Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:36

Ας κάνουμε τα πάντα για τη φροντίδα τους· ή μάλλον ας διαθέσουμε όλα τα υπάρχοντά μας σε αυτούς, πιστεύοντας ότι μέσω αυτών τρέφουμε τον Θεό. Διότι, για να βεβαιωθείς ότι ο Ίδιος τρέφεται όταν τρέφονται αυτοί, άκουσε τι λέει ο Χριστός: «Διότι πεινασμένο με είδατε», λέει, «και με θρέψατε· διψασμένο, και με ποτίσατε· γυμνό, και με ντύσατε»· και μας έδωσε πολλές αφορμές για να ικανοποιήσουμε τον πόθο μας.

Αλλά δεν είναι έτσι αυτά, δεν είναι· διότι, ακόμη κι αν το ίδιο το Σάββατο προσέλθεις με πονηρή συνείδηση, εξέπεσες της κοινωνίας και αποχώρησες χωρίς να έχεις επιτελέσει το Πάσχα· όπως ακριβώς, ακόμη κι αν κοινωνήσεις σήμερα, αφού ξεπλύνεις τα αμαρτήματά σου, έχεις επιτελέσει το Πάσχα με ακρίβεια. Έπρεπε λοιπόν αυτήν την ακρίβεια και την επιμονή να μην την τηρείτε στην παρατήρηση των καιρών, αλλά στην προσέλευση. Και όπως ακριβώς προτιμάτε τώρα να υπομείνετε τα πάντα παρά να αλλάξετε τη συνήθεια, έτσι έπρεπε αυτό μεν να το περιφρονείτε, να προτιμάτε δε να πάσχετε και να κάνετε τα πάντα, ώστε να μην προσέρχεστε με αμαρτήματα. Διότι, το ότι ο Θεός δεν δίνει καμία απολύτως σημασία στους καιρούς και σε τέτοιου είδους παρατηρήσεις, άκουσέ το από τον Ίδιο όταν κρίνει: «Πεινασμένο με είδατε», λέει, «και με θρέψατε, διψασμένο και με ποτίσατε, γυμνό και με ντύσατε»· και σε όσους βρίσκονται στα αριστερά Του, προσάπτει τα αντίθετα από αυτά. Και πάλι, φέρνοντας ως παράδειγμα κάποιον άλλον, τον τιμωρεί για μνησικακία: «Πονηρέ δούλε», λέει, «όλη εκείνη την οφειλή σού τη χάρισα· δεν έπρεπε κι εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλό σου, όπως κι εγώ σε ελέησα;». Πάλι, τις παρθένους, επειδή δεν είχαν λάδι στις λαμπάδες τους, τις απέκλεισε από τον νυμφώνα· έναν άλλον, επειδή εισήλθε χωρίς να φέρει ένδυμα γάμου, αλλά φορούσε ρυπαρά ιμάτια, έχοντας περιβληθεί την πορνεία και την ακαθαρσία. Για το ότι, όμως, κάποιος εόρτασε το Πάσχα τον τάδε ή τον δείνα μήνα, κανένας ποτέ δεν τιμωρήθηκε ούτε κατηγορήθηκε.

«Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε»· και τα εξής. Πρόσεξε τι λέγει ο Ποιητής του κόσμου. Δεν λέγει: Ήμουν Βασιλιάς, και με φοβηθήκατε· ούτε: Άρχοντας, και με τιμήσατε· αλλά: Ήμουν γυμνός, και με ντύσατε· ασθενής, και με επισκεφθήκατε. Πράγματι, τίποτα δεν συγκρίνεται με την ελεημοσύνη· ο φτωχός δαπανά, και ο Θεός ανταποδίδει. Ο Θεός, λαμβάνοντας δάνειο μέσω των φτωχών και εκείνων που παραμένουν στους ναούς των μαρτύρων, δεν επιστρέφει απλώς το δάνειο, αλλά καθιστά τους δανειστές κληρονόμους, λέγοντας: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου». Και πότε, λέγει, ετοιμάστηκε; Όταν εσύ παρείχες στους φτωχούς τροφές και ενδύματα, όταν εσύ έκανες προσφορές στις εκκλησίες και στους ναούς των μαρτύρων, όταν εσύ τελούσες τις μνήμες των αγίων, όταν εσύ προσέφερες φιλοξενία στο σπίτι σου, όταν εσύ επισκεπτόσουν τους ασθενείς και αυτούς που βρίσκονταν στη φυλακή· όταν εσύ τα έκανες αυτά, εγώ σου ετοίμαζα αυτήν τη βασιλεία.

Πότε; Όταν εσύ στις εκκλησίες και στα μαρτύρια προσέφερες τους καρπούς σου, όταν εσύ τελούσες τις μνήμες των αγίων, όταν εσύ δάνειζες τον άρτο στους πένητες, όταν εσύ δεχόσουν τους φτωχούς στον οίκο σου, όταν εσύ περιέβαλλες τους φτωχούς με ένδυμα, όταν εσύ επισκεπτόσουν τους ασθενείς και εκείνους που βρίσκονταν στη φυλακή, όταν εσύ τα έπραττες αυτά, εγώ ετοίμαζα τη βασιλεία.

Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου· όχι επειδή αποκτήσατε πολύ πλούτο πάνω στη γη, ούτε επειδή είχατε πολλούς δούλους και δούλες, ούτε επειδή γίνατε ευγενείς και ένδοξοι· όχι επειδή κληρονομήσατε πολλούς αγρούς και αμπελώνες, όχι επειδή οικοδομήσατε αποθήκες και λαμπρές οικίες, όχι επειδή πλουτίσατε με πολλά ζεύγη βοδιών και κοπάδια προβάτων, ούτε επειδή απολαύσατε τραπέζι πλούσιο και άφθονο, ούτε επειδή ντυθήκατε με λαμπρά ενδύματα, ούτε επειδή αλειφθήκατε με μύρα και αρώματα, ούτε επειδή τιμηθήκατε πολύ από όλους· όχι επειδή δοξαστήκατε και υψωθήκατε και μεγαλυνθήκατε, ούτε επειδή νηστέψατε ή αγρυπνήσατε· ούτε επειδή διατηρήσατε την παρθενία σας, ή επειδή κακοπαθήσατε· αλλά διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε· με είδατε ξένο, και με δεχθήκατε στα σπίτια σας, και με παρηγορήσατε τα μέγιστα· με είδατε γυμνό, και με ντύσατε· με είδατε να κείμαι άρρωστος, και με επισκεφθήκατε, και με αξιώσατε μεγάλης φροντίδας· με είδατε στη φυλακή, και με πολλή προθυμία ήρθατε σε εμένα. Και του λένε οι δίκαιοι: Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς, και σε θρέψαμε; ή να διψάς, και σε ποτίσαμε; ή ξένο, και σε δεχθήκαμε; ή γυμνό, και σε ντύσαμε; ή ασθενή ή στη φυλακή, και σε διακονήσαμε;

Τέτοιες δωρεές χαρίζω εγώ σε εκείνους που τήρησαν τον λόγο μου· έτσι εγώ τιμώ αυτούς που με τίμησαν, έτσι εγώ δοξάζω αυτούς που με δοξάζουν, έτσι εγώ αναπαύω εκείνους που αναπαύουν τα μέλη μου, τους φτωχούς και τους αδυνάτους· έτσι εγώ μακαρίζω αυτούς που φροντίζουν τις Εκκλησίες μου, έτσι εγώ ανταποδίδω πλούσια και άφθονα και εκατονταπλάσια, την αιώνια ζωή. Μου δώσατε ένα κομμάτι ψωμί, λάβετε την ουράνια βασιλεία· μου δώσατε αργύριο, λάβετε τον παράδεισο της τρυφής· μου δώσατε ένα παλιό ένδυμα, σας ντύνω με το άδυτο φως· μου δώσατε ένα ποτήρι νερό, λάβετε ως ανταπόδοση το ζωντανό νερό της αναπαύσεως· με δεχθήκατε κάτω από τη στέγη σας· ιδού, σας χαρίζω το να βρίσκεστε μαζί με τους αγίους αγγέλους· μου δώσατε φθαρτά, λάβετε άφθαρτα· μου δώσατε πρόσκαιρα, λάβετε αιώνια· με αξιώσατε να παρακαθήσω στην τράπεζά σας, λάβετε αιώνια τρυφή· με ελευθερώσατε από το δεσμωτήριο, με επισκεφθήκατε όταν ήμουν ασθενής, καταπραΰνατε την πείνα και τη δίψα μου, μου πλύνατε τα πόδια, με ζεστάνατε όταν ριγούσα· ιδού, σας χαρίζω τον κόλπο του Αβραάμ. Έλαβα πηλό, δίνω μαργαριτάρια· έλαβα χόρτο, δίνω χρυσό.

Γιατί; Επειδή τήρησαν την παρθενία; Σε καμία περίπτωση· αλλά επειδή: «Πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε· γυμνός, και με ντύσατε· ασθενής και στη φυλακή, και με επισκεφθήκατε». Και για να μάθεις πόση αξία έχει η ελεημοσύνη, θέλω πάλι να σας υπενθυμίσω αυτήν την ιστορία. Υπήρχαν δέκα παρθένες, οι πέντε φρόνιμες και οι πέντε μωρές· και τα μεσάνυχτα ακούστηκε μία φωνή: «Σηκωθείτε, ο νυμφίος έρχεται».

Μη συκοφαντήσεις τον φτωχό, για να μην παροργίσεις τον Δημιουργό του. Νηστεύεις; Θρέψε τους πεινασμένους, πότισε τους διψασμένους, ντύσε τους γυμνούς, παρηγόρησε τους ξένους, επισκέψου τους ασθενείς, μην ξεχάσεις αυτούς που βρίσκονται στη φυλακή, ελέησε τους καταπονημένους, φρόντισε όσους θλίβονται και οδύρονται· γίνε εύσπλαγχνος, πράος, αγαθός, ήμερος, ειρηνοποιός· γίνε μακρόθυμος, ελεήμων, αμνησίκακος, άμαχος, ευλαβής, ώστε να αποδεχθεί ο Θεός τη νηστεία σου και να σου προσφέρει το κέρδος της μετάνοιας με πλουσιοπάροχη επαύξηση. Διότι κανένας αδελφός δεν μπορεί να μας βοηθήσει σε εκείνη τη φοβερή ημέρα της κρίσεως, όσο η μετάνοια και η ελεημοσύνη. Αυτά σας παρακαλώ, αδελφοί, να τα τηρήσουμε σταθερά, ώστε να λάβουμε μισθό από τον Θεό· για να ακούσουμε εκείνη τη μακάρια φωνή που θα λέει: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου· διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και με ποτίσατε, ήμουν ξένος, ασθενής, γυμνός και στη φυλακή, και με διακονήσατε». Αυτή τη φωνή είθε να αξιωθούμε όλοι να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο πρέπει δόξα, τιμή και προσκύνηση, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι και εσύ απόλαυσες τη θεία χάρη βαπτιζόμενος, και έγινες μέτοχος του Πνεύματος, έστω και αν όχι για να επιτελείς σημεία, αλλά όσο αρκεί για να αποκτήσεις μια ορθή και ακριβή πολιτεία· ώστε η όποια διαστροφή οφείλεται αποκλειστικά στη δική μας ραθυμία. Και ο Χριστός εξάλλου, κατά την ημέρα εκείνη, δεν δίνει τα έπαθλα απλώς σε εκείνους που επιτέλεσαν σημεία, αλλά σε εκείνους που εφήρμοσαν τα προστάγματά Του. Διότι λέγει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου», όχι επειδή θαυματουργήσατε, αλλά επειδή «Πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιώ· ξένος ήμουν, και με περιμαζέψατε· γυμνός, και με ντύσατε· ασθένησα, και με επισκεφθήκατε· ήμουν στη φυλακή, και ήλθατε προς εμένα». Και στους μακαρισμούς εξάλλου πουθενά δεν τοποθετεί εκείνους που επιτελούν θαύματα, αλλά εκείνους που διάγουν ορθό βίο.

ΤΙΤΛΟΣ Β'. — Περί των νοσούντων και των ασθενούντων· και ότι πρέπει να τους επισκεπτόμαστε. «Όποιος κλείνει τα αυτιά του για να μην εισακούσει τον ασθενή, θα παρακαλέσει και ο ίδιος, και δεν θα υπάρξει κάποιος να τον εισακούσει.» «Μη διστάζεις να επισκέπτεσαι τους αρρώστους· διότι για τέτοιες πράξεις θα αγαπηθείς.» «Παιδί μου, στην αρρώστια σου μην αδιαφορείς, αλλά προσευχήσου στον Κύριο, και αυτός θα σε θεραπεύσει.» «Είναι προτιμότερος ο θάνατος από μια πικρή ζωή, ή από μια επίμονη αρρώστια.» «Ασθένησα, και με επισκεφθήκατε.» «Ασθενεί κάποιος μεταξύ σας; Ας προσκαλέσει τους πρεσβυτέρους της Εκκλησίας, και ας προσευχηθούν γι' αυτόν, αλείφοντάς τον με λάδι στο όνομα του Κυρίου· και η προσευχή της πίστεως θα σώσει τον άρρωστο και [ο Κύριος] θα τον εγείρει.» «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου, και έτσι θα εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού.» «Να θυμάστε τους ασθενείς, επειδή και εσείς οι ίδιοι βρίσκεστε σε σώμα.» Καλύτερη είναι η ασθένεια που διδάσκει τη σύνεση παρά η αχαλίνωτη ευημερία.

Ακόμη κι αν δεν έχεις τίποτε να προσφέρεις στον πάσχοντα εξαιτίας της φτώχειας σου, πρόσφερε την ίδια σου την παρουσία, και δώσε του την παρηγοριά των λόγων σου. «Ασθενής είμαι, και με επισκεφθήκατε». Δεν έχεις χρήματα; Έχεις όμως πόδια, και στόμα, και λόγια. Είσελθε, παρηγόρησέ τον, θεράπευσε την αθυμία του, κάνε τον πιο αισιόδοξο και πιο καρτερικό.

Και πάλι λέει: Όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του, και όλοι οι άγιοι άγγελοι μαζί του, τότε θα συγκεντρωθούν μπροστά του όλα τα έθνη και θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, όπως ο βοσκός χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια, και θα τοποθετήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά. Τότε θα πει ο βασιλιάς σε όσους θα βρίσκονται στα δεξιά του: Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και μου δώσατε να πιω, ξένος ήμουν και με φιλοξενήσατε, γυμνός ήμουν και με ντύσατε, ασθένησα και με επισκεφθήκατε, στη φυλακή ήμουν και ήλθατε σε εμένα. Τι εννοεί λέγοντας αυτά; Οικειοποιείται τις ευεργεσίες που προσφέρουμε εμείς σε όσους έχουν ανάγκη. Και σε άλλο σημείο λέει: Καθένας που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς.

Διαθήκη του μοναχού Ιωσήφ Βρυεννίου (1421). Εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Το έτος 6929, τον μήνα Ιούλιο, στις 4, έχοντας τις φρένες μου σώες και όντας υγιής στο σώμα, εγώ ο μοναχός Ιωσήφ Βρυέννιος συντάσσω διαθήκη για τα μηδαμινά και ευτελή πράγματα που βρίσκονται στα χέρια μου, κατά τη συνήθεια που έχει επικρατήσει σε όλη τη γη, αν και τίποτα δεν έφερα σε αυτόν τον κόσμο, ούτε μπορώ να πάρω τίποτα μαζί μου. Κατά πρώτον, λοιπόν, αφήνω στον Δεσπότη μου και Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος έπλασε το σώμα μου και εμφύσησε την ψυχή μου και μου χάρισε όλα τα πράγματα του κόσμου —εγώ όμως γυμνός γεννήθηκα και γυμνός πεθαίνω και γυμνός και εκτεθειμένος πρόκειται να παραστώ στο φοβερό του βήμα—, ώστε με βλέμμα εύσπλαχνο και ιλαρό να με κοιτάξει και να με τοποθετήσει στα δεξιά του από άπειρο έλεος, του αφήνω έξι χρυσά δουκάτα, για να δοθεί το ένα στους πεινασμένους, το άλλο στους διψασμένους, το άλλο στους ξένους, το άλλο στους γυμνούς, το άλλο στους ασθενείς, και το άλλο σε αυτούς που βρίσκονται στη φυλακή. Αφήνω δέκα υπέρπυρα για την κηδεία μου και δέκα για τα μνημόσυνά μου. Αφήνω όλα μου τα βιβλία στην αγιωτάτη Μεγάλη Εκκλησία και μητέρα των Εκκλησιών, την Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη (και αυτό το κάνω ως αχρείος δούλος και αναπόδραστος οφειλέτης της)· τα οποία βιβλία, για να μην αλλαχτούν, είναι τα εξής:

Γι' αυτό σου έδωσε ο Θεός τα αναγκαία, πρώτον μεν, για να μην υποστείς απρόσμενο θάνατο που θα προέλθει από μέσα σου πριν έρθει ο θάνατος από έξω· έπειτα, για να μη γογγύζεις εναντίον του ίδιου του Δημιουργού σου, ότι δηλαδή, ενώ σε έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, δεν προνοεί καθόλου για σένα. Γι' αυτό σου έδωσε και τόσα περιττά, περισσότερα από τα αναγκαία, όσα δεν σου είναι καν εύκολο να μετρήσεις, έτσι ώστε, αφού παρέχεις σε όσους δεν έχουν κάθε τι που σου περισσεύει, να το βρεις απειροπλάσιο και ανεξάντλητο στον μέλλοντα αιώνα. Επομένως, όσο είμαστε κύριοι αυτών που θεωρούνται δικά μας, ας τα στείλουμε από πριν εκεί όπου μετά από λίγο πρόκειται να πάμε· όσο μπορούμε να αγοράσουμε και να αποθηκεύσουμε λάδι, όσο είναι ακόμη παρόντες εκείνοι που το πωλούν, δηλαδή οι πεινασμένοι, οι διψασμένοι, οι ξένοι, οι γυμνοί, οι ασθενείς, όσοι βρίσκονται στις φυλακές, άλλους θρέψε, άλλους πότισε, αυτούς φιλοξένησε, εκείνους ντύσε, άλλους επισκέψου, άλλους παρηγόρησε, όλους γενικώς, στο μέτρο των δυνατοτήτων σου, με κάθε τρόπο φρόντισέ τους· και ούτε τότε να νομίσεις ότι κάνεις κάτι σπουδαίο.

Δεν εξαπατήθηκες από τον φθαρτό πλούτο, και καθώς αυτός έρεε δεν προσκόλλησες σε αυτόν την καρδιά σου. Δεν συναναστράφηκες με χλευαστές, των οποίων ο βίος είναι αίσχος και η ζωή τους είναι γεμάτη κηλίδες. Δεν έσπευσε το πόδι σου προς τον δόλο· ούτε χάρηκες με την πτώση των εχθρών, για να πει η καρδιά σου: Εύγε. Δεν στέναξε η γη εξαιτίας σου· διότι δεν έφαγες μόνος σου τη δύναμή της χωρίς αντάλλαγμα, ούτε κατέθλιψες τις ψυχές των κυρίων της. Απέσυρες τα χέρια σου από άδικα δώρα· διέσωσες τον πτωχό από το χέρι του δυνάστη, και έκλαψες για κάθε αδύναμο· και βλέποντας άνθρωπο σε ανάγκη, στέναξες. Βοήθησες τα ορφανά που δεν είχαν βοηθό· και στόματα χηρών σε ευλόγησαν. Διότι ενδύθηκες τη δικαιοσύνη, και περιβλήθηκες την ευθεία κρίση σαν διπλό μανδύα. Έγινες οφθαλμός των τυφλών, πόδι των χωλών και πατέρας των αδυνάτων. Συνέτριψες τις σιαγόνες των αδίκων, και μέσα από τα δόντια τους απέσπασες το άρπαγμα. Και για να μιλήσω συνοπτικά, τρέφεις εκείνους που πεινούν και ποτίζεις εκείνους που διψούν, περιθάλπεις τους ξένους και ντύνεις τους γυμνούς, επισκέπτεσαι τους ασθενείς και διακονείς εκείνους που βρίσκονται στις φυλακές· μάλλον δε, με όλα αυτά γίνεσαι ευάρεστος στον Θεό· για χάρη του οποίου έκρινες πιο ένδοξο από όλα το να βοηθάς όλους αυτούς με προθυμία.

Από το Ψαλτήριο: Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, ασήμι πυρωμένο, δοκιμασμένο στη γη, καθαρισμένο επταπλασίως. Ονομάζονται αγνά επειδή μας εξαγνίζουν από κάθε κηλίδα αμαρτιών· «ασήμι πυρωμένο» λέγονται εξαιτίας της διαύγειας και της φωτιστικής τους ιδιότητας, όπως συμβαίνει με το ασήμι· αλλά και εξαιτίας της θεϊκής τους ενέργειας που δοκιμάζει τις καρδιές μας· διότι στο Ευαγγέλιο η καρδιά έχει ονομαστεί «γη»· και «καθαρισμένο επταπλασίως» όταν εξαγνίζουμε κάθε εντολή επτά φορές. Είναι καλό να διασαφηνιστεί αυτό που λέγεται με βάση μία εντολή: Ο νόμος προστάζει «ου φονεύσεις». Όποιος, λοιπόν, θέλει να εξαγνίσει αυτή την εντολή επταπλασίως, δεν απέχει μόνο από τον διά χειρός φόνο, αλλά εάν δει κάποιον να πεινά τον τρέφει, εάν δει κάποιον να διψά τον ποτίζει, εάν δει γυμνό τον ντύνει, εάν δει ξένο τον φιλοξενεί, εάν δει άρρωστο δεν τον παραβλέπει, και εάν δει κάποιον στη φυλακή τρέχει κοντά του. Και με απλά λόγια, εκείνος που αμέλησε έστω και ένα από αυτά, διέπραξε φόνο εις βάρος του· διότι επέτρεψε, στο μέτρο που εξαρτιόταν από τον ίδιο, να πεθάνει, ενώ είχε τη δυνατότητα να διασώσει αυτόν που τον είχε ανάγκη.

Λένε, λοιπόν, ότι η αγάπη είναι η γενικότατη από τις αρετές, και θεωρούν ότι η γενικότατη δύναμη της φύσης που την παράγει είναι ο λόγος· ο οποίος, κρατώντας σφιχτά τη δική του αιτία, όταν ενεργοποιείται, διακρίνεται σε έξι γενικότερους τρόπους, οι οποίοι συμπεριλαμβάνουν τα είδη στα οποία εκ φύσεως διακρίνεται ο λόγος της αγάπης, περιθάλποντας σωματικά και πνευματικά αυτούς που πεινούν και διψούν, τους ξένους και τους γυμνούς, καθώς και τους ασθενείς και εκείνους που βρίσκονται στη φυλακή. Διότι ο λόγος της αρετής δεν περιορίζεται μόνο στα σώματα, ούτε η δύναμη της φύσης καταγίνεται αποκλειστικά με την αίσθηση.

Και ποια άραγε να είναι τα κατορθώματά τους, ώστε αξιώθηκαν να αποκληθούν ευλογημένοι του Πατρός, και να έχει ετοιμαστεί γι' αυτούς η βασιλεία των ουρανών, όπως έχει λεχθεί; «Πείνασα», λέει, «και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· ήμουν ξένος, και με φιλοξενήσατε· γυμνός, και με ντύσατε· αρρώστησα, και με επισκεφθήκατε· ήμουν στη φυλακή, και ήρθατε σε μένα».

Χαίρε, ελεήμον πάτερ πανένδοξε, διότι «στον οίκο του Θεού σαν κατάκαρπη ελιά» καρποφόρησες το πολυέλεο εκείνο έργο, όχι απλώς ακρόδρυους και δρυπετείς καρπούς, αλλά εκείνους τους οποίους ο Δεσπότης μας Χριστός παρήγγειλε λέγοντας: «Πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και με ποτίσατε, ξένος ήμουν και με περιμαζέψατε, γυμνός και με ντύσατε», και τα υπόλοιπα από εκείνα τα θεία ρητά. Εσύ, μάλιστα, δεν έθρεψες απλώς έναν από τους ελάχιστους αδελφούς του, αλλά χιλιάδες και αναρίθμητες μυριάδες φτωχών έθρεψες, πότισες, έντυσες και σκέπασες. Είναι ολοφάνερο πάντως ότι, πριν από όλους, θα ακούσεις το: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου» και τα υπόλοιπα των θείων προσταγμάτων. Και κανείς, νομίζω, δεν θα σε προφτάσει στη χαρά εκείνης της βασιλείας, ως προεξάρχοντα της πηγής του ελέους, τόσο κατά το όνομα όσο και κατά την πράξη.

Επειδή ακριβώς είναι αριστερά και ασύμφορα και δεν πρόκειται να προσφέρουν τίποτα στον ποιμενάρχη, θα απορριφθούν ως ερίφια προς τα αριστερά. «Τότε θα πει ο βασιλιάς προς εκείνους που βρίσκονται εκ δεξιών του»· αυτός που τώρα αγνοείται και φθονείται και θεωρείται από τους πολλούς ως απλός άνθρωπος, τότε θα αναγνωριστεί ως βασιλιάς, καθώς θα προστάζει βασιλικά και θα ομιλεί με εξουσία σε αυτούς που θα παρίστανται με τρόμο: «Ελάτε οι ευλογημένοι του πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου». Διότι, επειδή «εγώ και ο πατέρας είμαστε ένα» και οι ευλογημένοι του δεν είναι μόνο δικοί του αλλά και δικοί μου, δεδομένου ότι όλα τα δικά του είναι δικά μου και τα δικά μου πάλι είναι δικά του και η βασιλεία είναι κοινή, ελάτε να την κληρονομήσετε· διότι έχει ετοιμαστεί για εσάς «από καταβολής κόσμου». «Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω, δίψασα, και μου δώσατε να πιω, ήμουν ξένος, και με περιμαζέψατε, γυμνός, και με ντύσατε, ασθένησα, και με επισκεφθήκατε, ήμουν στη φυλακή, και ήλθατε προς εμένα».

Ακούς, άνθρωπε, εκείνη τη φοβερή και αμείλικτη απειλή και ακόμα δεν βοηθάς αυτούς που έχουν ανάγκη; Στον Χριστό δανείζεις όταν δανείζεις σε αυτούς, και δεν το πράττεις αυτό με μεγάλη προθυμία; Βλέπεις ότι η ασπλαχνία είναι προσάναμμα κατάρας, σκότους και αιώνιας κολάσεως, ενώ η ευσπλαχνία είναι αντάλλαγμα για τη βασιλεία των ουρανών, και τη μεν δεύτερη την παραβλέπεις, ενώ στην πρώτη αποβλέπεις; Μην το κάνεις αυτό, αν με ακούς, ή μάλλον αν πειθαρχείς στις εντολές και τις υποσχέσεις του Θεού και Σωτήρα μας. Διότι λέει: ο βασιλιάς θα πει σε αυτούς που βρίσκονται στα δεξιά του, ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και με ποτίσατε, ήμουν ξένος και με περιμαζέψατε, γυμνός και με ντύσατε, ασθένησα και με επισκεφθήκατε, ήμουν στη φυλακή και ήρθατε σε εμένα. Εφόσον το κάνατε αυτό σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το κάνατε σε εμένα. Είδες αγαθότητα; Είδες φιλανθρωπία; Πώς αναδέχεται στον εαυτό του τα των φτωχών; Πώς οικειοποιείται την ευεργεσία; Γιατί το κάνει αυτό; Για να ανακουφίσει εκείνους από τη μεγάλη ντροπή και την απογοήτευση, και για να προετοιμάσει εσένα ώστε να γίνεις πιο πρόθυμος στην ευεργεσία τους, και για να σου προσφέρει πολλαπλάσια και αφθονότερη την ανταμοιβή, εφόσον δεν ευεργέτησες μόνο τον σύνδουλό σου, αλλά μέσω αυτού και τον κοινό Δεσπότη. Είδες συγκατάβαση; Είδες τη συμπάθεια του Δεσπότη;

Σε εσάς, λοιπόν, λέγω φανερά ενώπιον των αρχαγγέλων και όλων των αγίων όσα δέχθηκα από αυτές που ήλθαν μαζί μου: με βρήκαν σε θλίψη και να πεινώ σφοδρά, και έσπευσαν να με χορτάσουν. Όταν πάλι δίψασα, με πότισαν με κάθε προθυμία. Όταν με είδαν ξένο, με περιέθαλψαν σαν να ήμουν γνωστός τους. Όταν ήμουν κρατούμενος με δεσμά, με φρόντισαν. Με επισκέφθηκαν και όταν ήμουν ασθενής. Τήρησαν με ακρίβεια κάθε εντολή μου. Γι' αυτό και έλαβαν τον άφθαρτο στέφανο.

Όταν δε, αφού αποχαιρέτησε την πανάμωμο Θεοτόκο, αναχώρησε για την έρημο, πήρε από κάποιον δύο φόλλεις και αγόρασε άρτους, και έτσι, αφού διέσχισε τον Ιορδάνη, παρέμεινε με καρτερία στην έρημο μέχρι το τέλος της ζωής της, χωρίς να δει πρόσωπο ανθρώπου, παρά μόνο του Ζωσιμά, και βέβαια χωρίς να θρέψει κάποιον πεινασμένο φτωχό, ούτε να ποτίσει κάποιον διψασμένο, ούτε να ντύσει κάποιον γυμνό, ούτε να επισκεφθεί όσους βρίσκονταν στη φυλακή, ούτε να φιλοξενήσει ξένους· απεναντίας μάλιστα, αφού παρέσυρε πολλούς στο βάραθρο της απώλειας, τους υποδεχόταν στο καταγώγιο της αμαρτίας.

Γνωρίζω ότι ακούτε τον βίο της Μαρίας της Αιγυπτίας, χωρίς να τον διηγείται κάποιος άλλος παρά η ίδια εκείνη η ισάγγελος, η οποία σαν σε κατάσταση εξομολόγησης φανέρωνε τη φτώχεια της λέγοντας ότι: «Ακόμη και όταν πολλές φορές κάποιοι μου έδιναν μισθό για την αμαρτία, δεν τον έπαιρνα». Και αυτό, λέει, το έκανα όχι επειδή είχα αφθονία των αναγκαίων —διότι έγνεθα λινάρι για να τραφώ— αλλά για να έχω πρόχειρους πολλούς εραστές για το πάθος μου. Και όταν επρόκειτο να μπει στο πλοίο και να αναχωρήσει για τα Ιεροσόλυμα, ήταν τόσο φτωχή, ώστε δεν διέθετε ούτε τα ναύλα ούτε τα έξοδα για το ταξίδι. Όταν δε, αφού αποχαιρέτησε την πανάμωμη Θεοτόκο, κατευθύνθηκε προς την έρημο, παίρνοντας δύο φόλλεις από κάποιον, αγόρασε ψωμιά, και αφού πέρασε έτσι τον Ιορδάνη, παρέμεινε με καρτερία στην έρημο μέχρι το τέλος της ζωής της, χωρίς να δει ανθρώπινο πρόσωπο, παρά μόνο αυτό του Ζωσιμά· πόσο μάλλον να θρέψει φτωχό που πεινούσε ή να ποτίσει διψασμένο ή να ντύσει γυμνό ή να επισκεφθεί όσους βρίσκονταν στη φυλακή ή να φιλοξενήσει ξένους. Απεναντίας, μάλλον είχε παρασύρει πολλούς στο βάραθρο της απώλειας, όταν τους υποδεχόταν στο καταγώγιο της αμαρτίας. Πώς λοιπόν, πες μου, θα σωθεί αυτή, και θα εισέλθει μαζί με τους ελεήμονες στη βασιλεία των ουρανών; Αυτή που ούτε πλούτο εγκατέλειψε, ούτε τα υπάρχοντά της έδωσε στους φτωχούς, ούτε έκανε ποτέ καθόλου ελεημοσύνη, αλλά μάλλον έγινε πρόξενος απώλειας για μυρίους άλλους;

αλλά όσα αρκούν για να αποκτήσουμε ορθή και ακριβή πολιτεία, ώστε η διαστροφή οφείλεται μόνο στη δική μας ραθυμία· και ο Χριστός κατά την ημέρα εκείνη δεν δίνει τα έπαθλα απλώς σε αυτούς που επετέλεσαν θαύματα, αλλά σε αυτούς που έπραξαν τα δικά Του προστάγματα. «Ελάτε λοιπόν», λέει, «οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου, όχι επειδή θαυματουργήσατε, αλλά επειδή πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και μου δώσατε να πιώ, ήμουν ξένος και με περιμαζέψατε, γυμνός και με ντύσατε, ήμουν στη φυλακή και ήρθατε σε εμένα». Και στους μακαρισμούς, επίσης, πουθενά δεν τοποθετεί αυτούς που θαυματουργούν, αλλά αυτούς που έχουν ορθό βίο, ώστε, αν και έχει περιοριστεί τώρα εκείνη η χάρη, αυτό δεν θα μπορέσει καθόλου να μας βλάψει, ούτε όμως και να αποτελέσει δικαιολογία για εμάς, όταν θα δώσουμε λόγο για τις πράξεις μας. Διότι και εκείνους τους μακαρίους δεν τους θαυμάζουμε για τα θαύματα —επειδή αυτό ήταν εξ ολοκλήρου αποτέλεσμα της δύναμης του Θεού— αλλά επειδή επέδειξαν ευαγγελική πολιτεία. Και αυτό είναι έργο της δικής τους προθυμίας, μαζί με την άνωθεν συνδρομή, και δεν το λέω εγώ αυτό τώρα, αλλά και ο ίδιος εκείνος ο μιμητής του Χριστού· διότι, όταν ήρθε σε αντιπαράθεση με τους ψευδαποστόλους γράφοντας στους μαθητές του, θέλησε να αποδείξει την κίβδηλη διακονία τους όχι από τα θαύματα, αλλά από τα δικά του κατορθώματα.

Ελάτε, οι ευλογημένοι από τον Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και μου δώσατε να πιω, ξένος ήμουν και με φιλοξενήσατε, γυμνός ήμουν και με ντύσατε, ασθένησα και με επισκεφθήκατε, στη φυλακή ήμουν και ήρθατε σε εμένα. Τότε θα του αποκριθούν οι δίκαιοι, λέγοντας: