημένος κατά τα φαινόμενα· διότι όσα γίνονται σε αυτούς, εγώ τα οικειοποιούμαι. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε εμένα το πράξατε».

Για ποιες πράξεις; Επειδή πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· γυμνός ήμουν, και με ντύσατε· στη φυλακή ήμουν, και ήρθατε σε εμένα· ασθενής ήμουν, και με επισκεφθήκατε· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε. Έπειτα εκείνοι που διακόνησαν καλά στον κατάλληλο καιρό, αποβλέποντας στη δική τους αδυναμία και στο μεγαλείο Εκείνου που δανείστηκε, λένε: Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς, και σε θρέψαμε; Ή να διψάς, και σου δώσαμε να πιεις; Εσένα, στον οποίο τα μάτια όλων ελπίζουν, και εσύ τους δίνεις την τροφή τους με αφθονία; Ω, τι μεγάλη αγαθότητα! Κρύβει το μεγαλείο του από φιλανθρωπία: Διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω. Ω, της πολλής αγαθότητος, ω, της άμετρης χρηστότητος! Αυτός που δίνει τροφή σε κάθε σάρκα, που ανοίγει τα χέρια του και χορταίνει κάθε ζωντανό με ευδοκία, πεινούσα, λέει, και μου δώσατε να φάω. Όχι επειδή μειώνεται το μεγαλείο του, αλλά επειδή η φιλανθρωπία του μπαίνει εγγυητής για τους φτωχούς. Δίψασα, και μου δώσατε να πιω. Ποιος τα λέει αυτά; Αυτός που χύνει τη φύση των υδάτων σε λίμνες και ποταμούς και πηγές· αυτός που λέει μέσα από τα Ευαγγέλια ότι: Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του· αυτός που είπε: Αν κάποιος διψά, ας έρθει σε εμένα, και ας πιει. Αλλά, γυμνός ήμουν, λέει, και με ντύσατε. Ντύσαμε αυτόν που ντύνει τον ουρανό με σύννεφα, αυτόν που ντύνει ολόκληρη την Εκκλησία και την οικουμένη.

Διότι, ακόμη και αν δεν ανασταίνουν νεκρούς, ούτε χωλούς, διαθέτουν αυτό που είναι σπουδαιότερο από όλα, παρρησία προς τον Θεό· θα ακούσουν κατά την ημέρα εκείνη τη μακάρια εκείνη φωνή που θα λέει: Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου. Τι είναι ανώτερο από αυτό; Κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε· γυμνός ήμουν, και με ντύσατε· ασθενής ήμουν, και στη φυλακή, και με επισκεφθήκατε. Κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου.

Και εκεί μεν υπάρχει πολύς φθόνος, ενώ εδώ πολλή μέριμνα και πολλές προσευχές από όλους. Και εδώ μεν συμβαίνουν αυτά· εκεί όμως, όταν θα έλθει ο Χριστός, αυτός μεν θα σταθεί με πολλή παρρησία, και θα ακούσει ενώπιον όλης της οικουμένης: Πεινασμένο με είδες και με έθρεψες· γυμνό, και με έντυσες· ξένο, και με περιμάζεψες, και όλα τα παρόμοια. Εκείνος όμως θα ακούσει τα αντίθετα: Πονηρέ και οκνηρέ δούλε· και πάλι: Αλίμονο σε εκείνους που ζουν τρυφηλά πάνω στα στρώματά τους, και κοιμούνται πάνω σε ελεφάντινα κρεβάτια, που πίνουν τον διυλισμένο οίνο και αλείφονται με τα πιο εκλεκτά μύρα, τα οποία θεώρησαν ως μόνιμα και όχι ως παροδικά. Αυτά δεν τα είπαμε τυχαία, αλλά για να μεταβάλουμε το φρόνημά σας και να μην κάνετε τίποτα το ανώφελο. Τι θα γίνει λοιπόν, λέει κάποιος, αν κάνω και αυτά και εκείνα; Αυτός ο λόγος ακούγεται πολύ από όλους.

«Διότι, "Ελάτε", λέγει, "οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που είναι ετοιμασμένη για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Επειδή πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε· ήμουν ξένος, και με φιλοξενήσατε· αρρώστησα, και με επισκεφθήκατε· ήμουν στη φυλακή, και ήλθατε σε εμένα". Για να ακούσουμε, λοιπόν, αυτά τα λόγια, ας ντύσουμε τον γυμνό, ας φιλοξενήσουμε τον ξένο, ας θρέψουμε αυτόν που πεινά, ας ποτίσουμε αυτόν που διψά, ας επισκεφθούμε τον άρρωστο, ας δούμε αυτόν που βρίσκεται στη φυλακή, ώστε να απολαύσουμε παρρησία, και να λάβουμε συγχώρεση των αμαρτημάτων, και να γίνουμε μέτοχοι εκείνων των αγαθών, τα οποία ξεπερνούν και τον λόγο και τον νου· τα οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να τα επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.»

Διότι τι το βαρύ ή τι το επαχθές μάς ζήτησε; Και ποιο από αυτά δεν συγκαταλέγεται στα εξαιρετικά εύκολα και απλά; Διότι δεν είπε: «Ήμουν ασθενής και δεν με θεραπεύσατε», αλλά: «Δεν με επισκεφθήκατε». Δεν είπε: «Ήμουν στη φυλακή και δεν με βγάλατε έξω», αλλά: «Δεν ήλθατε προς εμένα». Όσο πιο ελαφρές λοιπόν είναι οι εντολές, τόσο μεγαλύτερη είναι η τιμωρία για όσους παρακοούν. Διότι τι είναι πιο ελαφρύ, πες μου, από το να περπατήσεις και να μπεις σε ένα δεσμωτήριο; Και τι πιο ευχάριστο; Διότι, όταν δεις άλλους δεμένους, άλλους ρυπαρούς, άλλους με μακριά αχτένιστα μαλλιά και ντυμένους με κουρέλια, άλλους να λιώνουν από την πείνα και να τρέχουν στα πόδια σαν σκυλιά· άλλους με πληγωμένα τα πλευρά, άλλους να επιστρέφουν τώρα δεμένοι από την αγορά, και την ημέρα μεν να επαιτούν και να μη συγκεντρώνουν ούτε την αναγκαία τροφή, το βράδυ δε να απαιτείται από αυτούς από τους δεσμοφύλακες εκείνη η πονηρή και σκληρή υπηρεσία· έστω και πέτρα να είσαι, οπωσδήποτε θα γίνεις πιο φιλάνθρωπος· και αν ακόμη ζεις μια ζωή γεμάτη τρυφηλότητα και ακολασία, οπωσδήποτε θα γίνεις πιο φιλοσοφημένος, αναλογιζόμενος την ανθρώπινη κατάσταση μέσα από τις συμφορές των άλλων. Διότι οπωσδήποτε θα φέρεις στον νου σου την φοβερή εκείνη ημέρα και τις ποικίλες κολάσεις.

Ας υποθέσουμε, λοιπόν, ότι ούτε τυμβωρύχοι, ούτε σκόροι, ούτε σκουλήκια, ούτε ο χρόνος, ούτε τίποτα άλλο καταστρέφει τα εντάφια· αλλά ότι και το σώμα παραμένει ανέπαφο μέχρι την ανάσταση, και ότι αυτά ακριβώς διατηρούνται καινούργια, άθικτα και λεπτοϋφασμένα. Ποιο είναι το όφελος από αυτά για όσους έχουν απέλθει, όταν το σώμα ανασταίνεται γυμνό, ενώ αυτά παραμένουν εδώ, και σε τίποτα δεν μας ωφελούν ως προς την απολογία μας εκείνη; «Για ποιον λόγο, λοιπόν», λέγει, «συνέβη αυτό στην περίπτωση του Χριστού;». Πρώτα απ' όλα, μην παραβάλλεις αυτά με τα ανθρώπινα· διότι και η πόρνη έχυσε μύρο πάνω στους αγίους πόδες Του. Εάν όμως πρέπει να μιλήσουμε και για αυτά, πρώτον μεν, αυτά γίνονταν από ανθρώπους που αγνοούσαν τη διδασκαλία περί της αναστάσεως. Γι' αυτό λέγει: «Καθώς ήταν έθιμο στους Ιουδαίους». Διότι εκείνοι που τίμησαν έτσι τον Χριστό δεν ανήκαν στους δώδεκα, αλλά ήταν εκείνοι που δεν Τον τιμούσαν και τόσο πολύ. Οι δώδεκα, άλλωστε, δεν Τον τίμησαν με αυτόν τον τρόπο, αλλά με θάνατο και σφαγή, και με τους κινδύνους που υπέστησαν για χάρη Του. Διότι αποτελούσε μεν και εκείνο μια μορφή τιμής, αλλά πολύ κατώτερη από αυτήν που προανέφερα. Εξάλλου, όπως μόλις είπα, τώρα ο λόγος μας αναφέρεται σε ανθρώπους· ενώ τότε αυτά γίνονταν για τον Δεσπότη. Και για να κατανοήσεις ότι ο Χριστός δεν δίνει καμία απολύτως σημασία σε αυτά, είπε: «Πεινασμένο με είδατε, και με θρέψατε· και διψασμένο, και με ποτίσατε· και γυμνό, και με ντύσατε». Και πουθενά δεν είπε: «Και νεκρό, και με θάψατε».

ιβʹ. Αυτά ας τα ακούσουν οι πλούσιοι, εκείνοι που ανάβουν την κάμινο της πενίας. Διότι εκείνους δεν πρόκειται να τους βλάψουν καθόλου, εφόσον θα έλθει σε αυτούς η δρόσος· τους εαυτούς τους, όμως, θα τους καταστήσουν εύκολη λεία στη φλόγα, την οποία άναψαν με τα ίδια τους τα χέρια. Τότε, λοιπόν, ένας άγγελος κατέβηκε μαζί με εκείνα τα παιδιά· τώρα, όμως, ας συγκαταβούμε εμείς σε αυτούς που βρίσκονται στην κάμινο της πενίας, και διά της ελεημοσύνης ας δημιουργήσουμε δρόσο, και ας αποτινάξουμε τη φλόγα, ώστε να γίνουμε και εμείς κοινωνοί των στεφάνων τους· ώστε και τη φλόγα της γέεννας να τη διασκορπίσει η φωνή του Χριστού που λέγει: «Πεινασμένο με είδατε και με θρέψατε». Διότι η φωνή αυτή, τότε, θα παρασταθεί σε εμάς αντί για δρόσο, πνέοντας απαλά μέσα από τη μέση της φλόγας.

ΟΜΙΛΙΑ ΟΘ΄. Όταν δε έλθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του Πατέρα του, και όλοι οι άγιοι άγγελοι μαζί του, τότε, λέει, θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του, και θα χωρίσει τα πρόβατα από τα ερίφια· και τους μεν θα τους αποδεχθεί, επειδή τον έθρεψαν όταν πεινούσε, και τον πότισαν όταν διψούσε, και τον φιλοξένησαν όταν ήταν ξένος, και τον έντυσαν όταν ήταν γυμνός, και τον επισκέφθηκαν όταν ασθενούσε, και πήγαν να τον δουν όταν ήταν στη φυλακή· και θα τους δώσει τη βασιλεία. Τους άλλους δε, κατακρίνοντάς τους για τα αντίθετα, θα τους στείλει στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του.

Και παρατήρησε πόσο ελαφρά είναι αυτά που προστάζει. Δεν είπε: «Ήμουν στη φυλακή και με απελευθερώσατε», ούτε «ήμουν άρρωστος και με θεραπεύσατε»· αλλά: «Με επισκεφθήκατε» και «Ήρθατε προς εμένα». Και ούτε στην περίπτωση της πείνας είναι επαχθές το πρόσταγμα.

Για ποιες πράξεις; Επειδή πείνασα και μου δώσατε να φάω· δίψασα και με ποτίσατε· ήμουν γυμνός και με ντύσατε· ήμουν στη φυλακή και ήρθατε σε εμένα. Έπειτα, εκείνοι που διακόνησαν καλά στον κατάλληλο καιρό, αποβλέποντας στη δική τους αδυναμία και στην αξία Εκείνου που δανείστηκε, λένε: Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς και σε θρέψαμε, ή να διψάς και σε ποτίσαμε, εσένα στον οποίο ελπίζουν τα μάτια όλων; Ή πότε σε είδαμε σε τόση μεγάλη ανάγκη; Πότε τα κάναμε αυτά; Εφόσον, λέει, το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα. Δεν είναι αληθινός ο λόγος, ότι εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει στον Θεό; Αλλά, όπως ακριβώς σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά έδειξε ότι τους δωρίστηκε η βασιλεία εξαιτίας της φιλανθρωπίας τους, έτσι και σε εκείνους που βρίσκονται στα αριστερά απείλησε με την τιμωρία εξαιτίας της ακαρπίας τους: Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο σκότος το εξώτερο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και για τους αγγέλους του. Γιατί; Για ποιον λόγο; Επειδή πεινούσα και δεν μου δώσατε να φάω. Δεν είπε: Επειδή πορνεύσατε, επειδή μοιχεύσατε, επειδή κλέψατε, επειδή ψευδομαρτυρήσατε, επειδή επιορκήσατε· αν και ομολογουμένως υπάρχουν και αυτά, είναι ωστόσο κατώτερα από την απανθρωπία και την ανελεημοσύνη. Γιατί όμως, Κύριε, δεν φέρνεις στη μνήμη κανένα από τα άλλα; Δεν κρίνω, λέει, την αμαρτία, αλλά την απανθρωπία· δεν κρίνω εκείνους που αμάρτησαν, αλλά εκείνους που δεν μετανόησαν.

Διότι, είτε οι μάρτυρες παρέδωσαν τα σώματά τους στους ανόμους, τα παρέδωσαν εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Μην φοβάστε εκείνους που θανατώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να θανατώσουν την ψυχή· μάλλον να φοβάστε Εκείνον που μπορεί να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα»· είτε, λοιπόν, κάποιοι ίδρυσαν εκκλησίες είτε ξενώνες σε όλη την οικουμένη, το έπραξαν για Εκείνον που είπε: «Ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε»· είτε εφαρμόζουμε την ταπεινοφροσύνη, την εφαρμόζουμε για Εκείνον που είπε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· είτε πάλι παρέχουμε άρτους στους πένητες, τους δίνουμε για Εκείνον που είπε: «Και όποιος προσφέρει έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό στο όνομα ενός μαθητή, δεν θα χάσει τον μισθό του»· είτε επισκεπτόμαστε τις φυλακές, τις επισκεπτόμαστε για Εκείνον που είπε: «Στη φυλακή ήμουν, και ήλθατε προς εμένα»· είτε ενδύουμε τις χήρες και τα ορφανά, τα ενδύουμε για Εκείνον που είπε: «Γυμνός ήμουν, και με περιβάλατε»· είτε γενικότερα κάνουμε διανομή στους φτωχούς, το πράττουμε για Εκείνον που είπε: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το πράξατε»· είτε υπομένουμε τους ονειδισμούς από τα ασεβή έθνη, επειδή προσκυνούμε Αυτόν που σταυρώθηκε από τους Ιουδαίους και ζωοποίησε την οικουμένη, το υπομένουμε για Εκείνον που είπε: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν, και σας διώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι· να χαίρεστε και να αγαλλιάτε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς».

Διότι ο Ίδιος λέγει: «Πεινασμένο με είδατε και με θρέψατε». Εάν, όμως, κάποιοι απιστούν σε αυτά τα λόγια και αμελούν τη φιλανθρωπία, θα το διδαχθούν τότε μέσω της κολάσεως και της τιμωρίας. Διότι, σαν να παραμέλησαν τον ίδιο τον Χριστό, έτσι θα απέλθουν σε αφόρητη κόλαση. Έτσι, λοιπόν, εκείνοι που τρέφουν τους πτωχούς, σαν να διακόνησαν τον ίδιο τον Χριστό, εισάγονται στη βασιλεία των ουρανών.

Μίλησα για τη χήρα, πώς, ενώ βρισκόταν σε τόσο μεγάλη στενοχώρια και υπό την πίεση του λιμού, δεν ξεστόμισε ούτε έναν πικρό λόγο προς τον προφήτη, παρόλο που αυτό ήταν το αναμενόμενο· και το απέδειξα αυτό και από τις ιουδαϊκές αντιλήψεις. Όμως εκείνη δεν κυριεύθηκε από τέτοια συναισθήματα, αλλά τον υποδέχθηκε με κάθε φιλοφροσύνη, και άδειασε όλο της το υστέρημα για να τον τιμήσει, παρότι ήταν Σιδωνία και αλλόφυλη, και ούτε τους προφήτες είχε ακούσει να διδάσκουν περί ελεημοσύνης, ούτε τον Χριστό να λέει: «Πεινασμένο με είδατε και με θρέψατε». Ποια συγγνώμη, λοιπόν, θα υπάρξει για εμάς, εάν μετά από τέτοιες προτροπές, εάν μετά από την υπόσχεση τέτοιων επάθλων, εάν μετά τη Βασιλεία των Ουρανών, δεν φθάσουμε στο ίδιο μέτρο φιλοφροσύνης με τη χήρα; Διότι εκείνη και Σιδωνία ήταν, και αλλόφυλη, και γυναίκα χήρα, και φρόντιζε πολλά παιδιά, και έβλεπε να επικρατεί επικίνδυνος λιμός και να προσδοκάται ο θάνατος, και επρόκειτο να υποδεχθεί έναν άγνωστο άνθρωπο και μάλιστα εκείνον που είχε προκαλέσει τον λιμό, και ούτε υπό αυτές τις συνθήκες δεν λυπήθηκε τη μία χούφτα που διέθετε. Εμείς όμως, που και στις προφητείες μετέχουμε, και θεϊκά διδάγματα απολαμβάνουμε, και έχουμε λάβει πλούσια διδασκαλία για τα μέλλοντα αγαθά, και δεν βλέπουμε να μας απειλεί λιμός, και κατέχουμε πολύ περισσότερα από εκείνη τη γυναίκα, ποια απολογία θα μπορέσουμε να προβάλουμε, εάν τσιγκουνευόμαστε τα υπάρχοντά μας και αδιαφορούμε για την ίδια μας τη σωτηρία;