Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:40

Ζ΄. Ας μιμηθούμε όλοι αυτόν και ας επιδείξουμε μεγάλο ζήλο για τη φιλοξενία, όχι μόνο για να λάβουμε την ανταπόδοση αυτών των πρόσκαιρων και φθαρτών πραγμάτων, αλλά για να εξασφαλίσουμε για τους εαυτούς μας την απόλαυση των αθάνατων αγαθών. Διότι, εάν το πράττουμε αυτό, θα υποδεχθούμε και εμείς εδώ τον Χριστό, και θα μας υποδεχθεί και Εκείνος στις μονές εκείνες που έχουν ετοιμαστεί για όσους Τον αγαπούν, και θα ακούσουμε από Αυτόν: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου». Για ποιον λόγο και γιατί; «Επειδή πείνασα και μου δώσατε να φάω· δίψασα και μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν και με περιμαζέψατε· στη φυλακή ήμουν και με επισκεφθήκατε». Τι υπάρχει λιγότερο επαχθές από αυτά; Μήπως μας διέταξε να εξετάζουμε σχολαστικά και να πολυπραγμονούμε για όσους πρόκειται να δεχθούν τη φροντίδα μας; Εσύ, λέει, εκπλήρωσε το χρέος σου, έστω κι αν ο άλλος είναι ασήμαντος, έστω κι αν είναι περιφρονημένος κατά τα φαινόμενα· διότι όσα γίνονται σε αυτούς, εγώ τα οικειοποιούμαι. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε εμένα το πράξατε».

Διότι εκείνος που αγαπά τον Θεό δεν θα περιφρονήσει τον αδελφό του, ούτε θα προτιμήσει τα χρήματα από το δικό του μέλος, αλλά θα επιδείξει απέναντί του μεγάλη γενναιοδωρία, ενθυμούμενος Εκείνον που είπε: «Όποιος το έπραξε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε εμένα το έπραξε». Και κατανοώντας ότι, μέσω της περιποιήσεως προς τον ομόδουλο, ο ίδιος ο Δεσπότης των απάντων είναι Εκείνος που οικειοποιείται όσα προσφέρονται, με πολλή προθυμία θα τα πράξει όλα, και θα επιδείξει πολλή αφθονία στην ελεημοσύνη, χωρίς να αποβλέπει στην εξωτερική ευτέλεια του προσώπου, αλλά στο μεγαλείο Εκείνου που υποσχέθηκε ότι οικειοποιείται όσα γίνονται για τους πένητες. Ας μην προσπερνούμε, λοιπόν, αψήφιστα, παρακαλώ, το κέρδος των ψυχών μας, το φάρμακο των τραυμάτων μας.

Μην προσπεράσεις, λοιπόν, άνθρωπε, όταν ο φτωχός απλώνει το χέρι του, αποβλέποντας στον Δεσπότη που δέχεται την προσφορά μέσω αυτού· απεναντίας, ας γίνει για σένα το χέρι του φτωχού ένα θυμιατήρι τοποθετημένο στην αγορά. Διότι έχει, αντί για φωτιά, τα αναμμένα κάρβουνα της πείνας που τον κατατήκουν. Ας ρίξουμε, λοιπόν, αντί για θυμίαμα δύο οβολούς, και ας γεμίσουμε με ευωδία τον ουρανό, ώστε να ακούσουμε από τους ουρανούς τον Χριστό να ανακράζει: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους μικρούς, σε εμένα το πράξατε»· σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων.

Μεγάλα είναι τα φτερά της ελεημοσύνης· σχίζει τον αέρα, προσπερνά τη σελήνη, ξεπερνά τις ακτίνες του ήλιου, ανεβαίνει μέχρι τις ίδιες τις αψίδες των ουρανών. Αλλά ούτε εκεί σταματά, αλλά και τον ουρανό προσπερνά, και τα πλήθη των αγγέλων παρατρέχει, και τους χορούς των αρχαγγέλων, και όλες τις ανώτερες δυνάμεις, και παρίσταται μπροστά στον ίδιο τον βασιλικό θρόνο. Και διδάξου το αυτό από την ίδια τη Γραφή, η οποία λέει: «Κορνήλιε, οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ενώπιον του Θεού». Η δε φράση «ενώπιον του Θεού» σημαίνει το εξής: Ακόμη και αν έχεις πολλές αμαρτίες, εάν όμως έχεις συνήγορο την ελεημοσύνη, μη φοβάσαι· διότι καμία από τις άνω δυνάμεις δεν της αντιστέκεται. Απαιτεί την εξόφληση χρέους, βαστάζοντας στα χέρια της το ιδιόχειρο έγγραφο. Διότι του ίδιου του Δεσπότη είναι η φωνή, που λέει ότι: «Όποιος το κάνει σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το έκανε σε εμένα». Ώστε, λοιπόν, όσες άλλες αμαρτίες κι αν έχεις, η ελεημοσύνη σου έχει μεγαλύτερο βάρος από όλες.

Αν συναντούσες τον Ηλία, πώς θα τον φιλοξενούσες; Υπάρχει η απόφαση του Χριστού, του Δεσπότη των πάντων: «Όποιος το έκανε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το έκανε». Αν ένας βασιλιάς καλούσε κάποιον σε δείπνο, και ενώ παρίσταντο οι υπηρέτες του, τους έλεγε: «Ευχαριστήστε τον πάρα πολύ εκ μέρους μου· αυτός με έθρεψε και με φιλοξένησε όταν βρισκόμουν σε φτώχεια, αυτός μου προσέφερε πολλές ευεργεσίες σε καιρό στενοχώριας»· πώς δεν θα ξόδευε ο καθένας όλα του τα χρήματα για εκείνον, τον οποίο ευχαρίστησε ο βασιλιάς; Πώς δεν θα θεωρούσε χρέος του να του ανταποδώσει; Πώς δεν θα έσπευδε ο καθένας να θέσει τον εαυτό του στη διάθεσή του και να συνδεθεί μαζί του με φιλία;

Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε. Ήμουν στη φυλακή· στη φυλακή ήσουν εσύ που ελευθερώνεις τους δεσμώτες; Ερμήνευσε αυτά που λες, διότι το αξίωμά σου διαψεύδει τα λεγόμενα. Πότε σε είδαμε σε τόση στέρηση; Πότε τα κάναμε αυτά; Εφόσον, λέει, τα κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα τα κάνατε. Μήπως δεν είναι αληθινός ο λόγος ότι «εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει τον Θεό»; Και δες το θαυμαστό: κανένα άλλο έργο αρετής δεν υπενθύμισε παρά μόνο αυτό. Καίτοι μπορούσε να πει: «Ελάτε οι ευλογημένοι, διότι ζήσατε με σωφροσύνη, διότι διατηρήσατε την παρθενία, διότι αναλάβατε αγγελική πολιτεία»· αλλά τα αποσιωπά αυτά, όχι επειδή είναι ανάξια μνήμης, αλλά διότι έρχονται δεύτερα μπροστά στη φιλανθρωπία. Αλλά όπως ακριβώς σε αυτούς που βρίσκονται στα δεξιά έδειξε ότι η βασιλεία τούς δωρίστηκε εξαιτίας της φιλανθρωπίας τους, έτσι και σε αυτούς που βρίσκονται στα αριστερά απείλησε την τιμωρία εξαιτίας της ακαρπίας τους. «Πορευθείτε, οι καταραμένοι, στο εξώτερο σκοτάδι, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Γιατί; Για ποιον λόγο; «Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω». Δεν είπε: «Επειδή πορνεύσατε, επειδή μοιχεύσατε, επειδή κλέψατε, επειδή ψευδομαρτυρήσατε, επειδή επιορκήσατε». Αναμφίβολα είναι κακά και αυτά, αλλά είναι κατώτερα από την απανθρωπιά και την ανελεημοσύνη. Γιατί όμως, Κύριε, δεν κάνεις μνεία άλλων οδών;

«Όποιος πράξει κάτι», λέει, «σε έναν από αυτούς τους ελαχίστους, σε εμένα το έπραξε». Μη νομίσεις ότι είναι δυσάρεστο πράγμα το να προσκαλείς φτωχούς για χάρη του Χριστού· δυσάρεστο είναι να προσκαλείς πόρνες. Διότι το να προσκαλείς φτωχούς αποτελεί αφορμή πλούτου, ενώ το άλλο αποτελεί αφορμή καταστροφής. Να στολίζεις τη νύφη όχι με αυτά τα χρυσά κοσμήματα, αλλά με πραότητα, με σεμνότητα και με τα συνηθισμένα ενδύματα, περιβάλλοντάς την, αντί για κάθε χρυσό στολισμό και περίτεχνες κομμώσεις, με το ερύθημα της αιδούς, τη συστολή και το να μην επιζητά εκείνα. Ας μην υπάρχει κανένας θόρυβος, καμία ταραχή· ας κληθεί ο νυμφίος, ας παραλάβει την παρθένο. Τα γεύματα και τα δείπνα ας μην είναι γεμάτα από μέθη, αλλά από πνευματική ευφροσύνη. Διότι αναρίθμητα θα είναι τα καλά από έναν τέτοιο γάμο, και ο βίος θα βρίσκεται σε ασφάλεια· αντίθετα, από τους γάμους που γίνονται σήμερα (αν βέβαια πρέπει να τους ονομάζουμε γάμους, και όχι επιδεικτικές πομπές), δες πόσα κακά προκύπτουν.

Και γιατί να αναφέρω τους τριακόσιους δεκαοκτώ υπηρέτες; Είχε αποκτήσει ολόκληρη την οικουμένη μέσω του σπέρματος και των επαγγελιών, είχε σύζυγο τον φίλο του Θεού, τον ίδιο τον Θεό προστάτη της, πράγμα που ήταν ανώτερο από κάθε βασίλειο. Και όμως, ενώ βρισκόταν σε τόση λαμπρότητα και δόξα, η ίδια ζύμωνε το αλεύρι και διακονούσε σε όλα τα άλλα, και στεκόταν δίπλα σε εκείνους που γευμάτιζαν έχοντας πάλι τη θέση υπηρέτριας. Δεν είσαι εσύ πιο ευγενής από τον Αβραάμ, ο οποίος έκανε δουλειές υπηρετών, μετά από εκείνα τα τρόπαια, μετά τις νίκες, μετά την τιμή από τον βασιλιά της Αιγύπτου, μετά την εκδίωξη των βασιλέων των Περσών και το στήσιμο λαμπρών τροπαίων. Ούτε να δίνεις σημασία σε τούτο, στο ότι δηλαδή φαίνονται ταπεινοί οι άγιοι που καταλύουν σε σένα, και φτωχοί και πολλές φορές ρακένδυτοι, αλλά να θυμάσαι εκείνη τη φωνή που λέει: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα»· και, «Μην καταφρονήσετε κανέναν από αυτούς τους μικρούς, διότι οι άγγελοί τους βλέπουν αδιάκοπα το πρόσωπο του Πατέρα μας που βρίσκεται στους ουρανούς»· και να τους δέχεσαι με προθυμία, καθώς σου φέρνουν αμέτρητα αγαθά μέσω των χαιρετισμών της ειρήνης. Και μαζί με τη Σάρρα να αναλογίζεσαι και τη Ρεβέκκα, η οποία και νερό αντλούσε και πότιζε και προσκαλούσε τον ξένο μέσα, έχοντας καταπατήσει κάθε αλαζονεία· γι' αυτό ακριβώς έλαβε και μεγάλους μισθούς για τη φιλοξενία της. Εσύ, όμως, αν το θελήσεις, θα λάβεις ακόμη μεγαλύτερους από εκείνους.

Ποιων ακριβώς από αυτούς; Των θλιβομένων, όχι απλώς των αγίων· διότι είναι δυνατόν να είναι κάποιοι άγιοι και να απολαμβάνουν πολλή περιποίηση από όλους. Μην αναζητάς αυτούς που ζουν σε αφθονία, αλλά εκείνους που βρίσκονται σε θλίψη, τους αγνώστους, αυτούς που δεν είναι γνωστοί σε πολλούς. «Όποιος το έπραξε σε έναν», λέγει, «από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το έπραξε».

Διότι τι το βαρύ ή τι το επαχθές μάς ζήτησε; Και ποιο από αυτά δεν συγκαταλέγεται στα εξαιρετικά εύκολα και απλά; Διότι δεν είπε: «Ήμουν ασθενής και δεν με θεραπεύσατε», αλλά: «Δεν με επισκεφθήκατε». Δεν είπε: «Ήμουν στη φυλακή και δεν με βγάλατε έξω», αλλά: «Δεν ήλθατε προς εμένα». Όσο πιο ελαφρές λοιπόν είναι οι εντολές, τόσο μεγαλύτερη είναι η τιμωρία για όσους παρακοούν. Διότι τι είναι πιο ελαφρύ, πες μου, από το να περπατήσεις και να μπεις σε ένα δεσμωτήριο; Και τι πιο ευχάριστο; Διότι, όταν δεις άλλους δεμένους, άλλους ρυπαρούς, άλλους με μακριά αχτένιστα μαλλιά και ντυμένους με κουρέλια, άλλους να λιώνουν από την πείνα και να τρέχουν στα πόδια σαν σκυλιά· άλλους με πληγωμένα τα πλευρά, άλλους να επιστρέφουν τώρα δεμένοι από την αγορά, και την ημέρα μεν να επαιτούν και να μη συγκεντρώνουν ούτε την αναγκαία τροφή, το βράδυ δε να απαιτείται από αυτούς από τους δεσμοφύλακες εκείνη η πονηρή και σκληρή υπηρεσία· έστω και πέτρα να είσαι, οπωσδήποτε θα γίνεις πιο φιλάνθρωπος· και αν ακόμη ζεις μια ζωή γεμάτη τρυφηλότητα και ακολασία, οπωσδήποτε θα γίνεις πιο φιλοσοφημένος, αναλογιζόμενος την ανθρώπινη κατάσταση μέσα από τις συμφορές των άλλων. Διότι οπωσδήποτε θα φέρεις στον νου σου την φοβερή εκείνη ημέρα και τις ποικίλες κολάσεις.

Αλλά ας μην ελεούμε την κακία, αλλά τη συμφορά. Και πολλές φορές, όπως είπα, θα βρεθεί εκεί και ένας που είναι αντάξιος μυρίων ανδρών. Και αν πηγαίνεις συνεχώς στους δεσμίους, δεν θα χάσεις ένα τέτοιο θήραμα. Διότι, όπως ο Αβραάμ, φιλοξενώντας και τους τυχαίους διαβάτες, αξιώθηκε κάποτε να φιλοξενήσει και αγγέλους· έτσι κι εμείς θα αξιωθούμε να συναντήσουμε σπουδαίους άνδρες, αν κάνουμε το πράγμα αυτό έργο μας. Αν μάλιστα πρέπει να πούμε και κάτι αξιοθαύμαστο, δεν είναι τόσο άξιος επαίνων αυτός που υποδέχεται τον σπουδαίο άνθρωπο, όσο αυτός που υποδέχεται τον οικτρό και ταλαίπωρο. Διότι εκείνος μεν έχει ως όχι μικρή αφορμή για να ευεργετηθεί την ίδια του τη ζωή· ενώ ο παραπεταμένος και προδομένος από όλους έχει μόνο ένα λιμάνι, το έλεος εκείνου που τον ευεργετεί· επομένως, αυτό κυρίως αποτελεί καθαρή φιλανθρωπία. Και αυτός μεν που περιποιείται τον θαυμαστό και περιφανή, πολλές φορές το έπραξε αυτό και για επίδειξη στους ανθρώπους· αυτός όμως που φροντίζει τον παραπεταμένο και απελπισμένο, το πράττει αυτό αποκλειστικά χάριν της εντολής του Θεού. Γι' αυτό, αν παραθέτουμε γεύμα, λαμβάνουμε την εντολή να υποδεχόμαστε χωλούς και αναπήρους· και αν κάνουμε ελεημοσύνη, προσταχθήκαμε να ελεούμε τους ελάχιστους και τους καταφρονεμένους. «Εφόσον το πράξατε», λέγει, «σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το πράξατε σε εμένα». Γνωρίζοντας, λοιπόν, τον θησαυρό που βρίσκεται εκεί, ας εισερχόμαστε συνεχώς και ας εμπορευόμαστε πνευματικά, και την προθυμία μας για τα θέατρα ας τη στρέψουμε εκεί. Και αν δεν έχεις τίποτα να προσφέρεις υλικά, πρόσφερε την παρηγοριά των λόγων.

Διότι εκείνες μεν οι γυναίκες ξόδεψαν τόσα πολλά ακόμη και για εκείνον που είχε πεθάνει, και έδωσαν και τις ψυχές τους· εμείς όμως (διότι πάλι τα ίδια θα πω) ούτε αυτόν που πεινάει τρέφουμε, ούτε τον γυμνό ντύνουμε, αλλά, βλέποντάς τον να επαιτεί, τον προσπερνάμε. Καίτοι, εάν βλέπατε τον Ίδιο Εκείνον, ο καθένας θα έδινε όλα του τα υπάρχοντα. Αλλά και τώρα ο Ίδιος είναι. Διότι Εκείνος είπε: «Εγώ είμαι». Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν τα προσφέρεις όλα; Διότι και τώρα τον ακούς να λέει: «Σε Εμένα το κάνεις»· και δεν υπάρχει καμία διαφορά είτε δώσεις σε τούτον είτε σε εκείνον· σε τίποτα δεν υστερείς από τις γυναίκες εκείνες που τον έτρεφαν τότε, αλλά έχεις και πολύ μεγαλύτερο όφελος. Αλλά μην ταραχθείτε. Διότι δεν είναι το ίδιο να θρέψει κανείς τον Ίδιο όταν εμφανίζεται αυτοπροσώπως, πράγμα που θα ήταν ικανό να ελκύσει ακόμη και πέτρινη ψυχή, με το να περιποιηθεί τον φτωχό, τον ανάπηρο και τον κυρτωμένο μόνο και μόνο εξαιτίας της δικής Του εντολής.

Έτσι, η αγάπη του Θεού υπερβαίνει τα πάντα. Ας δώσουμε λοιπόν στον Θεό που μας τα έδωσε. Διότι Εκείνος που μας έδωσε, χωρίς να έχει λάβει τίποτα από εμάς, πολύ περισσότερο θα μας δώσει πλουσιοπάροχα αφού λάβει από εμάς. Εγώ έχυσα το αίμα μου για σένα· εσύ δώσε τουλάχιστον αργύρια για εμένα, όχι όπως ο Ιούδας για προδοσία, αλλά στον φτωχό από φιλανθρωπία. Εγώ, αν και Θεός, έγινα άνθρωπος για σένα· εσύ δώρισε το ψωμί στον φτωχό για το δικό σου καλό, όχι για να θρέψεις μόνο τον φτωχό, αλλά για να θρέψεις και εμένα μέσω του φτωχού και να χορτάσεις εκείνον που είπε: «πείνασα και μου δώσατε να φάω» και «εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το πράξατε σε εμένα».

Εσύ όμως ούτε τα φρύδια σου δεν καταδέχεσαι να ανασηκώσεις, και όταν σε ικετεύουν δεν κάμπτεσαι. Δώσε τους τα δικά τους, προτού έρθει η ώρα της λογοδοσίας· δώσε τους τα δικά τους, τα οποία πρόκειται σε λίγο καιρό να λάβεις πίσω. Έχουν Πατέρα βασιλιά· δώσε τους τα δικά τους, και λάβε από τον πατέρα τους την αμεριμνησία. Ποια είναι αυτή; «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το πράξατε σε εμένα». Διότι εκείνος που μεριμνά για τον φτωχό και τον πένητα, όχι μόνο εξαλείφει το χειρόγραφο των αμαρτιών του, αλλά λαμβάνει και έγγραφη ομολογία, τη φωνή που λέει: «Εκείνος που δίνει στον φτωχό, δανείζει στον Θεό». Ας δανείσουμε στον Θεό την ελεημοσύνη, για να λάβουμε από αυτόν την ανταπόδοση της φιλανθρωπίας του. Αλλά, ω, τι σοφότατος λόγος! Εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει στον Θεό. Γιατί λοιπόν δεν είπε: Εκείνος που ελεεί τον φτωχό δίνει στον Θεό, αλλά λέει «δανείζει»; Γνωρίζει η Γραφή την πλεονεξία μας· παρατήρησε ότι η απληστία μας, αποβλέποντας στην πλεονεξία, αναζητά το κέρδος, και γι' αυτό δεν είπε απλώς: Εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δίνει στον Θεό, για να μην νομίσεις ότι η δωρεά και η ανταμοιβή είναι κάτι το απλό· αλλά: Εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει στον Θεό, ώστε ο φιλοκερδής, ακούγοντας τη λέξη του δανείου, να επιδοθεί στην ελεημοσύνη. Εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει στον Θεό. Εάν ο Θεός δανείζεται από εμάς, άρα είναι οφειλέτης μας. Τι λοιπόν προτιμάς να τον έχεις, κριτή ή οφειλέτη; Ο οφειλέτης ντρέπεται αυτόν που τον δάνεισε· ο κριτής όμως δεν κάμπτεται απέναντι στον δικαζόμενο.

Για ποιες πράξεις; Επειδή πείνασα και μου δώσατε να φάω· δίψασα και με ποτίσατε· ήμουν γυμνός και με ντύσατε· ήμουν στη φυλακή και ήρθατε σε εμένα. Έπειτα, εκείνοι που διακόνησαν καλά στον κατάλληλο καιρό, αποβλέποντας στη δική τους αδυναμία και στην αξία Εκείνου που δανείστηκε, λένε: Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς και σε θρέψαμε, ή να διψάς και σε ποτίσαμε, εσένα στον οποίο ελπίζουν τα μάτια όλων; Ή πότε σε είδαμε σε τόση μεγάλη ανάγκη; Πότε τα κάναμε αυτά; Εφόσον, λέει, το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα. Δεν είναι αληθινός ο λόγος, ότι εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει στον Θεό; Αλλά, όπως ακριβώς σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά έδειξε ότι τους δωρίστηκε η βασιλεία εξαιτίας της φιλανθρωπίας τους, έτσι και σε εκείνους που βρίσκονται στα αριστερά απείλησε με την τιμωρία εξαιτίας της ακαρπίας τους: Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο σκότος το εξώτερο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και για τους αγγέλους του. Γιατί; Για ποιον λόγο; Επειδή πεινούσα και δεν μου δώσατε να φάω. Δεν είπε: Επειδή πορνεύσατε, επειδή μοιχεύσατε, επειδή κλέψατε, επειδή ψευδομαρτυρήσατε, επειδή επιορκήσατε· αν και ομολογουμένως υπάρχουν και αυτά, είναι ωστόσο κατώτερα από την απανθρωπία και την ανελεημοσύνη. Γιατί όμως, Κύριε, δεν φέρνεις στη μνήμη κανένα από τα άλλα; Δεν κρίνω, λέει, την αμαρτία, αλλά την απανθρωπία· δεν κρίνω εκείνους που αμάρτησαν, αλλά εκείνους που δεν μετανόησαν.

Διότι, είτε οι μάρτυρες παρέδωσαν τα σώματά τους στους ανόμους, τα παρέδωσαν εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Μην φοβάστε εκείνους που θανατώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να θανατώσουν την ψυχή· μάλλον να φοβάστε Εκείνον που μπορεί να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα»· είτε, λοιπόν, κάποιοι ίδρυσαν εκκλησίες είτε ξενώνες σε όλη την οικουμένη, το έπραξαν για Εκείνον που είπε: «Ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε»· είτε εφαρμόζουμε την ταπεινοφροσύνη, την εφαρμόζουμε για Εκείνον που είπε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· είτε πάλι παρέχουμε άρτους στους πένητες, τους δίνουμε για Εκείνον που είπε: «Και όποιος προσφέρει έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό στο όνομα ενός μαθητή, δεν θα χάσει τον μισθό του»· είτε επισκεπτόμαστε τις φυλακές, τις επισκεπτόμαστε για Εκείνον που είπε: «Στη φυλακή ήμουν, και ήλθατε προς εμένα»· είτε ενδύουμε τις χήρες και τα ορφανά, τα ενδύουμε για Εκείνον που είπε: «Γυμνός ήμουν, και με περιβάλατε»· είτε γενικότερα κάνουμε διανομή στους φτωχούς, το πράττουμε για Εκείνον που είπε: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το πράξατε»· είτε υπομένουμε τους ονειδισμούς από τα ασεβή έθνη, επειδή προσκυνούμε Αυτόν που σταυρώθηκε από τους Ιουδαίους και ζωοποίησε την οικουμένη, το υπομένουμε για Εκείνον που είπε: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν, και σας διώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι· να χαίρεστε και να αγαλλιάτε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς».

ΣΤ΄. Γνωρίζοντας, λοιπόν, όλα αυτά, και οι γυναίκες, και οι άνδρες, και οι παρθένες, και οι παντρεμένες, και οι χήρες, ας επιδείξουμε μεγάλη προθυμία για την ελεημοσύνη· και ας μη λέμε ότι ο τάδε είναι πονηρός και δεν αξίζει να ευεργετηθεί, ο τάδε είναι ασήμαντος, ο τάδε είναι περιφρονημένος. Μην εξετάζεις την αξία εκείνου που έχει ανάγκη από φροντίδα, αλλά μόνο την ανάγκη του. Διότι, ακόμη κι αν είναι ασήμαντος και περιφρονημένος, ακόμη κι αν είναι αξιοκαταφρόνητος, ο Χριστός σου υπολογίζει την ανταμοιβή με τέτοιο τρόπο, σαν να ευεργετήθηκε ο Ίδιος μέσω εκείνου. Για να μην εξετάζουμε, λοιπόν, την αξία των ευεργετουμένων, άκουσε τι λέει: «Με είδατε να πεινώ και με θρέψατε». Έπειτα, όταν εκείνοι ρώτησαν: «Πότε σε είδαμε να πεινάς και σε θρέψαμε;», πρόσθεσε λέγοντας: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους μικρούς, σε εμένα το κάνατε»· επομένως, δεν μας έχει απομείνει καμία απολύτως δικαιολογία. Διότι, για να μη λέμε: «Πού να βρούμε τώρα κάποιον σαν τον Ηλία; Και πού κάποιον σαν τον Ελισσαίο;» και «Δώσε μου τέτοιους άνδρες, και θα τους υποδεχθώ με όλη μου την προθυμία, και δεν θα παραλείψω να τους πλύνω τα πόδια και να τους περιποιηθώ με κάθε τρόπο»· για να μη λέμε, λοιπόν, αυτά, Εκείνος που είναι ασυγκρίτως ανώτερος, ο ίδιος ο Δεσπότης του Ηλία και του Ελισσαίου και όλων των προφητών, υποσχέθηκε να έρχεται σε εμάς μέσω των φτωχών, λέγοντας: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους μικρούς, σε εμένα το κάνατε».

Αυτό, λοιπόν, γεμάτος θαυμασμό και ο Παύλος προτρέπει και λέει: «Να μην ξεχνάτε τη φιλοξενία· διότι μέσω αυτής κάποιοι φιλοξένησαν αγγέλους εν αγνοία τους». Και ορθά είπε το «εν αγνοία τους». Διότι, εάν τους υποδεχόταν με τόση καλωσύνη γνωρίζοντας ποιοι ήταν, δεν θα είχε κάνει τίποτα το μέγα και θαυμαστό. Όλος ο έπαινος όμως έγκειται στο ότι, αγνοώντας ποιοι ήταν οι διερχόμενοι, και νομίζοντας ότι επρόκειτο απλώς για κοινούς οδοιπόρους, τους προσκάλεσε μέσα με τόση μεγάλη προθυμία. Έτσι και εσύ, λοιπόν, εάν υποδεχθείς κάποιον επιφανή και λαμπρό επιδεικνύοντας πολλή προθυμία, δεν έπραξες τίποτα το θαυμαστό· διότι η αξία του φιλοξενούμενου εξαναγκάζει πολλές φορές ακόμη και αυτόν που απεχθάνεται τη φιλοξενία να επιδείξει κάθε περιποίηση. Το μέγιστο όμως και θαυμαστό είναι, όταν δεχόμαστε με πολλή καλωσύνη τους τυχαίους, τους περιφρονημένους και τους ταπεινούς. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Χριστός, αποδεχόμενος όσους πράττουν κατ' αυτόν τον τρόπο, έλεγε: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το πράξατε σε εμένα».

Εάν αποκτήσεις πενήντα οβολούς, και δώσεις στον Θεό τους πέντε μέσω των αδυνάτων, και κρατήσεις τους σαράντα πέντε για τον εαυτό σου, ενίσχυσες την ψυχή σου στην πίστη, ενδυνάμωσες και το σώμα σου μέσω της προσευχής των άλλων, και έλαβες χάρη για να εργαστείς πάλι, και πάλι να κερδίσεις πολλαπλάσια, και έγινες από τους πλούσιους πλουσιότερος στην ελεημοσύνη. Αλλά οπωσδήποτε θα μου πεις: «Και τι θα κερδίσω από αυτό;» Το ότι δεν ονομάζεσαι πλέον φτωχός, αλλά δανειστής του Θεού. «Και πώς», θα πεις, «θα μου συμβεί αυτό;» Πίστεψε στη Γραφή που λέει: «Εκείνος που ελεεί τον φτωχό δανείζει τον Θεό»· και πρόκειται να ακούσεις από τον Ίδιο: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το πράξατε σε εμένα». Άραγε, δεν είδες πολλές φορές, καθήμενος στην αγορά, κάποιον πλούσιο να περνά, και τον μακάρισες λέγοντας: «Μακάριος είναι αυτός ο πλούσιος, διότι δεν έχει ανάγκη από τη χορηγία των άλλων, αλλά μάλλον δανείζει κιόλας»; Και εκείνος μεν δανείζει σε ανθρώπους, εσύ όμως στον Θεό· εκείνος λαμβάνει τους κόπους του καθενός με μόχθο και με έριδες μέσα στην αμαρτία, εσύ όμως λαμβάνεις από τον Θεό άκοπα, αμέριμνα, με χαρά τα εκατονταπλάσια· εκείνος λαμβάνει σε αυτόν τον σύντομο βίο, εσύ όμως κληρονομείς ζωή αιώνια στον ατελεύτητο βίο. Εάν όμως δεν πιστεύεις εμένα, πίστεψε τον Θεό που σε διαβεβαίωσε με όρκο και λέει: «Αμήν σας λέγω, εκατονταπλάσια θα λάβετε, και ζωή αιώνια θα κληρονομήσετε».

Περί ελεημοσύνης. Τα λιβάδια έχουν ποικίλα και διάφορα άνθη, και άλλα μεν προορίζονται για την τέρψη των οφθαλμών, άλλα για την ευωδία, και άλλα για θεραπεία, το καθένα δε από αυτά είναι κατάλληλο για τον άνθρωπο· έτσι και η Εκκλησία έχει την ανάγνωση των θείων Γραφών, τα ευαγγελικά και αποστολικά και προφητικά κείμενα, καθώς και τα υπόλοιπα ιερά βιβλία· και το καθένα από αυτά αναφέρεται στον Χριστό. Όμως, στα εξωτερικά λιβάδια ανατέλλει ο ήλιος και μαραίνει τα άνθη, και η ομορφιά της όψης τους αφανίζεται· σε τούτο όμως το λιβάδι ανατέλλει ο ήλιος της δικαιοσύνης, και άλλον μεν τον σωφρονίζει, άλλον τον δικαιώνει, και άλλον τον ελεεί. Διότι ανέτειλε για εμάς σήμερα μέσω του Ευαγγελίου λέγοντας: Εφόσον το πράξατε σε έναν από τούτους τους αδελφούς μου, σε εμένα το πράξατε.

Διότι, όταν τον ακούς να λέει ότι «Εφ' όσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα», κατανοείς ότι εάν δίνεις στον φτωχό, δίνεις στον Θεό. Εάν, λοιπόν, δεν του δώσεις, πώς θα τον παρακαλέσεις και εσύ εκείνη την ημέρα, για να σε ελεήσει; Άραγε δεν θα σε εγκαλέσει, λέγοντας: «Πεινασμένο με είδες και δεν με χόρτασες· διψασμένο με είδες και δεν με πότισας· γυμνό με είδες και δεν με έντυσας»; Τι άραγε θα του απαντήσεις; Ποια δικαιολογία θα έχεις; Εσύ ντύνεσαι με μεταξωτά και με δέρματα λαγών και αιγών, και ο φτωχός δεν έχει ούτε ένα κουρέλι· και εσύ μεν τρως φασιανούς ή πουλερικά και χήνες και ό,τι λογής εδέσματα υπάρχουν, ενώ ο φτωχός δεν μπορεί να χορτάσει την κοιλιά του ούτε με ψωμί και χόρτα. Εσύ έχεις τοίχους με χρυσές οροφές και ποικιλόχρωμα λακεδαιμονικά μάρμαρα, καθώς και κίονες με χρυσά κιονόκρανα, ενώ ο φτωχός δεν έχει ούτε καλύβα. Και μερικές φορές το σπίτι αυτό το έχεις αποκτήσει από αρπαγή, από πλεονεξία· και εσύ πεθαίνεις, και αναχωρείς μη έχοντας τίποτα, και το σπίτι σου παραμένει ως διαρκής κατήγορος που ελέγχει τις πράξεις σου. Διότι ο καθένας που θα περνά από εκεί πρόκειται να λέει: «Αυτό το σπίτι ανήκει σε εκείνον τον άρπαγα, τον πλεονέκτη· πόσες χήρες άραγε αδίκησε; πόσα ορφανά καταπίεσε; πόσες περιουσίες λεηλάτησε; πόσους φτωχούς εκμεταλλεύτηκε;». Μη μου λες ότι «Είμαι Έπαρχος».

Διότι ο ίδιος είπε ότι, εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το πράξατε σε εμένα. Βλέπεις ότι, εάν υβρίζεις τον πένητα, ατιμάζεις τον Χριστό; Διότι όσα θα πράξεις στον πένητα, ανάγονται στον Χριστό, καθώς ο ίδιος είπε. Αυτά λέω, και δεν θα παύσω να τα λέω· διότι για εμένα το να τα λέω δεν είναι κοπιαστικό, για εσάς όμως είναι ασφαλές.

Ω άθλιε και ταλαίπωρε, εσύ εμπιστεύεσαι τη γη, και δεν εμπιστεύεσαι τον Θεό, ο οποίος λέει: «Ό,τι κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το κάνατε»; Δεν γνωρίζεις ότι υπάρχουν κάποιοι γεωργοί πάμφτωχοι, αξιοθρήνητοι, οι οποίοι εξασφαλίζουν τον καθημερινό τους άρτο από τον προσωπικό τους μόχθο, και την εποχή της σποράς δεν έχουν σπόρο για να σπείρουν; Και παίρνει το ένδυμά του ή της γυναίκας του, και πολλές φορές ακόμη και το ίδιο το σκαπτικό του εργαλείο, με το οποίο καλλιεργεί τη γη, και το βάζει ενέχυρο, και δανείζεται έναν μόδιο ή δύο ή τρεις, ή όσους μπορεί να δεχθεί το χωράφι του, και, αφού δανειστεί, τους σκορπάει στη γη, και εμπιστεύεται τη γη, και περιμένει την ορισμένη εποχή, μέχρι να αναπτυχθεί ο καρπός μέσα στη γη; Και εκείνος μεν, αφού δανείστηκε, εμπιστεύτηκε τη γη, εσύ όμως δεν εμπιστεύεσαι τον Θεό; Εκείνος εμπιστεύτηκε τη σύνδουλο, και εσύ δεν εμπιστεύεσαι τον Δεσπότη;

Και ο Κριτής τούς λέει: Αμήν, αμήν σας λέω, εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους αδελφούς μου τους ελάχιστους, τους φτωχούς, τους απορριμμένους, τους ξένους, τους ταπεινούς, τους εξουθενωμένους, τους ακρωτηριασμένους, όσους βρίσκονται σε δυσχέρεια, σε ανάγκη, σε θλίψη, σε πείνα, σε δίψα, τους τραυματισμένους, τους καταπονημένους, τους ασθενείς, τους κακουχουμένους· εφόσον το πράξατε σε έναν από όλους αυτούς, το πράξατε σε εμένα, τα δικά μου μέλη θερμάνατε, εμένα διακονήσατε, τη δική μου ψυχή αναπαύσατε· γι' αυτό, ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που είναι ετοιμασμένη για εσάς από την καταβολή του κόσμου.

Αλλά δεν γνωρίζεις ότι, εάν διώξεις τον πένητα έξω, τον Χριστό έδιωξες; Διότι ο Ίδιος είπε: Ό,τι κάνατε σε έναν από αυτούς τους αδελφούς μου, σε εμένα το κάνατε. Βλέπεις ότι, εάν υβρίσεις τον πένητα, τον Χριστό ατίμασες; Αυτά λέω, και δεν θα παύσω να τα λέω· διότι για εμένα το να τα λέω δεν είναι κουραστικό, για εσάς όμως είναι ασφαλές.

Αυτό που σου λέγω, αυτό κάνε, και δεν πρόκειται να ληστευθείς ποτέ στον αιώνα. Παράχωσέ τον [τον θησαυρό] στην κοιλιά των πτωχών, με δική μου ευθύνη, και ποτέ δεν μπορεί να ληστευθεί. Εάν όμως τον παραχώσεις στη γη, θα τον χάσεις. Και αν τον χάσεις, θα διαφυλαχθεί· και εάν μετά την τελευτή σου βρεθείς χωρίς αυτόν, ποιο είναι το όφελός σου; Τι κοπιάζεις και πλουτίζεις; Και άλλοι εισέρχονται στα υπάρχοντά σου και ζουν μέσα στην τρυφή. Δεν άκουσες τον προφήτη που λέει: «Θησαυρίζει ο πλούσιος, και δεν γνωρίζει για ποιον τα συγκεντρώνει»; Και πάλι αλλού λέει: «Ο άφρων και ο ανόητος θα χαθούν· και θα εγκαταλείψουν σε ξένους τον πλούτο τους». Βλέπεις τι παθαίνουν όσοι θησαυρίζουν πάνω στη γη; Αλλά να θησαυρίζετε στον ουρανό, όπου δεν υπάρχει ούτε σκόρος, ούτε σκουλήκι που κατατρώγει, ούτε ληστής που διαρρηγνύει. Ω άθλιε και ταλαίπωρε· στη γη εμπιστεύεσαι τον θησαυρό σου, και στον Θεό δεν τον εμπιστεύεσαι, σε Αυτόν που είπε: «Ό,τι κάνατε σε έναν από αυτούς τους αδελφούς μου, σε εμένα το κάνατε»; Ποια συγχώρεση θα έχεις; Τον χρυσό αγαπάς, τον αιμοβόρο, τον εχθρό των πάντων, που είναι από όλους ποθητός, που αγαπιέται από όλους, και τους πάντες επιβουλεύεται, τον δραπέτη, τον υπηρέτη, τον αγνώμονα; Δεν γνωρίζεις πώς είναι ο πλούτος; Σαν ασυνείδητη πόρνη, με τούτον συναναστρέφεται, από εκεί γνέφει σε εκείνον, με άλλον συμφωνεί. Τι είσαι, άνθρωπε;

Μη μου λες: «Φοβάμαι την πενία». Την πενία φοβάσαι, και δεν φοβάσαι την αμαρτία; Μη φοβηθείς την πενία, αλλά την αμαρτία, τη μητέρα της κολάσεως. Ο Δεσπότης ζητά την τήρηση της εντολής, και εσύ δεν του δίνεις. Διότι, όταν τον ακούς να λέει: «Ό,τι κάνατε σε έναν από αυτούς τους αδελφούς μου, σε εμένα το κάνατε», πρόσεξε, ό,τι δώσεις στον πένητα, στον Χριστό το δίνεις. Εάν λοιπόν δεν του δώσεις, πώς εσύ θα ζητήσεις, κατά την ημέρα εκείνη, να σε ελεήσει; Άραγε δεν θα σε κατηγορήσει λέγοντας: «Πεινασμένο με είδες και δεν με έθρεψες»;

Εκείνος που βρέχει την οικουμένη, σε επαιτεί για μια σταγόνα χαλκού. Εκείνος που προκαλεί τις βροντές και τις αστραπές, σου λέει: «Ελέησον». Εκείνος που περιβάλλει τον ουρανό με σύννεφα, ζητά από εσένα ένα παλιόρουχο. Σου αρκεί που οι φτωχοί σε παρακαλούν και σε ικετεύουν σαν να είσαι Θεός: Οικτίρμον, ελέησον· ελεήμον, σπλαγχνίσου. Εσύ, όμως, ανασηκώνεις υπεροπτικά τα φρύδια, και με δυσκολία κάμπτεσαι από τις ικεσίες. Δώσε τους τα δικά τους, προτού παραστείς στο λογοθέσιο. Δώσε τους τα δικά τους· έχουν Πατέρα Βασιλιά. Δώσε τους τα δικά τους, και λάβε από τον Πατέρα τους την αμεριμνησία. Ποια αμεριμνησία, λέει; «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελαχίστους, σε εμένα το πράξατε». Διότι, «εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει στον Θεό», λέει ο προφήτης.

Διότι, ζώντας κατ' αυτόν τον τρόπο, θα μπορούσαμε να φτάσουμε στην εκπλήρωση των θείων επαγγελιών με αγαθή ελπίδα, «να γεμίσουμε από την επίγνωση του θελήματός του με κάθε πνευματική σοφία και σύνεση, καρποφορώντας και αυξανόμενοι στην επίγνωση του Κυρίου, ενδυναμωνόμενοι με κάθε δύναμη σύμφωνα με το κράτος της δόξας του, για κάθε οικοδομή και μακροθυμία με χαρά, ευχαριστώντας τον Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς για τη μερίδα της κληρονομιάς των αγίων στο φως». Σαφής δε απόδειξη αυτής της χάριτος είναι η εκούσια και μετ' ευνοίας συμπαράσταση προς τον συνάνθρωπο, έργο της οποίας είναι το να περιθάλπουμε κατά δύναμιν, σαν να είναι ο ίδιος ο Θεός, τον κάθε άνθρωπο που έχει οποιαδήποτε ανάγκη από τη δική μας βοήθεια, και να μην τον αφήνουμε απεριποίητο και απρονόητο, αλλά με την πρέπουσα προθυμία να αποδεικνύουμε έμπρακτα ότι είναι ζωντανή μέσα μας η διάθεση προς τον Θεό και τον πλησίον. Διότι το έργο αποτελεί απόδειξη της διαθέσεως. Επειδή τίποτε δεν είναι ούτε τόσο εύκολο για την επίτευξη της δικαιοσύνης, ούτε τόσο κατάλληλο για τη θέωση —για να εκφραστώ έτσι—, δηλαδή την εγγύτητα προς τον Θεό, όσο το έλεος που προσφέρεται εκ ψυχής προς τους έχοντες ανάγκη με ευχαρίστηση και χαρά. Διότι ο Λόγος υπέδειξε ως Θεό αυτόν που έχει ανάγκη ευεργεσίας: «Εφόσον το κάνατε, λέει, σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα».

Διότι, εάν ο Λόγος απέδειξε ως θεό εκείνον που έχει ανάγκη ευεργεσίας —επειδή λέει: «εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το πράξατε σε εμένα», και Θεός βέβαια είναι εκείνος που το είπε—, πολύ περισσότερο θα αποδείξει εκείνον που δύναται να ευεργετεί και ευεργετεί, ότι είναι αληθώς θεός κατά χάριν και μέθεξιν, ως κάποιον που έχει αναλάβει, μιμούμενος άριστα, τη δική Του ενέργεια και ιδιότητα της ευεργεσίας. Και εάν ο πτωχός είναι θεός, εξαιτίας της συγκατάβασης του Θεού που επτώχευσε για εμάς και αναδέχεται με συμπάθεια στον εαυτό Του τα πάθη του καθενός, και ο Οποίος, μέχρι τη συντέλεια του αιώνος, κατ' αναλογίαν του πάθους που υπάρχει στον καθένα, πάσχει πάντοτε μυστικά εξαιτίας της αγαθότητάς Του, είναι προφανές, κατά τον ορθό λόγο, ότι θα είναι περισσότερο θεός εκείνος που, κατά μίμηση του Θεού, θεραπεύει θεοπρεπώς μέσω του εαυτού του τα πάθη των πασχόντων από φιλανθρωπία, και αποδεικνύεται ότι έχει ως προς τη διάθεσή του την ίδια δύναμη με τον Θεό, κατ' αναλογίαν της σωστικής Του πρόνοιας. Ποιος, λοιπόν, είναι τόσο βραδύς και δυσκίνητος ως προς την αρετή, ώστε να μην επιθυμεί διακαώς μια τέτοια θεότητα, της οποίας η απόκτηση είναι τόσο προσιτή, εύκολα προσπορίσιμη και εύκολη;

Ιδού, στέκομαι στη θύρα και κρούω· εάν κάποιος μου ανοίξει, θα εισέλθω και θα συνδειπνήσω μαζί του και αυτός μαζί μου». Ερμηνεία: Διότι αυτός, ο επίσκοπος της Λαοδικείας, όντας τυφλός και φτωχός και γυμνός από κάθε αρετή, καυχιόταν και υπερηφανευόταν για τον μάταιο και φθαρτό πλούτο. Γι' αυτό και του φανερώθηκε ότι, εάν δεν σπεύσει να αποκτήσει κάτι από τον πλούτο της αγαθότητας του Θεού, πρόκειται να ατιμαστεί ως γυμνός και να παραδοθεί στην κόλαση. Το δε «στέκομαι στη θύρα κρούοντας» φανερώνει τη φιλοπτωχία· και το «εάν κάποιος μου ανοίξει, θα συνδειπνήσω μαζί του και αυτός μαζί μου» σημαίνει προφανώς στη βασιλεία μου· εφόσον, λέει, το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε εμένα το κάνατε.

Επομένως, τι είναι αυτό που θα εμποδίσει να γίνουν όλοι ευλογημένοι του Πατέρα και να ονομαστούν έτσι μέσω της ελεημοσύνης ανάλογα με τη δύναμή τους; Τίποτα δεν το εμποδίζει παρά μόνο η ψυχρή προαίρεση, η άπληστη διάθεση και η απουσία φόβου Θεού. «Τότε θα του αποκριθούν οι δίκαιοι λέγοντας: Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς και σε θρέψαμε, ή να διψάς και σου δώσαμε να πιεις; Πότε σε είδαμε ξένο και σε περιμαζέψαμε, ή γυμνό και σε ντύσαμε; Πότε σε είδαμε ασθενή ή στη φυλακή και ήρθαμε σε σένα;». Σε ποιον καιρό και τόπο και με ποιον τρόπο και πότε διακονήθηκες από εμάς τους ευτελείς εσύ, ο τόσο σπουδαίος και μέγας, που βασιλεύεις σε τόσες μυριάδες αγγέλων και υμνείσαι από αυτούς και προσκυνείσαι επαξίως από όλη την κτίση ως δημιουργός της αλλά και βασιλιάς της; «Και αποκριθείς ο βασιλιάς θα τους πει: Αλήθεια σας λέω» («διότι εγώ είμαι η αλήθεια και η ζωή»), «εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε εμένα το κάνατε».

Διότι, αν φιλοξενούσατε εμένα τον ίδιο, με την εξουσία και τη λαμπρότητα που με συνοδεύει, δεν θα ήταν τόσο θαυμαστό· διότι, από σεβασμό στην εξουσία μου, ή από φόβο, ή ακόμη και από αγάπη θα με υποδεχόσασταν, και δεν θα οφειλόταν το παν στη δική σας προαίρεση. Όμως, με το να υποδεχθείτε εκείνους τους ελάχιστους αδελφούς μου, αποδεικνύεται ότι το παν οφείλεται στη δική σας προαίρεση, και, «εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα». «Τότε θα πει και σε εκείνους που βρίσκονται στα αριστερά: Πηγαίνετε μακριά μου, καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Ποια είναι λοιπόν τα εγκλήματα αυτών και ποια η αιτία για την οποία θα ονομαστούν καταραμένοι και θα ριχτούν στο πυρ που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του; «Διότι πείνασα», λέει, «και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν με ποτίσατε· ήμουν ξένος, και δεν με φιλοξενήσατε· γυμνός, και δεν με ντύσατε· ασθενής και στη φυλακή, και δεν με επισκεφθήκατε». Πρόσεξε ότι αυτή η σφοδρή απειλή έχει απευθυνθεί προς τους ανελεήμονες πιστούς· διότι ο Χριστός δεν ζητά ελεημοσύνη από τους μιαρούς και τους απίστους· αφού αρκεί για την απώλειά τους μόνο η απιστία. (Όμως, επειδή ο λόγος με τη χάρη του Θεού έχει ήδη εξετάσει πολλά προηγουμένως για αυτήν την απόφαση, δεν θέλουμε να προσθέσουμε και άλλα και να μακρηγορήσουμε.) «

Ερμηνεία. Διότι αυτός ο επίσκοπος της Λαοδίκειας, όντας τυφλός και φτωχός και γυμνός από κάθε αρετή, υπερηφανευόταν και καυχιόταν για τον μάταιο και φθαρτό πλούτο. Γι' αυτό και του γνωστοποιήθηκε ότι, εάν δεν βιαστεί να αποκτήσει κάτι από τον πλούτο της χρηστότητας του Θεού, πρόκειται να ντροπιαστεί ως γυμνός και να παραδοθεί στην κόλαση. Το δε «στέκομαι στην πόρτα και χτυπώ» φανερώνει τη φιλοπτωχία· και το «εάν κάποιος μου ανοίξει, θα συνδειπνήσω μαζί του και αυτός μαζί μου», εννοείται πως σημαίνει στη βασιλεία μου· «Εφόσον», λέει, «το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το πράξατε σε εμένα».

Διότι πείνασα και δίψασα, νοητά μεν για τη δική σας σωτηρία ως Θεός, αισθητά δε και για αισθητή τροφή μέσω των φτωχών και ελάχιστων αδελφών μου. «Τότε θα του αποκριθούν οι δίκαιοι λέγοντας: Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς και σε θρέψαμε, ή να διψάς και σου δώσαμε να πιεις; πότε σε είδαμε ξένο και σε φιλοξενήσαμε, ή γυμνό και σε ντύσαμε; πότε σε είδαμε ασθενή ή στη φυλακή και ήρθαμε κοντά σου;» πότε εσύ, ο τόσο σπουδαίος και τόσο μεγάλος, με τόσες λαμπρές δυνάμεις, παρουσιάστηκες σε εμάς φτωχός και γυμνός και ασθενής, και ήρθαμε κοντά σου και σε διακονήσαμε; «Και αποκρινόμενος ο βασιλιάς θα τους πει: αλήθεια σας λέω, εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το κάνατε σε εμένα». Διότι το έργο δεν θα λογιζόταν εξ ολοκλήρου στη δική σας ελεύθερη προαίρεση, εάν εγώ ερχόμουν σε εσάς με αυτή τη δόξα μου και με περιποιούσασταν· διότι ως βασιλιά και Δεσπότη σας οπωσδήποτε θα με περιποιούσασταν ακόμη και παρά τη θέλησή σας· επειδή όμως ευεργετήσατε αυτούς τους ελάχιστους για χάρη μου, αυτό οφείλεται εξ ολοκλήρου στη δική σας προαίρεση· και επειδή το αποδέχομαι σαν να ευεργετήσατε εμένα τον ίδιο, σας ανταμείβω με τη βασιλεία των ουρανών. «Τότε θα πει και σε εκείνους που βρίσκονται στα αριστερά: φύγετε από εμένα οι καταραμένοι» (διότι όπως αυτοί που ήταν στα δεξιά ονομάστηκαν ευλογημένοι ως φιλόπτωχοι, έτσι και εκείνοι στα αριστερά καταραμένοι ως ανελεήμονες) «στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και για τους αγγέλους του».

Αλλά επειδή ξεσήκωσε σχεδόν όλους τους αρχιερείς εναντίον του δικαίου, και κατέστησε, όπως δεν έπρεπε, τον ίδιο τον πατριάρχη εχθρό του, και επειδή υπήρχαν κάποιοι συκοφάντες από το περιβάλλον του Συμεών που έπασχαν και αυτοί από τη μανία του Ιούδα εναντίον του διδασκάλου, αυτοί, παίρνοντας θάρρος από τον ίδιο τον πατριάρχη και τον σύγκελλο, κλέβουν μια νύχτα την εικόνα του αγίου πατρός του, του Συμεών, εξαιτίας του οποίου γινόταν ο μεγάλος πόλεμος από τον σύγκελλο, και την ανεβάζουν στο πατριαρχείο. Αυτήν, όσοι την έβλεπαν να εικονίζεται μαζί με πολλούς αγίους και τον ίδιο τον Χριστό, όσοι μεν ανήκαν στην παράταξη του κατηγόρου, βλασφημούσαν τον άγιο εξαπολύοντας ψευδείς κατηγορίες, ενώ όσοι δε μετείχαν έστω και λίγο στην αληθινή γνώση, στέναζαν για τους σκευωρούς και έφριτταν για την ύβρη απέναντι στον Χριστό, ο οποίος είπε: «Εκείνος που δέχεται εσάς, δέχεται εμένα», και: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους αδελφούς μου, το πράξατε σε εμένα», καθώς γνώριζαν ότι οι άγιοί Του έχουν ενδυθεί τον Χριστό.

Εάν πάλι, αντί του «ας μη λείψει», το χωρίο αποδίδεται κατά γράμμα ως «δεν πρόκειται να λείψει» (διότι απαντάται και αυτή η εκφορά των λέξεων), τίποτα δεν εμποδίζει και υπό αυτή την εκδοχή το μεν «ας είναι τα ιμάτιά σου λευκά», όπως έχει ήδη αναφερθεί, να εκληφθεί ως σύμβολο των αρετών, το δε «δεν πρόκειται να λείψει το έλαιο πάνω από την κεφαλή», να σημαίνει ότι, καθώς τα πνευματικά κατορθώματα καταυγάζουν την ψυχή και εκείνη περιβάλλεται τον νοητό κόσμο και τη λαμπρότητα που πηγάζει από αυτά, το πολυτίμητο έλαιο και μύρο, το οποίο συμβολίζει τη χάρη και τη δωρεά του Παναγίου Πνεύματος, δεν πρόκειται να λείψει, αλλά θα συνεχίσει να αρδεύει και να μυρώνει το ηγεμονικό σου κέντρο και να σε πληροί με κάθε ιερή και μακάρια θεωρία και τελειότητα. Αν, εξάλλου, ως κεφαλή της Εκκλησίας, δηλαδή των πιστών, ονομάζεται και πιστεύεται ο Χριστός, ο οποίος, από την άλλη, οικειοποιείται με διαφορετικό τρόπο τους φτωχούς και δέχεται στο πρόσωπό Του την ελεημοσύνη που προσφέρεται σε αυτούς («εφόσον δηλαδή το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το πράξατε σε εμένα»), μέσω των προκειμένων λόγων ο Εκκλησιαστής προτρέπει να μην παραμελούμε να αλείφουμε με έλαιο την κεφαλή μας, πράγμα που σημαίνει να χορηγούμε αδιάκοπα την ελεημοσύνη στους ενδεείς· διότι μέσω αυτών προσφέρουμε το έλαιο στην κεφαλή μας, τον Χριστό. Αλλά αυτά ας περιοριστούν μέχρις εδώ.

Εάν δε προσλάβει και το έλεος, επιδεικνύει πιο δραστική την ενέργειά της, χρησιμεύει ως αντίδοτο για κάθε είδους νοσήματα, καθίσταται καθαρτήριο κάθε ρύπου. Και τι λέω; Σβήνει το αβάσταχτο πυρ εκείνης της φοβερής και φρικτής κολάσεως και εξασφαλίζει τη δροσιά στον παράδεισο. Διότι μακάριοι είναι οι ελεήμονες, επειδή αυτοί θα ελεηθούν. Και αυτός που ελεεί θα ελεηθεί. Και το έλεος καυχάται έναντι της κρίσεως, διακηρύσσουν τα θεία λόγια, και τα πλήθη των πιστών με αδίστακτο φρόνημα το ενστερνίζονται και στηρίζονται σε αυτό. Σπλαχνίσου τον ομόδουλό σου, ώστε να καταστήσεις υπόχρεο σε εσένα τον κοινό Δεσπότη. Διότι εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, λέγει ο Ίδιος, σε εμένα το πράξατε. Μην προσπεράσεις τον φτωχό, ούτε να σε ωθούν σε περιφρόνηση τα σκισμένα κουρέλια που φορά, αλλά μάλλον να σε κινούν σε έλεος προς τον ομοιογενή σου. Άνθρωπος είναι και αυτός, πλάσμα του Θεού, φέρει σάρκα όπως εσύ και ίσως με την αρετή της ψυχής του να εικονίζει τον κοινό Πλάστη περισσότερο από εσένα. Δεν τον εδημιούργησε έτσι άπορο η φύση, αλλά η τυραννία του πλησίον περιήγαγε στην ένδεια είτε τον ίδιο είτε τους γονείς του, ενώ η δική μας ασπλαχνία και αναισθησία διατήρησε ή και αύξησε τη φτώχεια του.

Ακούς, άνθρωπε, εκείνη τη φοβερή και αμείλικτη απειλή και ακόμα δεν βοηθάς αυτούς που έχουν ανάγκη; Στον Χριστό δανείζεις όταν δανείζεις σε αυτούς, και δεν το πράττεις αυτό με μεγάλη προθυμία; Βλέπεις ότι η ασπλαχνία είναι προσάναμμα κατάρας, σκότους και αιώνιας κολάσεως, ενώ η ευσπλαχνία είναι αντάλλαγμα για τη βασιλεία των ουρανών, και τη μεν δεύτερη την παραβλέπεις, ενώ στην πρώτη αποβλέπεις; Μην το κάνεις αυτό, αν με ακούς, ή μάλλον αν πειθαρχείς στις εντολές και τις υποσχέσεις του Θεού και Σωτήρα μας. Διότι λέει: ο βασιλιάς θα πει σε αυτούς που βρίσκονται στα δεξιά του, ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και με ποτίσατε, ήμουν ξένος και με περιμαζέψατε, γυμνός και με ντύσατε, ασθένησα και με επισκεφθήκατε, ήμουν στη φυλακή και ήρθατε σε εμένα. Εφόσον το κάνατε αυτό σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το κάνατε σε εμένα. Είδες αγαθότητα; Είδες φιλανθρωπία; Πώς αναδέχεται στον εαυτό του τα των φτωχών; Πώς οικειοποιείται την ευεργεσία; Γιατί το κάνει αυτό; Για να ανακουφίσει εκείνους από τη μεγάλη ντροπή και την απογοήτευση, και για να προετοιμάσει εσένα ώστε να γίνεις πιο πρόθυμος στην ευεργεσία τους, και για να σου προσφέρει πολλαπλάσια και αφθονότερη την ανταμοιβή, εφόσον δεν ευεργέτησες μόνο τον σύνδουλό σου, αλλά μέσω αυτού και τον κοινό Δεσπότη. Είδες συγκατάβαση; Είδες τη συμπάθεια του Δεσπότη;

Δεν ντρέπεται να λάβει την τάξη και την κλήση των συνδούλων και των αδελφών σου, για να σε αναδείξει συνόμιλο των αγγέλων. Δεν ντρέπεται Αυτός που χορταίνει με ευδοκία κάθε ζωντανό πλάσμα να σε αναγνωρίζει ανοιχτά ως τροφό και προνοητή, για να σε κάνει πολίτη του παραδείσου· διότι «πείνασα και μου δώσατε να φάω»· και, «εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου», αναφωνεί ρητά, «σε εμένα το κάνατε· ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς».