Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:40

Αυτό ακριβώς κάνει και ο Χριστός στη δική του διαθήκη, ευχαριστώντας εγγράφως τους κληρονόμους: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς». Έπειτα ακολουθεί η ευχαριστία: «Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω», και τα εξής. «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς, σε εμένα το πράξατε». Ως κληρονόμοι με θρέψατε, απολαύστε την κληρονομιά. Και ποιοι είναι οι κληρονόμοι; Διάβασε τη διαθήκη του Χριστού και θα βρεις τα πρόσωπα των κληρονόμων, για να μάθεις αν και το δικό σου πρόσωπο συμπεριλαμβάνεται στη διαθήκη.

Εδώ πρόταξε την ηθική διδασκαλία της προφητείας, επιθυμώντας να ωφελήσει ο ψαλμός και από τα δύο. Και ποιον μακαρίζει; Εκείνον που δείχνει σύνεση και ενδιαφέρον για τον φτωχό και τον πένητα· δηλαδή αυτόν που κατανοεί ότι για τον λόγο αυτόν ο Χριστός, αν και πλούσιος, έγινε φτωχός, ώστε να ελεήσουμε κι εμείς τους φτωχούς ως αδελφούς του δικού μας Δημιουργού και Κριτή. Και ποιο είναι το κέρδος της φιλοπτωχίας; «Σε ημέρα πονηρή θα τον λυτρώσει ο Κύριος». Αναφέρεται δε στην ημέρα της κρίσεως, η οποία επιφέρει οδύνες και πόνους στους αμαρτωλούς. Ο Κύριος θα λυτρώσει τους φιλόπτωχους στο φως. Διότι τους οφείλει φιλανθρωπία, καθώς ο Ίδιος δανείστηκε την ελεημοσύνη από αυτούς· λέγοντας αφενός μέσω του Σολομώντα: «Όποιος ελεεί τον φτωχό, δανείζει τον Θεό»· και αφετέρου με το δικό Του στόμα: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το πράξατε σε εμένα». «Σε ημέρα πονηρή θα τον λυτρώσει ο Κύριος». Πονηρή ημέρα ονομάζει την επίθεση των πειρασμών και τις διώξεις των εχθρών. Υπαινίσσεται όμως, νομίζω, και την ημέρα της κρίσεως, η οποία είναι φοβερή και προκαλεί συμφορές στους παρανόμους.

Αυτοί όμως, σαν να δυσαρεστήθηκαν, επιχείρησαν πάλι να πράξουν κάτι άλλο, πιο σκληρό και ανόσιο, το οποίο ήταν μεν σκληρό προς όλους, ταίριαζε όμως στη χριστομάχο αίρεσή τους. Διότι ο Κύριος έδωσε εντολή να μεριμνούμε για τους φτωχούς, λέγοντας: «πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη», καθώς και: «πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και με ποτίσατε. Επειδή ό,τι κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα». Αυτοί όμως, έχοντας πραγματικά φρόνημα ενάντια στον Χριστό, τόλμησαν και σε αυτά να ενεργήσουν αντίθετα προς το θέλημά Του. Διότι, όσους είχαν ανάγκη και τις χήρες —επειδή ο δούκας είχε παραδώσει τις εκκλησίες στους Αρειανούς και δεν μπορούσαν να παραμένουν σε αυτές, αλλά κάθονταν στους τόπους που τους είχαν ορίσει οι κληρικοί στους οποίους ήταν εμπιστευμένη η φροντίδα των χηρών— βλέποντας τους αδελφούς να τους προσφέρουν με προθυμία και να τρέφουν τις χήρες, αυτές τις έδιωχναν χτυπώντας τες στα πόδια, και εκείνους που τους παρείχαν βοήθεια τους κατηγορούσαν στον δούκα. Και αυτό γινόταν μέσω κάποιου στρατιώτη ονόματι Δυναμίου, και η πράξη αυτή ήταν αρεστή στον Σεβαστιανό· διότι στους Μανιχαίους δεν υπάρχει έλεος, αντιθέτως είναι εχθρική γι' αυτούς η ελεημοσύνη προς τον φτωχό. Πρόβαλε, λοιπόν, μια πρωτοφανής κατηγορία και ένα δικαστήριο που για πρώτη φορά επινοήθηκε από αυτούς: κάποιος δικαζόταν επειδή έκανε ευεργεσία, και εκείνος μεν που ελεούσε κατηγορούνταν, εκείνος δε που ευεργετούνταν ξυλοκοπούνταν. Και προτιμούσαν να πεινάει ο φτωχός, παρά να του προσφέρει βοήθεια όποιος επιθυμούσε να τον ελεήσει.

Διότι έτσι λέει και ο Κύριος στα Ευαγγέλια: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το πράξατε». Και πάλι, πράγμα το οποίο είναι αναγκαίο να γνωρίζουμε και να τηρούμε: «Εκείνος που πορνεύει καταστρέφει τη δική του ψυχή, αλλά προσβάλλει και ο ίδιος, όπως οι Ιουδαίοι, τον ναό και το σώμα του Κυρίου». Διότι εκείνος που «φθείρει τον ναό του Θεού, θα φθαρεί από τον Θεό», όπως γράφει ο Παύλος. Και εκείνος που εξουσιάζεται από την αμαρτία σε τίποτα δεν διαφέρει από τους Ιουδαίους που τον αρνήθηκαν και έλεγαν ότι δεν έχουν βασιλιά τον Κύριο, αλλά τον Καίσαρα.

Εκείνος δε απαντά: Εάν έχετε τον Θεό που σπλαγχνίζεται τους φτωχούς, σταθείτε γενναία σε αυτό το έργο, διότι οπωσδήποτε Αυτός που σπλαγχνίζεται τους φτωχούς προστατεύει εκείνους που αγωνίζονται υπέρ αυτών. Και έχουμε την εγγύησή Του που λέει: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το πράξατε σε εμένα.» Απόκριση του μεγάλου Γέροντος προς εκείνους που αμέλησαν το ίδιο έργο.

Αυτά εσύ, ο ακροατής, να τα εκλαμβάνεις πνευματικά, και επίλεξε ό,τι επιθυμείς. Εάν μεν επιθυμείς να διακονείς, διακόνει στο όνομα του Χριστού. Διότι ο Ίδιος έλεγε: Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε εμένα το πράξατε.

Και αν, λοιπόν, παραστεί ανάγκη να ακολουθείς υποζύγια που μεταφέρουν βάρη για τις κοινές ανάγκες, δεν πρέπει να αντιδράς, αναλογιζόμενος τους αποστόλους, πώς δηλαδή υπάκουσαν πρόθυμα στον Κύριο όταν τους διέταξε να φέρουν το πουλάρι, και σκεπτόμενος ότι και εκείνοι, για χάρη των οποίων εμείς αναλαμβάνουμε τη φροντίδα των υποζυγίων, είναι αδελφοί του Σωτήρα. Και η εύνοια και η προθυμία προς αυτούς ανάγεται στον Κύριο, ο οποίος είπε: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το κάνατε σε εμένα». Αν όμως οικειοποιείται όσα γίνονται για τους ελάχιστους, πολύ περισσότερο θα οικειοποιηθεί όσα γίνονται για τους εκλεκτούς, αρκεί μόνο να μη θεωρήσει κανείς τη διακονία ως αφορμή για αμέλεια, αλλά να διασφαλίζει τον εαυτό του με απόλυτη νήψη, ώστε να προκύψει ωφέλεια και για τον ίδιο και για όσους συναναστρέφεται. Αν πάλι χρειαστεί να εκτελεστεί κάποιο από τα πιο ευτελή έργα, πρέπει να γνωρίζει ότι και ο Σωτήρας διακόνησε τους μαθητές και δεν απαξίωσε να πράξει ευτελή έργα, και είναι σπουδαίο πράγμα για τον άνθρωπο να γίνεται μιμητής του Θεού, ανερχόμενος μέσω αυτών των ταπεινών έργων στο ύψος εκείνης της μίμησης. Και ποιος, λοιπόν, θα μπορούσε πλέον να αποκαλέσει ταπεινά εκείνα τα έργα, την εκτέλεση των οποίων άγγιξε ο ίδιος ο Θεός;

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΞ΄. Με ποια διάθεση οφείλουμε να υπηρετούμε τους αδελφούς; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Προσφέροντας την υπηρεσία ωσάν στον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος είπε: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το πράξατε σε εμένα».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΠΔ΄. Εάν μια αδελφότητα περιέλθει σε φτώχεια εξαιτίας κάποιας περίστασης ή ασθένειας, επιτρέπεται άραγε χωρίς ενδοιασμό να λαμβάνει από άλλους τα αναγκαία; Και εάν πρέπει, από ποιους θα τα λαμβάνει; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εκείνος που ενθυμείται τον Κύριο, ο οποίος είπε: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε εμένα το πράξατε», καταβάλλει πολλή φροντίδα με περισσή προθυμία και επιμέλεια, προκειμένου να καταστεί άξιος να συγκαταλεχθεί στους αδελφούς του Κυρίου. Εάν, λοιπόν, κάποιος είναι τέτοιος, ας μη διστάζει όταν λαμβάνει, αλλά ας ευχαριστεί.

Γιατί να αχρηστεύει και τη γη; Επομένως, για πότε αναβάλλουμε τη μετάνοια; Δεν θα ανανήψουμε; Δεν θα επαναφέρουμε τους εαυτούς μας από τον κατά συνήθεια βίο στην ακρίβεια του Ευαγγελίου; Δεν θα φέρουμε προ των οφθαλμών μας την ημέρα του Κυρίου, τη φοβερή εκείνη και επιφανή, κατά την οποία αυτούς μεν που πλησιάζουν στα δεξιά του Κυρίου διά των πράξεών τους θα τους υποδεχθεί η βασιλεία των ουρανών, ενώ εκείνους που έχουν απωθηθεί προς τα αριστερά εξαιτίας της απουσίας των αγαθών έργων, θα τους κατακρύψει η γέεννα του πυρός και το αιώνιο σκότος;

Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· γυμνός ήμουν, και με ντύσατε· ξένος, και με περιμαζέψατε· ασθενής και στη φυλακή, και ήλθατε σε μένα. Όταν δε οι δίκαιοι απορήσουν και πουν: Πότε τα κάναμε αυτά σε σένα, Κύριε; θα τους πει: Αλήθεια σας λέω, εφόσον τα κάνατε σε έναν από τούτους τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε μένα τα κάνατε. Διότι η προθυμία προς τους αγίους αποτελεί ευσέβεια προς τον Χριστό, και ο πρόθυμος υπηρέτης του φτωχού αναδεικνύεται κοινωνός του Χριστού· όχι μόνο εάν, έχοντας κάτι μεγάλο, το προσφέρει, αλλά και εάν, κατέχοντας κάτι μικρό, το προσφέρει, ακόμη και αν δώσει μόνο ένα ποτήρι κρύο νερό σε έναν μαθητή, στο όνομα του μαθητού. Διότι η στέρηση των μαθητών στον κόσμο αποτελεί για σένα, ω πλούσιε, αφορμή για να αποκτήσεις τον αληθινό πλούτο. Επειδή μέσω αυτών γίνεσαι συνεργός του Χριστού· τρέφεις στρατιώτες του Χριστού, και τους τρέφεις με τη θέλησή σου, χωρίς να εξαναγκάζεσαι. Διότι ο ουράνιος Βασιλεύς δεν επιβάλλει καταναγκασμό, ούτε απαιτεί φόρους, αλλά αποδέχεται αυτούς που προσφέρουν πρόθυμα, ώστε δίνοντας να λάβουν, και τιμώντας να τιμηθούν, και αφού προσφέρουν από τα πρόσκαιρα, να κληθούν στην κοινωνία των αιώνιων αγαθών. Αυτά ας τα έχουμε πάντοτε στη μνήμη μας, και μπροστά στα μάτια της ψυχής μας, ώστε να μην αφήσουμε να χαθεί η ευκαιρία που μας δίνεται, ούτε αναβάλλοντας το παρόν να περιμένουμε άλλη ευκαιρία, μήπως και, μέσα στην αναμονή και την αναβολή, μας προφτάσει το τέλος.

Κεφάλαιο ΣΤ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου· διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε· γυμνός, και με ντύσατε· ασθένησα, και με επισκεφθήκατε· ήμουν στη φυλακή, και ήλθατε σε μένα. Και λίγο πιο κάτω: Αλήθεια σας λέω, εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους αδελφούς μου τους ελάχιστους, το πράξατε σε εμένα. ΙΩΑΝΝΗΣ. Υψώνοντας λοιπόν τα μάτια ο Ιησούς, και βλέποντας ότι έρχεται προς αυτόν πολύ πλήθος, λέει προς τον Φίλιππο: Από πού θα αγοράσουμε άρτους, για να φάνε αυτοί; και τα εξής. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Σχετικά δε με τον έρανο υπέρ των αγίων, όπως διέταξα στις Εκκλησίες της Γαλατίας, έτσι να πράξετε και εσείς. Την πρώτη ημέρα της εβδομάδας ο καθένας από εσάς ας βάζει κατά μέρος στο σπίτι του, αποταμιεύοντας ό,τι του επιτρέπει η ευπορία του· ώστε να μη γίνονται έρανοι τότε, όταν θα έλθω.

Και έτσι παντού συνδέει αυτές τις εντολές, ώστε την ευεργεσία προς τον πλησίον τη μεταφέρει στον εαυτό Του. Διότι λέει: «Πείνασα και μου δώσατε να φάω», και τα εξής. Έπειτα προσθέτει: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε εμένα το κάνατε».

Είναι λοιπόν απολύτως αναγκαίο, εξαιτίας όσων έχουν ειπωθεί αλλά και πολλών άλλων παρόμοιων καταστάσεων που συμβαίνουν, εκείνοι που διανέμουν τα αναγκαία στην αδελφότητα να παραμένουν εντελώς καθαροί από κάθε μεροληψία και φιλονικία. Οφείλουν, μάλιστα, να έχουν τη συνείδηση ότι διαθέτουν τέτοια προαίρεση, και να επιδεικνύουν τόση προθυμία, τόσο οι ίδιοι όσο και εκείνοι που εκτελούν κάθε άλλη εργασία για την εξυπηρέτηση των αδελφών, σαν να μην υπηρετούν ανθρώπους, αλλά τον ίδιο τον Κύριο. Διότι Εκείνος, από την πολλή Του αγαθότητα, λογαριάζει ότι η τιμή και η φροντίδα που δείχνεται προς αυτούς που Του είναι αφιερωμένοι προσφέρεται στον Ίδιο, και για τα έργα αυτά υπόσχεται την κληρονομία της βασιλείας των ουρανών. Διότι λέει: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατρός μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου. Διότι εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το πράξατε σε εμένα». Και, από την αντίθετη πλευρά, οφείλουν να γνωρίζουν τον κίνδυνο της αμέλειας, ενθυμούμενοι Εκείνον που είπε:

Σκοπός, λοιπόν, του καθενός στην εργασία του οφείλει να είναι η εξυπηρέτηση εκείνων που έχουν ανάγκη, και όχι η δική του ατομική ανάγκη. Διότι έτσι και το αμάρτημα της φιλαυτίας θα αποφύγει, και την ευλογία της φιλαδελφίας θα λάβει από τον Κύριο, ο Οποίος λέει: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το κάνατε σε εμένα». Και ας μη νομίσει κανείς ότι ο λόγος μας έρχεται σε αντίθεση με τον Απόστολο, ο οποίος λέει: «Να εργάζονται και να τρώνε τον δικό τους άρτο». Διότι αυτό έχει λεχθεί για τους άτακτους και τους οκνηρούς· ότι δηλαδή είναι προτιμότερο, από τη ζωή της αργίας, να υπηρετεί τουλάχιστον ο καθένας τον εαυτό του και να μη γίνεται βάρος στους άλλους. «Διότι ακούμε», λέει, «ότι μερικοί ανάμεσά σας ζουν άτακτα, χωρίς να εργάζονται τίποτα, αλλά περιεργάζονται τα ξένα· σε αυτούς λοιπόν», λέει, «παραγγέλλουμε και τους παρακαλούμε να εργάζονται με ησυχία και να τρώνε τον δικό τους άρτο». Και το, «Εργαζόμενοι νύχτα και ημέρα για να μην επιβαρύνουμε κανέναν», στο ίδιο νόημα καταλήγει· καθότι ο Απόστολος, από φιλαδελφία, για να ανακόψει τους άτακτους, υπέβαλλε τον εαυτό του σε κόπους πέραν από ό,τι του είχε οριστεί.

Αυτό το λέει, όχι για να αποτρέψει την τιμή προς τους οικείους, αλλά για να διδάξει να μην ανταλλάσσουμε τις φιλοφροσύνες με ίσες ανταποδόσεις, αλλά να τις καθιστούμε ωφέλιμες, αποβλέποντας στις μεγάλες ανταποδόσεις από τον Θεό. Διότι θα πει: «Ελάτε, κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία· διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω», και τα εξής. «Εφόσον δηλαδή το κάνατε σε έναν από αυτούς, το κάνατε σε εμένα.» <Μακάριος όποιος φάει γεύμα στη βασιλεία του Θεού.> (A φ. 201) Είναι πιθανό βέβαια ο άνθρωπος αυτός να μην ήταν ακόμη πνευματικός, αλλά μάλλον ψυχικός, και ακατάλληλος για την ακριβή κατανόηση των λόγων του Χριστού· διότι ανήκε ακόμη στους απίστους και όχι στους φωτισμένους· και νόμισε ότι θα ήταν σωματικές οι αμοιβές των αγίων για όσα θα έπρατταν, επιλέγοντας να ευεργετούν τους άλλους. <Κάποιος άνθρωπος ετοίμασε μεγάλο δείπνο.> (A φ. 201 β, D φ. 57, E φ. 204) Ας εξετάσουμε λεπτομερώς, πριν από όλα τα άλλα, ποια ήταν η αφορμή για την οποία πολλοί προσκλήθηκαν όχι μάλλον σε γεύμα, αλλά σε δείπνο· ή μάλλον, πριν από αυτά, ποιος πρέπει να εννοηθεί από εμάς ο άνθρωπος που έστειλε τον δειπνοκλήτορα· και ποιος είναι ο δειπνοκλήτορας, και ποιοι γενικά είναι αυτοί που, αν και προσκλήθηκαν, περιφρόνησαν την πρόσκληση.

Αλλά θα ήταν κατά πολύ προτιμότερο, έχοντας επιλέξει να τιμούν την ορθότητα και αυτό που είναι αρεστό στον Θεό, να μεθούν μάλλον με τις δικές Του τιμές, και βέβαια να έχουν τον πλούτο που προέρχεται από την καλή φήμη. «Διότι είναι προτιμότερο», λέει, «το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι και μέσω της φωνής του Ησαΐα κάτι τέτοιο λέει προς τη μητέρα των Ιουδαίων, δηλαδή την Ιερουσαλήμ: «Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό· οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά, και δεν προσέχουν την κρίση της χήρας»· και μέσω της φωνής του Ιερεμία πάλι: «Οι ηγέτες της έκριναν με δώρα». Επομένως, είναι παντού καταραμένο το να μην γίνεται η κρίση ορθή και αδιάβλητη, αλλά με κάποιον τρόπο επαχθής και διαβλητή εξαιτίας της ανισότητας. <Και χτυπούσαν στα κεφάλια τους φτωχούς.> Τους προσάπτει καταδυνάστευση και πλεονεξία και τους κατηγορεί σαφώς, ως ανόσιους και άσπλαχνους, και ενώ θα ήταν προτιμότερο να αξιώσουν φροντίδας και να επιλέξουν να τιμούν και να αγαπούν να ανακουφίζουν με αγαπητικές ενισχύσεις εκείνους που έχουν ανάγκη, αντίθετα, συνήθιζαν να αδικούν, αναλώνοντας με αφόρητες και πικρές λύπες αυτούς που ήταν φορτωμένοι με τη φτώχεια. Αλλά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ανάγει στο δικό Του πρόσωπο όσα πράττονται σε αυτούς. Διότι λέει: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα».

Αλλά, όπως λέει και το ιερό Γράμμα: «Τίποτε δεν φέραμε στη ζωή αυτή, και τίποτε δεν μπορούμε να πάρουμε μαζί μας.» Και θα πορευτεί ο καθένας χωρίς να πάρει μαζί του κανένα από τα επίγεια αγαθά, αλλά στερημένος από όλα, ακόμη και από το ίδιο του το σώμα. Αλλά οι εργάτες της αρετής έχουν τον νοητό πλούτο και το φως της φιλοπτωχίας ως συνοδοιπόρο. Διότι θα καυχηθούν ενώπιον του θείου βήματος, ή μάλλον ο ίδιος ο Χριστός θα τους επαινέσει λέγοντας: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου· διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και με ποτίσατε, ξένος ήμουν και με περιμαζέψατε, γυμνός και με ντύσατε, ασθενής και με επισκεφθήκατε, στη φυλακή ήμουν και ήρθατε σε μένα. Διότι αλήθεια σας λέω, λέγει, εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το κάνατε.» Ακούς πώς η γεμάτη οίκτο και ημερότατη φύση θεωρεί ότι το έλεος προς τους φτωχούς γίνεται προς τον εαυτό της; Αλλά θα συμφωνήσει ο καθένας, νομίζω, όπως είναι απολύτως φυσικό, ότι πρέπει να αντιμετωπίζουμε με ευσπλαχνία όσους βρίσκονται σε φτώχεια και πόνους, και να διανέμουμε σε αυτούς που έχουν ανάγκη ανάλογα με τις δυνάμεις μας. Όμως, ίσως κάποιος στραφεί προς την αντίθετη κατεύθυνση και προς έναν άσπλαχνο νου, σκεπτόμενος και λέγοντας πάντως το εξής: «Αν δώσω στους άλλους τα δικά μου, θα αδικήσω τα παιδιά μου. Τίνος πράγματος θα γίνουν κύριοι; Διότι δεν είμαι και πολύ πλούσιος.»

Εάν κακοπαθεί ο αδελφός σου, συμπάσχε και κοπίασε μαζί του, για να αξιωθείς να ακούσεις από τον Κύριο εκείνη την ημέρα: σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου το έκανες. Εκείνος που παραμελεί τον ασθενή παροργίζει Εκείνον που τον παιδαγωγεί, και εκείνος που χαίρεται για την πτώση του αδελφού του θα υποστεί φοβερή πτώση. Μην πεις, σήμερα αμαρτάνω και αύριο μετανοώ· αλλά μάλλον, σήμερα ας μετανοήσουμε· διότι δεν γνωρίζουμε εάν θα προφθάσουμε το αύριο.

Διότι, εάν ένας αδελφός του βασιλιά έχει συχνά μεγάλη δύναμη στο να μεσιτεύει προς τον ίδιο του τον αδελφό, τον βασιλιά, πόσο μάλλον όταν ικετεύει ένα πλήθος αδελφών. Διότι το ότι ο Χριστός ονομάζει αδελφούς τους φτωχούς κατά την φοβερή εκείνη ώρα της κρίσεως, άκουσέ τον να λέει προς τους δικαίους που θα στέκονται τότε στα δεξιά του, ότι «εφ' όσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το πράξατε σε εμένα»· λέγοντας δε αυτό, τους υποδεικνύει οπωσδήποτε με το δάχτυλο να είναι παρόντες εκεί και να κάθονται στα πόδια του.

Ας αφιερωθούμε, λοιπόν, στην ησυχία, στη νηστεία, στην αγρυπνία, στην προσευχή, στα δάκρυα, στις συνάξεις, στο εργόχειρο, στη συναναστροφή με τους αγίους πατέρες, στην υπακοή της αλήθειας, στην ακρόαση των θείων Γραφών, ώστε να μη χερσωθεί η διάνοιά μας. Προπάντων δε, ας καταστήσουμε τους εαυτούς μας άξιους της μετάληψης των αχράντων και αγίων μυστηρίων, ώστε να καθαριστεί η ψυχή μας από τις αναφυόμενες απιστίες και τους ρυπαρούς λογισμούς, και αφού ενοικήσει μέσα μας ο Κύριος να μας λυτρώσει από τον Πονηρό. Και σε όλα, επιδιώκοντας την ειλικρινή αγάπη μεταξύ μας και προς όλους. Διότι από τον πλησίον αποκτά κανείς το κακό και το αγαθό. Διότι αψευδής είναι εκείνος που είπε: ό,τι κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το κάνατε σε εμένα. Και προς τους άσπλαχνους πάλι λέει: ό,τι δεν κάνατε σε έναν από τους ελάχιστους αδελφούς μου, ούτε και σε εμένα το κάνατε. Και θα πορευτούν αυτοί σε κόλαση αιώνια, ενώ οι δίκαιοι σε ζωή αιώνια. Οι αρχαίοι πρόσφεραν ως θυσία στον Κύριο μοσχάρια, κριάρια και αμνούς, όλα άμωμα· εμείς όμως ας προσφέρουμε το ίδιο μας το σώμα στον Κύριο εν Αγίω Πνεύματι, χωρίς να το σπιλώνουμε με όσα έχουν απαγορευτεί, ούτε να το ρυπαίνουμε με κανέναν λογισμό, ώστε να μη γίνει απαράδεκτη η θυσία μας.

Παραίνεση 26η. Εάν συμβεί να χωριστεί ένας αδελφός από το κοινόβιο με οποιαδήποτε αφορμή, και του συμβεί να περιπέσει σε αρρώστια, ή αν μετανιώσει και επιστρέψει, δεν πρέπει να παραβλέπουμε τον αδελφό, αλλά να τον προσλαμβάνουμε εν Κυρίω, ως δικό μας μέλος, έστω και αν αμάρτησε. Διότι εσύ δεν το κάνεις για άνθρωπο, αλλά για τον Κύριο, ο οποίος είπε: ό,τι κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το κάνατε. Διότι το να φροντίζει κανείς μόνο τον εαυτό του απαγορεύεται, καθώς ο Σωτήρας μας είπε: μην μεριμνάτε για τη ζωή σας, τι θα φάτε, και τα εξής. Γι' αυτό προσθέτει, λέγοντας: διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη. Όθεν και μέσω του Αποστόλου παραγγέλλει, λέγοντας: ας μην κοιτάζει ο καθένας μόνο τα δικά του, αλλά και τα του άλλου. Και πάλι ο ίδιος λέγει: και σας δείχνω έναν δρόμο ακόμη πιο εξαιρετικό. Εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι.

Εάν κάποιος, ως δυνατός και υγιής, υπερηφανεύεται έναντι των ασθενεστέρων και εκείνων που βρίσκονται σε ταπεινή κατάσταση, είναι καταραμένος από τον Θεό και θα ακούσει από αυτόν: «κάθε ένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί». Εκείνος όμως που βοηθά και συμπάσχει θα ακούσει από τον Κύριο: «εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα». Εάν κάποιος ταράζει τους αδελφούς, διαβάλλοντας τον έναν στον άλλον, αυτός είναι μισητός στους Αγγέλους και στους ανθρώπους. Εκείνος όμως που καταπραΰνει όσους οργίζονται και λυπούνται, αυτός θα ονομαστεί υιός Θεού. Εάν κάποιος παραβλέπει τη νηστεία και εκτελεί τα θελήματα και τις επιθυμίες της σάρκας, βρίσκεται εκτός της καθαρότητας και της αγνείας. Εκείνος όμως που καταπονεί τον εαυτό του με τη νηστεία είναι εργάτης κάθε καθαρότητας, σωφροσύνης και αγνείας. Εάν κάποιος τέρπεται με την πολυφαγία και τα εδέσματα, αυτός υποδουλώνεται ολοφάνερα στο πνεύμα της γαστριμαργίας. Εκείνος όμως που παραδίδει τον εαυτό του στην εγκράτεια και τον συγκρατεί, θα κυριαρχήσει εύκολα επί των παθών και των λογισμών. Εάν κάποιος ευχαριστείται με τις συναναστροφές των γυναικών και επιδεικνύεται προς αυτές, υποδουλώνεται σε πονηρά πάθη, πολεμούμενος από τη συνείδησή του. Εκείνος όμως που τις αποστρέφεται και απομακρύνει τον εαυτό του από τέτοιου είδους συνήθεια, βρίσκεται εκτός πολέμου, ειρηνεύοντας με τη συνείδησή του.

Ας μετανοήσουμε, λοιπόν, εμείς που αμαρτήσαμε, για να υπερισχύσουμε του Διαβόλου. Ας μετανοήσουμε εκτενώς, για να πράξουμε τα αρεστά στον Θεό. Πολύτροπη είναι η μετάνοια, γι' αυτό και ετοιμάζει στον Θεό ποικίλη παράθεση. Τρέφει τον Θεό μέσω της αίνεσης, όπως είπαμε, και πάλι μέσω της εξομολόγησης. Τον τρέφει μέσω της εγκράτειας, της ευσέβειας και της άσκησης. Τον τρέφει ποικιλοτρόπως μέσω της ελεημοσύνης. Διότι είναι άτοπο οι άνθρωποι να προσφέρουν ποικίλα γεύματα, ενώ ο Θεός να δέχεται μόνο έναν τρόπο παράθεσης. Είπε, λοιπόν, ο Χριστός στους ελεήμονες ότι εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το πράξατε σε εμένα. Τι σημαίνει, λοιπόν, αυτό; Δεν ήταν παρών, και πώς ευεργετήθηκε; Δεν συνομιλούσε, και πώς συνέτρωγε; Δεν προσκλήθηκε, και πώς παρακαθόταν στο τραπέζι; Λέει ο Προφήτης ότι ο Θεός γεμίζει τον ουρανό και τη γη.

Αυτό είναι μεγαλύτερο από το προηγούμενο. Ο καθένας ας ερευνά στις εκκλησίες μήπως υπάρχει κάποιος φτωχός ή ξένος, και αφού τον βρει ας σπεύσει να τον πάρει στο σπίτι του και να τον αναπαύσει. Ας δείχνει ο καθένας προθυμία στο να προλάβει να πάρει τον φτωχό πριν από όλους όσους θέλουν να το κάνουν· διότι μαζί με τον φτωχό εισέρχεται στο σπίτι και ο Χριστός, ο Οποίος για χάρη μας έγινε φτωχός· διότι με τέτοιες θυσίες ευαρεστείται ο Θεός. Και αν εκείνος που δέχεται προφήτη λαμβάνει μισθό προφήτη, άραγε εκείνος που υποδέχεται τον ίδιο τον Χριστό, τι λογής μισθό λαμβάνει; Είναι φανερό ότι θα λάβει αυτά που έχουν γραφτεί: εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν. Εκείνος που βάζει τον φτωχό στο ίδιο του το σπίτι, συνάγει τον Χριστό, ο Οποίος είπε: Μακάριοι οι ελεήμονες. Εκείνος που ελεεί φτωχό δανείζει στον Θεό, ο Οποίος είπε: Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το κάνατε. Εκείνος που δέχεται τον ξένο κάτω από τη στέγη του, υποδέχεται τον Χριστό, ο Οποίος είπε: Ο δε Υιός του Θεού δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι.

Δες μέχρι ποιο σημείο διευκόλυνε τις εντολές ο Κύριος, ώστε κανείς να μην είναι αμέτοχος του αγαθού, όσο ασθενής και άτονος στην προαίρεση κι αν είναι. Και πάλι: εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς, σε εμένα το κάνατε. Αρκεί αυτό που γίνεται, να γίνεται κατά Θεόν και όχι για τη δόξα των ανθρώπων. Διότι πρόσθεσε: αρκεί να γίνεται στο όνομα μαθητού. Δηλαδή, το αγαθό έργο να γίνεται με τον φόβο και την αγάπη του Χριστού. Επειδή ο Κύριος, κατακρίνοντας εκείνους που κάνουν κάτι αγαθό επιδεικτικά για τη δόξα και τον έπαινο των ανθρώπων, αποφάνθηκε λέγοντας: όλα τα κάνουν για να τους δουν οι άνθρωποι. Και προχωρώντας προσθέτει με όρκο, λέγοντας: αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους. Γι' αυτό και παραγγέλλει στους μαθητές του: προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους, ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς.

Ο Κύριος υπέδειξε το έργο ως ανώτερο και πρωταρχικότερο από τον λόγο και την προσευχή, λέγοντας τα εξής· διότι δεν δεχόταν τη διακονία της Μάρθας ως κάτι το ασήμαντο. Και έτσι, ο ίδιος επιτέλεσε το έργο πλένοντας τα πόδια των μαθητών, και τους προέτρεψε λέγοντάς τους: Αν λοιπόν εγώ, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, έπλυνα τα δικά σας πόδια των μαθητών, και εσείς οφείλετε να πλένετε τα πόδια ο ένας του άλλου· διότι σας έδωσα παράδειγμα, ώστε όπως έκανα εγώ, να κάνετε και εσείς. Και πάλι: όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, ας είναι διάκονος όλων και δούλος όλων· όπως ακριβώς και ο Υιός του ανθρώπου δεν ήρθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει και να δώσει τη ζωή του λύτρο για πολλούς. Και: όποιος κάνει κάτι σε έναν από αυτούς, το έκανε σε εμένα.

Είναι ώρα, λοιπόν, να εκλάβουμε όσα περιέχονται στον ψαλμό ως προφητικώς ειρημένα για το δικό Του πρόσωπο. Γι' αυτό τον λόγο φέρει και την επιγραφή «Εις το τέλος», παραπέμποντάς μας είτε στη συντέλεια του αιώνος, κατά την οποία εκπληρώθηκαν τα αναγεγραμμένα, είτε στα τελευταία από όσα δηλώνονται μέσω του ψαλμού. Εάν, λοιπόν, τα προκείμενα αναφέρονται στον Σωτήρα, θα μπορούσε κανείς να πει ότι μακαρίζεται εκείνος που μπορεί να κατανοήσει για ποια αιτία Εκείνος ανέλαβε για χάρη μας πτωχεία. Διότι, ενώ ήταν πλούσιος, για χάρη μας πτώχευσε, ώστε εμείς με τη δική Του πτωχεία να πλουτίσουμε· και «ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, κένωσε τον εαυτό Του, λαμβάνοντας μορφή δούλου», όπως σαφώς δίδαξε ο θείος Απόστολος. Αλλά και κάποιος άλλος θα επιδείξει σύνεση απέναντι στον φτωχό και τον πένητα, ακούγοντάς Τον να λέει στα Ευαγγέλια: Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε· ξένος ήμουν, και με περιμαζέψατε· γυμνός, και με ντύσατε· ασθένησα, και με επισκεφθήκατε· στη φυλακή ήμουν, και ήρθατε σε μένα· στα οποία και προσθέτει: Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε μένα το κάνατε.

Μήπως θα φάω κρέας ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων; Τροφή δε του Θεού είναι εκείνη για την οποία είπε: «Πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω»· με τα οποία τρεφόμενος θα πω: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε μένα». Είναι, επίσης, δυνατόν να προσφέρει κανείς λογική θυσία και μέσω της θεολογίας και της ευχαριστίας· όπως και όταν κάποιος, υποσχόμενος κάτι που αρμόζει στον Θεό, το εκπληρώνει με έργα. Διότι η Γραφή αποκαλεί τις υποσχέσεις «ευχές», όπως στο: «Εάν κάνεις κάποια ευχή, μην καθυστερήσεις να την εκπληρώσεις». Είναι προτιμότερο να μην ευχηθείς, παρά να ευχηθείς και να μην αποδώσεις τα ταγμένα. Έτσι λοιπόν, αφού σπείρεις για τη δικαιοσύνη, να ελπίζεις ότι θα τρυγήσεις καρπό ζωής.

Ανάγνωσε το Ευαγγέλιο· Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου (λέει αυτά προς όσους βρίσκονται στα δεξιά ο Κριτής), κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία· την ετοιμασμένη από ποιον; Αυτήν, λέει, που προετοιμάσατε οι ίδιοι για τον εαυτό σας διά των έργων. Πώς; Πεινούσα, διψούσα, ήμουν ξένος, γυμνός, ασθενής, στη φυλακή· Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα. Εάν λοιπόν η φροντίδα για αυτά γίνεται πρόξενος της βασιλείας, μετρήστε, εάν είναι δυνατόν να απαριθμηθούν, πόσοι σκεπάστηκαν με ενδύματα από εκείνη, πόσοι τράφηκαν από εκείνη τη μεγάλη δεξιά, πόσοι από τους φυλακισμένους αξιώθηκαν όχι μόνο επίσκεψης, αλλά και παντελούς απελευθέρωσης. Και εάν η επίσκεψη στον φυλακισμένο εξασφαλίζει τη βασιλεία, η απελευθέρωση από την τιμωρία είναι προφανώς άξια μεγαλύτερης τιμής, εάν βέβαια υπάρχει κάτι ανώτερο από τη βασιλεία. Αλλά ο έπαινός της δεν περιορίζεται σε αυτά. Διότι με τα κατορθώματά της ξεπερνά ακόμη και τα όσα έχουν προσταχθεί. Πόσοι εξαιτίας της γνώρισαν στον ίδιο τους τον εαυτό τη χάρη της αναστάσεως, οι οποίοι, ενώ είχαν πεθάνει σύμφωνα με τους νόμους και είχαν δεχθεί την καταδίκη σε θάνατο, ανακλήθηκαν και πάλι στη ζωή μέσω αυτής. Η μαρτυρία των λεγομένων βρίσκεται ενώπιον των οφθαλμών μας.

Του Γρηγορίου, Επισκόπου Νύσσης, στο «Εφ' όσον ενί τούτων εποιήσατε, εμοί εποιήσατε» Ακόμη βρίσκομαι μπροστά στο θέαμα της φοβερής εμφάνισης του βασιλέα, την οποία περιγράφει το Ευαγγέλιο· ακόμη η ψυχή έχει συσταλεί από δέος, ατενίζοντας με φόβο τα όσα έχουν ειπωθεί, σαν να βλέπει καθαρά κατά κάποιον τρόπο και τον ίδιο τον ουράνιο βασιλέα, όπως λέει ο λόγος του Θεού, να κάθεται με τρόπο φοβερό πάνω στον θρόνο της δόξας· και τον μεγαλοπρεπή εκείνο θρόνο, όποιας φύσεως κι αν είναι τέλος πάντων αυτός ο θρόνος, που χωράει μέσα του τον αχώρητο Θεό· και τις άπειρες εκείνες μυριάδες των αγγέλων που στέκονται ολόγυρα από τον βασιλέα· και τον ίδιο τον μέγα και φοβερό βασιλέα να σκύβει από το ύψος της ανέκφραστης δόξας του προς την ανθρώπινη φύση και να συγκεντρώνει κοντά του ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, από τότε που δημιουργήθηκαν οι άνθρωποι μέχρι και όσους βρεθούν εν ζωή κατά τη φοβερή εκείνη εμφάνιση, και να εφαρμόζει στον καθένα την κρίση ανάλογα με τα έργα του βίου του, χαρίζοντας μεν τη θέση εκ δεξιών του, όπως έχει ειπωθεί, σε εκείνους που έζησαν με αγαθή προαίρεση, ενώ στους διεστραμμένους και αποδοκιμασμένους να απονέμει την απόφαση που αρμόζει στα έργα τους, απευθύνοντας και στους δύο τα αντίστοιχα λόγια: στους μεν την γλυκιά και αγαθή εκείνη φωνή που λέει «Ελάτε οι ευλογημένοι», στους δε τη φρικτή και φοβερή απειλή: «Πορεύεσθε οι καταραμένοι».

Ποια είναι, λοιπόν, η απαλλαγή από τα φοβερά δεινά; Το να επιλέξουμε αυτόν τον δρόμο του βίου, τον οποίο μόλις μας υπέδειξε ο λόγος, την όντως νέα και ζωντανή οδό. Και ποια είναι η οδός αυτή; «Πεινούσα, διψούσα, ήμουν ξένος και γυμνός και ασθενής και στη φυλακή· εφόσον τα κάνατε αυτά σε έναν από αυτούς, σε εμένα τα κάνατε». Και για τον λόγο αυτόν λέει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου». Τι μαθαίνουμε μέσα από αυτά; Ότι ευλογία μεν είναι η τήρηση των εντολών, κατάρα δε η ραθυμία απέναντι στις εντολές. Ας αγαπήσουμε την ευλογία και ας αποφύγουμε την κατάρα. Διότι επαφίεται στην ελεύθερη εξουσία μας το να επιλέξουμε ή να μην επιλέξουμε το καθένα από τα δύο· διότι προς ό,τι κλίνουμε με προθυμία, σε αυτό και θα βρεθούμε. Επομένως, ας οικειωθούμε τον Κύριο της ευλογίας, ο οποίος λογαριάζει ως προσφερόμενη στον Ίδιο τη φροντίδα προς όσους έχουν ανάγκη. Και μάλιστα τώρα, που η εντολή βρίσκει εκτεταμένο πεδίο εφαρμογής στον παρόντα βίο, και πολλοί μεν στερούνται τα αναγκαία, πολλοί δε υφίστανται ένδεια ακόμη και στο ίδιο τους το σώμα, έχοντας φθαρεί από τη σκληρή αρρώστια. Επομένως, μέσω της μέριμνας για αυτούς ας κατορθώσουμε να εξασφαλίσουμε για τους εαυτούς μας την αγαθή υπόσχεση. Αναφέρομαι δε τόσο σαφώς σε εκείνους που έχουν παραμορφωθεί από τη βαριά νόσο· διότι όσο μεγαλύτερη είναι σε αυτούς η αρρώστια, τόσο προφανώς περισσότερη είναι η ευλογία για εκείνους που εκπληρώνουν το κοπιαστικό έργο της εντολής.

Άραγε θα έχει ανάγκη από κανέναν άλλον μακαρισμό εκείνος που ανακηρύσσεται για τα άριστα έργα του ενώπιον ενός τόσο μεγάλου θεάτρου; Διότι, το ότι θα παρίστανται οι ευεργετηθέντες, το διδάσκει η φωνή του Ευαγγελίου κατά την κρίση του Βασιλέως προς τους δικαίους και προς τους αμαρτωλούς. Διότι και προς τους δύο χρησιμοποιεί δεικτική αντωνυμία, σαν να υποδεικνύει με το δάκτυλο αυτούς που βρίσκονταν ενώπιόν του: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου». Διότι με τη λέξη «αυτούς», φανερώνει την παρουσία των ευεργετηθέντων.

Τι είναι ισχυρότερο από αυτήν την εντολή; Ένα ποτήρι κρύο νερό συνοδεύεται από επουράνιο μισθό. Και πρόσεξέ μου την απέραντη φιλανθρωπία: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς», λέγει, «το πράξατε σε εμένα». Η μεν εντολή είναι μικρή, το δε κέρδος της υπακοής είναι μεγάλο και ανταποδίδεται πλουσιοπάροχα από τον Θεό· ώστε δεν απαιτεί τίποτα πάνω από τις δυνάμεις μας, αλλά, είτε μικρό είτε μεγάλο πράξεις, σε ακολουθεί ο μισθός ανάλογα με την προαίρεσή σου. Διότι, εάν μεν γίνει στο όνομα και με τον φόβο του Θεού, η δωρεά παρέχεται λαμπρή και αναφαίρετη· εάν όμως γίνει για επίδειξη και για τη δόξα των ανθρώπων, άκουσε τον ίδιο τον Κύριο που διαβεβαιώνει κατηγορηματικά: «Αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους». Για να μην πάθουμε λοιπόν αυτό, παραγγέλλει στους μαθητές και μέσω εκείνων σε εμάς: «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας ή την προσευχή σας ή τη νηστεία σας μπροστά στους ανθρώπους· ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Έτσι, προστάζει να αποστρεφόμαστε και να αποφεύγουμε αυτούς τους θνητούς και τους επαίνους που προέρχονται από θνητούς, καθώς και τη δόξα που μαραίνεται και φεύγει από κοντά μας, και να αναζητούμε μόνο εκείνη τη δόξα, της οποίας ούτε το κάλλος είναι δυνατόν να περιγραφεί ούτε το τέλος να βρεθεί. Μέσω αυτής και εμείς οι ίδιοι θα μπορέσουμε να δοξάζουμε τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αυτή είναι η μαρτυρία των θεολόγων αυτών περί του νέου θεού. Αυτή είναι η κατάληξη της πολυθρύλητης διαλεκτικής τους αγχίνοιας: το να παρουσιάσουν ότι αυτός ο θεός αφενός τέρπεται με τις απάτες και αφετέρου δεν είναι απαλλαγμένος από το πάθος του φθόνου. Διότι ίδιον της απάτης είναι το να μην ονομάζονται τα αδύναμα πράγματα σύμφωνα με τη φύση και την αξία τους, αλλά να τους χαρίζονται μάταια ονομασίες από τα ανώτερα, χωρίς να μεταβάλλεται μαζί με την ονομασία και η δύναμη αυτών που ονομάζονται. Ίδιον δε του φθόνου είναι, ενώ έχει τη δύναμη να χαρίσει την πιο τιμητική μοίρα σε όσους έλαβαν την ανώτερη ονομασία, να διστάζει να προσφέρει τη χάρη, θεωρώντας τρόπον τινά ως δική του ζημία την ευημερία των αδυνάτων. Αλλά εγώ θα συμβούλευα όσους τουλάχιστον διαθέτουν νου, ακόμη και αν ο θεός αυτών των Γνωστικών εξαναγκάζεται από τη βία των συλλογισμών τους να είναι τέτοιος, να μην φρονούν ότι είναι έτσι και ο αληθινός Θεός, ο Μονογενής Θεός, αλλά να αποβλέπουν στην αλήθεια των υποκειμένων πραγμάτων, να αποδίδουν στον καθένα αυτό που του αξίζει και να δίνουν τις ονομασίες με βάση την πραγματικότητα. «Ελάτε», λέγει, «οι ευλογημένοι» και «Πορευθείτε οι καταραμένοι», χωρίς ούτε να τιμήσει με το όνομα της ευλογίας εκείνον που είναι άξιος κατάρας, ούτε αντιθέτως να αποπέμψει μαζί με τους εναγείς εκείνον που θησαύρισε για τον εαυτό του την ευλογία.

Γι' αυτό τον λόγο, νομίζω, συνομιλεί ανοιχτά μαζί τους ο Κύριος, ώστε να φανερωθεί ότι είναι τέτοιοι και με την ταπείνωση να υψωθούν και να βρουν δίκαια χάρη από αυτόν, ο οποίος την παρέχει άφθονα στους ταπεινούς, διότι «ο Κύριος εναντιώνεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη», ο οποίος και τώρα τους λέει: «αλήθεια σας λέω, εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το κάνατε σε εμένα». Τον αποκαλεί ελάχιστο εξαιτίας της ένδειας και της ασημότητας, και αδελφό, επειδή και ο ίδιος έζησε έτσι κατά σάρκα πάνω στη γη.

Αθάνατε, πότε σε είδαμε ξένο και σε περιμαζέψαμε; Φιλάνθρωπε, πότε σε είδαμε ασθενή ή στη φυλακή και ήρθαμε σε σένα; Εσύ είσαι ο αεί ων. Εσύ είσαι ο συνάναρχος με τον Πατέρα και συναΐδιος με το Πνεύμα. Εσύ είσαι που εποίησες τα πάντα εκ του μηδενός. Εσύ είσαι ο βασιλιάς των αγγέλων. Εσένα τρέμουν οι άβυσσοι, «εσύ είσαι αυτός που περιβάλλεται το φως σαν ιμάτιο». Εσύ είσαι αυτός που μας εποίησε και μας έπλασε από τη γη. Εσύ είσαι αυτός που δημιούργησε τα αόρατα. Από το πρόσωπό σου φεύγει όλη η γη. Και πώς εμείς φιλοξενήσαμε τη δική σου βασιλεία και κυριότητα; Τότε θα αποκριθεί πάλι ο Βασιλεύς των βασιλευόντων, λέγοντας προς αυτούς: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το κάνατε σε εμένα». Εφόσον φιλοξενήσατε, ντύσατε, θρέψατε και ποτίσατε αυτούς που σας προείπα, τα μέλη μου, τους φτωχούς, σε εμένα το κάνατε. Αλλά ελάτε στην ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία από καταβολής κόσμου. Απολαύστε στους αιώνες των αιώνων από τον Πατέρα μου τον εν ουρανοίς και το πανάγιο και ζωοποιό Πνεύμα. Ποιο στόμα άραγε θα διηγηθεί εκείνα τα αγαθά, «τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε, ούτε ανέβηκαν ποτέ σε καρδιά ανθρώπου, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν»; Γνωρίστε χαρά αδιάκοπη, γνωρίστε βασιλεία ασάλευτη, γνωρίστε απόλαυση αγαθών που δεν έχει τέλος.

88. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΑΣΚΛΗΠΙΟ. Επειδή έγραψες ότι απορείς πώς ο Χριστός αποστόμωσε τους μαθητές, οι οποίοι επέπληξαν εκείνη που δεν δίστασε να χύσει το πολύτιμο μύρο, καίτοι φάνηκε ότι μιλούσαν υπέρ των φτωχών· σου απαντώ, ότι Εκείνος που διαρκώς μιλούσε για την ελεημοσύνη, και την προτιμούσε από τις θυσίες, δεν θα την απέρριπτε τώρα, όπως νομίζεις. Διότι αυτός που λέει, «Έλεος θέλω και όχι θυσία·» και, «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν·» και, «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε εμένα το κάνατε», δεν θα μετέπιπτε ποτέ στο αντίθετο.

Διότι εκείνος μεν που υποδέχεται τον σπουδαίο, πολλές φορές το πράττει και από κενοδοξία· ενώ εκείνος που υποδέχεται τον μικρό, το πράττει καθαρά για τον Χριστό. Έχεις τη δυνατότητα να φιλοξενήσεις και τον Πατέρα του Χριστού, και δεν το θέλεις. Διότι λέει: «Ήμουν ξένος και με περιμαζέψατε»· και πάλι: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα». Ακόμη και αν δεν είναι ο Παύλος, αλλά είναι πιστός και αδελφός, ακόμη και αν είναι ο ελάχιστος, μέσω αυτού προσέρχεται ο Χριστός. Άνοιξε την οικία σου, υποδέξου τον. Εκείνος που υποδέχεται προφήτη, λέει, θα λάβει μισθό προφήτη. Επομένως, και εκείνος που υποδέχεται τον Χριστό, θα λάβει τον μισθό εκείνου που φιλοξενεί τον Χριστό. Μην απιστείς στα λόγια Του, αλλά γίνε πιστός· ο Ίδιος είπε ότι «Μέσω αυτών έρχομαι εγώ»· και για να μην απιστείς, ορίζει και τιμωρίες σε όσους δεν τους δέχονται, και τιμές σε όσους τους δέχονται, πράγμα που δεν θα έκανε, εάν ο τιμώμενος και ο υβριζόμενος δεν ήταν ο Ίδιος. Με δέχθηκες, λέει, στο κατάλυμά σου, θα σε δεχθώ στη βασιλεία του Πατέρα μου· θεράπευσες την πείνα μου, θα σου συγχωρήσω τα αμαρτήματα· με είδες δεμένο, θα σε καταστήσω ελεύθερο· με είδες ξένο, σε κάνω πολίτη των ουρανών· μου έδωσες άρτο, σου δίνω ολόκληρη βασιλεία, ώστε να την κληρονομήσεις και να την κατέχεις. Διότι λέει: «Ελάτε, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς».

Διότι, ότι είναι κύριος και να τιμωρεί και να τιμά, άκουσε τι λέει ο ίδιος που τα αναφέρει αυτά: «Όταν έλθει», λέει, «ο Υιός του ανθρώπου με τη δόξα του Πατέρα του, θα στήσει τα πρόβατα στα δεξιά και τα ερίφια στα αριστερά, και θα πει σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά του: Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω. Σε εκείνους δε που βρίσκονται στα αριστερά θα πει: Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και δεν με φιλοξενήσατε». Είδες ολοκληρωμένη κρίση, και πώς και τιμά και τιμωρεί, και στεφανώνει και καταδικάζει, και τους μεν τους εισάγει στη βασιλεία, τους δε τους αποπέμπει στη γέεννα;